CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG CỦA CÔNG TY CHỨNG KHOÁN VÀ NGHIỆP VỤ MÔI GIỚI CHỨNG KHOÁN 1. Lý luận chung về công ty chứng khoán 1. Khái niệm Trước khi thị trường chứng khoán được thành lập tại Việt Nam, ngân hàng là kênh huy động vốn chủ yếu. Thông qua hình thức với vị thế là trung gian góp phần tạo lập và bình ổn giá cả trên hai thị trường tiền tệ và thị trường vốn.
Nhưng kể từ sau giữa năm 2000, các công ty chứng khoán hỗ trợ cho việc huy động vốn với vai trò là cầu nối giữa người đi vay và người cho vay thông qua việc phát hành chứng khoán. Khái niệm về công ty chứng khoán có thể đọc được ở rất nhiều giáo trình liên quan đến thị trường tài chính. Theo lời của PGS. Nguyễn Minh Kiều: “Công ty chứng khoán là một định chế tài chính trung gian chuyên kinh doanh chứng khoán, là đơn vị có tư cách pháp nhân, có vốn riêng và hạch toán độc lập”.
Còn theo quyết định số 27/2007/QĐ- BTC ngày 24 tháng 4 năm 2007 của bộ trưởng bộ tài chính, công ty chứng khoán là tổ chức có tư cách pháp nhân hoạt động kinh doanh chứng khoán bao gồm một hoặc một số hoặc toàn bộ các hoạt động: môi giới chứng khoán, tự doanh chứng khoán, bảo lãnh phát hành chứng khoán và tư vấn đầu tư chứng khoán. Điều kiện để một CTCK được thành lập như: nhân sự, vốn, cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ,… Trong đó để thực hiện hết các nghiệp vụ trên TTCK cơ sở trên thì vốn điều lệ tối thiểu 300 tỷ đồng, tư vấn đầu tư chứng khoán 10 tỷ đồng, môi giới chứng khoán 25 tỷ đồng, tự doanh chứng khoán 100 tỷ đồng và bảo lãnh phát hành chứng khoán 165 tỷ đồng. Khi một công ty chứng khoán muốn tham gia thị trường phái sinh từ tháng 8 năm 2017 thì công ty đó phải có vốn điều lệ vốn chủ sở hữu tối thiểu 800 tỷ đồng. Và hiện nay công ty chứng khoán nào tham gia và phát hành chứng quyền có bảo đảm thì cần phải có vốn điều lệ vốn chủ sở hữu tối thiểu là 1 nghìn tỷ đồng.
Như vậy nếu công ty chứng khoán có đủ hết tất cả các nghiệp vụ hiện nay thì phải có vốn điều lệ và vốn chủ sở hữu ít nhất là 1 nghìn tỷ đồng. 12 Luan van Bảng 1. Danh sách một số công ty chứng khoán việt nam và vốn điều lệ Đơn vị: Tỷ đồng Tên viết tắt Tên đầy đủ Vốn điều lệ SSI Công ty chứng khoán SSI 6,498 MAS Công ty chứng khoán Mirae asset Việt Nam 5,456 VPS Công ty Chứng khoán VPS 3,500 HSC Công ty Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh 3,059 VNDS Công ty Chứng khoán VND 2,204 AGRISECO Công ty Chứng khoán Agribank 2,120 SHS Công ty Chứng khoán Sài Gòn - Hà Nội 2,073 KIS Công ty Chứng khoán KIS Việt Nam 1,897 KBSV Công ty Chứng khoán KB Việt Nam 1,675 VCSC Công ty Chứng khoán Bản Việt 1,644 MBS Công ty Chứng khoán MB 1,643 ACBS Công ty Chứng khoán ACB 1,500 SBS Công ty Chứng khoán Sacombank 1,267 BSC Công ty Chứng khoán BIDV 1,221 FPTS Công ty Chứng khoán FPT 1,202 IBSC Công ty Chứng khoán IB 1,161 TCBS Công ty Chứng khoán Kỹ Thương 1,124 Nguồn: Báo cáo tài chính Quý I/2021 các công ty chứng khoán 1. Đặc điểm mô hình công ty chứng khoán Công ty chứng khoán là trung gian tài chính có những đặc điểm sau: (1) Phần lớn tài sản của CTCK là các CTCK được hình thành chủ yếu từ hoạt động tự doanh và bảo lãnh phát hành chứng khoán.
13 Luan van (2) CTCK là một chủ thể kinh doanh có tạo ra sản phẩm của mình. Đó là các dịch vụ phục vụ các nhà đầu tư, các công ty cổ phần và cả chính phủ. Đặc trưng của sản phẩm là có tính thay đổi và dễ bị bắt chước. Vì vậy, đòi hỏi các CTCK luôn chú trọng phát triển, nâng cao đổi mới không ngừng các dịch vụ.
(3) CTCK là một tổ chức trung gian giao dịch. Điều này thể hiện rõ nhất ở hoạt động môi giới chứng khoán. Là sự kết nối giữa người cần bán chứng khoán và người muốn mua chứng khoán. (4) Trên TTCK luôn luôn tiềm ẩn rủi ro, các thành viên tham gia thị trường đều có thể gặp nhiều rủi ro.
Vì vậy CTCK cũng là một chức trung gian rủi ro. Chính bản thân công ty chứng khoán cũng sẽ gặp rủi ro trong phạm vi hoạt động của mình. (5) Các CTCK có trình độ chuyên môn hóa, phân cấp quản lý cao và rõ ràng. Trong CTCK các bộ phận hoạt động độc lập và không phụ thuộc lẫn nhau do các mảng hoạt động của các bộ phận là hoàn toàn khác nhau: môi giới, tự doanh, bảo lãnh phát hành hay tư vấn chứng khoán.
(6) Nhân tố con người đóng vai trò then chốt. Do đặc điểm chuyên môn hóa cao nên yếu tố con người cần có khả năng độc lập trong những quyết định. Mỗi nhân viên là một cầu nối giữa khách hàng và công ty, tạo nên một tệp khách hàng lớn góp phần quan trọng vào sự phát triển của công ty. Vai trò của công ty chứng khoán Trên thị trường chứng khoán, CTCK có vai trò đặc biệt quan trọng, vừa là nhà đầu tư tham gia trực tiếp vào hoạt động của thị trường, vừa là cầu nối giữa nhà phát hành và những nhà đầu tư khác, cung cấp dịch vụ cần thiết phục vụ cho hoạt động của thị trường.
Công ty chứng khoán còn giữ vai trò góp phần duy trì và thúc đẩy hoạt động của thị trường. Cho dù thị trường chứng khoán mang hình thức sở giao dịch hay OTC thì sự có mặt của các CTCK là điều không thể thiếu. Đối với từng chủ thể khác nhau sau thì CTCK lại giữ một vai trò khác nhau. (1) Đối với các tổ chức phát hành Các tổ chức phát hành có mục tiêu khi tham gia TTCK là huy động vốn thông qua việc phát hành chứng khoán.
CTCK sẽ là là chiếc cầu đầu nối và là kênh dẫn vốn vào nền kinh tế. Nghĩa là dòng vốn nhàn rỗi sẽ chảy về nơi cần 14 Luan van huy động vốn. Các CTCK thường đảm nhiệm vai trò này thông qua hoạt động môi giới chứng khoán và bảo lãnh phát hành chứng khoán. (2) Đối với nhà đầu tư Các CTCK thông qua hoạt động môi giới, tư vấn đầu tư giúp làm giảm chi phí và thời gian giao dịch của nhà đầu tư.
Do đó sẽ nâng cao được hiệu quả đầu tư. Đối với TTCK giá chứng khoán biến động thường xuyên đồng nghĩa với việc mức độ rủi ro cao sẽ làm nhà đầu tư tốn kém chi phí công sức và thời gian tìm hiểu thông tin trước khi quyết định đầu tư. Nhưng khi thông qua CTCK, với trình độ chuyên môn cao cao và uy tín về nghề nghiệp sẽ giúp nhà đầu tư tiết kiệm được thời gian chi phí mà mang lại hiệu quả cao. (3) Đối với thị trường chứng khoán Góp phần tạo lập giá cả, điều tiết thị trường.
Mặc dù giá cả chứng khoán là do cung cầu thị trường quyết định. Nhưng để đưa ra mức giá cuối cùng, nhà đầu tư mua bán chứng khoán phải thông qua các CTCK vì họ không trực tiếp tham gia quá ra trình mua bán. Trên thị trường sơ cấp các CTCK cùng với các nhà phát hành sẽ đưa ra mức giá đầu tiên. (4) Đối với cơ quan quản lý thị trường CTCK có vai trò cung cấp thông tin về TTCK cho các cơ quan quản lý.
Các CTCK thực hiện được vai trò này bởi vì họ phải là người bảo lãnh phát hành chứng khoán vừa là trung gian mua bán chứng khoán trên sàn giao dịch. Các CTCK cung cấp các thông tin như giao dịch mua bán trên thị trường, thông tin các cổ phiếu trái phiếu và tổ chức phát hành, thông tin về các nhà đầu tư,. Việc cung cấp thông tin này giúp các cơ quan quản lý thị trường có thể kiểm soát và chống lại các hiện tượng thao túng bóp méo thị trường. Kết luận, CTCK là một tổ chức chuyên nghiệp trên thị trường chứng khoán có vai trò rất quan trọng đối với các chủ thể có liên quan.
Những vai trò này được thể hiện thông qua các nghiệp vụ CTCK. Các nghiệp vụ kinh doanh của công ty chứng khoán 1. Hoạt động môi giới Công ty chứng khoán sẽ đảm đương,vai trò là nhà trung,gian giúp cho nhà đầu tư,thực hiện việc mua,bán chứng khoán. CTCK có lợi thế,mạng lưới 15 Luan van thông,tin lớn nên sẽ giúp,khách hàng dễ dàng,mua bán chứng,khoán ở bất kỳ,thị trường nào.
Sau mỗi lần giao,dịch chứng khoán,thành công thì,khách hàng,sẽ trả cho,CTCK một khoản,tiền gọi là phí môi,giới giao dịch. Và nhà môi giới,chứng khoán có nhiệm vụ,là quản lý tài khoản,cho khách hàng, họ sẽ là những,người tư vấn, chăm sóc và,thực hiện các hoạt động mua,bán chứng khoán khi,khách hàng cần. Hoạt động môi giới chứng khoán là hoạt động chính của các CTCK trong nhiều năm qua. Đây là hoạt động thu hút khách hàng để mở tài khoản chứng khoán phát sinh giao dịch và thu phí mua bán chứng khoán.
Từ nghiệp vụ này thì phát sinh thêm các nguồn thu khác trong CTCK như: cho vay margin ký quỹ, ứng trước tiền bán chứng khoán, tư vấn tài chính, … Ngày nay hoạt động này rất phát triển tại các CTCK đến mức phải cạnh tranh thu hút các nhân viên môi giới giỏi của nhau. Những nhân viên môi giới tốt có trình độ kiến thức kinh nghiệm sẽ được các CTCK mời về. Nghiệp vụ này chưa hẳn mang lại lợi nhuận lớn cho công ty nhưng đây lại là nhiệm vụ chủ chốt để CTCK thu hút được khách hàng từ đó có thể thu được nguồn lợi từ các hoạt động khác khi khách hàng sử dụng trên dịch vụ. Hoạt động tự doanh Nghiệp vụ này được xem như là hoạt động đầu tư,của CTCK, vì khi tiến hành tự,doanh, CTCK phải bỏ tiền,ra mua chứng khoán.
Tùy theo mục đích, tính chất đầu tư mà hoạt động tự doanh của các CTCK bao gồm: (1) Tự doanh với mục đích hưởng lợi: nghĩa là CTCK sẽ tận dụng cơ hội để tiến hành kinh doanh chênh lệch giá của các cổ phiếu. (2) Tự doanh với mục đích nắm quyền kiểm soát: CTCK sẽ tự doanh một loại chứng khoán nào đó với một lượng cổ phiếu nhất định để có thể tham gia vào hoạt động điều hành, hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp đó và tiến tới lợi ích dài hạn trong tương lai. (3) Tự doanh với vai trò là nhà tạo lập thị trường: CTCK phải nắm giữ một số lượng cổ phiếu đủ lớn để sẵn sàng bán khi nhà đầu tư có nhu cầu mua và cần phải nắm lượng tiền mặt để mua cổ phiếu khi nhà đầu tư cần bán.