CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ HOẠT ĐỘNG CHO VAY TÍN CHẤP ĐỐI VỚI KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái quát về hoạt động cho vay tín chấp đối với khách hàng cá nhân của NHTM 1. Khái niệm về tín dụng Tín dụng là sự chuyển nhượng tạm thời một lượng giá trị từ người sở hữu sang người sử dụng và sau một thời gian nhất định quay trở lại người sở hữu với lượng giá trị lớn hơn lượng giá trị ban đầu. Tín dụng ngân hàng là một giao dịch về tài sản (tiền hoặc hàng hóa) giữa ngân hàng và bên đi vay (cá nhân, doanh nghiệp và các chủ thể khác), trong đó ngân hàng chuyển giao tài sản cho bên đi vay sử dụng trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận, bên đi vay có trách nhiệm hoàn trả vô điều kiện vốn và lãi cho ngân hàng khi đến hạn thanh toán.
Cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên cho vay giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả gốc và lãi. Cho vay vẫn là hình thức cấp tín dụng phổ biến nhất, chiếm tỷ trọng cao nhất tại các ngân hàng. Khái niệm về cho vay tín chấp Hiện nay, hoạt động vay tín chấp ngân hàng cũng đã trở nên quen thuộc hơn với khách hàng, tuy nhiên không phải ai cũng hiểu rõ như thế nào là vay tín chấp cũng như trình tự để vay tín chấp. Theo định nghĩa của NGND.Tô Ngọc Hưng “Vay tín chấp được dựa trên lòng tin và tình hình tài chính của người vay, lợi tức dự tính trong tương lai, và tình hình trả nợ trước đây.
Ngân hàng thường áp dụng hình thức này với một số khách hàng quen thuộc. Họ thường là khách hàng vay chủ yếu của ngân hàng. Những khách hàng đó có khả năng quản lý có tốt, có các sản phẩm và các dịch vụ được thị trường sẵn sàng chấp nhận, có lợi nhuận tương đối ổn định, và với một tình hình tài chính vững mạnh. Họ sẵn sàng cung cấp cho ngân hàng các báo cáo tài chính để ngân hàng dễ theo dõi sự tiến bộ của họ.
5 Với điều kiện như vậy, ngân hàng sẵn sàng chấp nhận cho vay không có đảm bảo. Các doanh nghiệp không phải là những đơn vị duy nhất được vay trên cơ sở không cần đảm bảo mà nhiều cá nhân cũng được hưởng đặc quyền này. Những người có nhà riêng, công ăn việc làm ổn định, trước đây có tình hình trả nợ tốt thường được vay theo hình thức này.” Từ khái niệm trên có thể thấy việc cho vay tín chấp không phải là việc cho vay không có tài sản bảo đảm, mà ở đây tài sản bảo đảm là sự tín nhiệm giữa người cho vay (ngân hàng, tổ chức tín dụng) và người vay. Theo đó, khách hàng vay tín chấp cần đáp ứng đủ những điều kiện sau đây: • Sử dụng vốn vay có hiệu quả, trả nợ gốc, lãi vay đầy đủ và đúng hạn.
• Có dự án đầu tư, phương án sản xuất kinh doanh, phục vụ khả thi và hiệu quả đúng với quy định của pháp luật. • Có khả năng tài chính để trả nợ. Như vậy, có thể hiểu cho vay tín chấp đối với khách hàng cá nhân là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên cho vay giao hoặc cam kết giao cho khách hàng cá nhân một khoản tiền dùng vào một mục đích nhất định (thường là vay tiêu dùng) trong một khoảng thời gian nhất định theo nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi bằng sự tín nhiệm, uy tín của khách hàng. Hoạt động cho vay tín chấp tuy đem lại nguồn lợi nhuận cao hơn rất nhiều so với hoạt động cho vay thế chấp thông thường cho ngân hàng, song lại tiềm ẩn vô vàn rủi ro.
Chính vì vậy, để có một khoản vay tốt, ngân hàng thường đưa ra một quy trình phân tích, kiểm soát vô cùng chặt chẽ đối với khách hàng của mình. Rủi ro cho vay có thể đến từ rất nhiều các nguyên nhân khác nhau làm giảm thu nhập của ngân hàng. Do vậy, các ngân hàng cần cân nhắc kỹ lưỡng, ước lượng, cân nhắc giữa rủi ro và sinh lời khi quyết định cho vay. Từ đó, có thể xác định trước một số rủi ro và và áp dụng các biện pháp nhằm hạn chế rủi ro, giảm thiểu thiệt hại có thể xảy ra.
Đặc điểm hoạt động cho vay tín chấp đối với khách hàng cá nhân Cho vay tín chấp đối với khách hàng cá nhân là một hoạt động không thể thiếu đối với một ngân hàng. Đây là hoạt động rất rủi ro nhưng lại được chú trọng phát triển, nhất là trong bối cảnh các sản phẩm truyền thống ngày càng bão hòa. Sự khác biệt hóa trong việc theo đuổi chiến lược phát triển các sản phẩm vay tín chấp 6 sẽ giúp ngân hàng chiếm ưu thế tốt hơn. Chính vì lý do đó mà sản phầm cho vay tín chấp có những đặc điểm riêng thể hiện sự khác biệt với các loại hình cho vay khác như sau: Thứ nhất, quy mô khoản vay nhỏ Hầu hết các khoản vay tín chấp của khách hàng cá nhân có quy mô nhỏ và khối lượng cũng không lớn lắm, do cho vay đối với khách hàng cá nhân đáp ứng nhu cầu của cá nhân và các hộ gia đình nhằm mục đích tiêu dùng hoặc thực hiện các hoạt động sản xuất kinh doanh nhỏ nên quy mô của một khoản vay tương đối nhỏ so với tài sản của ngân hàng, số lượng các khoản vay cũng không lớn bởi khoản vay này được ngân hàng duyệt dựa vào sự uy tín của khách hàng.
Do đặc thù của khoản vay tín chấp đã giới hạn số lượng của các khoản vay. Tuy nhiên, đối tượng là cá nhân và các hộ gia đình cũng nhiều, nhu cầu tiêu dùng đa dạng nên khoản vay này đôi khi cũng có những bước chuyển biến đáng kể. Thứ hai, mục đích vay nhằm phục vụ nhu cầu tiêu dùng hoặc sản xuất kinh doanh nhỏ của cá nhân và hộ gia đình. Do mục đích vay như vậy, nhu cầu vay vốn phụ thuộc vào tâm lý khách hàng và chu kỳ kinh tế của người đi vay.
Khi nền kinh tế có sự tăng trưởng cao và ít biến động, KHCN sẽ có thái độ lạc quan hơn về tương lai, họ kỳ vọng sẽ có khoản thu nhập nhiều hơn trong tương lai và do vậy sẽ thúc đẩy sự chi tiêu cho tiêu dùng hoặc sản xuất kinh doanh ở hiện tại. Ngược lại, khi nền kinh tế suy thoái, giá trị của đồng tiền biến động, người dân thường có xu hướng giảm tiêu dùng, giảm đầu tư vào sản xuất kinh doanh, thay vào đó là sẽ tăng cường tiết kiệm và hạn chế vay mượn từ Ngân hàng. Nhu cầu vay của khách hàng thường kém nhạy cảm với lãi suất, thông thường khách hàng vay quan tâm tới số tiền phải thanh toán hơn là lãi suất mà họ phải chịu. Mức thu nhập và trình độ dân trí là hai nhân tố tác động rất lớn đến nhu cầu vay của người đi vay.
Thứ ba, rủi ro đối với cho vay tín chấp đối với khách hàng cá nhân cao Cho vay KHCN có mức độ rủi ro lớn và được coi là tài sản rủi ro nhất trong danh mục tài sản của ngân hàng. Xuất phát từ bản thân khách hàng vay vốn có thể có sự biến động về tình hình tài chính dẫn đến mất khả năng chi trả hay khi khách 7 hàng cố tình không chịu trả nợ, hoặc do sự biến động về tình trạng sức khoẻ, công việc… Việc thẩm định khả năng trả nợ của các cá nhân hoặc hộ gia đình cũng hết sức khó khăn. Đặc biệt ngân hàng cho khách hàng vay dựa trên sự tin tưởng của cả đôi bên và không có tài sản bảo đảm cũng như không có bảo đảm nào nếu rủi ro xảy ra. Ngoài ra, để có được khoản vay, có nhiều khách hàng giấu các thông tin về tình hình sức khoẻ và công việc trong tương lai của mình nên các ngân hàng dễ gặp phải rủi ro đạo đức khi cho vay.
Do khoản cho vay tín chấp đối với khách hàng cá nhân có rủi ro cao nhất nên các ngân hàng thường xem xét rất kỹ lưỡng trước khi đồng ý ký kết hợp đồng. Thứ tư, lãi suất cho vay cao Do quy mô của các khoản vay thường nhỏ, dẫn đến chi phí để cho vay (về thời gian, nhân lực đi thẩm định, quản lý các khoản cho vay này) cao, đồng thời rủi ro của các khoản vay này cũng rất cao. Do vậy, lãi suất cho vay tín chấp đối với khách hàng cá nhân thường cao hơn lãi suất các khoản cho vay khác của NHTM. Từ trước đến nay, cho vay tín chấp đối với khách hàng cá nhân vẫn được các ngân hàng coi là khoản mục mang lại lợi nhuận tương đối cao với lãi suất “cứng nhắc”.
Điều đó có nghĩa là nó có thể bù đắp một phần khá lớn chi phí huy động vốn của ngân hàng, không như hầu hết các khoản cho vay khác hiện nay với lãi suất thay đổi theo điều kiện thị trường, như vậy với cho vay tín chấp đối với khách hàng cá nhân ngân hàng phải chịu rủi ro về lãi suất khi chi phí huy động vốn tăng lên. Tuy nhiên, các khoản vay này thường được định giá rất cao (vì đã bao hàm cả một phần bù rủi ro lãi suất) đến mức mà bản thân lãi suất vay vốn trên thị trường lẫn tỷ lệ tổn thất tín dụng phải tăng lên đáng kể thì hầu hết các khoản cho vay tín chấp đối với khách hàng cá nhân mới không mang lại lợi nhuận. Nguồn trả nợ của khách hàng được trích từ thu nhập, thu nhập này có thể thay đổi tuỳ theo tình trạng công việc, sức khoẻ của người vay cũng như tình hình sản xuất kinh doanh của họ. Những khách hàng có việc làm, mức thu nhập ổn định, có trình độ học vấn hoặc có phương án sản xuất kinh doanh hiệu quả, lý lịch trong sạch, là những tiêu chí quan trọng để ngân hàng thương mại quyết định cho vay.
Thứ năm, thủ tục vay tín chấp đơn giản, nhanh gọn. 8 Do cho vay tín chấp không có tài sản bảo đảm nên hồ sơ về tài sản bảo đảm được giảm bớt. Ngân hàng không cần định giá, đăng ký thế chấp và khách hàng cũng không cần cung cấp hồ sơ liên quan về tài sản – đây là bước mà khoản vay thế chấp nào cũng có và mất tương đối nhiều thời gian. Vì vậy quá trình thẩm định khách hàng cũng nhanh và đơn giản hơn.