phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung luận văn gồm 4 chƣơng. Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và một số vấn đề cơ bản về phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa. Chƣơng 2: Phƣơng pháp và thiết kế nghiên cứu. Chƣơng 3: Thực trạng phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh Quảng Bình.
Chƣơng 4: Phƣơng hƣớng và giải pháp phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh Quảng Bình trong thời gian tới. 4 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Thời gian qua, vấn đề phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa đã có nhiều công trình, đề tài nghiên cứu với nhiều góc độ khác nhau. Có thể nêu một số công trình, đề tài nghiên cứu tiêu biểu nhƣ sau: - Những nghiên cứu về phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam nói chung: Cuốn sách: “Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa: Kinh nghiệm nước ngoài và phát tiển doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam”, NXB Thống kê, Hà Nội, nêu lên một số kinh nghiệm phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ của một số nƣớc trên thế giới, từ đó phân tích và đƣa ra một số kinh nghiệm vận dụng cho Việt Nam.
Luận án Tiến sĩ: “Phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Việt Nam: Thực trạng và giải pháp” của tác giả Lê Thị Liên (năm 2009) - Trƣờng Đại học Kinh tế Quốc dân, Hà Nội, phân tích thực trạng phát triển các doanh nghiệp vừa và nhỏ của Việt Nam trong thời kỳ hội nhập, từ đó đề xuất đƣợc một hệ thống các biện pháp khá đồng bộ nhằm phát triển các DNNVV Việt Nam. Nguyễn Thị Minh Nguyệt (2006), Vai trò Nhà nước đối với phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ của Việt Nam, Luận văn thạc sĩ kinh tế, Đại học kinh tế Quốc dân, Hà Nội. Luận văn phân tích sâu những tác động của chính sách kinh tế đối với sự phát triển của doanh nghiệp nhỏ và vừa; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp về các chính sách kinh tế đối với sự phát triển của doanh nghiệp nhỏ và vừa trong thời gian tới. Phạm Văn Hồng (2007), Phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế, Luận án tiến sĩ Kinh tế, Đại học kinh 5 tế Quốc dân, Hà Nội.
Luận án phân tích, đánh giá thực trạng doanh nghiệp vừa và nhỏ, môi trƣờng kinh doanh phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế; đề xuất phƣơng hƣớng và một số giải pháp nhằm tiếp tục phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ có hiệu quả hơn trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. Lê Minh Tâm (2008), Quá trình phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ khu vực ngoài quốc doanh ở Việt Nam từ 1986 đến 2000, thực trạng và giải pháp, Luận văn thạc sĩ Kinh tế, Đại học kinh tế Quốc dân, Hà Nội. Luận văn phân tích quá trình phát triển của doanh nghiệp nhỏ và vừa khu vực ngoài quốc doanh giai đoạn từ sau đổi mới đến năm 2000, trên cơ sở đó đề ra giải pháp tiếp tục phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa trong thời gian tới. Phạm Quang Trung, Vũ Đình Hiển, Lê Thị Lan Hƣơng (2009), Tăng cường năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp vừa và nhỏ, Sách chuyên khảo, Đại học kinh tế Quốc dân Hà Nội.
Cuốn sách trình bày lý thuyết về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong điều kiện hội nhập quốc tế; thực trạng và giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp vừa và nhỏ trên địa bàn Hà Nội từ khi Việt Nam gia nhập WTO. TS Đinh Thị Nga (2011), Chính sách kinh tế và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, Sách chuyên khảo, Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội. Cuốn sách trình bày một số vấn đề lý luận và thực tiễn về tác động của hệ thống chính sách kinh tế đối với năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, thực trạng sự tác động ấy đối với doanh nghiệp Việt Nam, qua đó đề ra một số quan điểm, giải pháp hoàn thiện hệ thống chính sách kinh tế nhằm hổ trợ doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh trong điều kiện hội nhập. - Những nghiên cứu về phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa ở các địa phƣơng cụ thể: Hoàng Văn Thụ (2008), Giải pháp hổ trợ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa, Luận văn thạc sĩ Kinh tế, Học viện 6 Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội.
Luận văn đi sâu phân tích việc hổ trợ của nhà nƣớc đối với sự phát triển của doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa, trên cơ sở đó đề ra hệ thống giải pháp tiếp tục hổ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa phát triển. Nguyễn Văn Tiến (2009), Giải pháp hổ trợ của Nhà nước nhằm phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc, Luận văn thạc sĩ Kinh tế, Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội. Luận văn đi sâu phân tích các chính sách hổ trợ của nhà nƣớc đối với sự phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc giai đoạn 2005 - 2009, đề ra giải pháp tiếp tục hổ trợ của Nhà nƣớc nhằm phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa trong thời gian tới. Trần Thắng Lợi (2010), Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Đà Nẵng, Luận văn thạc sĩ Kinh tế, Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội.
Luận văn đánh giá thực trạng và giải pháp phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa tại thành phố Đà Nẵng. Phạm Hồ Điệp (2010), Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Hải Phòng trong giai đoạn hiện nay, Luận văn thạc sĩ Kinh tế, Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội. Luận văn đi sâu phân tích những nhân tố tác động đến sự phát triển của các doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Hải Phòng giai đoạn 2006 - 2010, trên cơ sở đó đề ra giải pháp tiếp tục phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa trong thời kỳ hội nhập kinh tế quốc tế. Lê Minh Giang (2010), Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa ở huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An, Luận văn thạc sĩ Kinh tế, Đại học kinh tế Quốc dân, Hà Nội.
Luận văn đánh giá thực trạng và giải pháp phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa ở huyện Đô Lƣơng, tỉnh Nghệ An. 7 Luận văn thạc sỹ: "Biện pháp phát triển các DNNVV trong ngành nuôi trồng và chế biến thủy sản trên địa bàn tỉnh Đồng tháp" của học viên Tô Hoàng Khƣơng, bảo vệ tại Đại học Kinh tế Quốc dân, năm 2011. Luận văn đi sâu phân tích tình hình phát triển các DNNVV trong ngành nuôi trồng và chế biến thủy sản trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp - một tỉnh giàu tiềm năng phát triển ngành thủy sản và trên thực tế đã thu đƣợc nhiều kết quả tốt trong quá trình phát triển ngành này. Luận văn cũng đã đề xuất đƣợc nhiều biện pháp phát triển DNNVV trong ngành, song chỉ tập trung trong ngành nuôi trồng và chế biến thủy sản và cũng chỉ hạn chế trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp.
Phạm Minh Tuấn (2006), Hoàn thiện những chính sách chủ yếu để phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Hà Nội, Luận văn thạc sĩ Kinh tế, Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội. Luận văn đánh giá thực trạng tác động của những chính sách đến doanh nghiệp vừa và nhỏ; đề xuất giải pháp hoàn thiện hệ thống chính sách nhằm phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ của Hà Nội đến năm 2010. Luận văn thạc sỹ: "Phát triển DNNVV của tỉnh Nghệ An đến năm 2020" của học viên Cao Thị Thanh Huyền, bảo vệ tại Đại học kinh tế Quốc dân năm 2013. Luận văn phân tích đánh giá thực trạng phát triển các DNNVV của tỉnh trong 5 năm 2008 - 2012 và đề xuất các biện pháp và kiến nghị với các cơ quan, ban ngành của tỉnh cần hoàn thiện một số chủ trƣơng chính sách để tiếp tục phát triển các DNNVV của tỉnh đến năm 2020.
Ngoài ra còn nhiều bài nghiên cứu trên tạp chí, các bài tham luận tại hội thảo, hội nghị trong nƣớc và quốc tế đề cập đến sự phát triển của các doanh nghiệp nhỏ và vừa với nhiều nội dung khác nhau. Nhìn chung, các công trình nghiên cứu đã đƣa ra cách nhìn tổng quát về vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa, kinh nghiệm về phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa của một số địa phƣơng, các giải pháp phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa ở nhiều khía cạnh. Tuy nhiên, hiện nay chƣa có công trình 8 nào nghiên cứu về sự phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh Quảng Bình trong giai đoạn ảnh hƣởng của khủng hoảng kinh tế đất nƣớc, vấn đề có ý nghĩa cấp thiết đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Vì vậy đề tài này sẽ tiếp tục nghiên cứu, làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn trong phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa ở tỉnh Quảng Bình.
Những vấn đề chung về doanh nghiệp nhỏ và vừa 1. Khái niệm và đặc điểm của doanh nghiệp nhỏ và vừa 1. Khái niệm và tiêu chí phân loại doanh nghiệp nhỏ và vừa Doanh nghiệp nhỏ và vừa là một phạm trù tổng hợp, phản ánh quy mô của doanh nghiệp, các chỉ tiêu về kinh tế, tổ chức sản xuất, tổ chức quản lý và sự tiến bộ của khoa học công nghệ. Ở mỗi quốc gia khác nhau có những quan niệm khác nhau về doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhƣng nhìn chung các khái niệm đều có một đặc điểm là dùng để xác định một loại hình doanh nghiệp đƣợc xếp theo một tiêu chí nhất định, thƣờng dựa vào hai tiêu chí: quy mô vốn và số lƣợng lao động.
Việc xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa thƣờng đƣợc cân nhắc đối với từng giai đoạn phát triển kinh tế, tình hình việc làm nói chung trong cả nƣớc và tính chất nền kinh tế hiện hành của nƣớc đó. Nó không cố định mà có xu hƣớng thay đổi theo tính chất những hoạt động, mục đích của việc xác định và mức độ phát triển doanh nghiệp. Ở Việt Nam, tùy theo từng giai đoạn cụ thể khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa đƣợc đƣa ra để phù hợp với mục đích của việc xác định và mức độ phát triển doanh nghiệp.