CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ NGÂN HÀNG BÁN LẺ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tổng quan về dịch vụ ngân hàng bán lẻ của ngân hàng thương mại: 1. Khái niệm dịch vụ ngân hàng bán lẻ: Thị trường bán lẻ là một cách nhìn hoàn toàn mới về thị trường tài chính, qua đó, phần đông những người lao động nhỏ lẻ sẽ được tiếp cận với các sản phẩm dịch vụ ngân hàng, tạo ra một thị trường tiềm năng đa dạng và năng động. Hiện nay, có hai quan niệm khác nhau về dịch vụ NHBL: * Quan niệm thứ nhất cho rằng: đối tượng dịch vụ NHBL bao gồm khách hàng cá nhân, hộ gia đình và doanh nghiệp vừa và nhỏ.
* Quan niệm thứ hai cho rằng: đối tượng dịch vụ NHBL chỉ là các khách hàng cá nhân, hộ gia đình. Xuất phát từ mục đích và thực tế nghiên cứu dịch vụ NHBL tại BIDV, tác giả xây dựng đề tài nghiên cứu trên cơ sở xác định đối tượng dịch vụ NHBL chỉ là khách hàng cá nhân, hộ gia đình. Theo đó có thể đi đến một định nghĩa khái quát về dịch vụ NHBL như sau: “Dịch vụ NHBL là việc cung ứng dịch vụ ngân hàng tới từng cá nhân riêng lẻ và các hộ gia đình thông qua mạng lưới chi nhánh hoặc là việc khách hàng có thể tiếp cận trực tiếp với dịch vụ ngân hàng thông qua các phương tiện công nghệ thông tin, điện tử viễn thông”. Đặc điểm của dịch vụ ngân hàng bán lẻ: - Đối tượng khách hàng của dịch vụ NHBL vô cùng lớn nhưng giá trị từng khoản giao dịch không cao.
Sản phẩm của dịch vụ ngân hàng bán lẻ vừa có sản phẩm thuộc tài sản nợ vừa có sản phẩm thuộc tài sản có (tài khoản tiết 5 kiệm, tài khoản vãng lai, thanh toán hóa đơn, thẻ ghi nợ và thẻ tín dụng, vay tiêu dùng,. - Sự phát triển dịch vụ NHBL phụ thuộc rất nhiều vào trình độ công nghệ thông tin của nền kinh tế nói chung và của bản thân mỗi ngân hàng nói riêng. - Mạng lưới kênh phân phối rộng khắp và đa dạng Xây dựng kênh phân phối là mối quan tâm lớn của các ngân hàng trong việc phát triển dịch vụ NHBL. Việc tiếp cận các sản phẩm dịch vụ NHBL có thể thực hiện thông qua kênh phân phối truyền thống như các chi nhánh, phòng giao dịch của ngân hàng, hoặc thông qua các phương tiện điện tử viễn thông và công nghệ thông tin.
Song song với việc mở rộng mạng lưới phân phối truyền thống, kênh phân phối hiện đại cũng đang được các ngân hàng đầu tư xây dựng và sẽ là xu thế trong cung cấp dịch vụ NHBL trong tương lai. Việc ứng dụng công nghệ hiện đại đã làm thay đổi kênh phân phối trong ngân hàng. Việc phát triển các kênh phân phối hiện đại là một đặc điểm quan trọng trong cung cấp các dịch vụ NHBL trong điều kiện nền kinh tế phát triển cao, nhu cầu sử dụng các sản phẩm dịch vụ ngân hàng tăng cao cả về số lượng và chất lượng. Kênh phân phối hiện đại sẽ khắc phục được những hạn chế về thời gian và không gian giao dịch giữa khách hàng và ngân hàng, giúp ngân hàng tiết kiệm được chi phí mỗi lần giao dịch và tăng thu nhập cho ngân hàng.
6 Từ các đặc điểm nêu trên, có thể phân biệt dịch vụ NHBL với dịch vụ NHBB theo các tiêu chí như sau: Bảng 1.1: Phân biệt dịch vụ NHBL với dịch vụ NHBB ST Tiêu chí NHBL NHBB T Các doanh nghiệp, Đối tượng khách 1 Cá nhân, hộ gia đình tổng công ty, tập hàng đoàn kinh tế lớn Sản phẩm mang tính Nhiều tiện ích trong 2 Đặc tính sản phẩm cá biệt hoá theo từng cùng một sản phẩm nhu cầu Số lượng sản Số lượng sản phẩm 3 Số lượng sản phẩm ít phẩm nhiều Giá trị mỗi giao dịch Giá trị mỗi giao dịch 4 Giá trị giao dịch nhỏ lớn Phương thức giao Chủ yếu thông qua giao Chủ yếu giao dịch 5 dịch dịch điện tử trực tiếp Dịch vụ đơn giản, dễ 6 Yêu cầu dịch vụ Dịch vụ phức tạp thực hiện Rủi ro phân tán nhiều Rủi ro cao do quy 7 Mức độ rủi ro khách hàng mô lớn Chi phí trung bình 8 Chi phí hoạt động Chi phí trung bình cao thấp 1. Vai trò của dịch vụ ngân hàng bán lẻ: * Đối với nền kinh tế: Dịch vụ NHBL trực tiếp làm biến đổi từ nền kinh tế tiền mặt sang nền kinh tế không dùng tiền mặt, nâng cao hiệu quả quản lý của nhà nước, giảm chi phí xã hội của việc thanh toán và lưu thông tiền mặt. Bên cạnh đó, thông qua dịch vụ ngân hàng bán lẻ, quá trình chu chuyển tiền tệ được tăng cường và có hiệu quả hơn, tận dụng và khai thác các tiềm năng về vốn để góp phần thúc đẩy sản xuất kinh doanh và tiêu dùng, nâng cao đời sống của người dân. Dịch vụ ngân hàng gắn liền với tất cả các giai đoạn trong đời sống xã hội do đó tăng cường sự lưu chuyển các dòng vốn và tính ổn định của hệ thống tài chính đồng thời góp phần bảo đảm sự quản lý vĩ mô 7 hiệu quả của nhà nước đối với nền kinh tế.
* Đối với ngân hàng: Đa dạng hoá sản phẩm và đem lại nguồn thu ổn định cho ngân hàng, tạo nền tảng phát triển bền vững cho các NHTM. Hoạt động NHBL góp phần tạo lập nguồn vốn và thu nhập ổn định cho các ngân hàng, phân tán rủi ro và là lĩnh vực ít chịu ảnh hưởng của chu kỳ kinh tế. Bên cạnh đó, hoạt động NHBL góp phần quan trọng trong việc mở rộng thị trường, nâng cao năng lực cạnh tranh, ổn định hoạt động cho ngân hàng. * Đối với khách hàng: Cung cấp các sản phẩm một cách đa dạng, thuận tiện và an toàn cho khách hàng, tiết kiệm chi phí và thời gian.
Các sản phẩm và dịch vụ ngân hàng bán lẻ: Trong những năm gần đây, hầu hết các NHTM đã có nhiều nỗ lực trong việc nghiên cứu và phát triển các sản phẩm và dịch vụ ngân hàng dành cho khách hàng cá nhân. Kết quả là các sản phẩm và dịch vụ NHBL ngày càng đa dạng và phong phú. Nhìn chung, các sản phẩm và dịch vụ dành cho đối tượng khách hàng này có thể liệt kê thành nhóm như sau: a- Huy động vốn: Đây là một nghiệp vụ tài sản nợ, là một nguồn huy động truyền thống của ngân hàng thương mại, góp phần hình thành nên nguồn vốn hoạt động của các ngân hàng. Nhìn chung, sản phẩm NHBL trong hoạt động huy động vốn có thể chia thành các loại sản phẩm chính sau: - Huy động vốn qua tài khoản tiền gửi thanh toán.
- Huy động vốn qua tài khoản tiết kiệm. - Huy động vốn qua việc phát hành giấy tờ có giá. b- Hoạt động cho vay: Hoạt động cho vay hay còn gọi là hoạt động tín dụng, đây là một nghiệp vụ tài sản có, là sản phẩm truyền thống của ngân hàng thương mại, góp phần 8 tăng thu nhập của các ngân hàng. Có thể kể đến các sản phẩm tín dụng bán lẻ cơ bản sau: Cho vay tiêu dùng; Cho vay để sản xuất kinh doanh; Cho vay hỗ trợ mua nhà; Cho vay hỗ trợ du học; Cho vay tín chấp lương; Cho vay thấu chi; Cho vay qua thẻ tín dụng; Cho vay khác.
c- Dịch vụ thanh toán: Để đáp ứng nhu cầu về thanh toán cho khách hàng, ngân hàng cung cấp dịch vụ thanh toán cho các khách hàng có tài khoản giao dịch tại ngân hàng bao gồm tài khoản tiền gửi thanh toán và tiền gửi tiết kiệm dưới nhiều hình thức. Khách hàng có thể thực hiện thanh toán, chi trả cho các nhu cầu của mình thông qua các sản phẩm dịch vụ ngân hàng như: séc, uỷ nhiệm chi, lệnh chuyển tiền… Dựa trên tiến bộ của công nghệ thông tin, các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt ngày càng đa dạng, có nhiều tiện ích và đảm bảo an toàn hơn. Bên cạnh đó trình độ dân cư ngày càng cao, nhu cầu sử dụng các dịch vụ thanh toán có hàm lượng công nghệ cao ngày càng tăng. Từ đó việc thanh toán không dùng tiền mặt ngày càng chiếm tỷ trọng lớn trong thanh toán của nền kinh tế.
Thông qua việc cung ứng các dịch vụ trên, ngân hàng sẽ thu được các khoản phí, có mức độ rủi ro thấp và tỷ trọng trong nguồn thu của hoạt động bán lẻ ngày càng tăng. d- Dịch vụ thẻ: Thẻ ngân hàng là một sản phẩm tài chính cá nhân đa chức năng đem lại nhiều tiện ích cho khách hàng. Thẻ có thể sử dụng để rút tiền, gửi tiền, cấp tín dụng, thanh toán hoá đơn dịch vụ hay để chuyển khoản. Thẻ cũng được sử dụng cho nhiều dịch vụ phi tài chính như tra vấn thông tin tài khoản, thông tin các khoản chi phí sinh hoạt.
Thẻ được xem là sản phẩm ngân hàng hiện đại dành cho khách hàng cá nhân bên cạnh những sản phẩm dịch vụ truyền thống. Thẻ hiện có hai loại 9 chính như sau: - Thẻ tín dụng: là loại thẻ được sử dụng trong phương thức thanh toán không dùng tiền mặt, chủ thẻ sẽ được ngân hàng cung cấp một hạn mức tín dụng để chi tiêu trong một chu kỳ tín dụng. Đặc tính của thẻ là “chi tiêu trước, trả tiền sau”. - Thẻ ghi nợ: là loại thẻ được sử dụng trong phương thức thanh toán không dùng tiền mặt, khách hàng chi trả trực tiếp bằng số tiền có trong tài khoản tiền gửi của mình.
Loại thẻ này được giao dịch tại các máy rút tiền tự động ATM và các điểm chấp nhận thanh toán POS. e- Dịch vụ kiều hối: Hoạt động kiều hối là dịch vụ của ngân hàng (và các tổ chức được phép hoạt động kiều hối) phục vụ chuyển tiền của các cá nhân ở nước ngoài gửi tiền về cho các cá nhân trong nước. Cùng với sự phát triển của hệ thống dịch vụ ngân hàng bán lẻ, hoạt động kiều hối đã trở thành một nguồn thu dịch vụ không thể thiếu được trong chính sách kinh doanh của các ngân hàng thương mại. Hiện nay, kiều hối hợp pháp chuyển về nước thực hiện qua bốn kênh: - Các tổ chức tín dụng được phép hoạt động ngoại hối.
- Các công ty dịch vụ kiều hối. - Các doanh nghiệp trong ngành bưu chính viễn thông, một số doanh nghiệp khác được cấp phép. - Nhập cảnh vào Việt Nam mang theo người khi nhập cảnh. f- Dịch vụ ngân hàng bán lẻ qua mạng: (Mobilebanking, ebanking, internetbanking…) - Mobilebanking là phương tiện giúp khách hàng tiếp cận và sử dụng dịch vụ của ngân hàng thông qua thiết bị điện thoại (cố định, di động).