Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1. Các công trình khoa học tiêu biểu liên quan đến đề tài 1. Các công trình khoa học tiêu biểu liên quan đến quan niệm về kỷ luật và kỷ luật quân sự Kỷ luật là một thành tố của tổ chức, bất kỳ một tổ chức nào nếu muốn tồn tại và phát triển đều cần có kỷ luật. Có rất nhiều các tổ chức, các nhà khoa học nghiên cứu về kỷ luật.
Mỗi tổ chức, mỗi nhà khoa học có cách tiếp cận và luận giải khác nhau về vấn đề kỷ luật. Ở mỗi góc độ tiếp cận khác nhau, các tác giả đã nghiên cứu, luận giải và làm rõ từng nội dung, từng vấn đề của kỷ luật. Trong nghiên cứu, có rất nhiều quan niệm khác nhau về kỷ luật. Ở mỗi góc độ tiếp cận, mỗi lĩnh vực nghiên cứu, các nhà khoa học lại đưa ra các quan niệm về kỷ luật khác nhau.
Nghiên cứu về kỷ luật quân sự, tác giả V. Culacop cho rằng “Kỷ luật quân sự thực chất là một trong những hình thức kỷ luật của nhà nước và là tổng thể các mối quan hệ trong đó người quân nhân là chủ thể trong quá trình thực hiện các nhiệm vụ chức năng của mình” [24, tr. Qua nghiên cứu, tác giả khẳng định vị trí, vai trò to lớn của kỷ luật trong quân đội xã hội chủ nghĩa: “Là một trong những yếu tố chính của sẵn sàng chiến đấu, kỷ luật quân sự có liên quan chặt chẽ với các khâu khác của sẵn sàng chiến đấu. Có thể nói rằng nếu thiếu kỷ luật quân sự thì không thể giải quyết được bất cứ một vấn đề quan trọng nào của sẵn sàng chiến đấu” [24, tr.
3], đồng thời tác giả khẳng định: “Người chỉ huy, người cán bộ chính trị không thể chỉ huy bộ đội được kết quả và bảo đảm thắng lợi trong chiến tranh hiện đại nếu thiếu kỷ luật trong đơn vị [24, tr. Như vậy, kỷ luật ngoài việc là yếu tố chính tạo nên tính sẵn chiến đấu của quân đội thì nó còn là cơ sở, là tiền đề vững chắc để người chỉ huy triển khai, duy trì thực hiện nghiêm túc các mệnh lệnh, chỉ thị trong điều kiện khắc nghiệt của chiến tranh nhằm đạt mục đích cuối cùng là giành chiến thắng trong mọi cuộc chiến. luan an 11 Nghiên cứu về kỷ luật quân sự, nhưng ở góc độ làm rõ khái niệm, bản chất, sự hình thành của kỷ luật quân sự tự giác, tác giả I. Vonkop trong công trình khoa học “Về xác định khái niệm “kỷ luật quân sự tự giác”” [140] đã chỉ ra việc hình thành và phát triển kỷ luật quân sự tự giác của người quân nhân cách mạng: đó là quá trình biện chứng của tính tự giác và tính tự phát, trong đó tính tự giác dần dần chiếm ưu thế và thống trị.
Sự thống trị của tính tự giác sẽ dẫn tới việc giải quyết mâu thuẫn giữa tính tự giác và tính tự phát, việc giải quyết mâu thuẫn này tạo ra chất mới và lượng mới trong kỷ luật quân sự - đó chính là kỷ luật tự giác quân sự. Trong công trình “Mối tương quan của kỷ luật quân sự và tính kỷ luật” [141] tác giả I. Vonkop cho rằng, tính kỷ luật chính là một phẩm chất của người quân nhân, đó là thái độ nhận thức của mỗi quân nhân với kỷ luật được thiết lập trong quân đội và nhận thức đó tạo nên hành vi của bản thân phù hợp với yêu cầu của kỷ luật trong quân đội. Ở công trình khoa học: “Nâng cao tính tự giác chấp hành kỷ luật của chiến sỹ Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay” [128], tiếp cận nghiên cứu ở góc độ triết học, tác giả Nguyễn Văn Tuấn cho rằng: “Kỷ luật, thực chất đó là sự bắt buộc tuân thủ một cách bản năng hay có ý thức đối với những cá nhân thành viên hoặc tập thể thành viên trong một xã hội hay một tổ chức xã hội đối với những quy tắc của xã hội, của tổ chức ấy” [128, tr.
Như vậy, kỷ luật là những quy tắc, quy định bắt buộc mọi người phải chấp hành dù muốn hay không. Mục đích của kỷ luật là nhằm tạo ra sự thống nhất trong nhận thức và hành động của tổ chức đó. Kỷ luật do con người đặt ra nhưng không phải là sự áp đặt chủ quan, tùy tiện mà là xuất phát từ yêu cầu thực tiễn, theo đúng quy luật khách quan. Đối với một tổ chức, kỷ luật càng nghiêm túc, càng chặt chẽ thì tổ chức đó càng phát triển.
luan an 12 Tác giả Nguyễn Ngọc Phú trong công trình khoa học “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về kỷ luật quân sự” [94] đã chỉ ra “Kỷ luật quân sự là một bộ phận của kỷ luật xã hội. Đó là sự chấp hành nghiêm chỉnh và chính xác của mỗi quân nhân đối với các trật tự, quy tắc được quy định bởi luật pháp nhà nước, điều lệnh quân đội, mệnh lệnh chỉ thị của cấp trên” [94, tr. Như vậy, theo tác giả, kỷ luật quân sự là một bộ phận của kỷ luật xã hội, nhưng gắn với đặc thù của hoạt động quân sự nên yêu cầu về kỷ luật rất cao. Kỷ luật quân sự là một dạng kỷ luật của tổ chức đặc biệt là quân đội, được xác lập trên các trật tự, quy tắc do pháp luật của Nhà nước, điều lệnh của quân đội, mệnh lệnh, chỉ thị của cấp trên quy định.
Cùng nghiên cứu về kỷ luật quân sự, tiếp cận dưới góc độ triết học, tác giả Nguyễn Văn Tài quan niệm: “Kỷ luật quân sự là sự tuân thủ nghiêm chỉnh những yêu cầu của pháp luật Nhà nước, điều lệnh quân đội, chỉ thị, mệnh lệnh của cấp trên, nhằm tạo nên sự phối hợp chặt chẽ, thống nhất cao bảo đảm cho quân đội hoàn thành tốt chức năng nhiệm vụ được giao trong mọi điều kiện tình huống” [109, tr. Như vậy, hoạt động quân sự là một hoạt động đặc thù, đòi hỏi yêu cầu đặc biệt cao về kỷ luật, do kỷ luật quân sự được tổ chức, duy trì, thực hiện để bảo đảm tạo nên sự thống nhất “muôn người như một” của tổ chức quân sự trong thực hiện nhiệm vụ với mục đích bảo đảm cho quân đội hoàn thành tốt chức năng, nhiệm vụ của mình. Kỷ luật quân sự không nằm ngoài, nằm trên pháp luật của Nhà nước, mà nó là sự cụ thể hóa pháp luật của Nhà nước vào tổ chức đặc thù là quân đội. luan an 13 Dưới góc độ tiếp cận triết học, tác giả Nguyễn Văn Thanh trong công trình khoa học “Mối quan hệ giữa phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa và tăng cường kỷ luật trong Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay” [113] cho rằng: kỷ luật của quân đội đề cao tính nghiêm minh, nhưng trên cơ sở sự tự giác, sự giác ngộ chính trị, đặc biệt là sự công bằng, bình đẳng giữa các quân nhân; dân chủ và kỷ luật luôn gắn bó hữu cơ với nhau và là bản chất của quân đội ta.
Nội dung kỷ luật của quân đội cách mạng phản ánh bản chất nhân văn, nhân đạo, tiến bộ. Tác giả khẳng định “Kỷ luật quân đội ta là kỷ luật tự giác. Tính tự giác và tính nghiêm minh trong kỷ luật của quân đội ta không làm hạn chế nhau, mà thống nhất và bảo đảm cho nhau phát triển” [113, tr. So sánh sự khác nhau về chất giữ kỷ luật quân đội ta với kỷ luật của quân đội tư sản, tác giả chỉ ra: “Sự khác nhau căn bản giữa kỷ luật quân đội ta với kỷ luật quân đội tư sản là ở tính tự giác.
Kỷ luật quân đội của giai cấp tư sản dựa trên sự áp bức giai cấp, buộc binh lính phải phục tùng thụ động, mù quáng” [113, tr. Tác giả Nguyễn Mạnh Hưởng trong công trình khoa học “Tư tưởng Hồ Chí Minh về kỷ luật của quân đội cách mạng” [53] đã khẳng định: kỷ luật là một trong những yếu tố rất quan trọng của quân đội, kỷ luật là sức mạnh của quân đội, nó bảo đảm cho quân đội thực hiện thống nhất giữa ý chí và hành động, bảo đảm cho quân đội thực hiện nhiệm vụ đạt hiệu quả cao. Nếu được thường xuyên quan tâm, giáo dục kỷ luật với những biện pháp giáo dục hiệu quả thì sẽ tạo nên nhận thức tình cảm, ý chí và hành vi kỷ luật của quân nhân, tạo nên sức mạnh vật chất nâng cao sức mạnh chiến đấu của quân đội. Nghiên cứu về kỷ luật quân sự, tác giả Phạm Đình Hòe quan niệm: luan an 14 Kỷ luật quân sự là sự chấp hành nghiêm chỉnh và chính xác của mỗi quân nhân đối với các trật tự, quy tắc được quy định bởi pháp luật Nhà nước, điều lệnh, điều lệ của quân đội, mệnh lệnh, chỉ thị của cấp trên, nhằm tạo nên sự phối hợp chặt chẽ, thống nhất cao trong hành động, phát huy mọi năng lực, trí sáng tạo của mỗi cá nhân bảo đảm cho quân đội phát huy được sức mạnh, hoàn thành chức năng và nhiệm vụ trong mọi hoàn cảnh, tình huống [49, tr.
Như vậy, để quân đội hoàn thành nhiệm vụ thì mọi quân nhân phải chấp hành nghiêm kỷ luật, việc chấp hành kỷ luật tạo ra sự thống nhất cao, tạo ra sức mạnh to lớn bảo đảm cho quân đội thực hiện thắng lợi mọi nhiệm vụ. Quy định kỷ luật quân sự là bắt buộc, dù muốn hay không mọi quân nhân cũng phải chấp hành. Nhưng kỷ luật của quân đội ta - một quân đội cách mạng thì kỷ luật của quân đội được thực hiện nghiêm minh, trên cơ sở tự nguyện, tự giác chấp hành kỷ luật của mỗi quân nhân. Bởi vì, nội dung, hình thức kỷ luật của quân đội ta được thực hiện dân chủ, công khai, mọi quân nhân từ binh nhì tới cấp tướng đều bình đẳng trong chấp hành kỷ luật trên cơ sở giác ngộ cách mạng và vì mục đích hoàn thành nhiệm vụ chung của đơn vị.
luan an 15 Tác giả Vũ Hiệp Bình khi nghiên cứu về kỷ luật của quân đội, đã luận giải, làm rõ sự khác nhau về bản chất của kỷ luật trong xã hội tư bản và kỷ luật xã hội chủ nghĩa. Theo tác giả “Trong xã hội tư bản, kỷ luật được duy trì dựa trên các biện pháp cưỡng bức tàn bạo kèm theo các thủ đoạn mị dân làm cho người lao động hình thành những kiểu chấp hành ngoan ngoãn, phục tùng “một cách ngoan ngoãn” những ý chí của giai cấp bóc lột, thống trị” [6, tr. 10], còn “Kỷ luật xã hội chủ nghĩa được nảy sinh và phát triển trong quá trình hoạt động tự giác, xây dựng một xã hội mới của quần chúng lao động” [6, tr.