Luận Văn Thạc Sĩ: Phát Triển Năng Lực Giải Quyết Vấn Đề Trong Dạy Học Số Học Lớp 6

Luận văn thạc sĩ giáo dục phân tích vnu ued phát triển năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn trong dạy học số học lớp 6001, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Nguyễn Hồng Nhung
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Anh Vinh
• Trường học: Trường đại học giáo dục - đại học quốc gia hà nội
• Chuyên ngành: Sư phạm toán
• Đề tài: Phát Triển Năng Lực Giải Quyết Vấn Đề Thực Tiễn Trong Dạy Học Số Học Lớp 6
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BẢNG VÀ BIỂU ĐỒ
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Mục đích nghiên cứu
• 0.3. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu
• 0.4.1. Khách thể nghiên cứu
• 0.4.2. Đối tƣợng nghiên cứu
• 0.5. Phạm vi nghiên cứu
• 0.6. Giả thuyết khoa học
• 0.7. Phƣơng pháp nghiên cứu
• 0.8. Cấu trúc luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Năng lực và năng lực giải quyết vấn đề
• 1.1.1. Khái niệm năng lực
• 1.1.2. Cấu trúc năng lực
• 1.1.3. Dạy học theo định hướng phát triển năng lực
• 1.1.4. Các phương pháp đánh giá năng lực
• 1.2. Năng lực giải quyết vấn đề
• 1.2.1. Khái niệm năng lực giải quyết vấn đề
• 1.2.2. Năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn
• 1.2.3. Định hướng dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn
• 2. CHƯƠNG 2: MỘT SỐ BÀI GIẢNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ THỰC TIỄN TRONG DẠY HỌC SỐ HỌC LỚP 6
• 2.1. Phát triển năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn
• 2.2. Nguyên tắc chọn nội dung bài giảng
• 2.3. Nguyên tắc xây dựng hệ thống bài giảng
• 2.4. Một số bài giảng nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn trong chương trình số học lớp 6
• 2.5. Xây dựng bộ công cụ đánh giá năng lực giải quyết vấn đề
• 2.5.1. Tiêu chí và mức độ đánh giá năng lực giải quyết vấn đề
• 2.5.2. Thiết kế bộ công cụ đánh giá năng lực giải quyết vấn đề
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Kế hoạch thực nghiệm sư phạm
• 3.4. Đối tượng thực nghiệm
• 3.5. Nội dung và thời gian thực nghiệm
• 3.6. Tiến hành thực nghiệm sư phạm
• 3.7. Giáo án thực nghiệm
• 3.8. Đề kiểm tra, đánh giá
• 3.9. Đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.9.1. Đánh giá định tính
• 3.9.2. Đánh giá định lượng
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Năng Lực Giải Quyết Vấn Đề Trong Dạy Học Số Học Lớp 6

Phát triển năng lực giải quyết vấn đề trong dạy học số học lớp 6 là một trong những mục tiêu quan trọng của giáo dục hiện đại. Môn toán không chỉ đơn thuần là việc học các công thức và quy tắc, mà còn là khả năng áp dụng kiến thức vào thực tiễn. Việc này giúp học sinh phát triển tư duy logic và khả năng phân tích, từ đó nâng cao chất lượng giáo dục. Năng lực giải quyết vấn đề không chỉ giúp học sinh trong học tập mà còn trong cuộc sống hàng ngày.

1.1. Khái Niệm Năng Lực Giải Quyết Vấn Đề Trong Toán Học

Năng lực giải quyết vấn đề trong toán học được hiểu là khả năng nhận diện, phân tích và tìm ra giải pháp cho các vấn đề thực tiễn thông qua việc áp dụng kiến thức toán học. Điều này bao gồm việc học sinh có thể nhận diện vấn đề, thu thập thông tin và sử dụng các phương pháp toán học để giải quyết.

1.2. Vai Trò Của Năng Lực Giải Quyết Vấn Đề Trong Giáo Dục

Năng lực giải quyết vấn đề đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành tư duy phản biện và khả năng sáng tạo của học sinh. Nó không chỉ giúp học sinh giải quyết các bài toán trong sách giáo khoa mà còn giúp các em áp dụng kiến thức vào các tình huống thực tế trong cuộc sống.

II. Những Thách Thức Trong Việc Phát Triển Năng Lực Giải Quyết Vấn Đề

Mặc dù việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề trong dạy học số học lớp 6 là cần thiết, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu hụt tài liệu và phương pháp giảng dạy phù hợp. Giáo viên thường gặp khó khăn trong việc thiết kế bài học có tính thực tiễn cao, dẫn đến việc học sinh không thể áp dụng kiến thức vào thực tế.

2.1. Thiếu Tài Liệu Hỗ Trợ Dạy Học

Nhiều giáo viên gặp khó khăn trong việc tìm kiếm tài liệu giảng dạy có liên quan đến thực tiễn. Điều này dẫn đến việc các bài học không được thiết kế một cách sinh động và hấp dẫn, làm giảm hứng thú học tập của học sinh.

2.2. Khó Khăn Trong Việc Thiết Kế Bài Giảng Thực Tiễn

Việc thiết kế bài giảng có tính thực tiễn cao đòi hỏi giáo viên phải có sự sáng tạo và hiểu biết sâu sắc về nội dung. Nhiều giáo viên chưa được đào tạo bài bản về phương pháp dạy học tích cực, dẫn đến việc khó khăn trong việc áp dụng các phương pháp này vào thực tế.

III. Phương Pháp Dạy Học Tích Cực Để Phát Triển Năng Lực Giải Quyết Vấn Đề

Để phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh lớp 6, việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực là rất quan trọng. Các phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn khuyến khích các em tham gia vào quá trình học tập một cách chủ động.

3.1. Phương Pháp Dạy Học Theo Dự Án

Phương pháp dạy học theo dự án giúp học sinh làm việc nhóm, nghiên cứu và giải quyết các vấn đề thực tiễn. Qua đó, học sinh không chỉ học được kiến thức mà còn phát triển kỹ năng làm việc nhóm và tư duy phản biện.

3.2. Phương Pháp Dạy Học Theo Góc

Dạy học theo góc là phương pháp cho phép học sinh tự do khám phá và tìm hiểu các vấn đề trong không gian học tập. Phương pháp này khuyến khích sự sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề của học sinh thông qua việc thực hành và trải nghiệm.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Năng Lực Giải Quyết Vấn Đề Trong Dạy Học

Việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà còn cần được áp dụng vào thực tiễn. Các nghiên cứu cho thấy rằng học sinh có khả năng giải quyết vấn đề thực tiễn sẽ có kết quả học tập tốt hơn và tự tin hơn trong cuộc sống.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Năng Lực Giải Quyết Vấn Đề

Nghiên cứu cho thấy rằng học sinh được dạy theo phương pháp tích cực có khả năng giải quyết vấn đề thực tiễn tốt hơn so với học sinh học theo phương pháp truyền thống. Điều này chứng tỏ rằng việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực là cần thiết.

4.2. Các Mô Hình Dạy Học Thành Công

Một số mô hình dạy học thành công đã được áp dụng tại các trường học, giúp học sinh phát triển năng lực giải quyết vấn đề một cách hiệu quả. Những mô hình này thường kết hợp giữa lý thuyết và thực hành, tạo điều kiện cho học sinh áp dụng kiến thức vào thực tiễn.

V. Kết Luận Về Phát Triển Năng Lực Giải Quyết Vấn Đề Trong Dạy Học Số Học

Phát triển năng lực giải quyết vấn đề trong dạy học số học lớp 6 là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực sẽ giúp học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn phát triển kỹ năng sống cần thiết cho tương lai.

5.1. Tương Lai Của Năng Lực Giải Quyết Vấn Đề Trong Giáo Dục

Tương lai của năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục sẽ phụ thuộc vào việc cải tiến phương pháp dạy học và nâng cao chất lượng giáo viên. Cần có sự đầu tư và nghiên cứu để phát triển các chương trình giảng dạy phù hợp.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Giáo Viên

Giáo viên cần được đào tạo bài bản về các phương pháp dạy học tích cực và có sự hỗ trợ từ nhà trường trong việc thiết kế bài giảng. Việc này sẽ giúp nâng cao chất lượng dạy học và phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chương trình giáo dục phổ thông hiện đại đặt trọng tâm vào việc chuyển dịch từ trang bị kiến thức hàn lâm sang phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực người học. Thực tế giảng dạy môn Toán cấp trung học cơ sở cho thấy khoảng 80% đến 85% các bài tập trong chương trình truyền thống thuần túy mang tính lý thuyết, thiếu vắng các bài toán gắn liền với đời sống thực tế. Điều này dẫn đến tình trạng học sinh có thể thành thạo các thuật toán đại số cơ bản nhưng lại gặp lúng túng khi đối mặt với các bài toán mô hình hóa thực tiễn. Đặc biệt, đối với học sinh lớp 6, việc chuyển cấp từ tiểu học lên trung học cơ sở tạo ra rào cản tâm lý và nhận thức lớn khi tiếp cận các khái niệm số học trừu tượng như số nguyên, tập hợp ước bội hay phân số.

Đề tài nghiên cứu tập trung giải quyết bài toán cốt lõi: Làm thế nào để xây dựng các chủ đề dạy học số học gắn với thực tiễn nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh lớp 6. Mục tiêu cụ thể là hệ thống hóa cơ sở lý luận, khảo sát thực trạng, thiết kế chuỗi bài giảng thực nghiệm theo phương pháp dạy học tích cực và xây dựng bộ công cụ đánh giá năng lực một cách chuẩn xác.

Nghiên cứu được triển khai tại trường Trung học cơ sở Nguyễn Thiện Thuật, huyện Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên trong năm học 2018 - 2019. Đóng góp của đề tài thể hiện qua việc nâng cao 25% tỷ lệ học sinh đạt mức độ tốt về năng lực giải quyết vấn đề, đồng thời cung cấp giải pháp sư phạm thực chứng giúp giáo viên toán tối ưu hóa 100% các giờ học số học thành chuỗi hoạt động khám phá thực tiễn sinh động.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng lý thuyết phát triển năng lực hành động theo mô hình sư phạm hiện đại, kết hợp chặt chẽ với 4 trụ cột giáo dục của UNESCO bao gồm: Học để biết gắn với năng lực chuyên môn, Học để làm gắn với năng lực phương pháp, Học để cùng chung sống gắn với năng lực xã hội, và Học để tự khẳng định gắn với năng lực cá thể. Trong đó, năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn trong môn Toán được cấu trúc thành hệ thống 6 năng lực thành phần cốt lõi:

• Năng lực hiểu vấn đề và thu nhận dữ liệu từ tình huống đời sống.
• Năng lực chuyển đổi thông tin thực tiễn thành mô hình toán học.
• Năng lực thiết lập chiến lược giải quyết trên mô hình số học.
• Năng lực thực hiện các thuật toán và thao tác logic để tìm kết quả.
• Năng lực đối chiếu, chuyển hóa kết quả toán học sang lời giải tình huống thực tế.
• Năng lực khái quát hóa, mở rộng bài toán sang các bối cảnh mới.

Khung lý thuyết của đề tài tích hợp 2 phương pháp dạy học tích cực trọng tâm: Dạy học theo góc (với 4 không gian trải nghiệm, quan sát, phân tích, vận dụng) và Dạy học theo dự án (chia theo quy mô 2 đến 4 tiết hoặc dự án liên môn theo tuần). Sự kết hợp này kích thích phong cách học tập đa trí thông minh và tăng cường tối đa tính chủ động của học sinh.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp thực nghiệm sư phạm kết hợp phân tích định tính và định lượng để đảm bảo tính khách quan của dữ liệu:

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Đề tài tiến hành trên tổng số 80 học sinh khối 6 tại trường Trung học cơ sở Nguyễn Thiện Thuật, chia thành 2 nhóm tương đương gồm nhóm thực nghiệm (40 học sinh) và nhóm đối chứng (40 học sinh). Phương pháp chọn mẫu có chủ đích dựa trên sự tương đồng về học lực đầu vào môn Toán nhằm đảm bảo tính chuẩn xác khi so sánh đối chứng.
• Phương pháp phân tích: Kết hợp bảng quan sát 6 tiêu chí hành vi dành cho giáo viên, phiếu tự đánh giá nhận thức của học sinh và hệ thống bài kiểm tra định lượng theo thang điểm 10. Lý do lựa chọn việc kết hợp này là nhằm đánh giá đồng thời cả quá trình biến đổi hành vi, thái độ lẫn kết quả tiếp thu kiến thức toán học của người học.
• Thời gian triển khai: Quá trình điều tra thực trạng, thiết kế bài giảng và tiến hành thực nghiệm diễn ra liên tục trong 3 tháng thuộc học kỳ II năm học 2018 - 2019.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình thực nghiệm đã chỉ ra 3 bước chuyển biến rõ rệt về chất lượng học tập và năng lực của học sinh:

• Nâng cao phổ điểm kiểm tra định lượng: Kết quả các bài kiểm tra đánh giá năng lực cho thấy tỷ lệ học sinh đạt điểm giỏi (từ 8.0 đến 10 điểm) ở lớp thực nghiệm đạt 42.5%, cao hơn đáng kể so với mức 25.0% ở lớp đối chứng (chênh lệch 17.5%). Tỷ lệ học sinh yếu kém ở nhóm thực nghiệm giảm sâu xuống dưới mức 5.0%, trong khi nhóm đối chứng vẫn còn 12.5%.
• Tăng cường khả năng thiết lập mô hình toán học: Hơn 85.0% học sinh lớp thực nghiệm đã làm chủ kỹ năng chuyển đổi dữ liệu đời sống thành ngôn ngữ số học thông qua các chủ đề về lãi suất ngân hàng 7%/năm hay bài toán tối ưu khoảng cách trồng cây 105m và 60m bằng ước chung lớn nhất. Tỷ lệ này ở lớp đối chứng chỉ đạt khoảng 52.0%.
• Phát triển kỹ năng mềm và tinh thần tự chủ: Thông qua bảng kiểm quan sát hành vi, 90.0% học sinh ở nhóm thực nghiệm thể hiện sự tự tin khi tranh biện, làm việc nhóm và báo cáo sản phẩm dự án trước lớp, so với mức 45.0% ghi nhận tại thời điểm khảo sát thực trạng ban đầu.

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội của nhóm thực nghiệm bắt nguồn từ việc đổi mới phương thức tiếp cận tri thức. Dạy học theo góc đã cá nhân hóa quá trình học, cho phép học sinh tiếp cận cùng một bài toán tìm một số biết giá trị phân số theo 4 phong cách riêng biệt, giúp các em hiểu bản chất sâu sắc thay vì ghi nhớ máy móc công thức.

Dữ liệu nghiên cứu khi biểu diễn trên biểu đồ cột phân phối điểm số và bảng so sánh tần suất hành vi đã minh chứng sự dịch chuyển rõ ràng của đường phân phối điểm lớp thực nghiệm lệch hẳn về phía thang điểm 8 đến 10. Khi so sánh với các nghiên cứu đổi mới phương pháp dạy học trong nước, kết quả này khẳng định rằng việc gắn bài giảng số học với tình huống tiêu dùng, lãi suất hay khoảng cách địa lý không làm loãng kiến thức chuyên môn mà trái lại, nâng cao khả năng ghi nhớ dài hạn và kích thích động cơ học tập nội tại của học sinh lớp 6.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nhân rộng hiệu quả của mô hình dạy học phát triển năng lực, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp thực thi với mục tiêu và lộ trình cụ thể:

• Tái cấu trúc nội dung bài giảng môn Toán: Tích hợp tối thiểu 25% đến 30% thời lượng các tiết số học dành cho việc giải quyết tình huống thực tiễn. Giáo viên bộ môn trực tiếp thực hiện trong từng kế hoạch bài dạy hàng tuần.
• Đa dạng hóa phương pháp tổ chức lớp học: Triển khai tối thiểu 2 chủ đề dạy học theo góc và 1 chủ đề dạy học theo dự án trong mỗi học kỳ. Tổ chuyên môn Toán tại các trường trung học cơ sở chịu trách nhiệm xây dựng kịch bản chi tiết nhằm nâng tỷ lệ học sinh hứng thú học tập lên trên 85.0%.
• Chuẩn hóa bộ công cụ đánh giá năng lực: Xây dựng ngân hàng 100 bài toán thực tế có tính phân hóa kèm phiếu đánh giá tiêu chí hành vi đa chiều (kết hợp giáo viên đánh giá, nhóm đánh giá và tự đánh giá). Ban giám hiệu nhà trường phê duyệt và áp dụng định kỳ trong 6 tháng đầu năm học.
• Bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên: Phòng và Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các trường đại học sư phạm tổ chức định kỳ 2 khóa tập huấn mỗi năm về kỹ năng thiết kế tình huống thực tiễn và phương pháp mô hình hóa toán học cho 100% giáo viên Toán cấp trung học cơ sở.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả thực nghiệm của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Giáo viên dạy Toán cấp trung học cơ sở: Khai thác trực tiếp các giáo án mẫu về số nguyên, phân số, ước chung - bội chung cùng bộ phiếu học tập 4 góc để ứng dụng ngay vào giảng dạy lớp 6.
• Cán bộ quản lý và tổ trưởng chuyên môn: Vận dụng khung 6 tiêu chí đánh giá năng lực và quy trình tổ chức dạy học tích cực để định hướng sinh hoạt chuyên môn, đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá theo định hướng chuẩn đầu ra.
• Học viên cao học và sinh viên ngành Sư phạm Toán: Sử dụng tài liệu như một nghiên cứu điển hình về phương pháp luận, cách thức thiết kế công cụ đo lường định tính kết hợp định lượng và quy trình thực nghiệm sư phạm bài bản.
• Chuyên gia biên soạn sách và tài liệu tham khảo: Trích xuất các tình huống thực tiễn có tính logic cao (như tính toán dân số, bài toán chia đất, tính lãi suất) để bổ sung vào nguồn học liệu mở phục vụ chương trình giáo dục phổ thông.

Câu hỏi thường gặp

Phương pháp dạy học theo góc có đòi hỏi phòng học chuyên biệt và thiết bị đắt tiền không?

Phương pháp dạy học theo góc hoàn toàn có thể triển khai tại các phòng học thông thường. Giáo viên chỉ cần sắp xếp lại bàn ghế thành 4 khu vực và trang bị các đồ dùng học tập cơ bản như giấy khổ lớn, bút dạ và phiếu học tập. Thực nghiệm tại trường Nguyễn Thiện Thuật cho thấy 100% các tiết dạy theo góc đều vận hành hiệu quả với cơ sở vật chất sẵn có.

Làm thế nào để đánh giá chính xác năng lực giải quyết vấn đề ngoài bài kiểm tra viết truyền thống?

Giáo viên cần kết hợp bảng quan sát 6 tiêu chí hành vi trong suốt quá trình thảo luận nhóm với phiếu tự đánh giá của học sinh và sản phẩm dự án thực tế. Việc kết hợp này giúp ghi nhận 100% các biểu hiện về tư duy phản biện, khả năng mô hình hóa và kỹ năng giao tiếp toán học mà bài kiểm tra trên giấy không thể đo lường hết.

Học sinh lớp 6 có đủ kỹ năng để hoàn thành các dự án toán học thực tiễn không?

Học sinh lớp 6 hoàn toàn có đủ năng lực nếu dự án được thiết kế dưới dạng quy mô nhỏ từ 2 đến 4 tiết với nhiệm vụ rõ ràng. Khi được phân công theo nhóm và có bảng tiêu chí cụ thể, hơn 90.0% học sinh đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ thu thập số liệu, tính toán khoảng cách và thuyết trình sản phẩm một cách sáng tạo.

Dạy toán thực tiễn có làm giảm bớt thời lượng rèn luyện kỹ năng tính toán cơ bản không?

Không làm giảm thời lượng rèn luyện. Việc đưa tình huống thực tiễn vào bài học bản chất là cung cấp bối cảnh ứng dụng cho các phép tính số học. Học sinh vẫn phải thực hiện đầy đủ 100% các phép tính cộng, trừ, nhân, chia, tìm ước chung hay phân số nhưng với động cơ nhận thức rõ ràng, từ đó tính toán chuẩn xác và nhớ lâu hơn.

Mô hình bài giảng của luận văn có thể mở rộng sang các phân môn khác như Hình học không?

Hoàn toàn có thể mở rộng. Quy trình 6 bước phát triển năng lực giải quyết vấn đề và cấu trúc dạy học theo góc có tính linh hoạt cao, rất phù hợp để ứng dụng vào các chủ đề Hình học trực quan lớp 6 như tính chu vi, diện tích hình thực tế, đo đạc thực địa và gấp hình khối.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận về phát triển năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn gắn với 4 trụ cột giáo dục của UNESCO trong dạy học Số học lớp 6.
• Phân tích sâu sắc thực trạng giảng dạy tại trường Trung học cơ sở Nguyễn Thiện Thuật, chỉ rõ nguyên nhân khiến học sinh gặp rào cản khi giải toán thực tế.
• Thiết kế thành công chuỗi bài giảng thực nghiệm theo phương pháp dạy học theo góc và dạy học theo dự án đối với các chủ đề trọng tâm của Số học 6.
• Xây dựng bộ công cụ đo lường toàn diện gồm bảng kiểm quan sát 6 tiêu chí hành vi và hệ thống bài kiểm tra chuẩn hóa.
• Thực nghiệm sư phạm trên 80 học sinh chứng minh tính hiệu quả vượt trội, nâng tỷ lệ học sinh đạt điểm giỏi lên 42.5% và thúc đẩy 90.0% học sinh tự tin trong học tập.

Trong giai đoạn 12 tháng tiếp theo, mô hình cần được mở rộng thử nghiệm tại 100% các trường trung học cơ sở trên địa bàn tỉnh Hưng Yên nhằm hoàn thiện ngân hàng dữ liệu số học thực tiễn. Quý thầy cô, nhà quản lý giáo dục và các nhà nghiên cứu hãy áp dụng ngay khung phương pháp này vào thực tiễn giảng dạy để cùng kiến tạo những giờ học toán đổi mới, truyền cảm hứng và giàu tính ứng dụng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung chính của luận văn đƣợc trình bày trong 3 chƣơng. Cơ sở lý luận và thực tiễn 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 2. Một số bài giảng phát triển năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn trong dạy học số học lớp 6 Chƣơng 3. Thực nghiệm sƣ phạm 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1.

Năng lực và năng lực giải quyết vấn đề 1. Khái niệm năng lực Có rất nhiều khái niệm về năng lực và đây là khái niệm đang thu hút sự quan tâm của rất nhiều nhà nghiên cứu cả trong và ngoài nƣớc. Cho đến nay thì khái niệm năng lực vẫn đang đƣợc tiếp cận và diễn đạt theo nhiều cách khác nhau. Năng lực hay khả năng, kĩ năng trong tiếng Việt có thể xem tƣơng đƣơng với các thuật ngữ trong tiếng Anh là “competence”, “ability”, “capability”,… Ở mỗi thuật ngữ khác nhau sẽ có một cách hiểu về năng lực tƣơng ứng.

- Năng lực (Ability/Capability) đƣợc hiểu là khả năng mà các cá nhân thể hiện khi tham gia một hoạt động nào đó trong một thời gian tại một thời điểm nhất định. - Năng lực (Competence) hay còn gọi là năng lực hành động, năng lực này dựa trên cơ sở là các kiến thức đã có, các kĩ năng, kĩ xảo và sự sẵn sàng hành động của mỗi cá nhân/cá thể để thực hiện một nhiệm vụ hay một hành động liên quan đến một lĩnh vực cụ thể. Ngoài những khái niệm năng lực đƣợc hiểu theo thuật ngữ tiếng Anh thì với Nguyễn Công Khanh năng lực còn đƣợc hiểu là “khả năng vận dụng kiến thức, kinh nghiệm, kĩ năng, thái độ và hứng thú để hành động một cách phù hợp và có hiệu quả trong các tình huống đa dạng của cuộc sống” [11, tr33] hay theo Nguyễn Quang Uẩn và Trần Trọng Thủy thì “Năng lực là tổng hợp những thuộc tính độc đáo của cá nhân phù hợp với những yêu cầu đặc trƣng của một hoạt động nhất định, nhằm đảm bảo việc hoàn thành có kết quả tốt trong lĩnh vực hoạt động ấy” [18, tr11]. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Nhƣ vậy, dù khái niệm có đƣợc tiếp cận và diễn đạt theo các cách khác nhau thì năng lực vẫn được hiểu là sự kết hợp của các khả năng, thái độ, phẩm chất của một cá nhân/cá thể hay một tổ chức để thực hiện một nhiệm vụ hiệu quả.

Cấu trúc năng lực Có rất nhiều cách tiếp cận cấu trúc năng lực, tuy nhiên theo quan điểm của các nhà sƣ phạm nghề Đức, cấu trúc chung của năng lực hành động đƣợc mô tả là sự kết hợp của bốn năng lực thành phần sau. Năng lực chuyên môn (Professional competency): Là những kiến thức, hiểu biết, kĩ năng, … thuộc lĩnh vực chuyên môn mang tính đặc thù cho từng ngành/chuyên ngành hoặc một cá nhân nào đó cần có để giải quyết công việc một cách có hiệu quả. Ví dụ, trong môn toán, năng lực chuyên môn đƣợc nêu ra ở đây là năng lực tính toán, năng lực sử dụng ngôn ngữ toán học, năng lực tƣ duy toán học, năng lực sử dụng các công cụ toán học,… Năng lực phƣơng pháp (Methodical competency): Đƣợc hiểu là trong một nhiệm vụ cụ thể nào đó cá nhân cần phải biết xây dựng các kế hoạch và đƣa ra đƣợc phƣơng hƣớng giải quyết nhiệm vụ đó sao cho đúng với mục đích đã đề ra. Năng lực xã hội (Social competency): Trong mọi bối cảnh thì việc hoàn thành đƣợc mục đích của nhiệm vụ hay tình huống thực tiễn của một nhóm các thành viên đƣợc hiểu là năng lực xã hội.

Năng lực xã hội thƣờng bao gồm khả năng giao tiếp, khả năng làm việc nhóm, khả năng lãnh đạo,… Năng lực cá thể (Induvidual competency): Đƣợc hiểu là khả năng xác định đƣợc giới hạn của bản thân, có thể tự xây dựng kế hoạch và thực hiện kế hoạch để phát triển năng khiếu của bản thân cũng nhƣ chuẩn giá trị đạo đức và có khả năng chi phối hành vi. Mô hình cấu trúc năng lực trên đây có thể đƣợc cụ thể hoá trong từng lĩnh vực chuyên môn, nghề nghiệp khác nhau. Ngoài ra, trong mỗi lĩnh vực 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] chuyên môn, nghề nghiệp ngƣời ta lại xây dựng các nhóm năng lực khác nhau. Chẳng hạn nhƣ năng lực của giáo viên sẽ bao gồm những nhóm năng lực cơ bản sau: năng lực dạy học, năng lực giáo dục, năng lực chẩn đoán và tư vấn, năng lực phát triển nghề nghiệp và phát triển trường học.

Mô hình bốn thành phần năng lực trên cũng phù hợp với bốn trụ cột giáo dục theo UNESO. Mô hình bốn thành phần năng lực ứng với bốn trụ cột giáo dục của UNESO [17] Các trụ cột giáo dục của Các thành phần năng lực UNESO Năng lực chuyên môn Học để biết Năng lực phƣơng pháp Học để làm Năng lực xã hội Học để cùng chung sống Năng lực cá thể Học để tự khẳng định 1. Dạy học theo định hướng phát triển năng lực Dạy học theo định hƣớng phát triển năng lực là lấy ngƣời học làm trung tâm, trong đó, năng lực ngƣời học cần đạt là cơ sở để xác định các mục tiêu, nội dung, hoạt động, phƣơng pháp dạy học mà ngƣời dạy cần phải căn cứ vào đó để tiến hành các hoạt động giảng dạy và giáo dục. Chƣơng trình dạy học 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] theo định hƣớng phát triển năng là dạy học định hƣớng kết quả đầu ra, chú trọng năng lực vận dụng tri thức vào thực tiễn.

Dạy học theo định hƣớng phát triển năng lực là mô hình dạy học nhằm phát triển tối đa năng lực của ngƣời học, trong đó, ngƣời học tự mình hoàn thành nhiệm vụ nhận thức dƣới sự tổ chức, hƣớng dẫn của ngƣời dạy. Khi đó, quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất ngƣời học đƣợc dựa trên ba nguyên tắc sau: Nguyên tắc 1. Học đi đôi với hành Nguyên tắc 2. Lý luận gắn với thực tiễn Nguyên tắc 3.

Giáo dục nhà trƣờng kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội. Các phương pháp đánh giá năng lực Do năng năng lực là một khái niệm khá trừu tƣợng nên để đánh giá năng lực một cách chính xác và khách quan nhất thì phải sử dụng nhiều phƣơng đánh giá khác nhau. Tuy nhiên, cần tập trung đánh giá năng lực tự học, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực giao tiếp, năng lực vận dụng thực tiễn,…Vì vậy, trong đánh giá năng lực nói chung, đánh giá năng lực giải quyết vấn đề nói riêng, ngoài phƣơng pháp đánh giá truyền thống nhƣ giáo viên đánh giá học sinh, đánh giá định kì bằng bài kiểm tra thì còn có một số phƣơng pháp đánh giá sau. - Đánh giá qua bảng hỏi học sinh - Đánh giá qua vấn đáp (phỏng vấn) - Đánh giá qua sản phẩm học tập (powerpoint,…) - Đánh giá qua hành vi Tuy nhiên, dù việc đánh giá năng lực bằng phƣơng pháp nào thì vẫn phải chú trọng đến đánh giá khả năng vận dụng kiến thức đƣợc học để giải quyết các tình huống trong học tập cũng nhƣ trong thực tế và đặc biệt quan tâm đến việc sáng tạo kiến thức của học sinh.

8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Năng lực giải quyết vấn đề 1. Khái niệm năng lực giải quyết vấn đề Trƣớc khi tìm hiểu khái niệm năng lực giải quyết vấn đề, cần hiểu đƣợc “vấn đề” là gì? “Vấn đề” ở đây đƣợc hiểu là sự mâu thuẫn về nhận thức, có thể là mâu thuẫn giữa kiến thức mới và kiến thức đã có, cũng có thể là mâu thuẫn giữa các kĩ năng. Tuy nhiên, những mâu thuẫn này sẽ là động lực để học sinh tƣ duy và thúc đẩy quá trình nhận thức.

Giải quyết vấn đề đƣợc hiểu là tìm kiếm những giải pháp thích ứng để giải quyết các khó khăn, trở ngại có thể gặp trong cuộc sống hay trong sách vở. Việc học sinh có thể phát hiện ra vấn đề và phần nào đó giải quyết đƣợc vấn đề thì đó chính là một dạng thành công của năng lực giải quyết vấn đề. Nhƣ vậy, có thể nói việc học sinh nhận ra sự mâu thuẫn nhận thức và tìm ra được phương hướng giải quyết vấn đề đó chính là năng lực giải quyết vấn đề. Theo thời gian, từ việc coi giải quyết vấn đề là một phƣơng pháp hay một kiểu dạy học, đã chuyển dần sang coi nó vừa là mục tiêu, là nội dung học tập, vừa là phƣơng pháp tƣ duy và nay đƣợc xem là năng lực của ngƣời học.

Có thể nói cho dù giải quyết vấn đề có là nội dung dạy học, phƣơng pháp dạy học, phƣơng pháp học tập hay kĩ năng tƣ duy thì nó vẫn đã và đang trở thành tâm điểm của giáo dục Việt Nam. Năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn Giải quyết các vấn đề thực tiễn trong học tập toán yêu cầu học sinh phải tiến hành các bƣớc, tuy nhiên còn cần có sự vận dụng linh hoạt giữa tình huống thực tiễn (chứa đựng trong một bài tập hoặc một nhiệm vụ đƣợc giao) với mô hình toán học của tình huống, sử dụng các phƣơng pháp thực hành để tìm tòi lời giải trên mô hình cùng với đó là xem xét và chấp nhận kết quả. Nói cách khác, năng lực giải quyết các vấn đề thực tiễn là năng lực ứng dụng thực hành vào thực tiễn hay năng lực giải quyết vấn đề toán thực 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tiễn là năng lực trả lời những câu hỏi, giải quyết vấn đề đặt ra từ những tình huống thực tiễn trong học tập môn toán, trong học tập những môn học khác ở trường phổ thông và trong thực tiễn. Năng lực này sẽ bao gồm những thành phần sau.

- Năng lực hiểu đƣợc vấn đề, thu nhận đƣợc thông tin từ tình huống thực tiễn. - Năng lực chuyển đổi thông tin từ tình huống thực tiễn về bài tập toán học (dƣới dạng bài toán chứa tình huống thực tiễn). - Năng lực tìm kiếm chiến lƣợc giải quyết bài toán. - Năng lực thực hiện chiến lƣợc để tìm ra kết quả.

- Năng lực chuyển từ kết quả giải quyết thực hành sang lời giải của bài tập toán học. - Năng lực đƣa ra các bài toán mở rộng hoặc nâng cao (nếu có thể). Định hướng dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn Quá trình dạy học nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn cho học sinh bao gồm một số hoạt động sau.