chương 1 gồm các vấn đề sau: 1. CÔNG TY CHO THUÊ TÀI CHÍNH – KHÁI QUÁT VỀ CÔNG TY CHO THUÊ TÀI CHÍNH TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG 1.1 Định nghĩa về Công ty Cho thuê tài chính: Tuỳ theo pháp luật của từng nước qui định mà mỗi nước có những định nghĩa khác nhau về Công ty CTTC. Nhưng nhìn chung có thể đưa ra một định nghĩa tổng quát như sau: Công ty CTTC thường là một định chế tào chính, và các Ngân hàng, các tập đoàn công nghiệp có thể tham gia kinh doanh như một chức năng hoạt động của các tổ chức này. Một cách tổng quát Công ty CTTC hoạt động chủ yếu trong lĩnh vực cho thuê 1.2 Các loại hình hoạt động của Công ty CTTC: Tại các nước phát triển nhìn chung công ty CTTC có thể chia làm 3 loại: 5 - Công ty CTTC độc lập ( Independent Leasing Company ): Loại hình công ty này thường được hình thành từ các chuyên gia tài chính có đầy đủ kiến thức kinh nghiệm chuyên môn trong lĩnh vực nghiên cứu dự án, đánh giá giá trị tài sản.
Các công ty này thường có một mạng lưới kinh doanh rất rộng rãi và có khả năng sửa chữa, cải tiến các loại thiết bị máy móc. Do đó họ có thể điều chuyển các loại máy móc thiết bị đến những nơi khách hàng có nhu cầu hoặc cải tiến gia tăng thêm chức năng cho tài sản để phù hợp với trình độ công nghệ đương thời. ở nhiều nước các công ty CTTC độc lập thường tập trung cho thuê một số loại tài sản nhất định hay tập trung vào một số ngành công nghiệp nhất định ( giao thông, nông nghiệp.) - Công ty CTTC phụ thuộc (Captive Leasing Company): loại hình công ty này thường là các công ty con của các tập đoàn công nghiệp lớn. Các công ty này chủ yếu cho thuê các tài sản do công ty mẹ sản xuất.
- Công ty CTTC thuộc sở hữu ngân hàng (Bank-related Leasing Company): Loại hình công ty này xuất hiện muộn hơn 2 loại hình công ty cho thuê ở trên và cách thức kinh doanh của loại hình công ty này cũng có rất nhiều khác biệt với các loại hình công ty cho thuê khác. Các công ty cho thuê thuộc sở hữu ngân hàng thường cho thuê những tài sản theo yêu cầu của khách hàng và với kinh nghiêm tài trợ, khả năng nguồn vốn lớn. giúp cho các công ty này có thể đáp ứng phần lớn nhu cầu của khách hàng về các loại tài sản có gía trị lớn, thời gian thuê kéo dài. tuy nhiên hoạt động của công ty này cũng có nhiều điều bất lợi do thiếu các kiến thức chuyên môn về tài sản cho thuê.3 Các hoạt động chủ yếu của công ty CTTC.
Xem xét bản chất của nghiệp vụ CTTC, chúng ta sẽ thấy công ty CTTC là loại hình tổ chức tín dụng phi ngân hàng mà nội dung kinh doanh thường xuyên là cho thuê máy móc thiết bị, các động sản và bất động sản (nếu được pháp luật cho phép, ở Việt nam thì không ). Nhìn chung, các công ty CTTC đều có các hoạt động chủ yếu sau: + Huy động các nguồn vốn trong phạm vi được pháp luật cho phép. + Sử dụng các nguồn vốn để thực hiện nghiệp vụ cho thuê tài sản theo phương thức CTTC. 6 + Sử dụng các nguồn vốn để thực hiện nghiệp vụ cho thuê tài sản theo phương thức cho thuê vận hành.
+ Sử dụng các nguồn vốn để thực hiện nghiệp vụ cho thuê tài sản theo phương thức cho thuê trả góp. + Mua nợ (factoring) + Công ty CTTC cũng có thể thực hiện một số chức năng như tư vấn, bảo lãnh cho khách hàng về những dịch vụ có liên quan đến nghiệp vụ CTTC và các nghiệp vụ khác nếu pháp luật cho phép. Hiện nay, trên thế giới các Công ty CTTC với lịch sử phát triển hoạt động lâu đời nên các mảng nghiệp vụ trên tương đối đầy đủ. Tại Việt Nam, do các Công ty CTTC mới hình thành và phát triển, cùng với thực tế hoạt động cho đến nay mới chỉ chủ yếu dừng lại ở nghiệp vụ CTTC.2 HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA CÔNG TY CTTC 1.1 Cho thuê tài chính (Finance Leasing) Đây là thị trường chủ yếu của các công ty CTTC.
Giao dịch CTTC thể hiện trên hợp đồng cho thuê. Thông thường các công ty CTTC áp dụng một số hợp đồng cơ bản sau: 1.1 Hợp đồng cho thuê theo thoả thuận 3 bên: BÊN CHO THUÊ (2c) 2a (1b) (1a) 2d (3) BÊN CUNG CẤP (2b) BÊN ĐI THUÊ Hình 2: Tài trợ cho thuê ba bên 1a. Bên cho thuê và bên đi thuê ký hợp đồng thuê tài sản. Bên cho thuê và bên cung cấp ký hợp đồng mua tài sản.
Nhà cung cấp lập thủ tục chuyển giao quyền sở hữu cho Bên cho thuê. Bên cung cấp chuyển giao tài sản cho Bên thuê. Bên cho thuê thanh toán tiền mua tài sản. Bên cho thuê lập thủ tục chuyển giao quyền sử dụng cho Bên thuê.
Theo định kỳ Bên đi thuê thanh toán tiền thuê cho Bên cho thuê. Đa số hợp đồng CTTC là loại hợp đồng theo thoả thuận 3 bên: bên cho thuê, bên thuê, bên cung cấp thiết bị, theo đó quyền và trách nhiệm mỗi bên như sau: - Bên cho thuê Xét duyệt tài trợ thuê tài chính cho người có nhu cầu thuê Xác nhận các chi tiết và giá cả thiết bị từ phía Bên thuê và Nhà cung cấp. Soạn thảo hợp đồng thuê tài chính. Soạn thảo hợp đồng mua tài sản cho thuê với Nhà cung cấp.
Đứng tên sở hữu hợp pháp. - Bên thuê Lựa chọn thiết bị cần thiết và chọn Nhà cung cấp, thương lượng các điều khoản bảo hành, thương lượng cách thức bảo dưỡng, thương lượng về các chi tiết giao nhận ( như vận chuyển, hoàn thành thủ tục hải quan, cấp giấy phép…), thương lượng về thời gian lắp đặt và đào tạo, thương thảo giá mua, cung cấp bảo hiểm toàn diện cho thời gian vận chuyển. Thực hiện thoả thuận mua với Nhà cung cấp và Bên cho thuê. Thực hiện hợp đồng thuê với Bên cho thuê.
Có trách nhiệm sửa chữa, bảo dưỡng tài sản thuê trong suốt quá trình thuê Được quyền sử dụng tài sản. - Nhà cung cấp Đàm phán với Bên thuê về loại thiết bị, các thông số kỹ thuật, giá cả… Cung cấp bảo hành và dịch vụ cho Bên thuê Giao thiết bị trực tiếp cho Bên thuê trong tình trạng hoạt động tốt Thực hiện hợp đồng mua với Bên cho thuê 1.2 Hợp đồng bán và tái thuê Bán và tái thuê là một thoả thuận tài trợ chính mà Bên thuê bán lại tài sản của chính họ cho Bên cho thuê và đồng thời một hợp đồng CTTC được soạn thảo với nội dung Công ty CTTC (Bên cho thuê ) đồng ý cho bên thuê thuê lại tài sản mà chính họ vừa bán. 8 2b 2a Bên cho thuê 2a công ty (NHhoăc 1a Bên đi thuê (Doanhnghiệp) tài chính) 1b 2c 3 Hình 3: Tái cho thuê 1a. Bên cho thuê ký hợp đồng mua tài sản của doanh nghiệp.
Bên cho thuê và Bên thuê ký hợp đồng CTTC. Bên thuê lập thủ tục chuyển giao quyền sở hữu cho Bên cho thuê. Bên cho thuê lập thủ tục chuyển giao quyền sử dụng cho Bên thuê được phép sử dụng tài sản. Bên cho thuê trả tiền mua tài sản cho Bên thuê.
Nếu là biện pháp giải quyết nợ quá hạn thì khoản thanh toán này là khoản thu hồi nợ quá hạn. Theo định kỳ Bên thuê thanh toán tiền thuê cho Bên cho thuê. Đặc trưng của hợp đồng CTTC này là: Bên thuê giữ lại quyền sử dụng thiết bị trong khi chuyển giao quyền sở hữu. Theo thoả thuận bán và cho thuê lại thì người sử dụng thiết bị sẽ bán thiết bị cho công ty CTTC và người sử dụng thiết bị trước đó đã có quyền sở hữu hợp pháp thiết bị và thiết bị còn thời gian khả dụng hợp lý.
Công ty CTTC thoả thuận mua thiết bị và cho người sử dụng thuê lại, lúc đó người sử dụng trở thành Bên thuê thiết bị như trong trường hợp thoả thuận 3 bên, Bên thuê có đầy đủ các nghĩa vụ thực hiệ hợp đồng về bảo dưỡng và làm dịch vụ đối với thiết bị để đảm bảo rằng thiết bị được giữ trong tình trạng hoạt động tốt. Trong thực tế, nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn về vốn hoạt động, họ không muốn vay Ngân hàng hoặc không vay được nữa nhưng họ vẫn muốn duy trì năng lực sản xuất hiện có nên họ không muốn bán tài sản cố định, trong bối cảnh đó sử dụng hình thức trên đáp ứng được yêu cầu của doanh nghiệp, doanh nghiệp vừa có thêm vốn lưu động để kinh doanh,vừa có tài sản để sản xuất.3 Hợp đồng tài trợ trực tiếp Là loại hợp đồng mà Bên cho thuê sử dụng thiết bị của họ có sẵn tài trợ cho Bên thuê. Bên cho thuê là nhà sản xuất hoặc cũng có thể là nhà sản xuất hoặc cũng có thể là Công ty CTTC sử dụng tài sản của mình để tài trợ cho bên thuê. 3b Bên cho vay Bên cho thuê (Lender) (Leasor) 2b 1c ) 2a 1b 1a 2c 3a 1d Bên thuê Nhà cung cấp (Supplier) (Leasee) Hình 4: Cho thuê hợp tác 1a.
Bên cho thuê và Bên thuê ký hợp đồng cho thuê. Bên cho thuê và Nhà cung cấp ký hợp đồng mua tài sản. Bên cho thuê và Bên cho vay ký hợp đồng tín dụng. Nhà cung cấp và Bên thuê ký hợp đồng về bảo hành và bảo dưỡng tài sản.
Nhà cung cấp lập thủ tục chuyển giao quyền sở hữu cho Bên cho thuê 2b. Bên cho thuê thanh toán tiền mua tài sản bằng một phần vốn của mình và một phần vốn đi vay. Bên cho thuê lập thủ tục chuyển giao quyền sử dụng tài sản cho Bên thuê. Bên thuê thanh toán tiền thuê theo định kỳ.
Bên cho thuê thanh toán tiền thuê cho Bên cho vay. Đặc trưng của hợp đồng CTTC này là: - Tài sản thuê thường không quá lớn và thường là máy móc thiết bị - Chỉ có 2 bên tham gia trực tiếp vào giao dịch: Bên thuê và Bên cho thuê - Vốn tài trợ hoàn toàn do Bên cho thuê đảm nhiệm - Bên cho thuê có thể mua lại thiết bị khi chúng bị lạc hậu. Đây là một hình thức tài trợ mà các nhà sản xuất thường sử dụng để đẩy mạnh việc tiêu thụ sản phẩm do họ sản xuất ra.