CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁT TRIỂN NHÂN LỰC TRONG CÁC DOANH NGHIỆP 1.1 Một số khái niệm nhân lực và phát triển nhân lực trong các doanh nghiệp 1. Khái niệm nhân lực Nhân lực là nguồn lực trong mỗi con người, ong đó có c nguồn lực hiện hữu và nguồn lực tiềm năng. Nó hể hiện ra ngoài bởi kh năng làm việc, nó bao gồm sức khỏe, ình độ, tâm lý, ý thức, mức độ cố gắng, sức sáng tạo, lòng say mê… Nhân lực là một trong những yếu tố quan trọng quyế đ nh sự thành công hay không thành công trong phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia, do vậy phát triển nhân lực có chấ lượng cao luôn là mối quan tâm hàng đầu của các nước trên thế giới. Theo Trần Kim Dung trong giáo trình Qu n tr nguồn nhân lực xuất b n năm 2001 của NXB Giáo dục cho rằng “T ong oanh nghiệp, nhân lực bao gồm tất c những người tham gia vào dây chuyền s n xuất, kinh doanh.
Cụ thể hơn nhân lực của doanh nghiệp là toàn bộ kh năng lao động mà doanh nghiệp cần và có thể huy động cho việc thực hiện hoàn thành những nhiệm vụ ước mắt và lâu dài của mình.” Giáo trình kinh tế nguồn nhân lực của ường đại học kinh tế quốc dân do PGS.TS Trần Xuân Cầu làm chủ biên, xuất b n năm 2012, NXB Đại học kinh tế quốc dân có nêu Nhân lực là sức lực con người, nằm trong mỗi con người và làm cho con người hoạ động. Sức lực đó ngày càng phá iển cùng với sự phát triển của cơ hể con người và đến một mức độ nào đó, con người đủ điều kiện ham gia vào quá ình lao động- con người có sức lao động.TS Nguyễn Ngọc Quân và ThS. Nguyễn Tấn Th nh trong giáo trình Qu n lý nguồn nhân lực trong tổ chức xuất b n năm 2013 của NXB 8 Giáo dục Việt Nam thì Nhân lực được hiểu là toàn bộ kh năng về thể lực và trí lực của con người được vận dụng ong quá ình lao động s n xuất. Nó cũng được xem là sức lao động của con người- một nguồn lực quý giá nhất trong các yếu tố s n xuất của các tổ chức.
Như vậy, khái niệm nhân lực được hiểu là tất cả các tiềm năng của con người trong một tổ chức hay xã hội, tức là tất cả các thành viên trong doanh nghiệp sử dụng kiến thức, khả năng, hành vi ứng xử và giá trị đạo đức để thành lập, duy trì và phát triển doanh nghiệp. Khái niệm phát triển nhân lực Theo quan điểm triết học biện chứng thì phát triển là một quá trình thay đổi về chất của các sự vật, hiện ượng ở mộ ình độ cao hơn, oàn iện hơn.TSVũ Dũng năm 2006 ong Giáo ình âm lý học qu n lý, NXB Đại học Sư phạm cho rằng “Phá iển là các hoạ động học tập vượt ra khỏi phạm vi công việc ước mắt của người lao động, nhằm mở ra cho họ những công việc mới dựa ên cơ sở những đ nh hướng ương lai của tổ chức.” Theo cách tiếp cận của các nhà kinh tế hiện đại: Con người là mục tiêu của sự phát triển chứ không ph i là nhân tố s n xuấ hông hường. Vì vậy, việc phát triển con người là sự mở rộng các cơ hội lựa chọn, nâng cao năng lực nhằm hưởng thụ một cuộc sống hạnh phúc, ấm no và bền vững. Vì thế việc phát triển con người không chỉ là sự gia ăng về thu nhập, của c i vật chất mà còn bao gồm c việc mở rộng kh năng của con người, tạo cho con người có thể tiếp cận nền giáo dục tố hơn, chỗ ở tiện nghi hơn và việc làm có ý nghĩ hơn.
Theo tác gi Bùi Văn Nhơn, năm 2006, của NXB Tư pháp giáo ình Qu n lý và phát triển nguồn nhân lực xã hội: “Phá iển nhân lực là tổng thể các hình thức, phương pháp, chính sách và biện pháp nhằm hoàn thiện và 9 nâng cao chấ lượng cho nhân lực nhằm đòi hỏi về nhân lực cho sự phát triển kinh tế xã hội trong từng giai đoạn phát triển.” Theo Lê Th Ái Lâm có viết trong Phát triển nguồn nhân lực thông qua giáo dục và đào ạo: Kinh nghiệm Đông Á, năm 2003 của NXB Khoa học xã hội nhìn nhận “Phá iển nhân lực là các hoạ động nhằm nâng cao và khuyến hích đóng góp ố hơn iến thức và thể lực của người lao động, đáp ứng tốt hơn cho nhu cầu s n xuất. Kiến thức có được nhờ quá ình đào ạo và tiếp thu kinh nghiệm, ong hi đó hể lực có được nhờ chế độ inh ưỡng, rèn luyện thân thể và chăm sóc y ế.” Như vậy, phát triển nhân lực là quá trình biến đổi cả về số lượng, chất lượng và cơ cấu nhân lực – đảm bảo sự phù hợp của nhân lực đối với doanh nghiệp, bao gồmcác hoạt động từ công tác quy hoạch, tuyển dụng, bố trí sử dụng nhân lực, việc nâng cao chất lượng nhân lực và công tác quy hoạch đào tạo nhân lực như thế nào để đáp ứng được yêu cầu đòi hỏi cho chiến lược sản xuất kinh doanh và phát triển của doanh nghiệp. Các hía cạnh của phá iển nhân lực là: - Giúp người lao động nâng cao và ần hoàn hiện năng lực lao động, sáng ạo của con người ong oanh nghiệp, để người lao động ngày càng phù hợp hơn với công việc ong hiện ại và hích ứng với sự hay đổi ong ương lai. Đây chính là mục iêu của phá iển nhân lực.
- Tính chấ của phá iển nhân lực hay chính là mộ quá ình mang ính liên ục, chiến lược nhằm nâng cao năng lực về nguồn lực con ngườicủa oanh nghiệp. Xé ưới góc độ doanh nghiệp, phát triển nhân lực trong doanh nghiệp là sự hay đổi về số lượng, chấ lượng và cơ cấu lao động thì sẽ có trùng lắp với một số biện pháp của qu n tr nhân lực trong doanh nghiệp. Sự hay đổi số lượng nhân lực có được thông qua tuyển dụng. Sự hay đổi về cơ cấu lao động 10 đòi hỏi sự hay đổi trong bố trí nhân lực.
Chính vì vậy, đối với mỗi tổ chức, phát triển nhân lực là việc phát triển về thể lực, trí lực và phẩm chất tâm lý xã hội (nhân cách người lao động) nhân lực thông qua thực hiện các chức năng của công tác phát triển nhân lực, nhằm có được mộ đội ngũ nhân lực phù hợp với mục iêu và đ nh hướng phát triển của tổ chức trong từng thời gian nhấ đ nh. Phát triển thể lực bao gồm sức khỏe cơ hể và sức khỏe tinh thần. Không có sức khỏe thì bất cứ ai cũng hó có hể hoàn hành được công việc. Sức khỏe không chỉ biểu hiển nhân lực có chấ lượng tốt mà còn nh hưởng rất lớn đến công việc.
Sức khỏe này hàm chửa c thể chất bên ngoài và tinh thần bên trong của nhân lực. Phát triển tâm lực (gồm hái độ, tinh thần, kh năng ch u áp lực…) đánh giá được hái độ trong công việc để biết nhân lực phát triển được tâm lực hay không thực sự rất khó. Nhân lực có tích cực làm việc không? Nhân lực có kh năng iềm chế c m xúc tốt không? Hành vi có chuẩn mực hông?. Điều này còn phụ thuộc vào sự ác động và nh hưởng của nhiều yếu tố từ chính b n thân nhân lực và môi ường sống và làm việc xung quanh nhân lực.
Áp dụng đối với mỗi doanh nghiệp, phát triển nhân lực là việc phát triển về thể lực, trí lực và phẩm chất tâm lý xã hội (nhân cách người lao động) nhân lực thông qua thực hiện các chức năng của công tác phát triển nhân lực, nhằm có được mộ đội ngũ nhân lực phù hợp với mục iêu và đ nh hướng phát triển của tổ chức trong từng giai đoạn nhấ đ nh. Phát triển nhân lực là hoạ động mang tính chủ quan của các bên tham gia quá trình xây dựng và phát triển để đáp ứng các yêu cầu hoặc thách thức của điều kiện khách quan, giúp cho người lao động có kh năng hích ứng cao hơn heo đ nh hướng ương lai của tổ chức đó. Là một hoạ động hướng đích, phá iển nhân lực có các mục tiêu 11 cụ thể cho từng giai đoạn. Có thể nêu một số mục tiêu ngắn hạn của phát triển nhân lực trong một tổ chức như sau: - Chuẩn b nhân sự để đ m nhận những nhiệm vụ trách nhiệm mới.
- Đào ạo nhân sự mới để thích nghi với hệ thống và quá trình tổ chức. - Nâng cao năng lực và kỹ năng của đội ngũ nhân lực để họ có thể thực hiện nhiệm vụ một cách hiệu qu hơn. - Xây dựng đội ngũ nhân lực cho những thử thách mới của tổ chức trong điều kiện hoạ động mới, hoặc cho sự sự phát triển ăng iến của chính nhân sự đó. - Tạo môi ường thuận lợi về vật chất tinh thần cho sự phát triển của đội ngũ nhân viên.
* Nội ung phá iển nhân lực có 3 phần: Số lượng, cơ cấu nhân lực hợp lý và nâng cao chấ lượng nhân lực ong oanh nghiệp. T ong đó, phá iển nguồn nhân lực về chấ lượng, ên c 3 phương iện phẩm chấ , iến hức, ĩ năng, là nội ung ọng yếu.2 Các nội dung lý thuyết cơ bản về phát triển nhân lực của doanh nghiệp 1.1 Vai trò của phát triển nhân lực đối với doanh nghiệp Nhân lực luôn là một trong những yếu tố quan trọng nhất tạo nên thành công của công ty. Nhân lực là nguồn lực có giá tr , không thể thay thế đối với hầu hết các hoạ động của công y, đồng thời hoạ động của nhân lực hường b chi phối bởi nhiều yếu tố chủ quan và khách quan khác nhau tạo nên sự đa dạng và phức tạp của nguồn nhân lực. Chính vì vậy, nhân lực có vai trò quan trọng, không thể thiếu đối với sự tồn tại và phát triển của mộ công y cũng như của mộ đơn v.
Nhân lực có tính linh hoạt, kỹ năng ốt và trung thành có tầm quan trọng đặc biệt với sự tồn vong và phát triển của doanh nghiệp. Có những công 12 việc đòi hỏi bàn tay khéo léo của con người mà máy móc không thể thay thế được, do vậy, vai trò quan trọng đối với tổ chức của nhân lực không bao giờ suy gi m. Nhân lực với sức mạnh thể lực, tâm lực và trí tuệ là chìa khóa cho thành công, phục vụ hoạ động s n xuất kinh doanh trong thời điểm hiện tại và chuẩn b cho ương lai của tổ chức.
