Chương 1 ĐẢNG BỘ TỈNH BẮC NINH LÃNH ĐẠO PHÁT TRIỂN KINH TẾ TƯ NHÂN TỪ NĂM 1997 ĐẾN NĂM 2000 1. Khái quát các yếu tố tác động và thực trạng kinh tế tư nhân của Bắc Ninh trước khi tái lập tỉnh (trước tháng 1 năm 1997) 1. Các yếu tố tác động đến sự phát triển của KTTN ở Bắc Ninh * Điều kiện tự nhiên Bắc Ninh là một tỉnh nằm ở đồng bằng Bắc Bộ, trong khu vực kinh tế trọng điểm phía Bắc của Việt Nam. Bắc Ninh là vùng đất được hình thành sớm trong thời đại đồ đá.
Cùng với nhiều biến thiên thăng trầm của lịch sử, vùng đất này có những thay đổi về tên gọi, địa giới hành chính. Thời Hùng Vương - An Dương Vương, đây là đất thuộc bộ Vũ Ninh trong nhà nước Văn Lang - Âu Lạc. Dưới thời Lý, có tên là Lộ Bắc Giang. Thời Hồ lại tách ra thành Lộ Bắc Giang và Lộ Lạng Giang.
Sang thời Lê đổi tên thành trấn Kinh Bắc. Trên 4 thế kỷ, trấn Kinh Bắc ổn định với 20 huyện trong 4 phủ. Năm 1931, trấn Kinh Bắc được đổi thành tỉnh Bắc Ninh với 21 huyện. Đến thời thuộc Pháp Bắc Ninh được chia làm 2 tỉnh Bắc Ninh và Bắc Giang.
Ngày 27 tháng 10 năm 1962, Quốc hội khóa II ra nghị quyết hợp nhất 2 tỉnh Bắc Ninh và Bắc Giang thành tỉnh Hà Bắc với 14 huyện và 2 thị xã. Tháng 11 năm 1996, kỳ họp thứ 10 Quốc hội khóa IX đã Quyết định phê chuẩn việc tái lập 2 tỉnh Bắc Ninh và Bắc Giang. Ngày 1 tháng 1 năm 1997, Tỉnh Bắc Ninh chính thức hoạt động theo đơn vị hành chính mới. Bắc Ninh ngày nay bao gồm thành phố Bắc Ninh, thị xã Từ Sơn và 6 huyện thị: Gia Bình, Lương Tài, Quế Võ, Thuận Thành, Tiên Du và Yên Phong.
Diện tích tự nhiên của tỉnh Bắc Ninh là 822,71 km2 (diện tích tự nhiên nhỏ nhất trong 64 tỉnh thành phố trên cả nước). Bắc Ninh nằm trong khu vực đồng bằng sông Hồng, cửa ngõ thủ đô Hà Nội, nằm trong tam giác kinh tế trọng điểm Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh, tiếp giáp với tỉnh Bắc Giang ở phía Bắc và Đông Bắc, với tỉnh Hải Dương và Hưng Yên ở phía Nam và Đông Nam, với thủ đô Hà Nội ở phía Tây và Tây Bắc. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Bắc Ninh có địa hình tương đối bằng phẳng, là vùng đất chuyển tiếp giữa đồng bằng và miền núi, hướng dốc chủ yếu từ Bắc xuống Nam và từ Tây sang Đông được thể hiện qua các dòng chảy nước mặt đổ về sông Cầu, sông Đuống và sông Thái Bình. Mức độ chênh lệch địa hình không lớn.
Địa hình chia làm 2 vùng: vùng đồng bằng chiếm phần lớn diện tích toàn tỉnh có độ cao phổ biến từ 3 - 7m so với mực nước biển, địa hình trung du đồi núi có độ cao phổ biến từ 300 - 400m. Diện tích đồi núi của tỉnh chiếm tỷ lệ rất nhỏ (0,53%) so với tổng diện tích của toàn tỉnh, phân bố chủ yếu ở 2 huyện Quế Võ và Tiên Du, ngoài ra còn có một số khu vực thấp trũng ven đê thuộc huyện Gia Bình, Lương Tài, Quế Võ và Yên Phong. Bắc Ninh có hệ thống giao thông thuận lợi kết nối với các tỉnh trong vùng như: Quốc lộ 1A, 1B mới nối Hà Nội - Bắc Ninh - Lạng Sơn; đường cao tốc 18 nối sân bay quốc tế Nội Bài - Bắc Ninh - Hạ Long; Quốc lộ 38 nối Bắc Ninh - Hải Dương - Hải Phòng, Quốc lộ 3 mới, vành đai 3,và 4 Hà Nội; trục đường sắt xuyên Việt chạy qua Bắc Ninh đi Lạng Sơn và Trung Quốc, đường sắt cao tốc Yên Viên – Cái Lân; mạng lưới đường thủy rất thuận lợi nối với hệ thống cảng sông và cảng biển của vùng, tạo cho Bắc Ninh là địa bàn mở gắn với phát triển của thủ đô Hà Nội. Bắc Ninh còn nằm gần các nguồn năng lượng lớn như thủy điện Hòa Bình, nhiệt điện Phả Lại, nhiệt điện Uông Bí và than Quãng Ninh.
Trong cấu trúc không gian lãnh thổ vĩ mô, vị trí địa lý của Bắc Ninh như vậy có nhiều thuận lợi cho sự phát triển KTXH, trở thành một hệ thống hòa nhập trong vùng ảnh hưởng của thủ đô Hà Nội và có tương tác nhất định với hệ thống địa phương trong vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc thúc đẩy khu vực KTTN của Bắc Ninh giao lưu kinh tế, xuất khẩu hàng hóa với các địa phương khác: do vị trí liền kề với thủ đô Hà Nội trung tâm kinh tế, thị trường rộng lớn thứ hai của cả nước, có sức cuốn hút toàn diện về các mặt kinh tế, xã hội, giá trị lịch sử văn hóa, đồng thời là nơi cung cấp thông tin, chuyển giao công nghệ và tiếp thị thuận lợi đối với mọi miền đất nước. Hà Nội còn là thị trường tiêu thụ trực tiếp các mặt hàng của Bắc Ninh về nông - lâm - thủy sản, vật liệu xây dựng, hàng tiêu dùng, hàng thủ công mỹ nghệ. Tuy nhiên, Bắc Ninh nằm trong vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ với các tỉnh Hưng Yên, Hải Dương, Hà Nội,… các tỉnh này đều có vị trí thuận lợi và có sự tương 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đồng về vị trí địa lý cũng như địa hình của Bắc Ninh. Do vậy, Bắc Ninh sẽ phải cạnh tranh gay gắt với các địa phương trên trong việc thu hút vốn đầu tư và nguồn nhân lực có chất lượng, đây là điều gây khó khăn cho sự phát triển của khu vực KTTN.
Tài nguyên thiên nhiên: Nguồn tài nguyên thiên nhiên của Bắc Ninh nhìn chung khá nghèo nàn không phong phú về chủng loại cũng như dồi dào về trữ lượng, bao gồm: Về tài nguyên khoáng sản: Có đất sét làm gạch, ngói, gốm, với trữ lượng khoảng 4 triệu tấn ở huyện Quế Võ và huyện Tiên Du; đất sét làm gạch chịu lửa ở thị xã Bắc Ninh; đất cát kết với trữ lượng khoảng 1 triệu tấn ở Thị Cầu, đá sa thạch ở Vũ Ninh (thành phố Bắc Ninh) có trữ lượng khoảng 300.000m2; than bùn ở Yên Phong với trữ lượng khoảng từ 6 vạn đến 20 vạn tấn. Về tài nguyên đất: Bắc Ninh có tổng diện tíh đất tự nhiên khoảng 82271,2 ha, chiếm 0,25 diện tích đất tự nhiên cả nước. Bắc Ninh thuộc vùng đồng bằng, được hình thành trên trần tích sa bồi, với loại đất chủ yếu là đất phù sa tương đối màu mỡ thuận lợi cho phát triển nông nghiệp với hệ thống cây trồng đa dạng. Đặc biệt là đất phù sa được bồi đắp bởi sông Cầu, sông Đuống với lượng phù sa trong nước lên đến 1,028-1,4 kg/m3.
Đất ngoài đê sông Đuống bồi tụ hàng năm lên đến hàng nghìn ha thuộc các huyện Tiên Du, Thuận Thành, Quế Võ. Đất có tỷ lệ mùn, dinh dưỡng cao phù hợp với nhiều loại cây trồng. Đất phù sa sông Thái Bình với phần lớn khu vực sông bắt nguồn từ các vùng đồi trọc miền Đông Bắc, đất đai bị xói mòn nhiều nên lượng phù sa lớn và bồi đắp phù sa tạo thành hàng trăm ha soi bãi màu mỡ, thích hợp cho trồng rau màu và cây dâu. Nguồn tài nguyên này rất thuận lợi để phát triển nông nghiệp.
Diện tích đất nông nghiệp chiếm 60,03%, đất phi nông nghiệp chiếm 39,20%, đất chưa sử dụng còn 0,77% [15, tr. Theo điều tra khảo sát, toàn tỉnh Bắc Ninh hiện có 15 loại đất chính bao gồm: đất cát ven sông, đất phù sa được bồi của hệ thống sông Thái Bình, đất xám bạc màu trên phù sa cổ,. Về tài nguyên nước: Hệ thống sông ngòi của tỉnh khá dày đặc. Sông Cầu bắt nguồn từ Bắc Kạn đã tạo ra giao thông đường thủy thuận lợi, sông Đuống nối sông 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Hồng với sông Thái Bình là sông rộng và sâu, nước chảy xiết.
Tổng lượng nước bình quân 31,6 tỷ m3. Mực nước cao nhất tại bến Hồ tháng 8/ 1845 là 9,64m cao hơn so với mặt ruộng là 3-4m. Sông Đuống có hàm lượng phù sa cao. Sông Thái Bình là sông lớn của miền Bắc có chiều dài 385 km, có đoạn chảy qua Bắc Ninh dài 16km.
Ngoài ra, tỉnh còn có hệ thống sông nhỏ, sông nội đồng phân bố khá dày đặc đảm bảo tưới tiêu cho vùng một rộng lớn như sông Ngũ Huyện Khê, sông Dâu, sông Đông Côi, sông Bùi, sông Đông Khởi, sông Đại Quảng Bình. Tổng lưu lượng nước mặt của Bắc Ninh ước khoảng 177,5 tỷ m3, trong đó lượng nước chủ yếu chứa trong các sông là 176 tỷ m3, được đánh giá là khá dồi dào. Trữ lượng nước ngầm cũng khá lớn, trung bình 400.000m3/ngày, tầng chứa nước cách mặt đất trung bình từ 3-5m và có bề dày khoảng 40m, chất lượng tốt. Như vậy, một mặt tài nguyên đất và tài nguyên nước ở Bắc Ninh là điều kiện thuận lợi cho KTTN trong lĩnh vực nông nghiệp, cung cấp nguồn nước cho nhu cầu sản xuất, hệ thống sông ngòi dày đặc thuận tiện cho việc giao lưu hàng hóa trong tỉnh cũng như với các tỉnh khác trong vùng mặt khác tài nguyên đất cũng như tài nguyên khoáng sản ở tỉnh Bắc Ninh rất hạn chế dẫn tới diện tích mặt bằng sản xuất hẹp, manh mún, một số diện tích còn bị ngập úng vào mùa mưa sẽ gây khó khăn cho KTTN trong việc mở rộng quy mô sản xuất.
Ngoài ra, diện tích đất hẹp gây khó khăn trong phát triển vùng nguyên liệu cho ngành nghề thủ công sử dụng nguyên liệu và kinh tế trang trại. * Điều kiện kinh tế - xã hội: Như đã đề cập ở trên, Hà Bắc là một tỉnh cũ ở đồng bằng và trung du Bắc Bộ Việt Nam, thành lập ngày 27/10/1962 sau sự hợp nhất hai tỉnh Bắc Ninh và Bắc Giang. Ngày 06/11/1996 tại kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa IX đã thông qua Nghị quyết “Về việc chia và điều chỉnh địa giới hành chính một số tỉnh”, tỉnh Hà Bắc được tách ra thành hai tỉnh Bắc Ninh, Bắc Giang. Bộ máy hành chính tỉnh Bắc Ninh chính thức đi vào hoạt động từ ngày 01/01/1997 đến nay.
Về truyền thống lịch sử Bắc Ninh nổi tiếng là vùng quê văn hiến có truyền thống lịch sử và cách mạng vẻ vang, rất giàu tiềm năng đã và đang vươn lên mạnh mẽ hòa nhịp cùng sự 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thay đổi của đất nước.