Luận văn thạc sĩ phát triển năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn trong dạy học hình học lớp 8

Luận văn thạc sĩ khám phá phát triển năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn trong dạy học hình học lớp 8, nâng cao hiệu quả giảng dạy.

• Tác giả: Phạm Thị Mai Anh
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Minh Tuấn
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Toán
• Đề tài: Phát Triển Năng Lực Giải Quyết Vấn Đề Thực Tiễn Trong Dạy Học Hình Học Lớp 8
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ VÀ HÌNH
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Mục đích nghiên cứu
• Nhiệm vụ nghiên cứu
• Khách thể và đối tượng nghiên cứu
• Câu hỏi nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• Giả thuyết khoa học
• Phương pháp nghiên cứu
• Cấu trúc luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Năng lực và năng lực giải quyết vấn đề
• 1.1.1. Khái niệm năng lực
• 1.1.2. Phân loại năng lực
• 1.1.3. Năng lực toán học
• 1.1.3.1. Năng lực toán học đặc thù
• 1.1.3.2. Các thành tố của năng lực toán học
• 1.1.4. Phát triển năng lực cho học sinh trung học cơ sở
• 1.2. Năng lực giải quyết vấn đề
• 1.3. Năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn
• 1.4. Thực trạng dạy học toán hình học 8 để phát triển năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn ở trường THCS Ba Đình
• 1.4.1. Phân tích chương trình hình học 8
• 1.4.2. Thực trạng dạy học toán hình học 8 để phát triển năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn ở trường THCS Ba Đình
• 1.4.3. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ THỰC TIỄN TRONG DẠY HỌC HÌNH HỌC LỚP 8
• 2.1. Phát triển khả năng phát hiện vấn đề, chuyển đổi thông tin từ vấn đề thực tiễn thành bài toán khoa học
• 2.1.1. Nội dung biện pháp
• 2.1.2. Ví dụ minh họa
• 2.2. Phát triển khả năng thu thập thông tin, phân tích đưa ra các phương án giải quyết vấn đề, chọn phương án tối ưu
• 2.2.1. Nội dung biện pháp
• 2.2.2. Ví dụ minh họa
• 2.3. Sử dụng phương pháp học tập qua dự án nhằm tích cực hóa hoạt động nhận thức, tăng cường phát triển năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn cho học sinh
• 2.3.1. Nội dung biện pháp
• 2.3.2. Ví dụ minh họa
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Đối tượng thực nghiệm sư phạm
• 3.4. Giáo án thực nghiệm sư phạm
• 3.5. Kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.5.1. Phân tích về mặt định tính
• 3.5.2. Phân tích về mặt định lượng
• 3.6. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển năng lực giải quyết vấn đề trong hình học lớp 8

Phát triển năng lực giải quyết vấn đề trong hình học lớp 8 là một nhiệm vụ quan trọng trong giáo dục hiện đại. Năng lực này không chỉ giúp học sinh áp dụng kiến thức toán học vào thực tiễn mà còn phát triển tư duy logic và khả năng phân tích. Việc dạy học hình học không chỉ dừng lại ở việc truyền đạt kiến thức mà còn cần tạo ra môi trường học tập tích cực, nơi học sinh có thể thực hành và trải nghiệm thực tế.

1.1. Khái niệm năng lực giải quyết vấn đề trong hình học

Năng lực giải quyết vấn đề trong hình học được hiểu là khả năng của học sinh trong việc nhận diện, phân tích và tìm ra giải pháp cho các vấn đề thực tiễn liên quan đến hình học. Điều này bao gồm việc sử dụng các kiến thức đã học để giải quyết các bài toán thực tế.

1.2. Tầm quan trọng của năng lực giải quyết vấn đề

Năng lực giải quyết vấn đề không chỉ giúp học sinh trong việc học tập mà còn trang bị cho các em kỹ năng cần thiết để đối mặt với các thách thức trong cuộc sống. Việc phát triển năng lực này sẽ giúp học sinh tự tin hơn trong việc áp dụng kiến thức vào thực tiễn.

II. Những thách thức trong việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề

Mặc dù việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề trong hình học lớp 8 là cần thiết, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu hụt tài liệu và phương pháp giảng dạy phù hợp. Nhiều giáo viên vẫn còn gặp khó khăn trong việc thiết kế các bài học gắn liền với thực tiễn.

2.1. Thiếu tài liệu giảng dạy phù hợp

Nhiều giáo viên gặp khó khăn trong việc tìm kiếm tài liệu giảng dạy có tính thực tiễn cao. Điều này dẫn đến việc học sinh không thể áp dụng kiến thức vào các tình huống thực tế.

2.2. Phương pháp giảng dạy chưa hiệu quả

Phương pháp giảng dạy truyền thống vẫn chiếm ưu thế, khiến học sinh không có cơ hội thực hành và trải nghiệm thực tế. Điều này làm giảm khả năng phát triển năng lực giải quyết vấn đề của học sinh.

III. Phương pháp dạy học hình học hiệu quả để phát triển năng lực giải quyết vấn đề

Để phát triển năng lực giải quyết vấn đề trong hình học lớp 8, cần áp dụng các phương pháp dạy học tích cực. Các phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn khuyến khích các em tham gia vào quá trình học tập một cách chủ động.

3.1. Sử dụng phương pháp học tập qua dự án

Phương pháp học tập qua dự án giúp học sinh áp dụng kiến thức vào thực tiễn thông qua các dự án cụ thể. Điều này không chỉ giúp các em phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề mà còn tăng cường khả năng làm việc nhóm.

3.2. Tích hợp công nghệ thông tin trong dạy học

Việc sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học hình học giúp học sinh dễ dàng tiếp cận các tài liệu và công cụ hỗ trợ học tập. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề.

IV. Ứng dụng thực tiễn của năng lực giải quyết vấn đề trong hình học

Năng lực giải quyết vấn đề trong hình học không chỉ có giá trị trong học tập mà còn trong cuộc sống hàng ngày. Học sinh có thể áp dụng các kiến thức hình học để giải quyết các tình huống thực tiễn, từ việc thiết kế không gian sống đến việc tính toán chi phí cho các dự án.

4.1. Ví dụ thực tiễn trong cuộc sống

Học sinh có thể áp dụng kiến thức hình học để tính toán diện tích, thể tích của các vật thể trong cuộc sống hàng ngày. Điều này giúp các em nhận thức rõ hơn về vai trò của hình học trong thực tiễn.

4.2. Kết quả nghiên cứu về năng lực giải quyết vấn đề

Nghiên cứu cho thấy rằng học sinh có năng lực giải quyết vấn đề tốt hơn khi được học trong môi trường tích cực và có sự hỗ trợ từ giáo viên. Điều này khẳng định tầm quan trọng của việc phát triển năng lực này trong dạy học hình học.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai

Việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề trong hình học lớp 8 là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa giáo viên, học sinh và phụ huynh để tạo ra môi trường học tập tích cực. Hướng tới tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các phương pháp dạy học mới để nâng cao hiệu quả giáo dục.

5.1. Đề xuất các biện pháp cải tiến

Cần có các biện pháp cải tiến trong việc thiết kế chương trình giảng dạy và phương pháp dạy học để phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh. Điều này bao gồm việc tích hợp các chủ đề thực tiễn vào bài học.

5.2. Tương lai của giáo dục hình học

Tương lai của giáo dục hình học sẽ phụ thuộc vào khả năng áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại và sự phát triển của công nghệ. Điều này sẽ giúp học sinh phát triển năng lực giải quyết vấn đề một cách hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra mạnh mẽ, việc phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao với năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn trở thành yêu cầu cấp thiết. Theo báo cáo của ngành giáo dục, năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn là một trong những năng lực cốt lõi cần được phát triển cho học sinh trung học cơ sở (THCS), đặc biệt trong môn Toán. Luận văn tập trung nghiên cứu phát triển năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn trong dạy học hình học lớp 8 tại trường THCS Ba Đình, Hà Nội, trong năm học 2019-2020. Mục tiêu chính là đề xuất và thực nghiệm các biện pháp nhằm nâng cao năng lực này cho học sinh thông qua các chủ đề hình học gắn liền với thực tiễn.

Phạm vi nghiên cứu bao gồm chương trình hình học lớp 8, tập trung vào các chủ đề có tính ứng dụng thực tế như hình chóp, hình hộp chữ nhật, tỉ lệ vàng trong kiến trúc, và các bài toán liên quan đến diện tích, thể tích. Ý nghĩa của nghiên cứu được thể hiện qua việc góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Toán, phát triển năng lực vận dụng kiến thức toán học vào giải quyết các tình huống thực tế, từ đó đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục theo Nghị quyết số 29–NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết về năng lực và năng lực giải quyết vấn đề, đặc biệt là năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn trong giáo dục toán học. Năng lực được định nghĩa là tập hợp các kiến thức, kỹ năng và thái độ để thực hiện thành công một nhiệm vụ nhất định. Năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn bao gồm các thành tố: phát hiện vấn đề, chuyển đổi thông tin từ thực tiễn sang mô hình toán học, đề xuất và lựa chọn phương án giải quyết, thực hiện và đánh giá giải pháp, cũng như chuyển đổi lời giải toán học sang lời giải thực tiễn.

Khung lý thuyết còn bao gồm mô hình dạy học giải quyết vấn đề với bốn bước: nhận biết vấn đề, lập kế hoạch giải quyết, thực hiện giải pháp và kết luận vấn đề. Ngoài ra, luận văn áp dụng các khái niệm về năng lực toán học đặc thù như năng lực tư duy, năng lực mô hình hóa, năng lực giao tiếp và năng lực sử dụng công cụ học toán.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa nghiên cứu lý luận và thực tiễn. Nguồn dữ liệu bao gồm tài liệu chuyên ngành, chương trình hình học lớp 8, kết quả khảo sát thực trạng dạy học tại trường THCS Ba Đình, và dữ liệu thu thập từ phiếu điều tra ý kiến giáo viên và học sinh.

Cỡ mẫu khảo sát gồm 15 giáo viên và khoảng 100 học sinh lớp 8 tại trường THCS Ba Đình. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu thuận tiện và mẫu ngẫu nhiên có chủ đích nhằm đảm bảo tính đại diện. Phân tích dữ liệu sử dụng phương pháp định tính và định lượng, bao gồm thống kê mô tả, phân tích tần suất, và so sánh tỷ lệ phần trăm các câu trả lời trong phiếu khảo sát.

Timeline nghiên cứu kéo dài trong năm học 2019-2020, bao gồm giai đoạn khảo sát thực trạng, đề xuất biện pháp, thực nghiệm sư phạm và đánh giá kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng dạy học hình học lớp 8 tại THCS Ba Đình: Kết quả khảo sát cho thấy 87% giáo viên thỉnh thoảng đưa ra các tình huống toán học liên quan thực tiễn, trong khi chỉ 27% thường xuyên làm điều này. Về phía học sinh, 52% thường xuyên tò mò và hứng thú tham gia giải quyết các vấn đề thực tiễn, nhưng chỉ 19% thường xuyên tìm ra nhiều giải pháp khác nhau cho một vấn đề.

2. Mức độ tổ chức hoạt động phát triển năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn: Biểu đồ khảo sát cho thấy khoảng 60% học sinh thỉnh thoảng tham gia các hoạt động phát triển năng lực giải quyết vấn đề, trong khi chỉ khoảng 30% tham gia thường xuyên. Điều này phản ánh sự chưa đồng bộ trong việc tổ chức các hoạt động dạy học phát triển năng lực.

3. Hiệu quả các biện pháp phát triển năng lực: Qua thực nghiệm sư phạm, lớp thực nghiệm có tỷ lệ học sinh đạt điểm khá giỏi trong các bài kiểm tra giải quyết vấn đề thực tiễn tăng từ khoảng 40% lên 65%, trong khi lớp đối chứng chỉ tăng nhẹ từ 38% lên 45%. Sự chênh lệch này cho thấy các biện pháp đề xuất có tác động tích cực.

4. Khó khăn trong phát triển năng lực: Giáo viên gặp khó khăn trong việc thiết kế tình huống thực tiễn phù hợp với trình độ học sinh và thời gian giảng dạy hạn chế. Học sinh còn thiếu kỹ năng thu thập và phân tích thông tin để đề xuất phương án giải quyết tối ưu.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của thực trạng trên xuất phát từ việc giáo viên chưa thường xuyên áp dụng các phương pháp dạy học tích cực, đặc biệt là dạy học qua dự án và giải quyết vấn đề thực tiễn. So sánh với một số nghiên cứu gần đây, kết quả này tương đồng với xu hướng chung của các trường THCS tại các đô thị lớn, nơi áp lực thi cử còn chi phối mạnh mẽ phương pháp giảng dạy.

Việc tăng cường các hoạt động phát hiện vấn đề, chuyển đổi thông tin thực tiễn thành bài toán khoa học, và rèn luyện kỹ năng phân tích, lựa chọn phương án giải quyết đã góp phần nâng cao năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn cho học sinh. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ phần trăm học sinh đạt các mức điểm trong bài kiểm tra giữa lớp thực nghiệm và lớp đối chứng, cũng như bảng thống kê mức độ tham gia các hoạt động của giáo viên và học sinh.

Kết quả nghiên cứu khẳng định vai trò quan trọng của việc thiết kế tình huống thực tiễn phù hợp, sử dụng phương pháp dạy học tích cực và đánh giá năng lực toàn diện trong phát triển năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng giáo viên về phương pháp dạy học giải quyết vấn đề thực tiễn: Tổ chức các khóa tập huấn chuyên sâu về thiết kế tình huống thực tiễn và áp dụng phương pháp dạy học tích cực nhằm nâng cao năng lực chuyên môn và kỹ năng sư phạm. Thời gian thực hiện: trong vòng 6 tháng; Chủ thể thực hiện: Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp với trường Đại học Giáo dục.

2. Xây dựng hệ thống bài tập và tình huống thực tiễn đa dạng, phù hợp với chương trình hình học lớp 8: Phát triển ngân hàng câu hỏi thực tiễn có độ khó tăng dần, giúp học sinh rèn luyện kỹ năng phát hiện và giải quyết vấn đề. Thời gian thực hiện: 1 năm; Chủ thể thực hiện: Ban biên soạn sách giáo khoa và các tổ chuyên môn trường THCS.

3. Áp dụng phương pháp học tập qua dự án và hoạt động nhóm trong dạy học hình học: Khuyến khích giáo viên tổ chức các dự án nhỏ liên quan đến thực tiễn, tạo điều kiện cho học sinh chủ động thu thập thông tin, phân tích và đề xuất giải pháp. Thời gian thực hiện: liên tục trong năm học; Chủ thể thực hiện: Giáo viên bộ môn và Ban giám hiệu nhà trường.

4. Xây dựng tiêu chí đánh giá năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn một cách toàn diện và khách quan: Kết hợp đánh giá quá trình và kết quả, chú trọng đánh giá kỹ năng tư duy, sáng tạo và hợp tác của học sinh. Thời gian thực hiện: 6 tháng; Chủ thể thực hiện: Ban chuyên môn trường THCS phối hợp với các chuyên gia giáo dục.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên Toán THCS: Nghiên cứu giúp nâng cao kỹ năng thiết kế bài giảng, xây dựng tình huống thực tiễn và áp dụng phương pháp dạy học tích cực nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh.

2. Nhà quản lý giáo dục: Tham khảo để xây dựng chính sách đào tạo, bồi dưỡng giáo viên và phát triển chương trình giáo dục phù hợp với xu hướng đổi mới giáo dục hiện nay.

3. Sinh viên, học viên cao học ngành Sư phạm Toán: Tài liệu tham khảo hữu ích cho việc nghiên cứu, thực hành và phát triển năng lực sư phạm chuyên sâu về dạy học giải quyết vấn đề thực tiễn.

4. Các nhà nghiên cứu giáo dục: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để phát triển các đề tài nghiên cứu tiếp theo về đổi mới phương pháp dạy học và phát triển năng lực học sinh trong bối cảnh giáo dục hiện đại.

Câu hỏi thường gặp

1. Năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn là gì?
   Năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn là khả năng sử dụng kiến thức, kỹ năng và thái độ để giải quyết các tình huống thực tế không có sẵn quy trình giải quyết, đòi hỏi tư duy sáng tạo và phân tích. Ví dụ, học sinh vận dụng kiến thức hình học để tính thể tích lều cắm trại trong bài toán thực tế.

2. Tại sao cần phát triển năng lực này trong dạy học hình học lớp 8?
   Hình học lớp 8 chứa nhiều chủ đề gắn liền với thực tiễn như hình chóp, hình hộp, tỉ lệ vàng trong kiến trúc, giúp học sinh hiểu và vận dụng toán học vào cuộc sống. Phát triển năng lực này giúp học sinh chủ động, sáng tạo và tự tin giải quyết các vấn đề thực tế.

3. Phương pháp nào hiệu quả để phát triển năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn?
   Phương pháp học tập qua dự án, dạy học giải quyết vấn đề và tổ chức hoạt động nhóm được đánh giá cao. Giáo viên cần thiết kế tình huống thực tiễn phù hợp, khuyến khích học sinh tự tìm kiếm, phân tích và lựa chọn giải pháp.

4. Khó khăn thường gặp khi phát triển năng lực này là gì?
   Khó khăn gồm thời gian giảng dạy hạn chế, thiếu kỹ năng thiết kế tình huống thực tiễn của giáo viên, và học sinh chưa quen với việc tự thu thập, phân tích thông tin để đề xuất giải pháp tối ưu.

5. Làm thế nào để đánh giá năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn một cách khách quan?
   Cần xây dựng tiêu chí đánh giá toàn diện, bao gồm đánh giá quá trình (thảo luận, hợp tác, tư duy) và kết quả (bài làm, sản phẩm dự án). Ví dụ, đánh giá qua bài kiểm tra có tình huống thực tiễn và quan sát hoạt động nhóm trong lớp.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ vai trò quan trọng của năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn trong dạy học hình học lớp 8, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toán học tại THCS Ba Đình.
• Thực trạng dạy học hiện nay còn nhiều hạn chế, đặc biệt trong việc thiết kế và tổ chức các tình huống thực tiễn phù hợp với học sinh.
• Các biện pháp đề xuất như phát triển khả năng phát hiện vấn đề, chuyển đổi thông tin, áp dụng phương pháp học tập qua dự án đã được thực nghiệm và chứng minh hiệu quả.
• Khuyến nghị tập trung vào đào tạo giáo viên, xây dựng hệ thống bài tập thực tiễn, áp dụng phương pháp dạy học tích cực và hoàn thiện công tác đánh giá năng lực.
• Các bước tiếp theo gồm mở rộng thực nghiệm tại các trường khác, phát triển tài liệu hỗ trợ và tổ chức các khóa bồi dưỡng chuyên sâu cho giáo viên.

Hành động ngay hôm nay để nâng cao năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn cho học sinh – chìa khóa thành công trong giáo dục hiện đại!

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung chính của luận văn đƣợc trình bày trong ba chƣơng: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài. Một số biện pháp phát triển năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn trong dạy học hình học lớp 8. Thực nghiệm sƣ phạm.

4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1. Năng lực và năng lực giải quyết vấn đề 1. Khái niệm năng lực Năng lực là một khái niệm trừu tƣợng, có thể xem xét từ nhiều phƣơng diện khác nhau, do đó các nhà khoa học đƣa ra nhiều định nghĩa khác nhau về năng lực: Theo [3] thì: “Năng lực chính là một tổ hợp đặc điểm tâm lí của một con ngƣời (còn gọi là tổ hợp thuộc tính tâm lí của một nhân cách), tổ hợp đặc điểm này vận hành theo một mục đích nhất định tạo ra kết quả của một hoạt động nào đấy” và theo [7] “Năng lực phải đƣợc thể hiện thông qua hoạt động có kết quả và có thể đánh giá hoặc đo đạc đƣợc”. Hai quan niệm trên cho ta thấy năng lực là một thuộc tính tâm lý có tính mục đích rõ ràng và kết quả tạo ra phải đƣợc ghi nhận và đo đạc lại.

Theo [10] cho rằng: “Năng lực là những kĩ năng kĩ xảo học đƣợc hoặc sẵn có của cá thể nhằm giải quyết các tình huống xác định, cũng nhƣ sự sẵn sàng về động cơ xã hội…và khả năng vận dụng các cách giải quyết vấn đề một cách có trách nhiệm và hiệu quả trong những tình huống linh hoạt”, cũng cùng quan điểm đó theo [1] đã định nghĩa “Năng lực là thuộc tính cá nhân đƣợc hình thành, phát triển nhờ tố chất sẵn có và quá trình học tập, rèn luyện, cho phép con ngƣời huy động tổng hợp các kiến thức, kĩ năng và các thuộc tính cá nhân khác nhƣ hứng thú, niềm tin, ý chí,. thực hiện thành công một loại hoạt động nhất định, đạt kết quả mong muốn trong những điều kiện cụ thể. Trong đó, năng lực cốt lõi là năng lực cơ bản, thiết yếu mà bất kì ai cũng cần phải có để sống, học tập và làm việc hiệu quả”. Hai cách định nghĩa này đều cho ta thấy năng lực là một hệ thống 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] phức tạp gồm nhiều kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo,…để thực hiện những hoạt động hay giải quyết vấn đề.

Có nhiều tác giả định nghĩa năng lực trong mối liên hệ với các kĩ năng, nhƣ theo [6] “Năng lực là sự tích hợp các kỹ năng tác động một cách tự nhiên lên các nội dung trong một loại tình huống cho trƣớc để giải quyết những vấn đề do tình huống này đặt ra”. Tuy nhiên kĩ năng và năng lực là hai khái niệm khác nhau, kĩ năng là một trong những yếu tố quan trọng của năng lực, nội dung năng lực bao hàm nhiều kĩ năng nhƣ kĩ năng thực hành, kĩ năng nhận thức… Thông qua những nghiên cứu về các khái niệm năng lực nhƣ trên, chúng ta thấy đƣợc mặc dù có nhiều định nghĩa thuộc các góc độ khác nhau nhƣng đều thống nhất một vài đặc điểm sau: - Năng lực đƣợc xem xét trong mối quan hệ với trình độ phát triển của xã hội, năng lực đƣợc hình thành thông qua các quá trình hoạt động sản xuất hoặc nghiên cứu học tập của chủ thể. - Năng lực luôn gắn liền với một hoạt động, một nhiệm vụ có mục đích để tạo ra kết quả của hoạt động, của vấn đề đó, năng lực là khả năng thực hiện thành công hoạt động, vấn đề. - Năng lực chịu sự chi phối của nhiều yếu tố và có mối quan hệ mật thiết, gắn bó với kĩ năng; có năng lực hoạt động thì sẽ có kĩ năng.

Năng lực là sự huy động nhiều kĩ năng, kiến thức. Những đặc điểm trên đã định hƣớng luận văn đƣa ra khái niệm về năng lực: Năng lực là tập hợp các kiến thức, kĩ năng và thái độ để giải quyết thành công một nhiệm vụ nào đó. Phân loại năng lực Theo [8] đã chia năng lực thành ba nhóm nhƣ sau: - Nhóm năng lực sử dụng các phƣơng tiện thông tin và công cụ một cách thông minh, bao gồm: 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] + Khả năng sử dụng ngôn ngữ, các kí hiệu, thuật ngữ, biểu tƣợng để tƣơng tác. + Khả năng sử dụng công nghệ thông tin, tƣơng tác một cách phù hợp.

+ Khả năng sử dụng kiến thức và thông tin để giải quyết vấn đề. - Nhóm năng lực hành động độc lập, tự chủ và thành công, bao gồm: + Khả năng hệ thống, xây dựng kế hoạch cá nhân và thực hiện có hiệu quả. + Khả năng nhận thức phản biện, bảo vệ đƣợc quyền và lợi ích, quan niệm của bản thân. + Khả năng thích nghi với hoàn cảnh, có thể hành động hiệu quả không phụ thuộc vào hoàn cảnh.

- Nhóm năng lực hành động, tƣơng tác hòa đồng trong trong các nhóm xã hội khác nhau, bao gồm: + Khả năng tạo mối quan hệ với bạn bè, ngƣời lạ. + Khả năng tƣơng tác với tập thể, hợp tác để cùng hoàn thành công việc. + Khả năng xây dựng môi trƣờng hòa đồng, thân thiện, hóa giải mâu thuẫn nội bộ, giải quyết xung đột. Năng lực toán học Năng lực toán học cũng là một khái niệm mang tính trừu tƣợng, có nhiều cách định nghĩa khác nhau.

Năng lực toán học ngày càng đƣợc chú trọng nghiên cứu cùng với sự thay đổi nội dung giáo dục nên khái niệm về năng lực toán học cũng có nhiều thay đổi đáng kể. Theo [2] “Năng lực học tập toán học là đặc điểm tâm lí cá nhân (trƣớc hết là đặc điểm hoạt động trí tuệ) đáp ứng nhu cầu hoạt động học toán và giúp cho việc nắm giáo trình toán một cách sáng tạo, giúp cho việc nắm một cách tƣơng đối nhanh, dễ dàng và sâu sắc kiến thức, kĩ năng và kĩ xảo toán học”. 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Năng lực toán học đƣợc hình thành thông qua quá trình dạy và học, quá trình tƣơng tác giữa học sinh và giáo viên, giữa học sinh và học sinh.

Thông qua việc tổ chức các hoạt động dạy học trên lớp, giáo viên xây dựng mục tiêu phát triển năng lực cho học sinh. Quá trình này cần thực hiện liên tục, trong suốt quá trình dạy và học. Thông qua đó, học sinh tiến hành học tập một cách chủ động, sáng tạo, chú trọng tới phát triển các năng lực của bản thân. Năng lực toán học đặc thù Theo [4]: “Các năng lực cần hình thành và phát triển cho ngƣời học qua dạy học môn Toán trong trƣờng phổ thông Việt Nam là: năng lực tƣ duy; năng lực giải quyết vấn đề; năng lực mô hình hóa toán học; năng lực giao tiếp; năng lực sử dụng công cụ, phƣơng tiện học toán; năng lực học tập độc lập và hợp tác”.

8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1 Các thành tố của năng lực toán học Các thành tố của năng lực Đặc thù toán học - Tổng hợp các khả năng ghi nhớ, khái quát hóa và trừu tƣợng hóa, suy luận, phân tích, so sánh, đặc biệt hóa và cụ Năng lực tƣ thể hóa. duy - Giải quyết vấn đề bằng những lí lẽ và lập luận thích hợp, coi trọng tƣ duy phê phán. - Xử lí thông tin để giải quyết vấn đề và biết ứng dụng trong thực tiễn. - Phát hiện vấn đề và huy động thông tin để tiến hành phân tích.

- Lập kế hoạch để giải quyết vấn đề và tiến hành thực hiện kế hoạch một cách độc lập hoặc dƣới sự hỗ trợ của giáo viên. Năng lực giải - Tìm ra các giải pháp khác nhau giải quyết vấn đề, lựa quyết vấn đề chọn đƣợc phƣơng án tối ƣu. - Tiến hành thực hiện các phƣơng án, tìm ra sự phù hợp hay bất hợp lí của giải pháp đó. - Đƣa ra nhận xét, đánh giá về giải pháp, đặc biệt hóa hoặc xây dựng những bài toán tƣơng tự.

- Giải quyết đƣợc những tình huống có vấn đề chƣa có quy tắc, phƣơng pháp cụ thể. Năng lực mô - Chuyển đổi từ bài toán thực tế về các mô hình toán học. hình hóa toán 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] học - Sử dụng các biểu diễn toán học nhƣ kí hiệu, thuật ngữ và các biểu tƣợng để mô tả bài toán thực tế. - Giải quyết lời giải của bài toán trong mô hình toán học, chuyển đổi thành lời giải của bài toán thực tế.

- Từ bài toán toán học thuần túy, xây dựng đƣợc bài toán thực tế tƣơng ứng. - Sử dụng hiệu quả ngôn ngữ toán học (nhƣ các kí hiệu, thuật ngữ, biểu đồ, đồ thị…) kết hợp với ngôn ngữ tự nhiên. - Phát triển các kĩ năng nghe nói đọc viết, đặc biệt là kĩ Năng lực giao năng nghe và nói. tiếp - Có khả năng ghi chép những văn bản toán học, đọc hiểu và trình bày lại ý tƣởng, nội dung diễn đạt.

- Đƣa ra nhận xét, đánh giá đối với các ý tƣởng, có khả năng trình bày diễn đạt đƣợc nội dung ý tƣởng và có khả năng phản biện để bảo vệ quan điểm của cá nhân. Năng lực sử - Sử dụng hiệu quả các công cụ, đồ dùng và các phƣơng dụng các tiện trực quan. công cụ, - Sử dụng các công cụ , phƣơng tiện để vận dụng toán học phƣơng tiện vào thực tiễn. học toán - Nắm đƣợc ƣu, nhƣợc điểm của những phƣơng tiện, đặc biệt là phƣơng tiện khoa học công nghệ để sử dụng hợp lí.

Năng lực học - Khả năng hoạt động độc lập, tự giác. tập độc lập và - Hợp tác có hiệu quả với ngƣời khác cùng chung mục đích hợp tác giải quyết vấn đề. 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Phát triển năng lực cho học sinh trung học cơ sở Năng lực đƣợc hình thành khi học sinh giải quyết nhiều hoạt động, vấn đề khác nhau có tính mục đích, tính đa dạng và tính thực tiễn.

Để phát triển năng lực cho học sinh, giáo viên cần thiết kế các tình huống có vấn đề để học sinh đƣợc rèn luyện thƣờng xuyên và có hệ thống xuyên suốt nội dung dạy học, những nhiệm vụ có độ khó tăng dần sẽ kích thích nhu cầu tìm hiểu và học tập của học sinh, thông qua đó phát triển các thành tố năng lực khác nhau. Đồng thời chú trọng tới kiểm tra, đánh giá và thƣờng xuyên ôn luyện lại kiến thức đã học cho học sinh.