CHƯƠNG 1: TỎNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VE PHÁT TRIEN DỊCH VỤ THANH TOÁN QUOC TE CUA NGAN HANG THUONG MẠI Trong bối cảnh hiện nay, hội nhập kinh tế quốc tế là quy luật tat yếu khách quan đối với sự phát triển kinh tế của các nước do sự chi phối của nhiều nhân tố khác nhau. Do sự phát triển mạnh mẽ của lực lượng sản xuất đã vượt ra khỏi phạm vi quốc gia mang tính quốc tế thúc đây sự phát triển mạnh mẽ của phân công lao động quốc tế. Do sự tác động mạnh mẽ của cuộc cách mạng khoa học — công nghệ đã tạo điều kiện và đòi hỏi nền kinh tế của mỗi quốc gia cần phải khai thác có hiệu quả những thành tựu khoa học — công nghệ của thé giới dé phát triển nền kinh tế quốc gia. Do các xu thế phát triển kinh tế thế giới như xu hướng toàn cầu hóa, xu hướng mở cửa kinh tế, xu hướng phát triển kinh tế tri thức nên không có một nước nào có thể phát triển kinh tế một cách độc lập được.
Quá trình thanh toán các hoạt động trao đổi dịch vụ thương mại — ngoại thương mang tính quốc tế dé nhanh chóng và tiết kiệm chi phí là mối quan tâm hang đầu của Nhà nước, Ngân hàng và doanh nghiệp. Ở nước ta trong những năm gần đây, van đề “hanh toán quốc tế” (TTQT) trở thành đối tượng nghiên cứu phổ biến trong các đề tài khoa học như: luận văn thạc sĩ, luận án tiễn sĩ, đề tài nghiên cứu khoa học ở cấp bộ, sở ban ngành. Tổng quan tình hình nghiên cứu Qua quá trình tìm hiểu thực tế và tra cứu các thư viện, website cho thấy những công trình nghiên cứu liên quan đến lĩnh vực thanh toán quốc tế thường chỉ tập trung nghiên cứu một mảng cuả dịch vụ hoặc nghiên cứu sự phát triển của dịch vụ ở quy mô lớn, phạm vi khái quát hệ thống. Do đó những công trình nghiên cứu về phát triên dịch vụ thanh toán quôc tê còn rât hạn chê.
Khái quát một số công trình nghiên cứu liên quan -(1) Vũ Ngọc Diệp, 2006. Một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác thanh toán quốc tế bằng phương thức tín dụng chứng từ tại ngân hàng ngoại thương Việt Nam. Đề tài khoa học, trường đại học Thương Mại. Tác giả đã nghiên cứu những vấn đề chung về ngân hàng thương mại, về chất lượng hoạt động thanh toán quốc tế.
Qua đó làm cơ sở phân tích, đánh giá thực trạng chất lượng phương thức tin dung chứng từ của ngân hàng Ngoại thương Việt Nam - (2) Nguyễn Thị Hồng Hải, 2008. Hạn chế rủi ro thanh toán quốc tế doi với ngân hàng thương mại Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. Luận án Tiến sĩ, trường Học viện Ngân hàng Hà Nội. Luận án đã hệ thống hóa và làm sáng tỏ lý luận về thanh toán quốc tế, các loại rủi ro thanh toán quốc tế và các nhân tố tác động đến rủi ro thanh toán quốc tế đối với ngân hàng thương mại trong hội nhập kinh tế quốc tế.
Phân tích thực trạng rủi ro thanh toán quốc tế đối với ngân hàng thương mại Việt Nam. Từ đó tìm ra các nguyên nhân và đưa ra các giải pháp hạn chế rủi ro thanh toán quốc tế đối với ngân hàng thương mại tại Việt Nam. - (3) Trần Nguyễn Hợp Châu, 2012. Nâng cao năng lực cạnh tranh thanh toán quốc tế của ngân hàng thương mại Việt Nam trong điều kiện hội nhập.
Luận án Tiến sĩ, trường học viện Ngân hàng. Tác giả đã hệ thống hóa lý luận chung về năng lực cạnh tranh thanh toán quốc tế của ngân hàng thương mại, thực trạng năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thương mại. Từ đó đưa ra giải pháp giúp nâng cao năng lực cạnh tranh thanh toán quốc tế của các ngân hàng thương mại Việt Nam trong điều kiện hội nhập. -(4) Lại Ngoc Quý, 2009.
Những vấn dé cơ bản nhằm hoàn thiện các nghiệp vụ thanh toán quốc tế của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam. trường Học Viện Ngân hàng. Tác giả đã làm sáng tỏ vị trí, vai trò của hoạt động thanh toán quốc tế trong nền kinh tế. Hệ thống cơ sở lý luận và thực tiễn về thanh toán quốc tế, các ưu nhược điểm và các nguyên nhân gây ra rủi ro của từng phương thức thanh toán quốc tế.
Tác giả đã phân tích đánh giá thực trạng hoạt động thanh toán quốc tế của hệ thống các ngân hàng thương mại Việt Nam. Từ đó đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện và hạn chế rủi ro trong hoạt động thanh toán quốc tế theo hướng hoàn thiện và phát triển các sản phẩm mới cho hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam. - (5) Lê Thị Ngọc Hân, 2010. Giải pháp hạn chế rủi ro trong thanh toán quốc té tại ngân hàng thương mại cổ phan xuất nhập khẩu Việt Nam.
Luận văn Thạc sĩ, Trường đại học kinh tế thành phố Hồ Chí Minh. Luận văn đã đi sâu vào phân tích rủi ro trong các phương thức thanh toán quốc tế, giới thiệu về bài học kinh nghiệm từ những rủi ro thanh toán quốc tế của các ngân hàng thương mại trên thế giới và bài học kinh nghiệm. Từ đó đề xuất các giải pháp dé hạn chế rủi ro thanh toán quốc tẾ. Tuy nhiên, luận văn chưa đề cập rõ với các bài học kinh nghiệm từ các ngân hàng trên thế giới thì ngân hàng Việt Nam trong đó có Eximbank đã học tập được những gi qua kinh nghiệm.
- (6) Trương Hải Yến, 2012. Các phương thức thanh toán quốc tế nhìn dưới góc độ lợi ích và rủi ro về mặt pháp lý đối với nhà xuất khẩu hoặc nhà nhập khẩu. Luận văn Thạc sĩ, trường Đại học Kinh tế Đại học Quốc Gia Hà Nội. Tác giả đã nghiên cứu khái quát các quy định về các phương thức thanh toán quốc tế.
Làm rõ các lợi ích và rủi ro về mặt pháp lý đối với mỗi phương thức thanh toán và các nhân tố tác động đến lợi ích và rủi ro pháp lý trong hoạt động ngoại thương. Trên cơ sở phân tích thực trạng lợi ích và rủi ro pháp lý của các phương thức thanh toán quôc tê đôi với nhà xuât khâu hoặc nhà nhập khâu, đưa ra một sô biện pháp ngăn ngừa, hạn chế rủi ro trong các phương thức thanh toán quốc tế để thúc đây hoạt động thương mại quốc tế phát triển. - (7) Phùng Mạnh Hùng, 2006. Rửi ro trong thanh toán quốc tế tại Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam.
Luận văn Thạc sĩ, trường Đại học Kinh tế Đại học Quốc gia Hà Nội. Tác giả đã phân tích cơ sở lý luận về thanh toán quốc tế và rủi ro trong thanh toán quốc tế. Phân tích và làm sáng tỏ những nguy cơ dẫn đến rủi ro và những rủi ro trong quá trình thực hiện nghiệp vụ thanh toán quốc tế tại Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam. Từ đó đưa ra các biện pháp nhằm phòng ngừa và hạn chế rủi ro trong thanh toán quốc tế tại Ngân hàng Ngoại thương.
-(8) Ha Thị Minh Châu, 2014. Mở rộng dich vụ thanh toán quốc té tại Ngân hàng thương mại cổ phan A Châu. Luận văn Thạc sĩ, trường đại học Da Nẵng. Tác giả đã hệ thống các vấn đề lý luận liên quan đến mở rộng dịch vụ thanh toán quốc tế của ngân hàng thương mại.
Phân tích đánh giá thực trạng mở rộng dịch vụ thanh toán quốc tế tại Ngân hàng thương mại cổ phần Á Châu. Qua đó đúc kết những kết quả đạt được và những tồn tại cần khắc phục. Từ đó dé xuất các giải pháp nhằm mở rộng dịch vụ thanh toán quốc tế tại ngân hàng.TS Dang Thanh Nhàn, 2012. Thanh toán quốc té trong hoạt động xuất nhập khẩu của doanh nghiệp tỉnh Bình Phước trong điều kiện hội nhập.
Hội thảo khoa học, trường đại học Ngoại thương. Đề tài này có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, khi được triển khai ứng dụng tại Bình Phước — một tỉnh biên giới sẽ phát triển nhiều lợi thé của địa phương về hoạt động xuất nhập khẩu, góp phan quan trọng vào việc thúc đây phát triển kinh tế của tỉnh trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế của cả nước. Hội thảo đã làm sáng tỏ những vấn đề về lý thuyết và thực tiễn trong hoạt động thanh toán xuất nhập khẩu; phân tích các rủi ro trong thanh toán quốc tế của các doanh nghiệp xuất nhập khâu và ngân hàng trên thế giới nói chung cũng như ở Việt Nam nói riêng nhằm rút ra bài học kinh nghiệm cho các doanh nghiệp xuất nhập khẩu của Tỉnh. Trao đổi, đánh giá các tình huống cụ thé đã và dang phát sinh đối với các doanh nghiệp xuất nhập khẩu của Tỉnh, từ đó tìm ra nguyên nhân và đề xuất giải pháp khắc phục nhằm nâng cao hiệu quả cho các hợp đồng thương mại quốc tế trong điều kiện hội nhập và cạnh tranh gay gắt.
- (10) Võ Thị Thủy Tiên, 2010. Một số giải pháp phát triển dịch vụ thanh toán quốc tế ở Ngân hàng Sài Gòn thương tín (Sacombank) Chỉ nhánh Đông Nai. Bài báo khoa học, Trường Đại học Lạc Hồng. Tác giả đã thu thập ý kiến của khách hàng tại chi nhánh về các sản phẩm thanh toán quốc tế, điểm nào đã hài lòng, điểm nào chưa hài lòng về dịch vụ thanh toán quốc tế của Sacombank Đồng Nai.
Đồng thời tìm hiểu nhu cầu mới của khách hàng, nhu cầu của các doanh nghiệp xuất nhập khẩu đang có quan hệ tin dụng với ngân hàng. Dé phát triển dich vụ thanh toán quốc tế tại chi nhánh, đề tài chia thành năm nhóm giải pháp chính: nhóm giải pháp về nguồn nhân lực, giải pháp về cải tiến chất lượng quản trị ngân hàng, giải pháp về trang thiết bị và công nghệ, giải pháp nâng cao tính chuyên nghiệp trong các quy trình, giải pháp về quảng cáo tiếp thị. Tuy nhiên, trong nghiên cứu này chưa đề cập một cách rõ ràng, cụ thể những khó khăn, trở ngại mà chi nhánh phải đối mặt khi triển khai sản phẩm thanh toán quốc tế dé trên cơ sở đó cung cấp những giải pháp phù hợp hơn với ngân hàng cấp chi nhánh. Khoảng trống nghiên cứu Thanh toán quốc tế trong những năm gần đây đã trở thành đối tượng nghiên cứu khá phổ biến trong các dé tài nghiên cứu khoa hoc.
Các nghiên cứu trên với phạm vi, đôi tượng và hướng nghiên cứu khác nhau. Hau hét hêt các luận án, luận văn đã hệ thống được toàn bộ các vấn đề lý luận cơ bản VỀ: vai trò, các phương tiện thường sử dụng trong hoạt động thanh toán quốc tế, các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động thanh toán quốc tế và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam.