CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ CHO VAY KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI. Tổng quan về ngân hàng thương mại 1. Khái niệm về NHTM Định nghĩa NHTM có thể được hiểu theo nhiều nghĩa khác nhau: Thứ nhất, nếu dựa vào các chức năng trong nền kinh tế thì NHTM được ví như một trung gian tài chính và trung gian thanh toán trong đó: trung gian tài chính để luân chuyển vốn giữa người thừa vốn và người thiếu vốn, và trung gian thanh toán có nhiệm vụ hỗ trợ chi trả cho hàng hóa và dịch vụ. Thứ hai, nếu dựa vào các nghiệp vụ cung cấp cho khách hàng thì NHTM là loại hình tổ chức tài chính cung cấp một danh mục các dịch vụ tài chính đa dạng nhất- đặc biệt là tín dụng, tiết kiệm và các dịch vụ thanh toán, ngoài ra còn thực hiện nhiều chức năng tài chính nhất so với bất kỳ một tổ chức kinh doanh nào trong nền kinh tế.
Thứ ba, nếu dựa trên góc độ pháp luật, theo luật Các tổ chức tín dụng năm 2010 ở Việt Nam: “Ngân hàng thương mại là loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định nhằm mục tiêu lợi nhuận”. Nói tóm lại, có thể hiểu ngân hàng thương mại là: “Ngân hàng thương mại là một loại hình trung gian tài chính, cung cấp danh mục dịch vụ tài chính đa dạng, với hoạt động cơ bản là nhận tiền gửi, cho vay và thanh toán vì mục tiêu lợi nhuận”. Chức năng của NHTM Chức năng trung gian tài chính Ngân hàng thương mại là một loại trung gian tài chính thực hiện việc kết nối giúp người đi vay và người cho vay. Các NHTM có nhiệm vụ chuyển hóa những khoản tiền nhàn rỗi, các tài sản chưa sử dụng đến của khách hàng này đến khách hàng khác đang có nhu cầu tiêu dùng, sản xuất kinh doanh.
NHTM thực hiện huy động vốn bằng cách nhận tiền gửi của dân chúng như tiền gửi có kỳ hạn, không kỳ hạn và tiết kiệm. Từ đó số tiền huy động được NHTM tiến hành cho vay các khách hàng có nhu cầu về vốn. NHTM sẽ thu được lợi nhuận từ chênh lệch lãi suất huy động và cho vay thông qua chức năng này. Chức năng trung gian thanh toán 6 NHTM đóng vai trò là thủ quỹ, nắm giữ tài khoản của rất nhiều khách hàng khác nhau, thực hiện thanh toán cho các khách hàng theo yêu cầu như thanh toán tiền sử dụng hàng hóa, dịch vụ của khách hàng thông qua trích tiền từ tài khoản tiền gửi hoặc nhập vào tài khoản tiền gửi theo lệnh của họ thông qua những khoản thu của khách hàng như: thu từ bán hàng hóa, thu từ cung cấp dịch vụ.
NHTM cung cấp cho khách hàng các dịch vụ thanh toán, phương tiện thanh toán: thẻ thanh toán, thẻ rút tiền, thẻ tín dụng, séc, ủy nhiệm chi, ủy nhiệm thu. Với chức năng này, NHTM giúp khách hàng tiết kiệm thời gian, chi phí, thực hiện giao dịch dễ dàng, tiện lợi, đảm bảo an toàn. Như vậy NHTM đã đóng góp một vai trò cực kỳ quan trọng trong hệ thống tài chính, góp phần đẩy nhanh tốc độ lưu chuyển vốn trên thị trường. Trên cơ sở đó nhằm tạo điều kiện kích thích đầu tư phát triển nền kinh tế.
Chức năng tạo tiền Chức năng này thực chất được thực hiện trên hai cơ sở chức năng trung gian tài chính và trung gian thanh toán của NHTM. Với chức năng trung gian tài chính, ngân hàng sử dụng khoản tiền nhàn rỗi huy động được để cho vay, khách hàng sử dụng tiền vay (số dư trên tài khoản thanh toán) để mua hàng hóa, thanh toán dịch vụ,.có nghĩa là ngân hàng đã tạo tiền. Cơ sở lý luận về cho vay khách hàng cá nhân tại NHTM 1. Khái niệm cho vay KHCN Cho vay là một trong những hoạt động quan trọng của NHTM, mang lại thu nhập chính cho NHTM.
Ngoài ra trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, hoạt động cho vay còn góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế hợp lý, tiến hành những chính sách ưu đãi đối với cho vay những ngành nghề theo chiến lược, hoạch định phát triển kinh tế của đất nước. Mặt khác, đây còn là công cụ kết nối những người có nguồn tiền nhàn rỗi với những người thực sự có nhu cầu về vốn. Từ đó tạo ra nguồn thu nhập lớn cho ngân hàng và góp phần thúc đẩy sự phát triển các hoạt động khác như huy động vốn, hoạt động dịch vụ,. Theo Điều 4, Khoản 16, Luật các TCTD 2010 cho vay được hiểu là: “Cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên cho vay giao hoặc cam kết giao cho khách hàng 7 một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi”.
Theo Giáo trình Ngân hàng thương mại, cho vay được hiểu là: “Cho vay là mối quan hệ kinh tế giữa người đi vay và người cho vay thông qua sự vận động của giá trị vốn vay, được biểu hiện dưới hình thức tiền tệ hoặc hàng hóa”. Hoạt động cho vay trong NHTM đáp ứng các nhu cầu khác nhau của các KHCN và KHDN. Trong đó, đối với KHCN, ngân hàng là nguồn cấp vốn nhanh chóng, an toàn, dễ dàng nhằm đáp ứng nhu cầu tiêu dùng hay sản xuất kinh doanh. Các KHCN vay vốn với những mục đích đa dạng như: mua nhà, sửa nhà, mua ô tô, du học, thực hiện phương án sản xuất kinh doanh,.và các nhu cầu tiêu dùng khác.
Như vậy, có thể hiểu: cho vay khách hàng cá nhân là một hình thức cho vay của NHTM, theo đó NHTM chuyển giao quyền sử dụng vốn tạm thời cho cá nhân, hộ gia đình nhằm phục vụ mục đích xác định như tiêu dùng, đầu tư hay sản xuất kinh doanh trong một thời gian nhất định, theo nguyên tắc hoàn trả đầy đủ cả gốc và lãi. Đặc điểm cho vay KHCN tại NHTM Quy mô của mỗi khoản vay nhỏ nhưng số lượng khoản vay lại lớn, danh mục sản phẩm phong phú. Thông thường cho vay KHCN thường có quy mô nhỏ hơn nhiều so với KHDN. Bởi lẽ các KHCN vay vốn nhằm đáp ứng những nhu cầu như chi tiêu đơn giản phục vụ đời sống hay sản xuất kinh doanh với quy mô nhỏ nên số vốn không lớn.
Khác với khách hàng doanh nghiệp thường tập trung ở các thành phố lớn, các khách hàng cá nhân phân bố rải rác ở cả các khu vực nông thôn và miền núi. Mặt khác đây đều là những khoản vay có mục đích vay vốn khá phổ biến, phong phú, đa dạng như mua nhà, mua xe, du học, vay tiêu dùng,.đáp ứng những nhu cầu đời sống ngày càng cao của KHCN, làm cho số lượng khoản vay lớn. Cho vay KHCN có chi phí cao Chi phí cho một giao dịch cao: Trên thực tế, giá trị khoản vay dù lớn hay nhỏ thì nhân viên ngân hàng vẫn phải thực hiện đầy đủ tất cả các bước trong quy trình tín dụng dẫn tới chi phí quản lý của ngân hàng cho một món vay tiêu dùng hay sản xuất kinh doanh quy mô nhỏ tương đương với chi phí cho KHDN vay với một món lớn để 8 sản xuất kinh doanh. Do đó, chi phí tổ chức cho vay trên một đồng vốn cấp ra cho KHCN vay thường cao hơn KHDN.
Chi phí hoạt động cao và chi phí cho nhân viên cũng chiếm tỷ trọng lớn: Do số lượng KHCN nhiều và phân bố rộng nên hàng loạt các chi phí như: chi phí cho công tác quản lý, bán hàng, tiếp thị, giới thiệu sản phẩm, mở rộng mạng lưới, phát triển nguồn nhân lực nhằm phục vụ KHCN trên từng địa bàn, khu vực là vô cùng tốn kém. Lãi suất cho vay KHCN thường cao hơn KHDN Chi phí tổ chức cho vay KHCN tính trên mỗi đơn vị đồng vốn lớn hơn KHDN, kèm với đó mức độ rủi ro của khoản vay cao mà giá trị khoản vay nhỏ, do đó lãi suất cho vay thường cao hơn KHDN. Rủi ro cao Trước hết cho vay KHCN có thể gây ra rủi ro bất cân xứng thông tin. Việc đánh giá nguồn trả nợ của khách hàng rất khó bởi lẽ nguồn trả nợ dễ dàng bị biến động.
Nguồn trả nợ của khách hàng cá nhân thường không ổn định do bị phụ thuộc vào nhiều yếu tố như: chu kỳ nền kinh tế, cơ cấu kinh tế, thu nhập của khách hàng, điều kiện thiên nhiên, trình độ học vấn, tuổi tác, sức khỏe hay những sự cố bất thường của khách hàng vay. Bên cạnh rủi ro về năng lực tài chính của khách hàng thì một yếu tố quan trọng dẫn đến rủi ro là thiện chí trả nợ của KHCN. Việc thu thập thông tin của nhóm khách hàng này rất khó đầy đủ và chính xác. Thông tin do khách hàng cung cấp thường không đầy đủ, chất lượng thông tin cung cấp không cao, do đó dễ gây ra tình trạng bất cân xứng thông tin.
Ngoài ra, cho vay KHCN còn có thể dẫn đến rủi ro tín dụng: Nếu khách hàng không trung thực thì kết quả đánh giá sẽ không chính xác, ngân hàng sẽ đưa ra quyết định sai lầm và lựa chọn đối nghịch được đưa ra, rủi ro tín dụng là điều khó tránh khỏi. Thời hạn trong cho vay KHCN rất đa dạng bảo gồm cả ngắn hạn trung hạn và dài hạn Trong cho vay KHCN, thời hạn cho vay rất đa dạng, tùy vào mục đích sử dụng vốn của KHCN mà ngân hàng có thể tư vấn cho khách hàng vay với thời hạn ngắn hạn, trung hạn day dài hạn sao cho phù hợp. Nhu cầu của khách hàng vô cùng phong 9 phú như mua nhà, mua xe, tiêu dùng, du học,.do đó ứng với mỗi nhu cầu đó ngân hàng sẽ giới thiệu cho khách hàng vay vốn sản phẩm vay với những thời hạn khác nhau như ngắn hạn (dưới 1 năm), trung hạn (1 năm đến 5 năm) và dài hạn (trên 5 năm). Thông thường, các khoản vay ngắn hạn thường chiếm tỷ trọng lớn trong cho vay KHCN bởi lẽ vay KHCN với mục đích chủ yếu phục vụ nhu cầu tiêu dùng hàng ngày, thông thường hoặc sản xuất kinh doanh quy mô nhỏ.
Các hình thức cho vay KHCN a. Căn cứ vào mục đích vay vốn + Vay tiêu dùng: là các khoản vay được cấp cho cá nhân, hộ gia đình để thỏa mãn nhu cầu chi tiêu của khách hàng. Tùy vào từng đối tượng khách hàng, mục đích vay, mức cho vay hay thời hạn cho vay mà có thể cho vay tiêu dùng có hoặc không có tài sản bảo đảm.