CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ DỊCH VỤ BÁN LẺ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 TỔNG QUAN VỀ NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Khái niệm về ngân hàng thương mại Ngân hàng thương mại đã hình thành, tồn tại và phát triển hàng trăm năm, gắn liền với sự phát triển của kinh tế hàng hóa. Sự có mặt của NHTM trong hầu hết các hoạt động kinh tế, xã hội đã chứng minh rằng “Ở đâu có một hệ thống ngân hàng thương mại phát triển thì ở đó có sự phát triển cao của nền kinh tế xã hội và ngược lại”. Có rất nhiều định nghĩa khác nhau về NHTM. Đạo luật của Ngân hàng Cộng hòa Pháp 1941 đã định nghĩa “Ngân hàng thương mại là những cơ sở mà nghề nghiệp thường xuyên là nhận tiền bạc của công chúng dưới hình thức ký thác, hoặc dưới các hình thức khác, và sử dụng nguồn lực đó cho chính họ trong các nghiệp vụ về chiết khấu, tín dụng và tài chính”.
Theo Luật Các Tổ Chức Tín Dụng Việt Nam theo Nghị quyết số 51/2001/QH10 “Ngân hàng thương mại là loại hình n gân h àn g được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Luật này nhằm mục tiêu lợi nhuận”.[9,10] Theo từ điển kinh tế ngân hàng: “NHTM là tổ chức chịu sự điều tiết về luật lệ của một nước hoặc pháp luật một nước thuộc sở hữu của các cổ đông. Ngân hàng có nhiệm vụ thu nhận tiền gửi không kỳ hạn cấp tín dụng và một số dịch vụ tài chính khác” Qua các khái niệm trên chúng ta có thể rút ra một số nhận xét sau: NHTM là một loại hình doanh nghiệp kinh doanh trên lĩnh vực tiền tệ với chức năng chính là nhận tiền gửi, cho vay và cung cấp một loạt các dịch vụ tài chính đa dạng khác. Đặc điểm của ngân hàng thương mại - Lĩnh vực kinh doanh của ngân hàng là tiền tệ, tín dụng và DVNH. Đây là lĩnh vực rất nhạy cảm, liên quan trực tiếp đến tất cả các ngành cũng như mọi mặt của đời sống kinh tế - xã hội.
Hoạt động kinh doanh của ngân hàng chịu sự chi phối rất lớn bởi chính sách tiền tệ của ngân hàng trung ương. - Bằng nguồn vốn huy động và nguồn vốn khác, NHTM thực hiện cho vay đối với các thành phần kinh tế để sản xuất kinh doanh. Đó là những nghiệp vụ tín dụng ngắn hạn, tài trợ nhu cầu vốn lưu động cho các đơn vị sản xuất kinh doanh. - NHTM là một doanh nghiệp tiền tệ thông qua phương thức chủ yếu là quyền sử dụng các khoản tiền tệ.
NHTM vừa là người cung cấp vốn (đầu ra), vừa là người huy động vốn (đầu vào). Tất cả hoạt động “ra, vào” này thường được thực hiện thông qua một số công cụ và nghiệp vụ ngân hàng. - Mục đích kinh doanh của NHTM là lợi nhuận, do đó các dịch vụ ngân hàng cung cấp trước hết phải đảm bảo được lợi ích của khách hàng và có lợi cho ngân hàng. Đồng thời phải có biện pháp để đảm bảo an toàn cho hoạt động kinh doanh.
- NHTM không trực tiếp tham gia sản xuất và lưu thông hàng hóa như các doanh nghiệp thông thường, mà nó thực hiện các chức năng trung gian tín dụng, trung gian thanh toán và làm dịch vụ tiền tệ, tư vấn tài chính cho các khách hàng… Ngân hàng kinh doanh tiền tệ không chỉ bằng vốn tự có mà chủ yếu bằng vốn huy động từ các nguồn vốn nhàn rỗi trong nền kinh tế rồi biến nguồn vốn đó để cấp tín dụng đáp ứng các nhu cầu vốn cho kinh doanh, đầu tư và tiêu dùng của nền kinh tế. Chức năng cơ bản của ngân hàng thương mại 1. Chức năng trung gian tín dụng Chức năng trung gian tín dụng được xem là chức năng quan trọng nhất của ngân hàng thương mại. Khi thực hiện chức năng trung gian tín dụng, NHTM đóng vai trò là cầu nối giữa người thừa vốn và người có nhu cầu về vốn.
Với chức năng này, ngân hàng thương mại vừa đóng vai trò là người đi vay, vừa đóng vai trò là Luan van 6 người cho vay và hưởng lợi nhuận là khoản chênh lệch giữa lãi suất nhận gửi và lãi suất cho vay và góp phần tạo lợi ích cho tất cả các bên tham gia: người gửi tiền và người đi vay. Với vai trò là người đi vay, NHTM huy động từ dân chúng, từ các tổ chức kinh tế… để hình thành quỹ cho vay tập trung, để trên cơ sở nguồn vốn này, NHTM thực hiện việc cấp các khoản tín dụng cho khách hàng nhằm đáp ứng nhu cầu cho sản xuất kinh doanh, mở rộng qui mô sản xuất đối với các tổ chức kinh tế và đáp ứng nhu cầu đa dạng của tầng lớp dân cư. Chức năng trung gian tín dụng của NHTM giải quyết được mâu thuẫn giữa nhu cầu đầu tư và nhu cầu tiết kiệm trong toàn bộ nền kinh tế bởi các khoản tiền nhãn rỗi được NHTM huy động, tái đầu tư vào sản xuất kinh doanh và tiêu dùng. Nhờ đó, tốc độ luân chuyển hàng hóa, tiền tệ tăng nhanh, thúc đẩy phát triển kinh tế.
Là một trung gian tín dụng chuyên nghiệp trong lĩnh vực kinh doanh tiền tệ, NHTM không chỉ gom góp được các khoản tiết kiệm để tạo thành nguồn vốn đủ lớn đáp ứng những nhu cầu vốn khác của người cần vay, mà bên cạnh đó các NHTM còn có đội ngũ các chuyên gia dày dặn kinh nghiệm trong việc sàng lọc thông tin nhằm tránh tình trạng thông tin bất cân xứng, đảm bảo nguồn vốn được sử dụng đúng mục đích, có khả năng hoàn trả và sinh lời. Vì vậy, có thể nói chức năng trung gian tín dụng giảm chi phí giao dịch, giảm phí tổn tín dụng và tạo thu nhập cho người tiết kiệm, người đi vay và cho chính các ngân hàng. Chức năng trung gian thanh toán Ở đây NHTM đóng vai trò là thủ quỹ cho các doanh nghiệp và cá nhân, thực hiện các thanh toán theo yêu cầu của khách hàng như trích tiền từ tài khoản tiền gửi của họ để thanh toán tiền hàng hóa, dịch vụ hoặc nhập vào tài khoản tiền gửi của khách hàng tiền thu bán hàng và các khoản thu khác theo lệnh của họ. Các NHTM cung cấp cho khách hàng nhiều phương tiện thanh toán tiện lợi như séc, ủy nhiệm chi, ủy nhiệm thu, thẻ rút tiền, thẻ thanh toán, thẻ tín dụng… Tùy theo nhu cầu, khách hàng có thể chọn cho mình phương thức thanh toán phù hợp.
Nhờ đó mà các chủ thể kinh tế không phải giữ tiền trong túi, mang theo tiền để gặp chủ nợ, gặp người phải thanh toán dù ở gần hay xa mà họ có thể sử dụng một phương thức nào Luan van 7 đó để thực hiện các khoản thanh toán. Do vậy các chủ thể kinh tế sẽ tiết kiệm được rất nhiều chi phí, thời gian, lại đảm bảo thanh toán an toàn. Chức năng này vô hình chung đã thúc đẩy lưu thông hàng hóa, đẩy nhanh tốc độ thanh toán, tốc độ lưu chuyển vốn, từ đó góp phần phát triển kinh tế. Chức năng tạo tiền Tạo tiền là một chức năng quan trọng, phản ánh rõ bản chất của ngân NHTM.
Với mục tiêu là tìm kiếm lợi nhuận như là một yêu cầu chính cho sự tồn tại và phát triển của mình, các NHTM với nghiệp vụ kinh doanh mang tính đặc thù của mình đã vô hình chung thực hiện chức năng tạo tiền cho nền kinh tế. Chức năng tạo tiền được thực thi trên cơ sở hai chức năng khác của NHTM là chức năng tín dụng và chức năng thanh toán. Thông qua chức năng trung gian tín dụng, ngân hàng sử dụng số vốn huy động được để cho vay, số tiền cho vay ra lại được khách hàng sử dụng để mua hàng hóa, thanh toán dịch vụ trong khi số dư trên tài khoản tiền gửi thanh toán của khách hàng vẫn được coi là một bộ phận của tiền giao dịch, được họ sử dụng để mua hàng hóa, thanh toán dịch vụ… Với chức năng này, hệ thống NHTM đã làm tăng tổng phương tiện thanh toán trong nền kinh tế, đáp ứng nhu cầu thanh toán, chi trả của xã hội.2 PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ NGÂN HÀNG BÁN LẺ 1. Ngân hàng bán lẻ 1.
Chức năng của ngân hàng bán lẻ Ngân hàng là ngành cung ứng dịch vụ đặc biệt đối với dân cư và nền kinh tế; trong điều kiện nền kinh tế mở, tự do hoá thương mại và tự do hoá tài chính, nhu cầu về các dịch vụ ngân hàng sẽ ngày càng phát triển, nhất là ngân hàng bán lẻ (Retail banking). Ngân hàng bán lẻ là một hình thức của ngân hàng thương mại nên nó có đầy đủ các chức năng của 1 ngân hàng thương mại. Ngoài ra, trên từng giác độ nó còn có thể được cụ thể hóa theo các vai trò sau: Xét trên giác độ kinh tế - xã hội, ngân hàng bán lẻ đẩy nhanh quá trình luân chuyển tiền tệ, tận dụng tiềm năng to lớn về vốn để phát triển kinh tế; đồng thời giúp cải thiện đời sống dân cư, hạn chế thanh toán bằng tiền mặt trong nền kinh tế, Luan van 8 góp phần giảm chi phí xã hội qua việc tiết kiệm chi phí và thời gian cho cả ngân hàng và khách hàng. Dịch vụ bán lẻ của ngân hàng trực tiếp làm biến đổi từ nền kinh tế tiền mặt sang nền kinh tế không dùng tiền mặt, nâng cao hiệu quả quản lý của nhà nước, giảm chi phí xã hội của việc thanh toán và lưu thông tiền mặt.
Bên cạnh đó, thông qua dịch vụ bán lẻ của ngân hàng, quá trình chu chuyển tiền tệ được tăng cường và có hiệu quả hơn, tận dụng và khai thác các tiềm năng về vốn để góp phần thúc đẩy sản xuất kinh doanh và tiêu dùng, nâng cao đời sống của người dân. Xét trên giác độ tài chính và quản trị ngân hàng, ngân hàng bán lẻ mang lại nguồn thu ổn định, chắc chắn, hạn chế rủi ro tạo bởi các nhân tố bên ngoài vì đây là lĩnh vực ít chịu ảnh hưởng của chu kỳ kinh tế; bên cạnh đó, ngân hàng bán lẻ giữ vai trò quan trọng trong việc mở rộng thị trường, mở rộng khách hàng nâng cao năng lực cạnh tranh; tạo nguồn vốn trung, dài hạn chủ đạo cho ngân hàng; góp phần đa dạng hóa hoạt động ngân hàng, tận dụng và khai thác mọi tiềm năng của ngân hàng. Đối với khách hàng, ngân hàng bán lẻ đem đến sự thuận tiện, an toàn, tiết kiệm cho khách hàng trong quá trình thanh toán và sử dụng nguồn thu nhập của mình.