Luận văn: Phát triển kinh tế trang trại huyện Nghi Xuân, Hà Tĩnh đến 2020

Phát triển kinh tế trang trại ở Nghi Xuân, Hà Tĩnh: Mô hình hiệu quả, bền vững. Tìm hiểu các giải pháp, chính sách hỗ trợ thúc đẩy kinh tế nông nghiệp địa phương.

• Tác giả: Trần Quỳnh Thao
• Người hướng dẫn: Pgs. Mai Văn Bưu
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản Lý Kinh Tế
• Đề tài: Phát Triển Kinh Tế Trang Trại Ở Huyện Nghi Xuân, Tỉnh Hà Tĩnh
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan kinh tế trang trại Nghi Xuân Tiềm năng Cơ hội

Nghi Xuân, một huyện nằm ở phía Đông Bắc tỉnh Hà Tĩnh, sở hữu vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên đặc biệt thuận lợi cho việc phát triển nông nghiệp đa dạng. Với hơn 70% dân số hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, việc chuyển đổi từ sản xuất nhỏ lẻ, tự cung tự cấp sang mô hình kinh tế hàng hóa quy mô lớn là một yêu cầu cấp thiết. Trong bối cảnh đó, phát triển kinh tế trang trại Nghi Xuân, Hà Tĩnh nổi lên như một hướng đi chiến lược, không chỉ giúp khai thác hiệu quả các nguồn lực về đất đai, lao động mà còn góp phần quan trọng vào quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn. Kinh tế trang trại được định nghĩa là hình thức tổ chức sản xuất hàng hóa trong nông nghiệp, có quy mô lớn hơn kinh tế hộ, gắn liền với thị trường và ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật. Các mô hình này đang dần khẳng định vai trò là động lực chính cho tăng trưởng kinh tế địa phương, giải quyết việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân. Theo Nghị quyết 03/2000/NQ-CP của Chính phủ, phát triển kinh tế trang trại nhằm khai thác, sử dụng có hiệu quả đất đai, vốn, kỹ thuật, góp phần phát triển nông nghiệp bền vững, phân bổ lại lao động và xây dựng nông thôn mới. Tại Nghi Xuân, sự phát triển của các mô hình kinh tế trang trại đang mở ra những cơ hội to lớn, đặt nền móng cho một nền nông nghiệp hiện đại, có sức cạnh tranh cao và phát triển bền vững trong tương lai.

1.1. Lợi thế tự nhiên cho kinh tế vườn đồi và thủy sản

Huyện Nghi Xuân được thiên nhiên ưu đãi với địa hình đa dạng, bao gồm 32km đường bờ biển, 28km chiều dài ven sông Lam và một phần dãy núi Hồng Lĩnh. Sự kết hợp này tạo ra một hệ sinh thái phong phú, là tiền đề lý tưởng để phát triển các loại hình trang trại chuyên canh và tổng hợp. Vùng ven biển và ven sông là nơi lý tưởng cho các trang trại nuôi trồng thủy sản, đặc biệt là tôm, cá theo phương thức công nghiệp. Dải đất trung du và vùng đồi núi thấp lại rất phù hợp cho các mô hình kinh tế vườn đồi, trồng cây ăn quả, cây công nghiệp ngắn ngày và chăn nuôi gia súc, gia cầm. Việc khai thác hợp lý các lợi thế này giúp đa dạng hóa sản phẩm nông nghiệp, giảm thiểu rủi ro do phụ thuộc vào một loại cây trồng hay vật nuôi duy nhất, đồng thời tối ưu hóa việc sử dụng đất đai, mặt nước.

1.2. Vai trò của mô hình kinh tế trang trại Nghi Xuân

Các mô hình kinh tế trang trại Nghi Xuân đóng một vai trò nòng cốt trong việc thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn. Đây là hình thức sản xuất tiên tiến, có khả năng tạo ra khối lượng hàng hóa lớn, đáp ứng nhu cầu của thị trường và tham gia vào các chuỗi cung ứng. Sự phát triển của các trang trại góp phần phá vỡ tư duy sản xuất manh mún, tự phát, hình thành các vùng sản xuất tập trung. Quan trọng hơn, kinh tế trang trại tạo ra nhiều việc làm, thu hút lao động địa phương, nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống người dân, đóng góp trực tiếp vào mục tiêu xóa đói giảm nghèo và xây dựng nông thôn mới ở Nghi Xuân. Các chủ trang trại năng động cũng chính là những nhân tố tiên phong trong việc áp dụng khoa học kỹ thuật, tạo ra những sản phẩm chất lượng cao, có giá trị kinh tế vượt trội so với kinh tế hộ truyền thống.

II. Rào cản chính trong phát triển kinh tế trang trại Nghi Xuân

Mặc dù sở hữu nhiều tiềm năng, quá trình phát triển kinh tế trang trại Nghi Xuân, Hà Tĩnh vẫn đối mặt với không ít thách thức và rào cản. Thực tiễn cho thấy sự phát triển của các trang trại còn mang tính tự phát, chưa tương xứng với lợi thế của địa phương và thiếu tính bền vững. Một trong những khó khăn lớn nhất là quy mô sản xuất của phần lớn trang trại còn nhỏ, manh mún, chưa tạo ra được vùng sản xuất hàng hóa tập trung quy mô lớn. Điều này dẫn đến chi phí sản xuất cao, khó áp dụng đồng bộ cơ giới hóa và công nghệ hiện đại. Bên cạnh đó, mối liên kết giữa sản xuất và tiêu thụ còn lỏng lẻo. Phần lớn sản phẩm nông nghiệp được bán qua nhiều khâu trung gian, khiến người nông dân bị ép giá và lợi nhuận không cao. Sự thiếu vắng các doanh nghiệp chế biến sâu cũng làm giảm giá trị gia tăng của nông sản. Các vấn đề về vốn, trình độ quản lý của chủ trang trại và tác động của biến đổi khí hậu cũng là những rào cản không nhỏ, đòi hỏi phải có những giải pháp đồng bộ và quyết liệt để tháo gỡ, tạo đà cho kinh tế trang trại phát triển mạnh mẽ hơn trong thời gian tới.

2.1. Hạn chế về vốn và chính sách hỗ trợ nông dân Nghi Xuân

Tiếp cận nguồn vốn là một trong những trở ngại lớn nhất đối với các chủ trang trại. Nhu cầu vốn để đầu tư cơ sở hạ tầng, mua sắm máy móc, con giống, vật tư là rất lớn, song khả năng tiếp cận các nguồn vốn vay ưu đãi cho trang trại còn hạn chế. Nhiều chủ trang trại phải vay vốn từ các nguồn phi chính thức với lãi suất cao, làm tăng chi phí và rủi ro tài chính. Mặc dù đã có các chính sách hỗ trợ nông dân Nghi Xuân, việc triển khai trong thực tế đôi khi còn chậm hoặc các thủ tục còn phức tạp, khiến nhiều hộ khó tiếp cận. Sự thiếu hụt vốn đầu tư dài hạn làm cản trở việc mở rộng quy mô và tái đầu tư, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả kinh tế trang trại.

2.2. Năng lực quản lý và kỹ thuật sản xuất còn yếu

Theo kết quả khảo sát từ luận văn của Trần Quỳnh Thao, trình độ học vấn của nhiều chủ trang trại còn hạn chế, chủ yếu dựa vào kinh nghiệm cha truyền con nối. Điều này ảnh hưởng đến khả năng tiếp thu và ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật mới, đặc biệt là các mô hình nông nghiệp công nghệ cao Hà Tĩnh. Kỹ năng quản trị kinh doanh, lập kế hoạch sản xuất, phân tích thị trường còn yếu khiến nhiều trang trại hoạt động kém hiệu quả, sản xuất theo phong trào và dễ bị tổn thương trước biến động của thị trường. Việc thiếu các chương trình đào tạo, tập huấn chuyên sâu về quản lý và kỹ thuật cho chủ trang trại là một khoảng trống lớn cần được quan tâm giải quyết.

2.3. Thiếu liên kết 4 nhà và chuỗi giá trị nông sản bền vững

Mô hình liên kết 4 nhà tại Hà Tĩnh (Nhà nước - Nhà khoa học - Nhà doanh nghiệp - Nhà nông) chưa thực sự phát huy hiệu quả tại Nghi Xuân. Mối liên kết lỏng lẻo khiến người nông dân đơn độc trong cả quá trình sản xuất và tiêu thụ. Các trang trại thiếu thông tin thị trường, không có hợp đồng bao tiêu ổn định, dẫn đến tình trạng “được mùa mất giá” thường xuyên xảy ra. Việc xây dựng chuỗi giá trị nông sản Hà Tĩnh còn manh mún, thiếu sự tham gia của các doanh nghiệp lớn trong khâu chế biến và phân phối. Điều này không chỉ làm giảm lợi nhuận của người sản xuất mà còn ảnh hưởng đến chất lượng và khả năng cạnh tranh của nông sản Nghi Xuân trên thị trường.

III. Phương pháp quy hoạch và chính sách phát triển trang trại

Để vượt qua các thách thức, việc xây dựng một hệ thống giải pháp đồng bộ, bắt đầu từ quy hoạch và chính sách, là yếu tố then chốt cho sự phát triển kinh tế trang trại Nghi Xuân, Hà Tĩnh. Giải pháp nền tảng là phải hoàn thiện công tác quy hoạch sử dụng đất, xác định rõ các vùng sản xuất chuyên canh dựa trên lợi thế của từng tiểu vùng. Việc này không chỉ giúp hình thành các khu nông nghiệp quy mô lớn mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho đầu tư cơ sở hạ tầng như giao thông, thủy lợi, điện. Bên cạnh đó, cần có những chính sách đột phá về đất đai, tạo điều kiện cho việc tích tụ, tập trung ruộng đất một cách linh hoạt, giúp các trang trại mở rộng quy mô sản xuất. Chính quyền địa phương cần đóng vai trò kiến tạo, xây dựng một môi trường kinh doanh thuận lợi, đơn giản hóa các thủ tục hành chính và triển khai hiệu quả các chính sách hỗ trợ của trung ương và của tỉnh. Đặc biệt, các chính sách tín dụng cần được thiết kế lại để phù hợp hơn với chu kỳ sản xuất nông nghiệp, giúp các chủ trang trại dễ dàng tiếp cận nguồn vốn ưu đãi để đầu tư phát triển một cách bền vững.

3.1. Hoàn thiện quy hoạch vùng sản xuất tập trung

Một trong những giải pháp ưu tiên hàng đầu là rà soát và điều chỉnh quy hoạch vùng sản xuất tập trung. Cần xác định rõ các khu vực ưu tiên cho từng loại hình trang trại: vùng nuôi trồng thủy sản công nghệ cao ven biển, vùng trồng cây ăn quả theo tiêu chuẩn VietGAP ở khu vực đồi núi, vùng chăn nuôi tập trung xa khu dân cư. Quy hoạch phải gắn liền với định hướng thị trường và có tầm nhìn dài hạn, tránh tình trạng điều chỉnh liên tục gây bất an cho nhà đầu tư. Việc công khai, minh bạch quy hoạch sẽ giúp các chủ trang trại yên tâm đầu tư dài hạn và thu hút các doanh nghiệp lớn vào liên kết sản xuất, chế biến.

3.2. Cải thiện chính sách đất đai và cơ sở hạ tầng nông thôn

Chính sách đất đai cần được cải cách theo hướng khuyến khích tích tụ, tập trung ruộng đất. Cần có cơ chế linh hoạt cho việc thuê, chuyển nhượng quyền sử dụng đất nông nghiệp để các trang trại có điều kiện mở rộng diện tích. Song song với đó, Nhà nước cần tăng cường đầu tư xây dựng, nâng cấp cơ sở hạ tầng thiết yếu cho các vùng sản xuất, bao gồm hệ thống thủy lợi, đường giao thông nội đồng, lưới điện và các trung tâm dịch vụ kỹ thuật nông nghiệp. Một cơ sở hạ tầng tốt sẽ giúp giảm chi phí sản xuất, thuận lợi cho việc vận chuyển, bảo quản nông sản và là điều kiện tiên quyết để thu hút đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn.

IV. Bí quyết áp dụng công nghệ và mô hình liên kết 4 nhà

Bên cạnh các giải pháp vĩ mô về chính sách, việc nâng cao năng lực nội tại của các trang trại thông qua ứng dụng công nghệ và tăng cường liên kết là yếu tố quyết định đến hiệu quả kinh tế trang trại. Trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0, việc đưa nông nghiệp công nghệ cao Hà Tĩnh vào thực tiễn sản xuất tại Nghi Xuân không còn là lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc. Điều này bao gồm việc áp dụng các giống cây trồng, vật nuôi mới có năng suất cao, khả năng chống chịu tốt; sử dụng các quy trình canh tác tiên tiến, hệ thống tưới tiêu thông minh, và công nghệ sinh học trong phòng trừ dịch bệnh. Tuy nhiên, để công nghệ thực sự phát huy hiệu quả, cần phải củng cố và vận hành trơn tru mô hình liên kết 4 nhà tại Hà Tĩnh. Mối liên kết này tạo ra một hệ sinh thái hỗ trợ, nơi các nhà khoa học cung cấp giải pháp kỹ thuật, doanh nghiệp đảm bảo đầu vào và bao tiêu đầu ra, nhà nước tạo hành lang pháp lý và nhà nông tập trung vào sản xuất. Đây là chìa khóa để xây dựng một nền nông nghiệp hiện đại và bền vững.

4.1. Đẩy mạnh ứng dụng nông nghiệp công nghệ cao Hà Tĩnh

Việc ứng dụng nông nghiệp công nghệ cao Hà Tĩnh cần được triển khai một cách có chọn lọc, phù hợp với điều kiện của từng trang trại và từng loại sản phẩm. Các mô hình như nhà màng, nhà lưới để trồng rau quả an toàn, hệ thống tưới nhỏ giọt, hay công nghệ nuôi tôm trong bể lót bạt cần được nhân rộng. Nhà nước cần có chính sách khuyến khích, hỗ trợ các trang trại đầu tư vào công nghệ thông qua các chương trình cho vay ưu đãi, hỗ trợ chi phí chuyển giao công nghệ. Đồng thời, việc tổ chức các lớp tập huấn, tham quan học hỏi các mô hình thành công sẽ giúp các chủ trang trại thay đổi tư duy và mạnh dạn hơn trong việc áp dụng các tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất.

4.2. Xây dựng chuỗi giá trị nông sản Hà Tĩnh bền vững

Để nâng cao giá trị nông sản, việc xây dựng và phát triển các chuỗi giá trị nông sản Hà Tĩnh là vô cùng quan trọng. Thay vì bán sản phẩm thô, các trang trại cần liên kết với các doanh nghiệp chế biến, hợp tác xã để thực hiện các công đoạn sơ chế, đóng gói, xây dựng thương hiệu. Điều này không chỉ giúp tăng giá bán mà còn đảm bảo chất lượng sản phẩm và truy xuất được nguồn gốc, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường. Chính quyền địa phương cần đóng vai trò cầu nối, xúc tiến thương mại, hỗ trợ các trang trại và doanh nghiệp tìm kiếm thị trường tiêu thụ ổn định, đặc biệt là các kênh phân phối hiện đại như siêu thị, cửa hàng thực phẩm sạch.

4.3. Phát huy vai trò của hợp tác xã nông nghiệp Nghi Xuân

Các hợp tác xã nông nghiệp Nghi Xuân kiểu mới phải trở thành hạt nhân của các chuỗi liên kết. Hợp tác xã không chỉ đơn thuần là nơi tập hợp các hộ sản xuất mà phải thực sự là một tổ chức kinh tế, đứng ra cung ứng vật tư đầu vào với giá cạnh tranh, tổ chức dịch vụ kỹ thuật và đại diện cho các thành viên ký kết hợp đồng tiêu thụ sản phẩm với doanh nghiệp. Một hợp tác xã hoạt động hiệu quả sẽ giúp các trang trại giảm chi phí, tăng sức mạnh đàm phán trên thị trường và dễ dàng tiếp cận các chính sách hỗ trợ của nhà nước, góp phần vào sự phát triển nông nghiệp bền vững.

V. Hiệu quả thực tiễn và các mô hình OCOP tiêu biểu Nghi Xuân

Thực tiễn phát triển kinh tế trang trại Nghi Xuân, Hà Tĩnh trong những năm qua đã ghi nhận nhiều kết quả tích cực, minh chứng cho tính đúng đắn của chủ trương này. Các trang trại không chỉ góp phần khai thác hiệu quả các vùng đất hoang hóa, đồi núi trọc mà còn tạo ra khối lượng nông sản hàng hóa lớn, đóng góp đáng kể vào tăng trưởng ngành nông nghiệp của huyện. Phân tích từ luận văn của Trần Quỳnh Thao (2015) cho thấy hiệu quả kinh tế trang trại được thể hiện rõ rệt qua các chỉ số về doanh thu, lợi nhuận và năng suất lao động, cao hơn nhiều so với kinh tế hộ nhỏ lẻ. Nhiều mô hình trang trại đã thành công trong việc xây dựng sản phẩm đặc trưng, chất lượng cao, từng bước tạo dựng thương hiệu trên thị trường. Sự thành công của các trang trại đã tạo ra hiệu ứng lan tỏa, khuyến khích nhiều hộ nông dân khác mạnh dạn đầu tư, chuyển đổi sản xuất, góp phần hình thành một thế hệ nông dân mới năng động, sáng tạo và có tư duy kinh tế thị trường. Đây là nền tảng quan trọng để xây dựng các sản phẩm OCOP Nghi Xuân uy tín.

5.1. Các mô hình trang trại tổng hợp và kinh tế vườn đồi

Các mô hình trang trại tổng hợp theo mô hình V-A-C (Vườn - Ao - Chuồng) và kinh tế vườn đồi đang phát huy hiệu quả rất cao tại Nghi Xuân. Mô hình tổng hợp giúp tận dụng phụ phẩm của ngành này làm đầu vào cho ngành khác, tạo ra một chu trình sản xuất khép kín, giảm thiểu ô nhiễm môi trường và tối đa hóa lợi nhuận trên một đơn vị diện tích. Trong khi đó, các trang trại chuyên canh cây ăn quả như cam, bưởi, ổi ở các xã vùng đồi đã mang lại thu nhập hàng trăm triệu đồng mỗi năm cho nhiều hộ gia đình, góp phần quan trọng vào việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi của huyện.

5.2. Hướng đi mới trong xây dựng sản phẩm OCOP Nghi Xuân

Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP) đã mở ra một hướng đi mới đầy triển vọng cho nông sản địa phương. Việc phát triển kinh tế trang trại là cơ sở để tạo ra các sản phẩm OCOP Nghi Xuân có chất lượng, quy mô và thương hiệu. Các sản phẩm như nước mắm, hải sản khô, các loại trái cây đặc sản... đang được các chủ trang trại và hợp tác xã chú trọng đầu tư vào mẫu mã, bao bì, truy xuất nguồn gốc để đáp ứng tiêu chuẩn của thị trường. Xây dựng thành công các sản phẩm OCOP không chỉ nâng cao giá trị nông sản mà còn là niềm tự hào, góp phần quảng bá hình ảnh của địa phương.

VI. Định hướng tương lai cho kinh tế trang trại Nghi Xuân

Để phát triển kinh tế trang trại Nghi Xuân, Hà Tĩnh một cách bền vững, cần có một định hướng chiến lược rõ ràng và dài hạn. Mục tiêu tổng quát là xây dựng một nền nông nghiệp hàng hóa lớn, hiện đại, có năng suất, chất lượng và khả năng cạnh tranh cao. Trong tương lai, kinh tế trang trại không chỉ dừng lại ở việc sản xuất nông sản thô mà cần phát triển theo chiều sâu, gắn kết chặt chẽ với công nghiệp chế biến và dịch vụ. Hướng đi này đòi hỏi một sự chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi mạnh mẽ hơn nữa, dựa trên tín hiệu của thị trường và lợi thế so sánh của địa phương. Các trang trại cần được khuyến khích phát triển theo hướng nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp sạch để đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng và hướng tới xuất khẩu. Bên cạnh đó, việc kết hợp phát triển kinh tế trang trại với du lịch sinh thái, du lịch trải nghiệm cũng là một hướng đi tiềm năng, giúp đa dạng hóa nguồn thu và tạo ra giá trị gia tăng mới. Cuối cùng, mọi nỗ lực phát triển phải luôn gắn liền với mục tiêu xây dựng nông thôn mới ở Nghi Xuân, tạo ra một không gian sống văn minh, hiện đại nhưng vẫn giữ được bản sắc văn hóa truyền thống.

6.1. Mục tiêu phát triển nông nghiệp bền vững đến năm 2030

Định hướng đến năm 2030, Nghi Xuân cần tập trung vào phát triển nông nghiệp bền vững trên cả ba trụ cột: kinh tế, xã hội và môi trường. Về kinh tế, mục tiêu là tăng giá trị sản xuất trên một đơn vị diện tích, nâng cao thu nhập cho người nông dân. Về xã hội, cần đảm bảo an sinh, giảm chênh lệch giàu nghèo và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực nông thôn. Về môi trường, các mô hình trang trại phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về bảo vệ môi trường, sử dụng tài nguyên một cách tiết kiệm và hiệu quả, thích ứng với biến đổi khí hậu.

6.2. Chuyển đổi cơ cấu cây trồng vật nuôi theo tín hiệu thị trường

Quá trình chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi phải linh hoạt và bám sát nhu cầu thị trường. Cần giảm dần diện tích các loại cây trồng có giá trị kinh tế thấp, thay vào đó là phát triển các loại cây đặc sản, cây dược liệu, hoặc các giống vật nuôi chất lượng cao. Việc này đòi hỏi các cơ quan chức năng phải làm tốt công tác dự báo thị trường, cung cấp thông tin kịp thời cho các chủ trang trại để họ có thể đưa ra quyết định sản xuất phù hợp, tránh rủi ro và tối đa hóa lợi nhuận. Đây là yếu tố sống còn để đảm bảo sự phát triển ổn định của kinh tế trang trại.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Kinh tế nông nghiệp tại huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh đang đứng trước bước ngoặt chuyển dịch căn bản từ mô hình nông hộ nhỏ lẻ sang nền nông nghiệp sản xuất hàng hóa tập trung quy mô lớn. Với tổng diện tích tự nhiên 22.004 ha, nằm cách thành phố Vinh khoảng 7 km về phía Nam và sở hữu hơn 12 km Quốc lộ 1A chạy qua, Nghi Xuân giữ vị trí cửa ngõ giao thương chiến lược của tỉnh Hà Tĩnh. Huyện có 19 đơn vị hành chính cấp xã và 2 thị trấn, trong đó hơn 70% dân số sinh sống và làm việc gắn liền với hoạt động sản xuất nông nghiệp. Địa bàn sở hữu lợi thế địa kinh tế đặc thù với một mặt bám biển dài 32 km, một mặt giáp sông Lam dài 28 km và một mặt tựa vào dãy núi Hồng Lĩnh, cùng hệ thống cảng sông Bến Thủy, Xuân Hải, Xuân Hội và các cảng biển lân cận. Tuy nhiên, trước tác động khắc nghiệt của biến đổi khí hậu duyên hải miền Trung và tập quán canh tác manh mún kéo dài, sản xuất nông nghiệp địa phương từng đối mặt với nhiều thách thức về năng suất và khả năng cạnh tranh.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển kinh tế trang trại, phân tích toàn diện các nhân tố tác động nhằm tìm ra điểm nghẽn và động lực tăng trưởng. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể bao gồm: hệ thống hóa các luận cứ khoa học về kinh tế trang trại trong giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp; đánh giá khách quan thực trạng phát triển kinh tế trang trại trên địa bàn huyện giai đoạn 2011 - 2014; từ đó đề xuất hệ thống định hướng và giải pháp khả thi nhằm thúc đẩy kinh tế trang trại phát triển hiệu quả, bền vững đến năm 2020.

Phạm vi không gian nghiên cứu được xác lập trên toàn bộ địa bàn huyện Nghi Xuân, bao quát cả vùng đồng bằng ven biển và vùng trung du bán sơn địa; phạm vi thời gian tập trung vào chuỗi dữ liệu thực tế giai đoạn 2011 - 2014 và tầm nhìn chiến lược đến năm 2020. Nghiên cứu mang ý nghĩa kinh tế - xã hội sâu sắc khi mở ra hướng đi khai thác triệt để quỹ đất đồi bãi và mặt nước, gia tăng tỷ suất hàng hóa nông sản lên trên 80%, giải quyết việc làm cho hàng ngàn lao động nông thôn và đẩy mạnh tốc độ xây dựng nông thôn mới tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng đồng bộ hệ thống lý luận hiện đại và các quan điểm phát triển nông nghiệp bền vững để giải quyết bài toán kinh tế trang trại:

• Lý thuyết quản trị nông trại gia đình của Maurice Buckett (1993): Lý thuyết này khẳng định quản lý một trang trại nông nghiệp có bản chất tương đồng với điều hành một doanh nghiệp, nhưng mức độ phức tạp cao hơn do chịu tác động trực tiếp từ quy luật sinh học, tính chất thời vụ và rủi ro thiên tai. Do đó, kỹ năng quản trị kinh doanh của chủ trang trại đóng vai trò then chốt quyết định sự thành bại.
• Lý thuyết phát triển kinh tế trang trại bền vững (Walter Goldschmidt & Miguel A. Altieri): Khung lý thuyết nhấn mạnh vai trò của mô hình trang trại quy mô vừa và nhỏ trong việc giữ dòng tiền chu chuyển nội vùng, bảo vệ thảm phủ đất đai, cân bằng hệ sinh thái và duy trì tính ổn định xã hội tại nông thôn.
• Khung thể chế chính sách nông nghiệp Việt Nam: Luận văn căn cứ vào Nghị quyết số 03/2000/NQ-CP của Chính phủ, Nghị quyết Trung ương 7 khóa X số 26-NQ/TW về nông nghiệp, nông dân, nông thôn và hệ thống tiêu chí phân loại trang trại chuẩn mực quy định tại Thông tư số 27/2011/TT-BNNPTNT ngày 13/4/2011 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.

Các khái niệm nòng cốt được chuẩn hóa trong nghiên cứu gồm:

1. Trang trại: Hình thức tổ chức sản xuất cơ sở trong nông, lâm, ngư nghiệp có mục đích sản xuất hàng hóa gắn với thị trường, tự chủ kinh doanh, tập trung tư liệu sản xuất và áp dụng tiến bộ kỹ thuật vượt trội.
2. Kinh tế trang trại: Loại hình kinh tế tổng hòa các yếu tố vật chất và quan hệ kinh tế - xã hội phát sinh trong quá trình vận hành trang trại, phân biệt rõ rệt với kinh tế nông hộ tự cấp tự túc.
3. Nông nghiệp sản xuất hàng hóa: Hình thức tổ chức sản xuất tạo ra khối lượng nông sản lớn phục vụ nhu cầu trao đổi, buôn bán trên thị trường nhằm tối đa hóa lợi nhuận.
4. Tích tụ và tập trung đất đai: Quá trình hợp nhất, mở rộng quy mô diện tích canh tác vượt mức hạn điền (trên 2,1 ha tại miền Trung) để cơ giới hóa và ứng dụng công nghệ cao.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được triển khai dựa trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp phương pháp trừu tượng hóa khoa học, phân tích logic và lịch sử để xem xét quá trình phát triển kinh tế trang trại trong mối liên hệ hữu cơ với các điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội địa phương.

• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Tác giả tiến hành điều tra, khảo sát thực tế trên cỡ mẫu gồm 50 trang trại đại diện cho cả 2 tiểu vùng sinh thái (vùng đồng bằng ven biển và vùng trung du miền núi) tại huyện Nghi Xuân. Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên được lựa chọn nhằm bảo đảm tính đại diện đầy đủ cho 5 nhóm loại hình sản xuất: trang trại trồng trọt, trang trại chăn nuôi, trang trại lâm nghiệp, trang trại nuôi trồng thủy sản và trang trại tổng hợp. Đồng thời, nghiên cứu thực hiện phỏng vấn sâu 15 cán bộ quản lý phụ trách nông nghiệp và thống kê ở cấp xã, huyện và tỉnh.
• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phiếu điều tra trực tiếp chủ trang trại về nguồn vốn, lao động, diện tích, chi phí, doanh thu và các vướng mắc thực tiễn. Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ Niên giám thống kê tỉnh Hà Tĩnh, Báo cáo kinh tế - xã hội huyện Nghi Xuân, Phòng Nông nghiệp và PTNT, Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện giai đoạn 2011 - 2014.
• Phương pháp phân tích và lý do lựa chọn: Số liệu điều tra được làm sạch và xử lý định lượng bằng phần mềm thống kê chuyên dụng SPSS kết hợp bảng tính Microsoft Excel. Phương pháp phân tổ thống kê và phân tích so sánh tỷ lệ phần trăm được ưu tiên sử dụng nhằm lượng hóa chính xác sự khác biệt về hiệu quả kinh tế giữa các loại hình trang trại, qua đó tạo luận cứ vững chắc cho việc hoạch định chính sách.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích dữ liệu thực nghiệm giai đoạn 2011 - 2014 tại huyện Nghi Xuân mang lại 4 phát hiện quan trọng:

1. Sự chuyển dịch mạnh mẽ về cơ cấu loại hình trang trại: Sau khi áp dụng bộ tiêu chí mới theo Thông tư số 27/2011/TT-BNNPTNT (yêu cầu doanh thu tối thiểu 700 triệu đồng đến 1 tỷ đồng/năm), số lượng trang trại toàn huyện có sự sàng lọc về chất lượng. Nhóm trang trại chăn nuôi gia súc, gia cầm quy mô lớn và trang trại nuôi trồng thủy sản nước lợ (chủ yếu là tôm thẻ chân trắng công nghệ cao) chiếm tỷ trọng áp đảo, lên tới trên 68% tổng số mô hình khảo sát. Trong khi đó, các trang trại trồng trọt và lâm nghiệp chiếm tỷ trọng khiêm tốn khoảng 20% do rào cản tích tụ quỹ đất.
2. Quy mô vốn đầu tư có sự phân hóa sâu sắc: Vốn sản xuất bình quân của một trang trại khảo sát đạt từ 650 triệu đồng đến hơn 1,8 tỷ đồng. Các trang trại nuôi trồng thủy sản vùng cát ven biển và trang trại chăn nuôi lợn liên kết doanh nghiệp có quy mô vốn cao gấp 2,5 đến 3 lần so với các trang trại trồng cây ăn quả hoặc trang trại tổng hợp vùng trung du. Nguồn vốn tự có chiếm khoảng 65% tổng nguồn vốn, vốn vay ngân hàng chỉ chiếm khoảng 30% - 35% do các vướng mắc về tài sản thế chấp.
3. Hiệu quả kinh tế và tỷ suất hàng hóa vượt trội: Doanh thu bình quân năm 2014 của các trang trại điều tra đạt từ 850 triệu đồng đến 2,4 tỷ đồng/trang trại/năm. Tỷ suất lợi nhuận trên doanh thu dao động từ 18,5% đến 26,2% tùy loại hình. Đáng chú ý, tỷ suất nông sản hàng hóa xuất bán ra thị trường đạt mức cao trên 88%, khẳng định vai trò trụ cột của kinh tế trang trại so với tỷ suất dưới 30% của kinh tế nông hộ truyền thống. Mỗi trang trại tạo việc làm ổn định cho 3 - 6 lao động thường xuyên với mức thu nhập từ 3,5 đến 5 triệu đồng/người/tháng và thuê mướn từ 10 - 15 lao động thời vụ trong mùa thu hoạch.
4. Hạn chế về trình độ chuyên môn của chủ trang trại: Mặc dù 62% chủ trang trại thuộc độ tuổi lao động sung sức từ 35 đến 50 tuổi và có ý chí làm giàu cao, nhưng chỉ có khoảng 22% chủ cơ sở từng qua đào tạo chuyên môn kỹ thuật hoặc quản trị từ bậc trung cấp trở lên; phần lớn quản lý vận hành dựa trên kinh nghiệm tự tích lũy.

Thảo luận kết quả

Kết quả tăng trưởng doanh thu và sản lượng hàng hóa tại Nghi Xuân bắt nguồn trực tiếp từ việc địa phương đã phát huy tốt dải bờ biển dài 32 km và vùng bãi bồi ven sông Lam dài 28 km để phát triển nuôi tôm công nghiệp và chăn nuôi khép kín. Tuy nhiên, việc thiếu hụt mặt bằng sạch và thủ tục cấp quyền sử dụng đất chậm trễ khiến nhiều chủ trang trại chưa an tâm đầu tư hạ tầng kiên cố dài hạn.

Khi so sánh với các nghiên cứu tại tỉnh Nghệ An (nơi trang trại phát triển nhanh về số lượng nhưng chịu áp lực lớn về ô nhiễm môi trường) hoặc tỉnh Thái Nguyên (tập trung chủ yếu vào mô hình vườn - ao - chuồng khép kín), kinh tế trang trại Nghi Xuân có thế mạnh nổi bật về nuôi trồng thủy sản công nghệ cao và liên kết tiêu thụ với các tập đoàn lớn. Dẫu vậy, mối liên kết chuỗi giá trị tại Nghi Xuân còn thiếu bền vững, khâu bảo quản sau thu hoạch còn yếu dẫn đến rủi ro ép giá khi thị trường biến động.

Những dữ liệu định lượng này có thể được trực quan hóa sinh động thông qua Bảng so sánh hiệu quả kinh tế phân theo 5 nhóm loại hình trang trại năm 2014 và Biểu đồ cột thể hiện tương quan giữa trình độ học vấn của chủ trang trại với tỷ suất lợi nhuận đạt được. Biểu đồ phân bổ không gian cũng cho thấy rõ nét sự tập trung của trang trại thủy sản tại dải cát ven biển và trang trại chăn nuôi, lâm nghiệp tại sườn đồi Hồng Lĩnh.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực chứng, luận văn kiến nghị 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm thúc đẩy kinh tế trang trại huyện Nghi Xuân phát triển bứt phá đến năm 2020:

• Quy hoạch đất đai và hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật: UBND huyện Nghi Xuân phối hợp cùng Phòng Tài nguyên và Môi trường đẩy nhanh công tác rà soát, quy hoạch chi tiết 3 vùng sản xuất chuyên canh tập trung đến năm 2020; thực hiện cơ chế dồn điền đổi thửa, cho thuê đất bãi bồi, đất cát hoang hóa với thời hạn ổn định từ 20 đến 50 năm; hoàn thành cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho 100% trang trại đủ điều kiện trước năm 2018 nhằm tạo cơ sở pháp lý để nông dân yên tâm đầu tư hạ tầng kiên cố.
• Khơi thông nguồn vốn tín dụng ưu đãi: Ngân hàng Nông nghiệp và PTNT cùng hệ thống ngân hàng thương mại trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh cần triển khai các gói tín dụng trung và dài hạn với mức lãi suất ưu đãi giảm từ 1,5% đến 2%/năm cho kinh tế trang trại; nâng hạn mức cho vay không cần thế chấp tài sản lên mức 200 - 500 triệu đồng đối với các trang trại có hợp đồng liên kết chuỗi giá trị và ứng dụng công nghệ xử lý chất thải sinh học.
• Phát triển thị trường và chuỗi liên kết bao tiêu sản phẩm: Phòng Kinh tế - Hạ tầng huyện và Hội Nông dân chủ động xây dựng sàn kết nối cung cầu, hỗ trợ đăng ký thương hiệu, truy xuất nguồn gốc cho các sản phẩm chủ lực (tôm thẻ chân trắng, lợn thương phẩm, cây ăn quả); đặt mục tiêu đến năm 2020 có tối thiểu 50% sản lượng nông sản trang trại được tiêu thụ thông qua hợp đồng bao tiêu dài hạn ký với các nhà máy chế biến và hệ thống siêu thị tại TP Vinh, Hà Nội và xuất khẩu.
• Đào tạo nghề quản trị và chuyển giao công nghệ sinh học: Phòng Nông nghiệp và PTNT cùng Trung tâm Ứng dụng tiến bộ KH-CN huyện định kỳ tổ chức từ 10 - 12 lớp tập huấn chuyên sâu hàng năm về kỹ năng lập phương án kinh doanh, phòng chống dịch bệnh và tiêu chuẩn VietGAP; phấn đấu đến năm 2020 nâng tỷ lệ chủ trang trại qua đào tạo bài bản lên trên 65%, đồng thời hỗ trợ chuyển giao công nghệ xử lý chất thải biogas cho 100% trang trại chăn nuôi quy mô lớn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Cơ quan quản lý nhà nước và cán bộ hoạch định chính sách cấp huyện, tỉnh: Đề tài cung cấp hệ thống luận cứ khoa học và bộ số liệu khảo sát thực tế từ 50 trang trại, đóng vai trò tài liệu tham khảo cốt lõi phục vụ xây dựng Đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp, quy hoạch nông thôn mới và ban hành các chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế trang trại tại Hà Tĩnh giai đoạn 2015 - 2020.
2. Các chủ trang trại và hộ nông dân đang mở rộng quy mô sản xuất: Tài liệu giúp người sản xuất nắm bắt quy trình quản trị dòng tiền từ 500 triệu đến 2 tỷ đồng, phương pháp tính toán điểm hòa vốn, lựa chọn mô hình trang trại thích ứng với điều kiện thổ nhưỡng và quy trình áp dụng tiêu chuẩn kỹ thuật an toàn sinh học để tối ưu hóa trên 20% lợi nhuận.
3. Giảng viên, học viên cao học và sinh viên khối ngành Kinh tế: Công trình là nguồn tư liệu phong phú về phương pháp luận nghiên cứu thực địa, kỹ thuật thiết kế bảng hỏi và quy trình xử lý dữ liệu khảo sát bằng phần mềm SPSS phục vụ các đề tài nghiên cứu về quản lý kinh tế, kinh tế nông nghiệp và phát triển nông thôn.
4. Các ngân hàng thương mại và doanh nghiệp chế biến nông sản: Cung cấp góc nhìn thực chứng về cơ cấu tài chính, vòng quay vốn và nhu cầu công nghệ của các chủ trang trại tại duyên hải miền Trung, từ đó thiết kế các gói sản phẩm cho vay theo chuỗi và xây dựng mạng lưới thu mua nguyên liệu ổn định.

Câu hỏi thường gặp

Kinh tế trang trại có điểm gì khác biệt cốt lõi so với kinh tế nông hộ truyền thống?
Kinh tế trang trại khác biệt căn bản ở quy mô tư liệu sản xuất lớn hơn mức hạn điền (trên 2,1 ha), vốn đầu tư từ vài trăm triệu đến hàng tỷ đồng và mục tiêu sản xuất hướng hoàn toàn vào thị trường. Tỷ suất hàng hóa của trang trại đạt trên 88%, cao gấp 3 lần so với mô hình nông hộ tự cấp tự túc.

Quy mô mẫu khảo sát của luận văn được phân bổ như thế nào để đảm bảo tính khách quan?
Nghiên cứu khảo sát trực tiếp 50 trang trại tại huyện Nghi Xuân bằng phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên. Cỡ mẫu được phân bổ đồng đều giữa vùng đồng bằng ven biển và vùng trung du bán sơn địa, bao trọn 5 loại hình: trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp, thủy sản và tổng hợp.

Loại hình trang trại nào tại huyện Nghi Xuân đạt hiệu quả sinh lời cao nhất trong giai đoạn 2011 - 2014?
Trang trại nuôi trồng thủy sản ven biển và trang trại chăn nuôi lợn tập trung đạt doanh thu cao nhất, bình quân từ 1,2 đến 2,4 tỷ đồng/năm. Nhóm này đạt tỷ suất lợi nhuận trên 20% nhờ tận dụng triệt để lợi thế 32 km bờ biển và ứng dụng kỹ thuật nuôi thâm canh công nghệ cao.

Những rào cản lớn nhất kìm hãm sự phát triển của kinh tế trang trại tại địa phương là gì?
Nghiên cứu chỉ ra 3 lực cản chính: quỹ đất đai manh mún gây khó khăn cho việc tích tụ trên 2,1 ha; thủ tục vay vốn thế chấp phức tạp khiến vốn vay chỉ đáp ứng khoảng 30% nhu cầu; và tỷ lệ chủ trang trại qua đào tạo chuyên môn bài bản còn thấp, chỉ đạt khoảng 22%.

Mục tiêu then chốt của huyện Nghi Xuân trong việc phát triển kinh tế trang trại đến năm 2020 là gì?
Huyện hướng tới nâng tỷ lệ chủ trang trại qua đào tạo lên trên 65%, bảo đảm 50% nông sản xuất bán qua hợp đồng liên kết chuỗi bền vững, và đạt 100% trang trại chăn nuôi quy mô lớn áp dụng hệ thống xử lý chất thải bảo vệ môi trường sinh thái.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về kinh tế trang trại, khẳng định vai trò là tế bào nòng cốt thúc đẩy sản xuất hàng hóa lớn trong nền nông nghiệp hiện đại theo tiêu chuẩn Thông tư số 27/2011/TT-BNNPTNT.
• Phân tích thực chứng trên 50 trang trại tại huyện Nghi Xuân giai đoạn 2011 - 2014 cho thấy bước tăng trưởng ấn tượng với doanh thu đạt từ 850 triệu đến 2,4 tỷ đồng/năm và tỷ suất hàng hóa vượt mốc 88%.
• Xác định rõ nét những rào cản nội tại về đất đai, nguồn vốn tín dụng dài hạn và trình độ quản trị kinh doanh khi mới có 22% chủ trang trại qua đào tạo kỹ thuật bài bản.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ về đất đai, tín dụng ưu đãi, liên kết chuỗi thị trường và đào tạo nghề với lộ trình triển khai chi tiết đến năm 2020.
• Khẳng định phát triển kinh tế trang trại là chìa khóa tất yếu giúp huyện Nghi Xuân khai thác hiệu quả 22.004 ha đất tự nhiên, nâng cao thu nhập cho hơn 70% cư dân nông thôn và hoàn thành thắng lợi mục tiêu công nghiệp hóa nông nghiệp.

Lộ trình tiếp theo giai đoạn 2015 - 2020 đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt của chính quyền huyện Nghi Xuân trong việc hoàn thiện quy hoạch 3 tiểu vùng chuyên canh, mở rộng hạn mức tín dụng và chuẩn hóa chương trình đào tạo quản trị trang trại hiện đại. Kính mời các nhà quản lý, các nhà khoa học và quý độc giả nghiên cứu toàn văn luận văn để cùng thảo luận, chia sẻ kinh nghiệm và áp dụng các giải pháp khoa học vào thực tiễn phát triển kinh tế nông thôn bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Tổ ng quan tình hình nghiên cứu và những vấn đề cơ bản về thực hiện kinh tế trang trại trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn. Phương pháp nghiên cứu. Thực trạng về phát triển kinh tế trang trại trên địa bàn huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh.

Một số giải pháp phát triển kinh tế trang trại trên địa bàn huyện Nghi Xuân tỉnh Hà Tĩnh. 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ THỰC HIỆN KINH TẾ TRANG TRẠI TRONG THỜI KỲ CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA NÔNG NGHIỆP, NÔNG THÔN. Tổng quan tình hình nghiên cứu. Phát triển kinh tế trang trại có vai trò hết sức quan trọng, nhất là trong giai đoạn phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hóa, xây dựng sản xuất nông nghiệp theo quy mô lớn, hiện đại.

Vì vậy, phát triển kinh tế trang trại và xây dựng các mô hình kinh tế trang trại đã và đang thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu, nhà quản lý không chỉ giới hạn ở trong nƣớc mà còn ở nhiều nƣớc trên thế giới. Ngoài nước - Maurice Buckett, trong tác phẩm “Tổ chức quản lý nông trại gia đình” (1993) đã đề cập đến những nguyên lý cơ bản trong quản lý, điều hành nông trại gia đình theo mô hình sản xuất hàng hoá. Theo tác giả, quản lý một nông trại về cơ bản không khác quản lý một doanh nghiệp. Tuy nhiên, do đặc thù của sản phẩm trong quá trình sản xuất phụ thuộc khá lớn vào điều kiện tự nhiên và do nông sản thƣờng nhanh hỏng nên quản lý một nông trại phức tạp hơn rất nhiều so với việc điều hành một doanh nghiệp công nghiệp.

Vì lẽ đó, Maurice Buckett cho rằng, các cơ quan quản lý, các hiệp hội cần đặc biệt chú trọng công tác đào tạo và huấn luyện về kỹ năng quản lý cho những ngƣời chủ trang trại.A Connugin, trong cuốn “Kinh tế nông trại Mỹ” (Trƣờng đại học kinh tế TP HCM dịch và xuất bản năm 1990), đã giới thiệu về các mô hình tổ chức nông trại ở nƣớc Mỹ - quốc gia có nền nông nghiệp hàng hoá thuộc loại phát triển nhất trên thế giới. Mỗi mô hình tổ chức nông trại, theo tác giả, chỉ phù hợp với những điều kiện nhất định về điều kiện tự nhiên, tập quán sản xuất và mối liên kết với thị trƣờng. Công trình này đã tổng kết các loại hình nông trại với những đặc điểm trong tổ chức và quản lý; mức độ áp dụng các tiến bộ khoa học và công nghệ; ƣu nhƣợc điểm trƣớc sự tác động của nền kinh tế thị trƣờng và sự tác động của nhà nƣớc đến 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] sự phát triển của các nông trại. Công trình nghiên cứu A.A Connugin đã tạo cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc nghiên cứu, đề xuất chính sách phát triển kinh tế trang trại ở một số nƣớc.

Ngoài công trình trên, A. Conungin còn có nhiều công trình khác về kinh tế trang trại và sản xuất nông nghiệp hàng hóa của Mỹ. - Một trong những chuyên gia nổi tiếng nghiên cứu về trang trại gia đình ở Mỹ - Walter Goldschmidt, đã nghiên cứu những tác động của các trang trại nhỏ đối với quá trình đô thị hoá ở Thung lũng San Giaoquin, California - Mỹ, năm 1940. Walter cho rằng: “Những cộng đồng nông nghiệp gần các thành phố mà ở đó tập trung các trang trại tập thể quy mô lớn đã chết dần chết mòn”.

Sở dĩ xảy ra tình trạng này là vì tại những khu vực này, các khoản thu nhập kiếm đƣợc từ hoạt động nông nghiệp đã bị rút ra khỏi khu vực nông thôn để đầu tƣ vào các xí nghiệp công nghiệp tại các thành phố, chính điều này đã giết chết khu vực nông thôn. Trong khi đó tình hình hoàn toàn khác tại các thành phố đƣợc bao quanh bởi các trang trại gia đình quy mô nhỏ, thu nhập của trang trại này “chủ yếu lại đƣợc chu chuyển giữa các cơ sở kinh doanh ngay trong địa phƣơng”. Chính điều này đã tạo ra việc làm và sự thịnh vƣợng cho cộng đồng dân cƣ nông thôn tại các khu vực đó. - Các nghiên cứu của Miguel A.

Altieri, Walter Goldschmidt, Maurice Buckett về kinh tế trang trại ở Hoa Kỳ và nhiều quốc gia khác đã rất nhấn mạnh đến tính bền vững của kinh tế trang trại. Đây cũng là vấn đề rất đƣợc quan tâm ở nhiều nƣớc hiện nay. Các nghiên cứu nêu trên đã chứng minh rằng, ở những nơi trang trại gia đình quy mô nhỏ phát triển mạnh, thì ở đó, trang trại phát triển bền vững hơn. Ở Hoa Kỳ, các trang trại nhỏ đóng góp 17% đất đai của họ để trồng rừng, trong khi các trang trại lớn chỉ có 5%.

Các trang trại nhỏ giữ gìn tốt hơn đất đai của họ trong phong trào “Sử dụng hiệu quả đất đai”, bao gồm phủ xanh đất trống và sử dụng phân xanh. - Trong nhiều năm gần đây, Tổ chức Nông lƣơng thế giới (FAO) đã có một số công trình nghiên cứu về kinh tế trang trại. Đối với các nƣớc đang phát triển, trong đó có Việt Nam, FAO đã triển khai nhiều dự án nhằm góp phần phát triển kinh tế trang trại, hỗ trợ nông dân phát triển kinh tế trang trại theo hƣớng bền vững, 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] kết hợp phát triển trang trại với xóa đói giảm nghèo. Cho đến nay, đã có nhiều công trình nghiên cứu về kinh tế trang trại ở các nƣớc Tây Âu, châu Á và các vùng lãnh thổ khác trên thế giới.

Nhiều công trình nghiên cứu đã phân tích, đánh giá thực trạng kinh tế trang trại ở một số nƣớc nhƣ: số lƣợng, quy mô và cơ cấu; mô hình trang trại và phƣơng thức điều hành sản xuất; vốn, tƣ liệu sản xuất khác và nguồn lao động; hƣớng kinh doanh và thu nhập của các trang trại; thị trƣờng đầu vào, đầu ra của các trang trại, về vị trí, vai trò của kinh tế trang trại gia đình trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn. Trong nước Kinh tế trang trại theo hƣớng sản xuất hàng hóa, gắn với thị trƣờng thực sự phát triển mạnh mẽ cùng với quá trình đổi mới quản lý sản xuất nông nghiệp ở nƣớc ta. Kinh tế trang trại đã góp phần tạo ra một bƣớc tiến quan trọng trong sự phát triển của sản xuất nông nghiệp và kinh tế - xã hội ở nông thôn Việt Nam. Các phƣơng tiện thông tin đại chúng của nƣớc ta đã giới thiệu nhiều mô hình trang trại sản xuất - kinh doanh đạt hiệu quả cao, đồng thời một số hội nghị, hội thảo về mô hình kinh tế này cũng đã đƣợc tổ chức.

Trong những năm gần đây, một số cơ quan nghiên cứu và quản lý ở trung ƣơng và địa phƣơng đã bƣớc đầu nghiên cứu, tổng kết về kinh tế trang trại với các công trình nghiên cứu: - GS. Trần Đức, Hội Khoa học kinh tế Việt Nam, trong công trình nghiên cứu với nhan đề “Kinh tế trang trại vùng đồi núi”, NXB Thống kê (1998) đã nhấn mạnh hiệu quả kinh tế và những tác động tích cực về môi trƣờng và xã hội khi phát triển kinh tế trang trại ở các tỉnh miền núi. Tuy nhiên, theo tác giả, khó khăn lớn nhất cản trở sự phát triển của mô hình này chính là thói quen, tập quán sản xuất manh mún, nhỏ lẻ của bà con nông dân. Hơn thế nữa, tác giả Trần Đức cho rằng, trình độ dân trí chƣa cao đã ảnh hƣởng lớn đến hiệu quả chuyển giao công nghệ cho nông dân vùng nông thôn, miền núi.

- Cũng cùng quan điểm đó, trong công trình nghiên cứu: “Phát triển kinh tế hợp tác và kinh tế trang trại gia đình ở Việt Nam” (năm 2000), tập thể tác giả thuộc 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Hội Khoa học kinh tế Việt Nam đã nhấn mạnh đến vai trò quan trọng của Nhà nƣớc trong giai đoạn đầu phát triển kinh tế trang trại. Ngƣời dân chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ, tự cung - tự cấp lên sản xuất hàng hoá theo mô hình kinh tế trang trại, không chỉ cần vốn, khoa học - công nghệ, thị trƣờng mà còn cần kỹ năng tổ chức sản xuất. - Đề tài cấp Nhà nƣớc “Thực trạng và giải pháp phát triển kinh tế trang trại trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở Việt Nam” do Thủ tƣớng Chính phủ giao cho Trƣờng Đại học Kinh tế Quốc dân chủ trì nghiên cứu năm 1999 - 2000, (GS. Nguyễn Đình Hƣơng làm chủ nhiệm), là công trình nghiên cứu công phu và đồ sộ nhất về kinh tế trang trại ở Việt Nam cho đến thời điểm này.

Trên cơ sở điều tra 3044 trang trại và phỏng vấn 3044 chủ trang trại, 756 cán bộ các cấp ở 15 tỉnh, thành phố đại diện cho 7 vùng kinh tế sinh thái trong cả nƣớc, công trình này đã phân tích, đánh giá thực trạng kinh tế trang trại ở nƣớc ta đến năm 2000, đồng thời đề xuất các quan điểm và hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm phát triển kinh tế trang trại trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hóa. Đề tài đã đề xuất một số giải pháp cụ thể về đất đất đai, về vốn, về phát triển nguồn nhân lực, về thị trƣờng, về khoa học - công nghệ, về phát triển hạ tầng nông thôn, về phát triển công nghiệp chế biến và tăng cƣờng quản lý nhà nƣớc đối với kinh tế trang trại. Kết quả nghiên cứu của đề tài cũng đã đƣợc xuất bản thành sách: “Thực trạng và giải pháp phát triển kinh tế trang trại trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở Việt Nam” do GS. Nguyễn Đình Hƣơng làm chủ biên, (Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, H, 2000).

- Từ năm 2000 đến nay, một số trƣờng đại học, viện nghiên cứu và các địa phƣơng đã có một số công trình nghiên cứu, đánh giá về kinh tế trang trại. Năm 2005 - 2006, Trƣờng Đại học Kinh tế Quốc dân đã chủ trì đề tài cấp Bộ (PGS. Phạm Hồng Chƣơng làm chủ nhiệm): “Nghiên cứu phát triển mô hình kinh tế trang trại ở tỉnh Quảng Bình”, nghiệm thu năm 2007. Đề tài đã đề xuất các giải pháp chủ yếu để phát triển kinh tế trang trại ở tỉnh Quảng Bình.

- Đề tài cấp Bộ : “Nghiên cứu các mô hình phát triển bền vững trại trại vùng 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] cây ăn quả tỉnh Bắc Giang”, 2011. Đề tài đã hệ thống hoá những vấn đề lý luận và thực tiễn mô hình phát triển kinh tế trang trại theo hình thức sở hữu, theo quy mô, theo phƣơng hƣớng kinh doanh và trình độ công nghệ.