CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH NGOẠI TỆ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 CÁC YẾU TỐ CHÍNH TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH NGOẠI HỐI TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Cùng với sự phát triển của ngoại thương và hệ thống ngân hàng, hoạt động kinh doanh ngoại hối phát triển ngày càng đa dạng và phong phú. Có thể nói cơ sở để hình thành các nghiệp vụ ngân hàng quốc tế của NHTM là hoạt động ngoại thương. Nói đến ngoại thương là nói đến thanh toán quốc tế, kinh doanh ngoại hối, các dịch vụ đối ngoại của ngân hàng.1 Thị trường ngoại hối và hàng hóa của thị trường ngoại hối Thị trường ngoại hối Sự ra đời và phát triển của thị trường ngoại hối gắn liền với nhu cầu giao dịch và trao đổi ngoại tệ giữa các quốc gia nhằm phục vụ cho các hoạt động kinh tế và xã hội, đặc biệt là phục vụ cho sự phát triển của ngoại thương Thị trường ngoại hối là thị trường thực hiện các giao dịch mua bán ngoại tệ, trao đổi các loại ngoại tệ và các hoạt động kinh doanh có liên quan đến ngoại tệ. Hàng hóa của thị trường ngoại hối Ngoại hối là hàng hóa mua bán trên thị trường ngoại hối.
Trên thực tế người ta chỉ giao dịch mua bán ngoại tệ; còn các giấy tờ có giá ghi bằng ngoại tệ không được giao dịch trực tiếp trên thị trường ngoại hối. Muốn trở thành ngoại tệ để giao dịch trên thị trường ngoại hối, trước hết phải bán (chiết khấu) giấy tờ có giá để thu được ngoại tệ, sau đó mới tiến hành mua bán. Như vậy, đối tượng mua bán trên thị trường ngoại hối gồm: - Mua bán các đồng tiền khác nhau (luôn có ngoại tệ tham gia). - Mua bán vàng tiêu chuẩn quốc tế.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com This document is created with trial version of Document2PDF Pilot 2. -2- Ngày nay, do vai trò tiền tệ của vàng giảm đáng kể, vì vậy khi nói đến thị trường ngoại hối người ta thường hiểu đó là thị trường mua bán các đồng tiền khác nhau hay mua bán ngoại tệ, nghĩa là thị trường ngoại hối thường được hiểu theo nghĩa thực tế là thị trường mua bán ngoại tệ. Sơ đồ 01: Mô tả ngoại hối theo nghĩa rộng và nghĩa thực tế Giấy tờ có giá ghi bằng ngoại tệ Nghĩa rộng Vàng tiêu chuẩn quốc tế Ngoại hối Nội tệ do người không cư trú nắm giữ Nghĩa hẹp Ngoại tệ 1.2 Tỷ giá hối đoái Tỷ giá hối đoái (Exchange rate) giữa hai đồng tiền chính thức là giá cả của đồng tiền này tính bằng một số đơn vị đồng tiền kia. Trong tỷ giá có hai đồng tiền, một đồng đóng vai trò đồng tiền yết giá, còn đồng kia đóng vai trò định giá.
- Đồng yết giá (Commodity Currency – ký hiệu là “C”); Là đồng tiền có số đơn vị cố định và bằng 1 đơn vị. - Đồng tiền định giá (Term Currency – ký hiệu là “T”; Là đồng tiền có số đơn vị thay đổi, phụ thuộc vào quan hệ cung cầu trên thị trường.7642 USD, trong đó: AUD là đồng tiền yết giá còn USD là đồng tiền định giá. Các nhân tố tác động đến tỷ giá Trên thực tế sự hình thành quan hệ tỷ giá là quá trình tác động của nhiều yếu tố khách quan và chủ quan. Tuy có những mâu thuẫn trong phương pháp nghiên cứu, tiếp cận và đánh giá vai trò, tính chất, phương thức, cường độ, tốc độ tác động của các yếu tố cụ thể.
Song nhìn chung, giữa các nhà kinh tế, các lý thuyết hiện đại vẫn có sự thống nhất trong việc thừa nhận các yếu tố quan trọng, trực tiếp cấu thành nội dung và tác động lên quá trình hình thành tỷ giá hối đoái. Đó là: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com This document is created with trial version of Document2PDF Pilot 2. -3- - Quan hệ cung - cầu về ngoại tệ trên thị trường - Sức mua của các đơn vị tiền tệ và tốc độ lạm phát ở các nước hữu quan. - Trạng thái cán cân thanh toán quốc tế trực tiếp ảnh hưởng đến cung- cầu ngoại tệ, thông qua đó tác động lên mức tỷ giá và kéo theo sự dao động của tỷ giá lệch khỏi sức mua của các đồng tiền.
- Chênh lệch mức lãi suất giữa các nước, giữa thị trường tín dụng nội địa và quốc tế. - Thực trạng hoạt động của các thị trường tài chính, ngoại hối cũng như các xu hướng và nghiệp vụ đầu cơ ảnh hưởng đến tỷ giá. - Hệ số tín nhiệm đối với các đồng tiền trên thị trường tài chính trong nước và quốc tế. - Các phương thức, công cụ điều chỉnh, can thiệp của Nhà nước.
- Cú sốc kinh tế, chính trị, xã hội và các quyết sách lớn của Nhà nước trong lĩnh vực kinh tế, tài chính, tiền tệ. Phương pháp dự báo tỷ giá hối đoái Phương pháp chuỗi thời gian. Phương pháp này dự báo giá trị của biến cần dự báo vào thời điểm hiện tại dựa trên cơ sở các giá trị của nó trong quá khứ cộng với một phần sai số, phần sai số này biến động ngẫu nhiên. Phương pháp này dựa trên cơ sở là giá cả đã bao hàm tất cả các thông tin có liên quan và do đó những “mẫu hình” trong quá khứ của tỷ giá sẽ không chứa đựng bất kỳ thông tin nào hữu ích nữa nên không cần quan tâm đến mẫu hình trong quá khứ.
Điều này hình thành đặc tính là tỷ giá biến động ngẫu nhiên, tức là hành vi thay đổi trong tương lai hoàn toàn độc lập với hành vi trong quá khứ. Hướng nghiên cứu này được sự hỗ trợ của lý thuyết toán về xác suất, kinh tế lượng và lý thuyết hỗn loạn (chaos theory). LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com This document is created with trial version of Document2PDF Pilot 2. -4- Phương pháp này đòi hỏi nhà phân tích phải giải toán và có thể vận dụng công cụ tin học trong phân tích dữ liệu kinh tế lượng.
Kết hợp giữa lý thuyết về biến động ngẫu nhiên và các mô hình chuỗi thời gian, căn cứ vào độ ổn định của biến, độ nhiễu, tính tự tương quan …, các nhà nghiên cứu thường sử dụng 3 mô hình tương ứng là ARIMA, ARCH, và GARCH. Ngoài ra còn nhiều mô hình tự tương quan phi tuyến khác như STAR cũng được đề xuất trong những năm gần đây. Đặc điểm các mô hình này là có tính dự báo cao trong ngắn và trung hạn. Phương pháp dùng mô hình kinh tế lượng về nhân tố xác định tỷ giá.
Theo đó, tỷ giá hối đoái được xem như một biến phụ thuộc có thể được giải thích bằng các biến số kinh tế vĩ mô cơ bản như tăng trưởng, lạm phát, lãi suất, tỷ giá thực, lý thuyết PPP … Các mô hình này nhắm tới mục tiêu dự báo dài hạn với những điều kiện cân bằng vĩ mô dài hạn (vì vậy đôi khi được gọi là mô hình cấu trúc hoặc mô hình cân bằng). Nhiều mô hình phi tuyến đã được đề xuất nhưng tính phức tạp các mô hình thường cao, và hầu như đều không chứng minh được tính vượt trội hoàn toàn so với phương pháp chuỗi thời gian biến động ngẫu nhiên. Phương pháp phân tích theo “dòng chu chuyển lệnh” (order flow). Đây là một phương pháp tiếp cận mới và ngược với phương pháp thứ hai, tức là cho rằng tỷ giá chịu tác động chủ yếu bởi các cấu trúc vi mô của thị trường ngoại hối: lệnh giao dịch, tin tức và điều chỉnh danh mục.
Tuy nhiên, các mô hình này tỏ ra còn phức tạp hơn các mô hình thuộc phương pháp thứ hai và tính hiệu quả của mô hình này vẫn còn đang trong vòng kiểm định. Phương pháp phân tích cơ bản. Những người sử dụng phương pháp này dựa vào những phân tích về “những nhân tố cơ bản” như GDP, đầu tư, tiết kiệm, sản lượng, lạm phát, cán cân thanh toán … Những phân tích này không được mô hình hóa bằng kinh tế lượng mà chỉ mang tính định tính nhằm xác định tác động của nhân tố này đến xu hướng biến động dài hạn của tỷ giá. Đây là một phương pháp được sử dụng rất phổ biến bởi các nhà kinh doanh ngoại tệ trên các thị trường tài chính phát triển, bên cạnh phương pháp phân tích kỹ thuật.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com This document is created with trial version of Document2PDF Pilot 2. -5- Phương pháp phân tích kỹ thuật. Phương pháp này dựa trên những nguyên tắc của trường phái nghiên cứu “hành vi học trong tài chính” (behavioral finance). Trường phái nghiên cứu hành vi học trong tài chính nhìn nhận thị trường dưới góc độ là các nhà đầu tư không phải là những người có hành vi hợp lý, theo ý nghĩa tối đa hóa độ thỏa dụng kỳ vọng trong các lý thuyết tài chính cổ điển, và các lý thuyết về tâm lý có thể giúp giải thích một phần các câu đố hiện tại về những gì chúng ta quan sát được trên thị trường thực tại.
Theo quan điểm này, các nhà phân tích kỹ thuật có thể dự báo được những “mẫu hình” của thị trường bằng cách “đọc” các đồ thị tỷ giá, nói cách khác, các “tín đồ” của trường phái này tin rằng “lịch sử sẽ lặp lại chính bản thân mình”. Theo các nghiên cứu và điều tra gần đây thì phân tích kỹ thuật là phương pháp dự báo được phần lớn các nhà đầu tư, nhà phân tích và các dealer trên thị trường ngoại hối (và cả thị trường chứng khoán) quốc tế quan tâm sử dụng.3 Những chủ thể tham gia trên thị trường ngoại hối Dựa vào động lực thúc đẩy sự tham gia vào thị trường hay mục đích tham gia mua bán ngoại tệ, người ta có thể chia các thành phần tham gia giao dịch trên thị trường ngoại hối thành các nhóm sau: 1.1 Các ngân hàng Thương mại NHTM là chủ thể chính của thị trường ngoại hối. Các NHTM tiến hành giao dịch ngoại tệ nhằm hai mục đích: - Cung cấp dịch vụ cho khách hàng, bằng cách mua hộ và bán hộ theo các lệnh của khách hàng. Vì là mua bán hộ nên ngân hàng không phải bỏ vốn, không chịu rủi ro tỷ giá và hoạt động này không làm thay đổi kết cấu bảng cân đối tài sản.
Thông qua dịch vụ mua bán hộ, ngân hàng thu được một khoản chênh lệch tỷ giá mua bán. - Kinh doanh cho chính mình, tức mua bán ngoại tệ nhằm kiếm lãi khi tỷ giá thay đổi. Hoạt động kinh doanh này tạo ra trạng thái ngoại tệ, do đó ngân hàng phải bỏ vốn, chịu rủi ro tỷ giá và làm thay đổi bảng cân đối nội bảng hoặc ngoại bảng của ngân hàng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.