Luận văn thạc sĩ phát triển giao dịch hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ tại các ngân hàng thương mại tỉnh khánh hòa

Luận văn thạc sĩ kinh tế nghiên cứu phát triển giao dịch hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ tại các ngân hàng thương mại tỉnh khánh hòa, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Đỗ Thị Phương Hoa
• Người hướng dẫn: TS. Thân Thị Thu Thủy
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh Tế Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Phát Triển Giao Dịch Hợp Đồng Kỳ Hạn Ngoại Tệ Tại Các Ngân Hàng Thương Mại Tỉnh Khánh Hòa
• Loại tài liệu: luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ HỢP ĐỒNG KỲ HẠN NGOẠI TỆ
• 1.1. Những vấn đề cơ bản về hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ
• 1.2. Lịch sử hình thành và phát triển hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ
• 1.3. Các loại hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ
• 1.4. Hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ cố định kỳ hạn
• 1.5. Hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ có kỳ hạn lựa chọn
• 1.6. Hợp đồng kỳ hạn không giao nhận
• 1.7. Đặc điểm hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ
• 1.8. Ưu nhược điểm của hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ so với các hợp đồng phái sinh khác
• 1.9. Lợi ích của hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ
• 1.9.1. Đối với nền kinh tế
• 1.9.2. Đối với ngân hàng thương mại
• 1.9.3. Đối với doanh nghiệp
• 1.10. Những tiêu chí đánh giá sự phát triển hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ
• 1.11. Giao dịch hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ tại các NHTM
• 1.12. Những nhân tố ảnh hưởng đến giao dịch hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ
• 1.12.1. Những nhân tố vĩ mô
• 1.12.2. Những nhân tố vi mô
• 1.12.3. Những nhân tố từ các chủ thể tham gia giao dịch hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ
• 1.13. Những rủi ro khi giao dịch hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ
• 1.13.1. Đối với doanh nghiệp
• 1.13.2. Đối với ngân hàng thương mại
• 1.14. Kinh nghiệm phát triển hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ của các NHTM Việt Nam và bài học kinh nghiệm cho các NHTM tỉnh Khánh Hòa
• 1.14.1. Kinh nghiệm phát triển hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ của các NHTM Việt Nam
• 1.14.2. Bài học kinh nghiệm cho các NHTM tỉnh Khánh Hòa
• 1.15. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG GIAO DỊCH HỢP ĐỒNG KỲ HẠN NGOẠI TỆ TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI TỈNH KHÁNH HÒA
• 2.1. Thực trạng hoạt động của các NHTM tỉnh Khánh Hòa
• 2.2. Thực tế sử dụng hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ tại các doanh nghiệp xuất nhập khẩu tỉnh Khánh Hòa
• 2.3. Hoạt động xuất nhập khẩu của các doanh nghiệp tỉnh Khánh Hòa
• 2.4. Thực tế sử dụng hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ của các doanh nghiệp xuất nhập khẩu tỉnh Khánh Hòa
• 2.5. Thực trạng giao dịch hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ tại các NHTM tỉnh Khánh Hòa
• 2.6. Cơ sở pháp lý về giao dịch kỳ hạn ngoại tệ
• 2.7. Những nhân tố ảnh hưởng đến giao dịch hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ tại các NHTM tỉnh Khánh Hòa
• 2.8. Những rủi ro khi giao dịch hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ tại các NHTM tỉnh Khánh Hòa
• 2.8.1. Đối với NHTM tỉnh Khánh Hòa
• 2.8.2. Đối với doanh nghiệp
• 2.9. Đánh giá thực trạng giao dịch hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ tại các NHTM tỉnh Khánh Hòa
• 2.10. Những thành tựu
• 2.11. Những hạn chế
• 2.12. Nguyên nhân của những hạn chế
• 2.13. Cơ chế chính sách, quản lý của Nhà nước
• 2.13.1. Về phía các NHTM Khánh Hòa
• 2.13.2. Về phía doanh nghiệp
• 2.14. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN GIAO DỊCH HỢP ĐỒNG KỲ HẠN NGOẠI TỆ TẠI CÁC NHTM TỈNH KHÁNH HÒA
• 3.1. Chiến lược phát triển các công cụ tài chính phái sinh ngoại tệ tại các NHTM tỉnh Khánh Hòa
• 3.2. Những cơ hội cho việc phát triển giao dịch hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ tại các NHTM tỉnh Khánh Hòa
• 3.3. Điều kiện để phát triển giao dịch hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ tại các NHTM tỉnh Khánh Hòa
• 3.3.1. Sự biến động của tỷ giá hối đoái
• 3.3.2. Điều kiện về con người
• 3.3.3. Điều kiện về công nghệ
• 3.4. Các giải pháp phát triển giao dịch hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ tại các NHTM tỉnh Khánh Hòa
• 3.4.1. Đối với các NHTM tỉnh Khánh Hòa
• 3.4.1.1. Nhóm các NHTM có doanh số lớn và phát sinh đều đặn
• 3.4.1.2. Nhóm các NHTM có doanh số thấp và ít phát sinh
• 3.4.2. Đối với các doanh nghiệp xuất nhập khẩu tỉnh Khánh Hòa
• 3.4.3. Đối với Hội sở của các ngân hàng thương mại tỉnh Khánh Hòa
• 3.4.4. Đối với NHNN Chi nhánh tỉnh Khánh Hòa
• 3.4.5. Hỗ trợ các NHTM tỉnh Khánh Hòa triển khai hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ
• 3.4.6. Nâng cao vai trò và khả năng quản lý của NHNN Chi nhánh tỉnh
• 3.5. Đối với Chính phủ
• 3.6. Đối với NHNN Việt Nam
• 3.7. Đối với tỉnh Khánh Hòa
• 3.8. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển giao dịch hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ tại Khánh Hòa

Giao dịch hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ là một phần quan trọng trong hệ thống tài chính của tỉnh Khánh Hòa. Từ năm 1997, Ngân hàng Nhà nước đã cho phép các tổ chức tín dụng và khách hàng sử dụng hợp đồng này để phòng ngừa rủi ro tỷ giá. Tuy nhiên, việc phát triển giao dịch này tại Khánh Hòa vẫn còn nhiều hạn chế. Các ngân hàng thương mại tại đây chỉ mới cung cấp một số lượng hợp đồng hạn chế cho khách hàng, dẫn đến doanh số thấp. Điều này đặt ra yêu cầu cần thiết phải nghiên cứu và phát triển giao dịch hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ tại tỉnh Khánh Hòa.

1.1. Khái niệm và vai trò của hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ

Hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ là một thỏa thuận giữa hai bên về việc mua hoặc bán một lượng ngoại tệ nhất định với tỷ giá đã được xác định trước. Vai trò của hợp đồng này là giúp các doanh nghiệp và ngân hàng quản lý rủi ro tỷ giá, từ đó bảo vệ lợi nhuận và ổn định tài chính.

1.2. Lịch sử hình thành và phát triển hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ

Hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ đã có lịch sử phát triển lâu dài, bắt đầu từ thế kỷ 6 trước Công nguyên. Qua các thời kỳ, hợp đồng này đã được sử dụng rộng rãi trong thương mại quốc tế để bảo hiểm rủi ro và tối ưu hóa lợi nhuận cho các bên tham gia.

II. Những thách thức trong phát triển giao dịch hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ tại Khánh Hòa

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng giao dịch hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ tại Khánh Hòa vẫn gặp phải nhiều thách thức. Các ngân hàng thương mại chưa thực sự chú trọng vào việc phát triển sản phẩm này, dẫn đến việc khách hàng không được tiếp cận đầy đủ. Hơn nữa, sự thiếu hiểu biết về hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ cũng là một rào cản lớn.

2.1. Thiếu hiểu biết và nhận thức về hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ

Nhiều doanh nghiệp tại Khánh Hòa chưa hiểu rõ về lợi ích của hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ. Điều này dẫn đến việc họ không sử dụng công cụ này để bảo vệ mình khỏi rủi ro tỷ giá, gây thiệt hại cho hoạt động kinh doanh.

2.2. Hạn chế trong cơ sở hạ tầng và công nghệ

Cơ sở hạ tầng và công nghệ của các ngân hàng thương mại tại Khánh Hòa còn hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng cung cấp dịch vụ giao dịch hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ. Việc thiếu các công cụ công nghệ hiện đại cũng làm giảm tính cạnh tranh của các ngân hàng trong việc thu hút khách hàng.

III. Phương pháp phát triển giao dịch hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ hiệu quả

Để phát triển giao dịch hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ tại Khánh Hòa, cần áp dụng một số phương pháp hiệu quả. Các ngân hàng thương mại cần nâng cao nhận thức cho khách hàng về lợi ích của hợp đồng này, đồng thời cải thiện cơ sở hạ tầng và công nghệ.

3.1. Tăng cường đào tạo và nâng cao nhận thức cho khách hàng

Các ngân hàng cần tổ chức các buổi hội thảo, đào tạo để giúp khách hàng hiểu rõ hơn về hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ. Việc này không chỉ giúp tăng cường sự tin tưởng mà còn khuyến khích khách hàng sử dụng dịch vụ.

3.2. Cải thiện cơ sở hạ tầng và công nghệ ngân hàng

Đầu tư vào công nghệ và cơ sở hạ tầng là cần thiết để nâng cao khả năng cung cấp dịch vụ giao dịch hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ. Các ngân hàng cần áp dụng các hệ thống giao dịch hiện đại để thu hút khách hàng và nâng cao hiệu quả hoạt động.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về giao dịch hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ có thể mang lại nhiều lợi ích cho các doanh nghiệp tại Khánh Hòa. Các doanh nghiệp có thể giảm thiểu rủi ro tỷ giá và ổn định chi phí, từ đó nâng cao khả năng cạnh tranh.

4.1. Lợi ích của hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ đối với doanh nghiệp

Hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ giúp doanh nghiệp bảo vệ lợi nhuận khỏi biến động tỷ giá. Điều này đặc biệt quan trọng đối với các doanh nghiệp xuất nhập khẩu, nơi mà tỷ giá có thể ảnh hưởng lớn đến chi phí và doanh thu.

4.2. Kết quả nghiên cứu từ các ngân hàng thương mại

Các ngân hàng thương mại tại Khánh Hòa đã ghi nhận sự gia tăng trong số lượng hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ được ký kết sau khi triển khai các chương trình đào tạo và nâng cao nhận thức cho khách hàng. Điều này cho thấy tiềm năng phát triển của giao dịch này trong tương lai.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của giao dịch hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ tại Khánh Hòa

Giao dịch hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ tại Khánh Hòa có nhiều tiềm năng phát triển. Tuy nhiên, để đạt được điều này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các ngân hàng thương mại và doanh nghiệp. Việc nâng cao nhận thức và cải thiện cơ sở hạ tầng sẽ là những yếu tố quyết định cho sự thành công trong tương lai.

5.1. Tầm quan trọng của hợp tác giữa ngân hàng và doanh nghiệp

Sự hợp tác giữa ngân hàng và doanh nghiệp là rất quan trọng để phát triển giao dịch hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ. Các ngân hàng cần lắng nghe nhu cầu của doanh nghiệp để cung cấp dịch vụ phù hợp.

5.2. Triển vọng phát triển giao dịch hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ

Với sự phát triển của nền kinh tế và nhu cầu ngày càng cao về bảo hiểm rủi ro tỷ giá, giao dịch hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ tại Khánh Hòa có triển vọng phát triển mạnh mẽ trong tương lai. Các ngân hàng cần tiếp tục cải thiện dịch vụ và nâng cao chất lượng sản phẩm để đáp ứng nhu cầu của thị trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Kinh tế tỉnh Khánh Hòa trong giai đoạn 2001 - 2010 duy trì tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm nội địa (GDP) bình quân đạt 10,8%/năm, cao hơn mức tăng trưởng bình quân của cả nước và giữ vị trí thứ 10 về quy mô kinh tế toàn quốc. Cùng với sự phát triển này, hoạt động ngoại thương của tỉnh đạt bước tiến vượt bậc khi tổng kim ngạch xuất nhập khẩu tăng từ 685 triệu USD năm 2006 lên 1.055 triệu USD năm 2010, chiếm tỷ trọng từ 60% đến 70% GDP toàn tỉnh. Đến tháng 6 năm 2011, GDP bình quân đầu người của tỉnh đạt 1.500 USD, mở ra nhu cầu thanh toán và chuyển đổi ngoại tệ rất lớn. Theo quy định của Pháp lệnh Ngoại hối năm 2006, mọi giao dịch nội địa phải thực hiện bằng đồng Việt Nam (VND), đặt các tổ chức kinh tế và ngân hàng thương mại trước rủi ro tỷ giá thường trực khi chuyển đổi giữa VND và các đồng ngoại tệ mạnh, đặc biệt là đô la Mỹ (USD).

Trước bối cảnh thị trường tài chính mở cửa sau khi Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ là công cụ phái sinh thiết yếu để phòng ngừa rủi ro biến động giá. Tuy nhiên, dù Ngân hàng Nhà nước đã sớm ban hành khung pháp lý từ năm 1997 và điều chỉnh toàn diện vào năm 2004, việc triển khai giao dịch này tại các ngân hàng thương mại trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa vẫn ở mức rất khiêm tốn. Luận văn thạc sĩ của tác giả Đỗ Thị Phương Hoa, dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Thân Thị Thu Thủy tại Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh, tập trung phân tích toàn diện thực trạng cung ứng và sử dụng hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ giai đoạn 2006 đến tháng 6 năm 2011. Nghiên cứu xác định rõ những rào cản nội tại, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm phát triển nghiệp vụ phái sinh tiền tệ, nâng cao hiệu quả phòng vệ rủi ro và gia tăng tỷ trọng thu dịch vụ phi tín dụng cho các ngân hàng thương mại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết thị trường tài chính phái sinh hiện đại và lý thuyết quản trị rủi ro hối đoái doanh nghiệp. Trọng tâm của khung phân tích là Lý thuyết Ngang giá Lãi suất có bảo hiểm (Covered Interest Rate Parity - CIP). Theo lý thuyết này, tỷ giá kỳ hạn giữa hai đồng tiền phản ánh mối quan hệ cân bằng giữa tỷ giá giao ngay và mức chênh lệch lãi suất thị trường tiền tệ của đồng tiền định giá và đồng tiền yết giá. Khi lãi suất đồng nội tệ cao hơn lãi suất đồng ngoại tệ, tỷ giá kỳ hạn sẽ giao dịch ở mức thặng dư (điểm gia tăng tỷ giá kỳ hạn) so với tỷ giá giao ngay, và ngược lại sẽ xuất hiện điểm khấu trừ tỷ giá.

Hệ thống khái niệm học thuật cốt lõi được chuẩn hóa trong nghiên cứu bao gồm: hợp đồng kỳ hạn cố định ngày giao nhận, hợp đồng kỳ hạn có kỳ hạn lựa chọn linh hoạt, hợp đồng kỳ hạn không giao nhận (NDF), cùng hai trạng thái vị thế cơ bản là trường vị (long position - người mua kỳ hạn hưởng lợi khi tỷ giá giao ngay lúc đáo hạn cao hơn tỷ giá thỏa thuận) và đoản vị (short position - người bán kỳ hạn hưởng lợi khi tỷ giá giao ngay lúc đáo hạn thấp hơn tỷ giá thỏa thuận). Đồng thời, nghiên cứu tích hợp mô hình định giá kỳ hạn theo quy định của Ngân hàng Nhà nước tại Quyết định số 648/2004/QĐ-NHNN và Quyết định số 1452/2004/QĐ-NHNN, bảo đảm tính liên kết chặt chẽ giữa học thuyết tài chính quốc tế và môi trường thể chế tiền tệ tại Việt Nam.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn vận dụng phương pháp luận duy vật biện chứng kết hợp chặt chẽ giữa nghiên cứu định tính và phương pháp thống kê mô tả, so sánh định lượng. Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập chính thống từ Cục Thống kê tỉnh Khánh Hòa, Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh tỉnh Khánh Hòa, Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) và báo cáo thường niên của các ngân hàng thương mại trong giai đoạn từ năm 2006 đến tháng 6 năm 2011.

Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phương pháp khảo sát thực địa bằng bảng câu hỏi cấu trúc, tiến hành từ tháng 9 đến tháng 11 năm 2011:

• Nhóm đối tượng doanh nghiệp: Chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng gồm 30 doanh nghiệp xuất nhập khẩu trực tiếp (chiếm khoảng 27% tổng số doanh nghiệp xuất khẩu của tỉnh) từ danh sách quản lý của Sở Công thương tỉnh Khánh Hòa, người trả lời trực tiếp là Phó Giám đốc phụ trách tài chính hoặc Kế toán trưởng.
• Nhóm tổ chức tín dụng: Khảo sát toàn diện 25 chi nhánh ngân hàng thương mại hoạt động trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa, tiếp cận trực tiếp Trưởng phòng Kinh doanh Ngoại hối hoặc Phó Giám đốc phụ trách kế toán - nguồn vốn.

Lý do lựa chọn phương pháp này xuất phát từ tính chất đặc thù của thị trường phái sinh phi tập trung (OTC), nơi dữ liệu giao dịch chi tiết không được công bố công khai rộng rãi. Sự kết hợp giữa dữ liệu thống kê tổng thể và ý kiến chuyên gia trực tiếp từ các chủ thể tham gia giúp phản ánh chính xác bức tranh thực tế, nhận diện các nút thắt tâm lý và đánh giá khách quan nguyên nhân cản trở sự phát triển của công cụ này.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích dữ liệu thực tế giai đoạn 2006 - 2011 đã mang lại những phát hiện quan trọng về hoạt động kinh doanh ngoại hối tại Khánh Hòa:

Thứ nhất, quy mô ngoại thương và thanh toán quốc tế qua ngân hàng rất lớn nhưng mức độ ứng dụng phái sinh lại rất thấp. Doanh số thanh toán xuất nhập khẩu qua các chi nhánh ngân hàng thương mại tăng từ 360 triệu USD năm 2006 lên 722 triệu USD năm 2010, chiếm tỷ trọng từ 54,38% đến 77,11% tổng giá trị xuất nhập khẩu toàn tỉnh. Dù vậy, giao dịch hợp đồng kỳ hạn đầu tiên tại tỉnh chỉ xuất hiện vào năm 2007 do Chi nhánh Ngân hàng Đầu tư và Phát triển thực hiện cho một khoản vay nước ngoài trị giá 1.010.000 USD.

Thứ hai, kết quả điều tra 30 doanh nghiệp xuất nhập khẩu cho thấy chỉ có 10 doanh nghiệp (chiếm 33,33%) từng sử dụng công cụ phái sinh, trong đó có tới 9/10 doanh nghiệp chọn hợp đồng kỳ hạn (chiếm 90%), hợp đồng hoán đổi chiếm 30% và hợp đồng quyền chọn chỉ chiếm 20%. Đáng chú ý, có tới 66,67% doanh nghiệp chưa từng tiếp cận bất kỳ công cụ phái sinh nào, và 70% doanh nghiệp chưa từng ký kết hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ.

Thứ ba, cơ cấu thu nhập của các ngân hàng thương mại tỉnh Khánh Hòa phụ thuộc nặng nề vào tín dụng truyền thống. Thu nhập từ hoạt động cấp tín dụng chiếm từ 80,61% đến 91,39% tổng thu nhập trong suốt giai đoạn 2006 - 2011. Trong khi đó, thu nhập từ dịch vụ ngoại hối dao động ở mức rất thấp, từ 0,08% (năm 2008) đến 1,82% (năm 2009) và đạt 1,50% vào tháng 6 năm 2011.

Thứ tư, về hiệu quả cảm nhận, 80% doanh nghiệp từng sử dụng hợp đồng kỳ hạn đánh giá nghiệp vụ này mang lại hiệu quả bảo vệ rủi ro ở mức thành công và khá thành công, 15% cho rằng thành công ít và chỉ 5% đánh giá không thành công.

Thảo luận kết quả

Khi đối chiếu với bức tranh toàn cầu theo báo cáo của Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS), hợp đồng kỳ hạn luôn chiếm tỷ trọng ổn định khoảng 12% tổng giá trị giao dịch ngoại tệ trên thị trường OTC (đạt 475 tỷ USD/ngày trên tổng số 3.981 tỷ USD/ngày vào năm 2010). Sự ảm đạm của thị trường kỳ hạn ngoại tệ tại Khánh Hòa phản ánh rõ nét sự chênh lệch lớn giữa tiềm năng kinh tế và thực tế ứng dụng công cụ tài chính hiện đại.

Dữ liệu nghiên cứu khi được biểu diễn qua biểu đồ cơ cấu doanh thu và đồ thị tương quan giữa biến động tỷ giá USD/VND với doanh số kỳ hạn cho thấy nhiều nguyên nhân sâu xa:

Nguyên nhân từ phía doanh nghiệp: Có tới 80% doanh nghiệp được khảo sát chỉ ra rằng nguyên nhân chính khiến họ không tham gia giao dịch là do tâm lý ỷ lại vào sự can thiệp bình ổn tỷ giá của Nhà nước, xem biến động tỷ giá là không quá lớn. Đồng thời, tâm lý ngại chịu trách nhiệm cá nhân của người quản lý tài chính khi tỷ giá giao ngay lúc đáo hạn diễn biến ngược chiều với giá kỳ hạn đã ký là rào cản tâm lý rất nặng nề. Doanh nghiệp vẫn giữ thói quen mua bán giao ngay từng thời điểm thay vì chủ động lập kế hoạch dòng tiền.

Nguyên nhân từ phía tổ chức tín dụng: Các chi nhánh ngân hàng trên địa bàn hầu hết đóng vai trò trung gian bán chéo sản phẩm, bị khống chế trạng thái ngoại tệ mở tối đa 10% so với vốn tự có theo quy định tại Quyết định số 1452/2004/QĐ-NHNN. Các ngân hàng lớn như Ngân hàng Ngoại thương, Ngân hàng Công thương hay Ngân hàng Đầu tư và Phát triển từng ghi nhận kết quả kinh doanh phái sinh thua lỗ trong năm 2009 (khoản lỗ lần lượt là 289 tỷ đồng, 290 tỷ đồng và 172 tỷ đồng), dẫn đến xu hướng siết chặt chỉ tiêu kinh doanh nguồn vốn tại các chi nhánh địa phương. Đội ngũ nhân sự tại 25 chi nhánh ngân hàng chủ yếu tập trung chỉ tiêu huy động và cho vay, thiếu chuyên viên tư vấn chuyên sâu về kỹ thuật phòng vệ tỷ giá cho khách hàng doanh nghiệp.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm khơi thông thị trường và đưa hợp đồng kỳ hạn trở thành công cụ quản trị rủi ro phổ biến, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp hành động cụ thể:

Thứ nhất, nhóm giải pháp đối với các ngân hàng thương mại tại tỉnh Khánh Hòa:

• Phân nhóm khách hàng mục tiêu: Chủ động rà soát cơ sở dữ liệu khách hàng xuất nhập khẩu có kim ngạch từ 500.000 USD/năm trở lên để tư vấn gói sản phẩm kỳ hạn kèm ưu đãi phí thanh toán quốc tế.
• Đào tạo chuẩn hóa nhân sự: Tổ chức chương trình đào tạo nghiệp vụ định giá và phân tích phái sinh cho 100% cán bộ phòng nguồn vốn và tín dụng doanh nghiệp, hoàn thành định kỳ hàng quý.
• Mục tiêu định lượng: Phấn đấu nâng tỷ trọng thu nhập từ dịch vụ ngoại hối lên mức 3% - 5% tổng thu nhập vào năm 2015, giảm tỷ trọng thu nhập phụ thuộc vào tín dụng xuống dưới 75%.

Thứ hai, nhóm giải pháp đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu:

• Thay đổi nhận thức quản trị rủi ro: Xây dựng quy chế quản trị tài chính nội bộ, coi chi phí phòng ngừa rủi ro tỷ giá qua hợp đồng kỳ hạn là chi phí bảo hiểm kinh doanh cố định nhằm bảo toàn lợi nhuận thương mại thay vì tìm kiếm lợi nhuận đầu cơ.
• Nâng cao năng lực dự báo: Đào tạo đội ngũ kế toán tài chính chủ động theo dõi chỉ số kinh tế vĩ mô và lịch trình thanh toán để khóa tỷ giá kỳ hạn từ 30 đến 90 ngày trước khi đáo hạn đơn hàng.

Thứ ba, nhóm giải pháp đối với Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh tỉnh Khánh Hòa:

• Tăng cường giám sát và hỗ trợ thị trường: Thiết lập kênh tiếp nhận phản ánh định kỳ hàng tháng về vướng mắc trong giao dịch phái sinh của 25 chi nhánh ngân hàng trên địa bàn.
• Tổ chức hội thảo chuyên đề: Phối hợp cùng Hiệp hội Thủy sản và Sở Công thương tổ chức các diễn đàn kết nối ngân hàng - doanh nghiệp nhằm phổ biến lợi ích của hợp đồng kỳ hạn mỗi năm ít nhất 2 lần.

Thứ tư, nhóm giải pháp đối với Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam:

• Hoàn thiện cơ chế điều hành: Tiếp tục điều hành tỷ giá linh hoạt theo tín hiệu thị trường, giảm dần các biện pháp hành chính để tạo động lực tự nhiên cho thị trường phòng ngừa rủi ro phát triển.
• Nới rộng hạn mức quản lý: Xem xét điều chỉnh nâng trần trạng thái ngoại tệ mở đối với các ngân hàng thương mại cổ phần có năng lực quản trị rủi ro tốt, tạo điều kiện cung ứng thanh khoản cho các giao dịch kỳ hạn dài hạn trên 365 ngày.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn và học thuật sâu sắc, đặc biệt hữu ích cho 4 nhóm đối tượng sau:

Nhóm 1 - Ban lãnh đạo và cán bộ kinh doanh nguồn vốn tại các ngân hàng thương mại: Cung cấp bức tranh toàn cảnh về hành vi, rào cản tâm lý của 30 doanh nghiệp xuất nhập khẩu tại địa phương, giúp ngân hàng thiết kế các gói sản phẩm kỳ hạn linh hoạt, cải tiến quy trình phê duyệt hạn mức và hoàn thiện cơ chế phòng ngừa rủi ro tỷ giá.

Nhóm 2 - Giám đốc tài chính và kế toán trưởng tại 112 doanh nghiệp xuất khẩu và 77 doanh nghiệp nhập khẩu: Cung cấp khung lý thuyết và bằng chứng thực nghiệm về hiệu quả bảo vệ lợi nhuận của hợp đồng kỳ hạn, hướng dẫn kỹ thuật phòng vệ dòng tiền ngoại tệ phục vụ các hợp đồng thương mại quốc tế.

Nhóm 3 - Học viên cao học, nghiên cứu sinh và giảng viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng: Tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp khảo sát thực địa, khung lý thuyết ngang giá lãi suất (CIP) và phân tích định lượng thị trường tài chính phái sinh tại một địa phương cụ thể của Việt Nam.

Nhóm 4 - Cơ quan quản lý nhà nước (Ngân hàng Nhà nước và Sở Công thương): Cung cấp luận cứ thực tế để đánh giá tác động của các văn bản pháp quy như Quyết định số 1452/2004/QĐ-NHNN, hỗ trợ quá trình hoạch định chính sách tiền tệ và phát triển thị trường phái sinh đồng bộ.

Câu hỏi thường gặp

Khái niệm hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ được hiểu như thế nào? Hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ là thỏa thuận pháp lý ràng buộc giữa hai bên về việc mua hoặc bán một lượng ngoại tệ nhất định tại một thời điểm xác định trong tương lai, với mức tỷ giá được cố định ngay tại ngày ký kết hợp đồng. Đây là công cụ hữu hiệu giúp khóa chặt chi phí và doanh thu ngoại tệ.

Tại sao hợp đồng kỳ hạn có ưu thế vượt trội cho doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Việt Nam? Hợp đồng kỳ hạn được giao dịch trên thị trường phi tập trung (OTC), cho phép điều chỉnh linh hoạt theo số lượng ngoại tệ và ngày thanh toán thực tế của hợp đồng thương mại. Doanh nghiệp không phải chịu phí quyền chọn ban đầu hay duy trì tài khoản ký quỹ biến động hàng ngày như hợp đồng tương lai tại Sở giao dịch.

Tỷ giá kỳ hạn giữa VND và USD được ngân hàng xác định dựa trên nguyên tắc nào? Theo quy định tại Quyết định số 648/2004/QĐ-NHNN, tỷ giá kỳ hạn được tính toán dựa trên tỷ giá giao ngay tại thời điểm ký kết, kết hợp với chênh lệch giữa lãi suất cơ bản bình quân năm của VND do Ngân hàng Nhà nước công bố và lãi suất mục tiêu của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tương ứng với số ngày của hợp đồng.

Vì sao 66,67% doanh nghiệp được khảo sát chưa từng sử dụng công cụ phái sinh? Nguyên nhân chủ yếu do 80% doanh nghiệp có tâm lý ỷ lại vào chính sách ổn định tỷ giá của Nhà nước, xem biến động tỷ giá là thứ yếu. Ngoài ra, tâm lý ngại chịu trách nhiệm của người quản lý tài chính nếu tỷ giá thị trường sau đó có lợi hơn giá kỳ hạn đã ký khiến họ chọn giải pháp an toàn là mua bán giao ngay.

Ngân hàng thương mại gặp phải những rủi ro nào khi ký hợp đồng kỳ hạn với khách hàng? Ngân hàng đối mặt với rủi ro thanh khoản và rủi ro tín dụng nếu doanh nghiệp mất khả năng thanh toán vào ngày đáo hạn. Bên cạnh đó, nếu ngân hàng không kịp thời thực hiện hợp đồng đối ứng trên thị trường liên ngân hàng, trạng thái ngoại tệ mở vượt mức sẽ gây tổn thất lớn khi tỷ giá thị trường biến động ngược chiều dự báo.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý thuyết về hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ và khung pháp lý điều chỉnh từ Quyết định số 17/1998/QĐ-NHNN đến Quyết định số 1452/2004/QĐ-NHNN của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.
• Kết quả khảo sát thực chứng chỉ ra khoảng cách lớn: kim ngạch xuất nhập khẩu Khánh Hòa đạt 1.055 triệu USD năm 2010 nhưng có tới 70% doanh nghiệp chưa từng sử dụng hợp đồng kỳ hạn và thu nhập dịch vụ ngoại hối của ngân hàng chỉ chiếm 1,50% tổng thu nhập.
• Nghiên cứu chỉ rõ hai rào cản cốt lõi là tâm lý ngại chịu trách nhiệm của nhà quản trị tài chính (80%) và sự phụ thuộc quá mức của các chi nhánh ngân hàng thương mại vào nguồn thu tín dụng truyền thống (chiếm trên 80% tổng thu nhập).
• Đóng góp quan trọng của công trình là đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp mang tính thực thi cao, gắn liền trách nhiệm của ngân hàng thương mại, doanh nghiệp xuất nhập khẩu và cơ quan quản lý tiền tệ địa phương theo lộ trình đến năm 2015.
• Nghiên cứu mở ra định hướng tiếp nối cho các phân tích định lượng chuyên sâu về mô hình đo lường mức độ chấp nhận rủi ro hối đoái của doanh nghiệp trong giai đoạn tỷ giá trung tâm biến động linh hoạt hiện nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu và kết luận, luận văn được chia làm 3 chương, cụ thể: Chƣơng 1. Tổng quan về hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ Chƣơng 2. Thực trạng giao dịch hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ tại các NHTM tỉnh Khánh Hòa. Giải pháp phát triển giao dịch hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ tại các NHTM tỉnh Khánh Hòa TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 3 CHƢƠNG 1.

TỔNG QUAN VỀ HỢP ĐỒNG KỲ HẠN NGOẠI TỆ 1. Những vấn đề cơ bản về hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ 1. Khái niệm Hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ là hợp đồng trong đó hai bên mua và bán cam kết với nhau thực hiện mua hay bán một lượng ngoại tệ nhất định, với một tỷ giá được xác định tại thời điểm ký kết hợp đồng giao dịch, nhưng thực hiện thanh toán tại thời điểm xác định trong tương lai. Trong hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ, người mua hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ được gọi là người giữ vị thế trường vị (long position), người bán hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ được gọi là người giữ vị thế đoản vị (short position).

Người giữ vị thế trường vị sẽ có được lợi nhuận nếu đến hạn thanh toán tỷ giá giao ngay trên thị trường cao hơn tỷ giá kỳ hạn và người ở vị thế đoản vị sẽ bị lỗ đúng bằng số tiền người ở vị thế trường vị lời. Và ngược lại, khi tỷ giá kỳ hạn cao hơn tỷ giá giao ngay vào ngày thanh toán, người ở vị thế trường vị bị lỗ và người ở vị thế đoản vị kiếm được lợi nhuận. Lợi nhuận của vị thế trƣờng vị Lợi nhuận 0 K tỷ giá Giá trị lúc đáo hạn hoặc giá trị đến hạn của vị thế trường vị trên hợp đồng kỳ hạn của một đơn vị ngoại tệ là St – K TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Lợi nhuận của vị thế đoản vị Lợi nhuận 0 K tỷ giá Giá trị lúc đáo hạn hoặc giá trị đến hạn của vị thế đoản vị trên hợp đồng kỳ hạn của một đơn vị ngoại tệ là K - St Với: - K: Giá chuyển giao thỏa thuận ban đầu - St: tỷ giá giao ngay lúc hợp đồng đến hạn.

Lịch sử hình thành và phát triển hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ Hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ là một loại công cụ phái sinh tiền tệ. Công cụ phái sinh tiền tệ là những hợp đồng tài chính được phát hành trên cơ sở giá trị của các đồng tiền, được sử dụng để bảo hiểm rủi ro hoặc dùng để đầu cơ. Xét về lịch sử phát triển, nguồn gốc của các công cụ phái sinh có thể bắt đầu từ thế kỷ thứ 6 trước công nguyên. Nhà triết học nổi tiếng của Hy Lạp, Thales được xem là người đầu tiên sử dụng công cụ phái sinh.

Thales ký một hợp đồng để đảm bảo quyền mua quả ô liu, hợp đồng này rất giống hợp đồng quyền chọn ngày nay. Trong suốt thế kỷ thứ 12, thương mại phát triển ở Châu Âu, các thương nhân phải chở hàng hoá bằng thuyền từ châu lục này sang châu lục khác để bán kiếm lợi nhuận. Nhưng quá trình này gặp rủi ro do đắm tàu và dẫn đến thua lỗ. Để giải quyết vấn đề này, những thương nhân phát hành thư mua bán, được xem như hợp đồng kỳ hạn.

Những lá thư này là bằng chứng cho việc mua bán giữa khách hàng và thương nhân. Theo đó, thương nhân phải giao hàng hoá bất cứ khi nào khách hàng yêu cầu. Từ đó trở đi, các thương nhân cũng mua bán hàng hoá theo hình thức này với nhau. Vào thế kỷ thứ 17, ở Nhật, các vua quan thời phong kiến đã từng phát hành các TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 5 phiếu cất trữ hàng hoá trên số lượng gạo thặng dư, các phiếu này đảm bảo cho việc giao hàng trong tương lai.

Thị trường gạo của Dojima cũng mua bán các phiếu cất trữ hàng hoá này. Vào thế kỷ thứ 19, nông dân và thương gia bắt đầu sử dụng hợp đồng kỳ hạn trên các nông sản để bảo hiểm các khoản rủi ro do bất ổn về giá. Vào những năm 50 và 60 của thế kỷ 19, thị trường đồng tiền Châu Âu được hình thành và phát triển để đáp ứng nhu cầu vốn cho sự lớn mạnh của các công ty đa quốc gia. Đồng tiền Châu Âu là tên gọi chung để chỉ những đồng tiền lưu hành ở những nước không phải là nơi phát hành.

Thị trường đồng tiền Châu Âu bao gồm nhiều ngân hàng lớn trên thế giới chấp nhận các khoản tiền gửi và cho vay bằng nhiều đồng tiền khác nhau. Chính sự phát triển thị trường tiền gửi của những đồng tiền Châu Âu vào thời gian này đã thúc đẩy và tạo điều kiện cho quá trình kinh doanh chênh lệch lãi suất được ứng dụng trong thực tiễn và đạt hiệu quả cao, có mối liên hệ với thị trường ngoại tệ và thị trường tiền tệ ở những quốc gia lớn, và cân bằng hóa lợi nhuận thông qua hai thị trường này. Với tính chất rộng lớn và thanh khoản của thị trường tiền gửi của những đồng tiền Châu Âu, và với sự truyền tải thông tin nhanh, các nhà đầu tư nhanh chóng và dễ dàng tìm ra sự chênh lệch lãi suất giữa hai quốc gia và tận dụng ngay bất kỳ sự chênh lệch lãi suất xảy ra. Việc gửi tiền ở nước không phải là nơi phát hành thường không gặp cản trở từ thuế, quy định nghiêm ngặt của Chính phủ… nhanh chóng trở nên tiện lợi cho thị trường ngoại tệ.

Thị trường tiền gửi của những đồng tiền Châu Âu được các ngân hàng và các nhà kinh doanh chênh lệch lãi suất vận dụng. Các giao dịch tiền gửi được thực hiện thông qua điện thoại giống thị trường ngoại tệ, với những điểm chênh lệch, ngày thiết lập giao dịch và những thỏa thuận khác tương tự như thị trường ngoại tệ. Những nhà môi giới để ý đến lãi suất ở thị trường Luân đôn khi định giá tỷ giá kỳ hạn cho những đồng tiền lớn ở thị trường ngoại tệ. Đối với những đồng tiền không được giao dịch ở thị trường tiền gửi của những đồng tiền Châu Âu, việc gửi tiền trong nước có thể cung cấp một kênh kinh doanh chênh lệch tỷ giá kỳ hạn và lãi suất.

Vào đầu thập niên 70, khi chế độ tỷ giá cố định theo Hệ thống Bretton Woods sụp đổ, Chính phủ các nước có đồng tiền mạnh không kiểm soát chặt tỷ giá mà thay vào đó thả nổi đồng tiền. Từ đó, thị trường kỳ hạn tiền tệ phát triển và tăng trưởng TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 6 nhanh chóng. Các hợp đồng kỳ hạn tiền tệ được các ngân hàng và các tập đoàn sử dụng rộng rãi để quản lý rủi ro tỷ giá. Theo số liệu thống kê ba năm thực hiện một lần của Ngân hàng Thanh toán Quốc tế BIS, trong số các giao dịch ngoại tệ toàn cầu trên thị trường OTC vào năm 2010, các hợp đồng kỳ hạn chiếm 12%.

Tuy giao dịch kỳ hạn chiếm tỷ trọng thấp trong tổng số giao dịch ngoại tệ nhưng khá ổn định kể từ năm 2001 đến nay và có sự tăng trưởng về giá trị: năm 2001 tăng 1,56% so năm 1998, năm 2004 tăng 60,70% so năm 2001, năm 2007 tăng 73,21% so năm 2004 và năm 2010 tăng 31,22% so với năm 2007. Giai đoạn từ năm 2007 đến năm 2010, giao dịch kỳ hạn ngoại tệ trên thế giới có tốc độ tăng chậm hơn so với những giai đoạn trước là do sự tác động của cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu năm 2008-2009. Giá trị và tỷ trọng các giao dịch ngoại tệ trên thị trƣờng OTC toàn cầu từ năm 1998 đến năm 2010 Đơn vị tính: tỷ USD 1998 2001 2004 2007 2010 Loại giao Tỷ Tỷ Tỷ Tỷ Tỷ Giá Giá Giá Giá Giá dịch trọng trọng trọng trọng trọng trị trị trị Trị trị (%) ( %) (%) (%) (%) Giao ngay 568 37 386 31 631 33 1,005 30 1,490 37 Kỳ hạn 128 8 130 11 209 11 362 11 475 12 Hoán đổi tỷ giá 734 48 656 53 954 49 1,714 52 1,765 44 Hoán đổi tiền tệ 10 1 7 1 21 1 31 1 43 1 Quyền chọn và các công cụ khác 87 6 60 5 119 6 212 6 207 5 Tổng cộng 1,527 100 1,239 100 1,934 100 3,324 100 3,981 100 (Nguồn: BIS) TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Cơ cấu các giao dịch ngoại tệ trên thị trƣờng OTC năm 2010 1% 5% 37% 44% 12% Giao ngay Kỳ hạn Hoán đổi tỷ giá Hoán đổi tiền tệ Quyền chọn (Nguồn: BIS)  Giá trị giao dịch hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ toàn cầu chia theo kỳ hạn Nếu chia theo kỳ hạn giao dịch thì kỳ hạn từ 1 năm trở lại là chủ yếu, chiếm từ 96% đến 98% tổng số giao dịch kỳ hạn ngoại tệ, giao dịch kỳ hạn từ trên 7 ngày đến 1 năm cao hơn các giao dịch với kỳ hạn đến 7 ngày khoảng từ 10% đến 20%.

Giao dịch kỳ hạn ngoại tệ toàn cầu chia theo kỳ hạn Đơn vị tính: tỷ USD 1998 2001 2004 2007 2010 Tỷ Tỷ Tỷ Tỷ Tỷ Kỳ hạn Giá Giá Giá Giá Giá trọng trọng trọng trọng trọng trị trị trị Trị trị (%) (%) (%) (%) (%) Đến 7 ngày 65 51 50 39 93 44 155 43 219 46 Từ trên 7 ngày đến 1 năm 58 45 76 58 111 53 200 55 245 52 Trên 1 năm 5 4 4 3 5 3 7 2 11 2 Tổng cộng 128 100 130 100 209 100 362 100 475 100 (Nguồn: BIS) TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 8  Giá trị giao dịch hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ toàn cầu chia theo đối tƣợng khách hàng giao dịch Theo phân loại của Ngân hàng Thanh toán quốc tế thì các tổ chức tài chính bao gồm các ngân hàng thương mại, ngân hàng đầu tư và các công ty chứng khoán thực hiện mua bán tiền tệ và các sản phẩm phái sinh trên thị trường OTC cho chính họ và theo nhu cầu của các khách hàng như tập đoàn, chính phủ và các tổ chức tài chính khác. Các tổ chức tài chính khác bao gồm những tổ chức tài chính không thuộc loại trên như quỹ đầu tư, quỹ hưu trí, công ty cho thuê tài chính, công ty bảo hiểm, ngân hàng trung ương …Khách hàng khác là bất kỳ khách hàng nào thực hiện giao dịch kỳ hạn không thuộc hai loại đối tượng tổ chức tài chính nói trên. Nếu chia theo đối tượng khách hàng giao dịch thì vào năm 2010, giá trị giao dịch do các tổ chức tài chính thực hiện chiếm 24% tổng giao dịch kỳ hạn ngoại tệ, tổ chức tài chính khác chiếm 54% và khách hàng khác chiếm 22%. Trong khi đó, các tỷ trọng này vào năm 1998 lần lượt là 38%, 27% và 35%.