CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ BÁN LẺ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. DỊCH VỤ NGÂN HÀNG BÁN LẺ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái niệm dịch vụ ngân hàng bán lẻ Khái niệm dịch vụ ngân hàng Đứng trên góc độ thoả mãn nhu cầu khách hàng thì có thể hiểu: dịch vụ ngân hàng là tập hợp những đặc điểm, tính năng, công dụng do ngân hàng tạo ra nhằm thoả mãn nhu cầu và mong muốn nhất định của khách hàng trên thị trường tài chính. Luật các tổ chức tín dụng của Việt Nam tại khoản 1 và khoản 7 điều 20 có cụm từ: hoạt động kinh doanh tiền tệ và dịch vụ ngân hàng bao hàm cả 3 nội dung: nhận tiền gửi, cấp tín dụng và cung ứng dịch vụ thanh toán.
Cụ thể hơn, dịch vụ ngân hàng được hiểu là các nghiệp vụ của ngân hàng về vốn, tiền tệ, thanh toán,… mà ngân hàng cung cấp cho khách hàng đáp ứng nhu cầu kinh doanh, sinh lời, tiêu dùng, cất trữ tài sản,… và ngân hàng thu tiền qua chênh lệch lãi suất, tỷ giá hay thu phí thông qua dịch vụ đó. Ở các nước có nền kinh tế phát triển hiện nay, NHTM được xem như một siêu thị dịch vụ, một bách hoá tài chính với hàng trăm, thậm chí hàng nghìn dịch vụ khác nhau tuỳ theo cách phân loại và tuỳ theo trình độ phát triển của mỗi ngân hàng. Ở nước ta, đến nay chưa có sự minh định rõ ràng về khái niệm dịch vụ ngân hàng. Một số ý kiến cho rằng, các hoạt động sinh lời của NHTM ngoài hoạt động cho vay thì được gọi là hoạt động dịch vụ.
Quan điểm này phân định rõ hoạt động tín dụng, một hoạt động truyền thống và chủ yếu trong thời gian qua của các NHTM Việt Nam, với hoạt động dịch vụ, một hoạt động mới Luan van 10 bắt đầu phát triển ở nước ta. Sự phân định như vậy trong xu thế hội nhập và mở cửa thị trường dịch vụ tài chính hiện nay cho phép NHTM thực thi chiến lược tập trung đa dạng hoá, phát triển và nâng cao hiệu quả của các hoạt động phi tín dụng. Còn quan điểm thứ hai thì cho rằng, tất cả các hoạt động nghiệp vụ của một NHTM đều được coi là hoạt động dịch vụ. NHTM là một loại hình doanh nghiệp kinh doanh tiền tệ, cung cấp dịch vụ cho khách hàng.
Quan niệm này phù hợp với thông lệ quốc tế, phù hợp với cách phân loại các ngành dịch vụ trong dự thảo Hiệp định WTO mà Việt Nam cam kết, đàm phán trong quá trình gia nhập, phù hợp với nội dung Hiệp định thương mại Việt – Mỹ. Trong phân tổ các ngành kinh tế của Tổng cục Thống kê Việt Nam, NHTM là ngành được phân tổ trong lĩnh vực dịch vụ. Thực tiễn gần đây khái niệm về dịch vụ ngân hàng phù hợp với thông lệ quốc tế đang trở nên phổ biến trên các diễn đàn, trong giới nghiên cứu và cơ quan lập chính sách. Song quan niệm như thế nào đi nữa, thì yêu cầu cấp bách đặt ra cho các NHTM Việt Nam hiện nay là phải phát triển, đa dạng và nâng cao chất lượng các nghiệp vụ kinh doanh của mình.
Khái niệm dịch vụ bán lẻ của NHTM Hoạt động dịch vụ ngân hàng được chia làm 2 loại là hoạt động dịch vụ ngân hàng bán buôn và dịch vụ ngân hàng bán lẻ. Dù ngân hàng có xác định hay không xác định trong kế hoạch kinh doanh thì các dịch vụ ngân hàng bán lẻ vẫn mặc nhiên tồn tại. Chúng ta có thể hiểu theo cách phổ biến nhất, dịch vụ ngân hàng bán lẻ là một cách nhìn hoàn toàn mới về thị trường tài chính, qua đó ngân hàng cung cấp các sản phẩm dịch vụ tài chính cho khách hàng là các cá nhân, hộ gia đình, các doanh nghiệp vừa và nhỏ, qua đó tạo ra thị trường tiềm năng đa dạng và năng động. Có thể nói dịch vụ bán buôn ngân hàng là cách thức bán dịch vụ với giá Luan van 11 trị lớn cho các công ty, tập đoàn kinh tế lớn thông qua các trung gian tài chính là các Ngân hàng thương mại hoặc thông qua thị trường tài chính như thị trường tiền tệ liên ngân hàng để cho vay, thanh toán bù trừ….
Còn dịch vụ ngân hàng bán lẻ là hình thức bán những gói dịch vụ nhỏ lẻ trực tiếp cho các khách hàng là cá nhân, hộ gia đình, các DNNVV. Như vậy, qua một số đặc trưng nêu trên thì có thể phần nào nhận biết sự khác biệt giữa dịch vụ ngân hàng bán buôn và dịch vụ NHBL. Mặc dù còn nhiều quan điểm về NHBL nhưng nhìn chung, NHBL là ngân hàng cung ứng trực tiếp sản phẩm dịch vụ ngân hàng tới từng cá nhân riêng lẻ, các DNNVV thông qua mạng lưới kênh phân phối, hoặc việc khách hàng có thể tiếp cận trực tiếp với sản phẩm dịch vụ ngân hàng thông qua phương tiện thông tin, điện tử viễn thông. Đặc điểm của dịch vụ ngân hàng bán lẻ a.
Đặc điểm về đối tượng của dịch vụ bán lẻ tại NHTM Đối tượng phục vụ chủ yếu của dịch vụ bán lẻ tại NHTM là các cá nhân và các doanh nghiệp có qui mô vừa và nhỏ. Đây là mảng thị trường đầy tiềm năng của các NHTM do số lượng khách hàng đông đảo. Trong nền kinh tế hiện đại, các cá nhân có trình độ hiểu biết, có thu nhập cao và có nhu cầu phong phú về tiêu dùng các sản phẩm dịch vụ của ngân hàng. Họ yêu cầu được cung ứng nhiều dịch vụ hơn với chất lượng cao hơn.
Khai thác tốt nhóm khách hàng này sẽ đem lại nguồn thu đáng kể cho NHTM. Yếu tố tâm lý là một đặc trưng quan trọng của đối tượng khách hàng này. Họ rất nhạy cảm với các thay đổi về lãi suất, chất lượng dịch vụ, cách thức phân phối, chính sách chăm sóc của các dịch vụ ngân hàng. Điều này khiến họ trở thành đối tượng khách hàng kém trung thành nhất của NHTM, đòi hỏi NHTM phải có chính sách quản lý và chăm sóc phù hợp.
Một trong những đặc điểm khác của đối tượng này ở các nước đang phát triển là tâm lý Luan van 12 ngại vay mượn ngân hàng và có thói quen sử dụng tiền mặt. Đây là thách thức cho các NHTM vì sẽ rất khó khăn để triển khai các dịch vụ của mình như thanh toán, thẻ, tín dụng,… với xuất phát điểm của thị trường thấp như vậy. Tuy nhiên, đó cũng là cơ hội cho các NHTM mở rộng hoạt động cung ứng dịch vụ bán lẻ, vì đây chính là khoảng trống của thị trường đang “chờ” được khai thác. Vấn đề là NHTM phải tìm ra cách thức để thay đổi thói quen, tâm lý e sợ của khách hàng, khuyến khích họ sử dụng các dịch vụ của mình.
NHTM cần xây dựng chiến lược, kế hoạch để giành thế tiên phong so với các đối thủ cạnh tranh trong việc chiếm lĩnh thị phần. Do đối tượng khách hàng cá nhân của NHTM có sự phân hóa cao. Họ có thể được chia thành nhiều nhóm theo nghề nghiệp, độ tuổi, thu nhập, … Các nhóm khác nhau sẽ khác nhau về khả năng tài chính, đặc điểm, sở thích cũng như nhu cầu về dịch vụ ngân hàng. Do các nguồn lực của NHTM có hạn nên cần tiến hành phân đoạn khách hàng và trong những giai đoạn cụ thể sẽ xác định những phân đoạn chính mà ngân hàng sẽ thực hiện tập trung khai thác.
Các doanh nghiệp là khách hàng của dịch vụ bán lẻ thường là các doanh nghiệp nhỏ và vừa muốn vay vốn NHTM để mở rộng hoạt động quy mô sản xuất kinh doanh, tài trợ vốn lưu động, cải tiến công nghệ. Các doanh nghiệp dạng này có số lượng lớn, lĩnh vực kinh doanh đa dạng. Để đáp ứng nhu cầu của loại hình doanh nghiệp này, NHTM cần nắm được đặc điểm kinh doanh cụ thể, nắm bắt chu kỳ hoạt động để tìm ra loại sản phẩm dịch vụ nào mà họ đang cần, từ đó thoả mãn tối đa các nhu cầu của khách hàng. Bên cạnh đó, NHTM cũng nghiên cứu các thông tin phản ánh hiệu quả sản xuất kinh doanh của khách hàng để giảm thiểu rủi ro cho ngân hàng.
Đặc điểm về quy mô cung ứng của dịch vụ bán lẻ tại NHTM Khách hàng của dịch vụ bán lẻ hầu hết là cá nhân, hộ gia đình, doanh nghiệp nhỏ và vừa nên giá trị mỗi lần cung cấp dịch vụ thường không lớn. Luan van 13 Với mỗi loại dịch vụ cụ thể, đặc biệt là các dịch vụ cho vay tiêu dùng, nhu cầu của khách hàng cá nhân thường không có tính chất lặp đi lặp lại như nhu cầu vay vốn kinh doanh của khách hàng doanh nghiệp. Ví dụ việc vay tiền để mua nhà, vay tiền để mua ô tô, đi du học,… của một khách hàng cá nhân không thể thường xuyên như việc vay tiền ngân hàng tài trợ vốn lưu động của doanh nghiệp. Vì vậy, nếu các dịch vụ ngân hàng dành cho cá nhân không có tính tích hợp cao thì sẽ dẫn đến việc ngân hàng cung cấp dịch vụ chỉ diễn ra một lần và không đi kèm các dịch vụ khác.
Để tăng qui mô bán lẻ của ngân hàng thì ngoài việc tăng số lượng khách hàng, tăng qui mô của mỗi giao dịch, NHTM cần xây dựng hệ thống dịch vụ có tính tích hợp cao, kết hợp việc cung ứng nhiều dịch vụ đối với một khách hàng. Đặc điểm về công nghệ cao Đặc điểm quan trọng của dịch vụ bán lẻ là dựa trên nền tảng công nghệ cao. Khách hàng của các dịch vụ bán lẻ phân bố không tập trung trên các khu vực địa lý rộng. Họ vừa muốn sử dụng dịch vụ của NHTM nhưng cũng muốn tiết kiệm thời gian, chi phí đi lại, họ muốn việc sử dụng dịch vụ dễ dàng, nhanh chóng nhưng vẫn phải chính xác và an toàn.
Khoa học công nghệ hiện đại chính là lời giải đáp cho bài toán trên. Các NHTM tiến hành giao dịch trực tuyến, cung cấp dịch vụ qua mạng internet tới khách hàng ở mọi nơi trên thế giới, phục vụ khách hàng 24 giờ mỗi ngày với tốc độ cung cấp dịch vụ lớn hơn rất nhiều so với việc phục vụ trực tiếp. Các sản phẩm thẻ với các máy rút tiền tự động, các máy chấp nhận thẻ giúp khách hàng có thể tiến hành giao dịch với NHTM dễ dàng hơn do được giảm thiểu các thủ tục giấy tờ, đồng thời vẫn đảm bảo tính an toàn cho khách hàng. Các dịch vụ truy vấn tài khoản qua điện thoại cố định, điện thoại di động giúp khách hàng trở nên chủ động trong việc kiểm soát tài khoản cá nhân, tạo tâm lý hài lòng.