CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN VỀ LOGISTICS NGƯỢC TRONG CHUỖI CUNG ỨNG SẢN PHẨM 1. TỔNG QUAN VỀ CHUỖI CUNG ỨNG 1. Khái niệm chuỗi cung ứng sản phẩm Khái niệm chuỗi cung ứng sản phẩm lần đầu được Ganeshan và Terry đưa ra vào năm 1995 cho rằng chuỗi cung ứng là một mạng lưới lựa chọn sản xuất và phân phối nhằm thu mua nguyên liệu, sản xuất thành bán thành phẩm, thành phẩm và phẩm và thông qua các nhà phân phối đề đưa sản phẩm đến tay người tiêu dùng cuối cùng.
Năm 1998, Lambert, Stock và Elleam cho rằng là sự liên kết giữa các doanh nghiệp với nhau nhằm mục đích cuối cùng là đưa sản phẩm hay dịch vụ ra thị trường tiêu thụ”. “ Chuỗi cung ứng bao gồm mọi công đoạn liên quan, trực tiếp hay gián tiếp đến việc đáp ứng nhu cầu khách hàng” là khái niệm được Chopra và Meindl (2001) đưa ra. Trong khái niệm này đề cập đến sự kết hợp giữa các thành viên trong chuỗi như nhà cung cấp, nhà sản xuất, nhà phân phối, khách hàng. Đến đầu thế kỷ hai mươi mốt, Mentzer và cộng sự (2001) đưa ra khái niệm “ Chuỗi cung ứng sản phẩm là tập hợp của các thực thể (có thể là pháp nhân hoặc thể nhân) liên quan trực tiếp đến dòng chảy xuôi và ngược của sản phẩm, dịch vụ, tài chính và thông tin từ đầu nguồn đến khách hàng”.
Chou và cộng sự (2004) cho rằng chuỗi cung ứng là mạng lưới phân phối sản phẩm và dịch vụ toàn cầu từ nguyên liệu ban đầu đến khách hàng thông qua dòng chảy. Christopher (2005) đưa ra khái niệm chuỗi cung ứng là mạng lưới của những thành viên liên quan đến những mối liên kết giữa các dòng chảy ngược và xuôi theo những trình tự về những hoạt động khác nhau nhằm mục đích tạo ra giá trị cho khách hàng. Từ tất cả những khái niệm trên có thể tổng hợp lại khái niệm chung nhất đó là: “Chuỗi cung ứng sản phẩm là một hệ thống tập hợp của các thực thể bao gồm tổ chức, con người và các hoạt động, các nguồn lực liên quan trực tiếp đến dòng chảy xuôi và ngược của sản phẩm, dịch vụ, thông tin hoặc tài chính trong chuỗi cung ứng theo những tiến trình và những hoạt động khác nhau nhằm tạo ra giá trị trong từng sản phẩm dịch vụ cho khách hàng. Vai trò và lợi thế của chuỗi cung ứng sản phẩm Chuỗi cung ứng đem lại lợi ích và đóng góp vai trò không nhỏ trong hoạt động của doanh nghiệp.
Quản lý tốt chuỗi cung ứng giúp giảm lượng hàng tồn kho, tối thiểu chi phí, nâng cao tốc độ và tính chính xác trong quá trình cung ứng. Vì vậy, phát triển hoạt động sản xuất kinh doanh dựa theo chuỗi cung ứng đang là xu hướng tất yếu của các doanh nghiệp. Bên cạnh đó, nếu đặt logistics ngược trong chuỗi cung ứng sản phẩm sẽ giúp chuỗi cung ứng sản phẩm được thực hiện tốt hơn, thỏa mãn nhu cầu của khách hàng, đồng thời nâng cao khả năng cạnh tranh. Thêm vào đó, nhờ vào tận dụng các lợi thế cùng như nguồn lực sẵn có của chuỗi cung ứng chuỗi cung ứng hoạt động logistics ngược cũng trở nên dễ dàng và dễ thực hiện hơn.
Trong chuỗi cung ứng các thành viên kết nối phối hợp nhịp nhàng, giúp hàng hóa được vận chuyển trực tiếp đến nơi tiêu thụ một cách nhanh chóng, tăng tốc độ cung ứng hàng hóa để có thể đáp ứng kịp thời nhu cầu của khách hàng. Việc ứng dụng công nghệ tiên tiến kết hợp với các phương pháp hoạch định, chiến lược giúp cho quá trình thực hiện được đúng và hiệu quả. Chuỗi cung ứng cũng tạo ra sự linh hoạt bởi sự đa dạng hóa trong việc xây dựng các mạng lưới đa phương thức giúp cho việc tìm nguồn, sản xuất và vận chuyển có thể thay đổi để thích ứng với sự biến đổi của thị trường ngày càng năng động và phát triển như ngày nay. Khả năng kết nối và phối hợp giữa các thành viên, các yếu tố tác động khiến cho hàng hóa dự trữ và phân phối trong chuỗi cung ứng được xử lý kịp thời và chính xác, đáp ứng nhu cầu của thị trường và giảm các chi phí bỏ ra, nâng cao lợi nhuận cho doanh nghiệp.
Mô hình cấu trúc của chuỗi cung ứng sản phẩm 1. Cấu trúc các dòng trong chuỗi cung ứng sản phẩm Theo Christopher từng khẳng định: “Không còn thời các doanh nghiệp cạnh tranh với các doanh nghiệp mà xa hơn là sự cạnh tranh giữa các chuỗi cung ứng với nhau”. Và cũng theo Christopher, một chuỗi cung ứng dù ở trình độ hay mức độ như thế nào đều có ba dòng chảy đi theo xuyên suốt chiều dài của chuỗi cung ứng, đó là: dòng vật chất (sản phẩm/ dịch vụ), dòng thông tin và dòng tiền. Dòng vật chất (Physical flow): là dòng lưu thông và chuyển hóa bao gồm cả sản phẩm và dịch vụ, gồm hai hoạt động chính là vận chuyển và dự trữ, là dòng khởi đầu từ những bước đầu trong chuỗi cung ứng là tìm kiếm nguyên vật liệu, rồi từng bước sản xuất, chế tạo, tiếp theo là phân phối đến tay người tiêu dùng.
Dòng này có thể coi là 8 dòng cơ bản, cốt yếu bởi đây là dòng tốn kém về chi phí cũng như chi phí. Nếu dòng vật chất vận hành có bất cứ vấn đề về tính chính xác thì sẽ dẫn đến những sai lệch, khi đó hoạt động logistics sẽ được tiến hành để thu hồi và xử lý những sai sót đó. Dòng thông tin (Information flow): Dòng thông tin giúp kết nối các hoạt động, các thành viên, giúp lên kế hoạch chiến lược thực hiện. Dòng thông tin sẽ được thực hiện đầu tiên để nghiên cứu thị trường, không chỉ dừng lại ở đó dòng thông tin sẽ tiếp tục đi xuyên suốt chuỗi để hỗ trợ cung cấp thông tin kịp thời và chính xác.
Đầu tiên dòng thông tin sẽ thu thập thông tin về thị trường và khách hàng, những phản hồi đánh giá của họ về sản phẩm đồng thời dòng thông tin cũng tiếp nhận phản hồi của nhà cung cấp về tình hình hoạt động của thị trường. Kết hợp các thông tin thu thập được từ đó đưa ra các chiến lược kế hoạch giúp thỏa mãn yêu cầu của người tiêu dùng, giảm thiểu chi phí. Tuy nhiên, thông tin sau khi được thu thập cần được phân loại, xác định tính chính xác, phân tích trước khi sử dụng. Dòng tiền (Cash flow): hay chính là dòng tài chính, thực hiện nhiệm thanh toán cho các giao dịch.
Dòng tiền thu về từ khách hàng sử dụng hàng hóa dịch vụ. Dòng lưu chuyển tiền phát triển mạnh tăng tốc giúp chuỗi cung ứng vận hành thông suốt. Trong chuỗi cung ứng có thể phân tách trách nhiệm vật chất của các thành viên, tuy nhiên trong dòng logistics ngược lại phức tạp và khó phân định hơn. Chuỗi cung ứng không phải được tạo nên bởi một cá thể độc lập mà phải là sự liên kết, hợp tác giữa các tổ chức, cá nhân với nhau; cùng nhau cộng tác, đem hết sức mạnh, năng lực của mình để tạo ra điểm mạnh, điểm khác biệt tạo lợi thế cạnh tranh với các chuỗi cung ứng khác.
Hơn thế nữa, mỗi thành viên đều đóng góp vai trò không nhỏ, đều là những mắt xích không thể thiếu kết nối với nhau trong quá trình thực hiện hoạt động logistics ngược. Thành viên trong chuỗi cung ứng ngược còn nhiều và đa dạng và có phần phức tạp hơn trong chuỗi cung ứng xuôi. Cấu trúc các thành viên trong chuỗi cung ứng sản phẩm Chuỗi cung ứng là một mạng lưới mà các thành viên tham gia từ khâu cung cấp nguyên vật liệu đến khâu sản xuất và phân phối liên kết, cộng tác hiệu quả với nhau nhằm đưa sản phẩm tới người tiêu thụ cuối cùng với chi phí tối thiểu và tối đa lợi nhuận. Chuỗi cung ứng gồm các thành viên chính và phụ.
Thành viên chính gồm: Nhà cung cấp nguyên liệu, nhà sản xuất, nhà phân phối, nhà bán lẻ và khách hàng. Các thành viên chính là yếu tố cốt lõi hình thành chuỗi cung ứng, tham gia thường xuyên và là người 9 sở hữu sản phẩm. Trong quá trình logistics ngược, mỗi thành viên đều có nhiệm vụ và trách nhiệm ở mỗi giai đoạn khác nhau, ngoài ra còn có những thành viên mà trong chuỗi cung ứng xuôi không có. Nhà cung cấp nguyên liệu: đây là đơn vị giữ vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng ngược vì nhà cung ứng thường là đơn vị chủ đạo trong việc thực hiện tái chế những nguyên vật liệu đã bị loại bỏ và sau đưa các nguyên liệu sau khi đã tái chế đến có nhà sản xuất để tạo ra sản phẩm quay lại chuỗi cung ứng.
Đồng thời nhà cung cấp cũng là đơn vị có đủ năng lực, công nghệ kỹ thuật để kiểm soát quá trình logistics ngược. Tuy nhiên, nhà cung cấp có tham gia thêm một số khâu khác như thu gom, kiểm tra, phân loại,. nhưng sẽ không có mặt trong hoạt động phân phối đưa sản phẩm đến tay người tiêu dùng cuối cùng. Nhà sản xuất: sẽ là đơn vị chính trong thu gom, phân loại, kiểm tra và xử lý các sản phẩm bị loại bỏ, sau đó sẽ tiến hàng tái sản xuất, tái chế.
Nhà sản xuất cũng là có khả năng kiểm soát và trở thành người điều hành hoạt động logistics ngược, đồng thời cung cấp, chia sẻ các thông tin về sản phẩm trước và sau tái chế, tái sản xuất đến các thành viên có trong chuỗi cung ứng để các thành viên có thể nắm bắt thông tin cũng như đưa ra các chiến lược, kế hoạch thực hiện tiếp theo. Nhà phân phối: là đơn vị thực hiện thu hồi, kiểm tra và phân loại sản phẩm đưa đến nhà sản xuất để xử lý. Đồng thời các nhà phân phối cũng sẽ chịu trách nhiệm phân phối lại các sản phẩm sau khi được xử lý để quay lại thị trường tiêu thụ. Nhà phân phối sẽ có vai trò trung gian để có thể thu hồi các sản phẩm không đáp ứng yêu cầu cần được xử lý từ khách hàng, sau đó cũng là trung gian đưa sản phẩm đến tay khách hàng.
Vì vậy có thể nói đây là bộ phận điều tiết sản phẩm. Khách hàng: đây chính là đơn vị cung cấp hay hoàn trả hàng hóa không đáp ứng được nhu cầu để tái chế, sửa chữa, tái sử dụng,. hay nói cách khác đây là nguồn cung cấp để bắt đầu chuỗi logistics ngược. Họ cũng chính là người sẽ sử dụng trực tiếp lại các sản phẩm đã tái chế, tái sửa chữa, tân trang đó, hay chính là người tiêu thụ sản phẩm sau khi được xử lý và phân phối lại trên thị trường.