CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ INTERNET BANKING TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Cơ sở lý luận về dịch vụ Internet Banking tại ngân hàng thương mại 1. Khái niệm dịch vụ Internet Banking Dịch vụ Internet Banking là loại hình phục vụ khách hàng giao dịch với ngân hàng tại nhà 24/24h trong ngày. Dịch vụ này giúp khách hàng chuyển tiền trên mạng thông qua các tài khoản cũng như kiểm soát hoạt động của các tài khoản này.
Để tham gia, trước hết khách hàng phải đăng ký với ngân hàng để được cấp mật khẩu và mã truy cập, sau đó khách hàng truy cập vào website của ngân hàng và thực hiện giao dịch tài chính, truy vấn thông tin cần thiết. Khách hàng có thể thực hiện các thanh toán tiền điện, nước, đóng các khoản thuế. hay cũng có thể truy cập vào các website khác để mua hàng và thực hiện thanh toán với ngân hàng. Khi các điều kiện kỹ thuật và tính pháp lý thông qua giao dịch điện tử được thừa nhận và thực hiện, dịch vụ này giúp minh bạch hóa tài chính, chống thất thoát, tham nhũng tốt hơn.
Tuy nhiên, khi kết nối Internet ngân hàng phải có hệ thống bảo mật đủ mạnh để đối phó với rủi ro trên phạm vi toàn cầu. Đây là trở ngại lớn đối với các ngân hàng tại Việt Nam vì đầu tư vào hệ thống bảo mật rất tốn kém. Dịch vụ Internet Banking được hiểu theo một số cách như sau: - Hiểu theo nghĩa trực quan đó là một loại dịch vụ ngân hàng được khách hàng thực hiện nhưng không phải đến quầy giao dịch gặp nhân viên ngân hàng. - Hiểu theo nghĩa rộng hơn đây là sự kết hợp giữa một số hoạt động dịch vụ ngân hàng truyền thống với công nghệ thông tin và điện tử viễn thông.
E-Banking là một dạng của thương mại điện tử (electronic commerce hay e-commerce) ứng dụng trong hoạt động kinh doanh ngân hàng. - Cũng có thể hiểu cụ thể hơn, Internet Banking là một hệ thống phần mềm tin học cho phép khách hàng có thể tìm hiểu thông tin hay thực hiện một số giao dịch ngân hàng thông qua phương tiện điện tử (công nghệ thông tin, điện tử, kỹ thuật số, từ tính, truyền dẫn không dây, quang học, điện từ hoặc công nghệ tương tự) Theo Karen và cộng sự (2000), Internet Banking là “một kênh phân phối từ xa các dịch vụ NH. Các dịch vụ này bao gồm dịch vụ truyền thống, chẳng hạn như mở một tài khoản tiền gửi hoặc chuyển tiền giữa các tài khoản khác nhau, và các dịch vụ NH mới, chẳng hạn như hóa đơn điện tử (cho phép khách hàng nhận và thanh toán các hóa đơn trên trang web của NH)”. “Với Internet Banking, khách hàng chỉ cần nhấp chuột có thể truy cập vào hầu hết các loại giao dịch của NH, ngoại trừ rút tiền” De Young (2001).
Ở Việt Nam: Theo Thông tư số 29/2011/TT-NHNN quy định về an toàn, bảo mật cho việc cung cấp dịch vụ NH trên internet: Dịch vụ NH trên internet cụ thể là Internet Banking được cung cấp thông qua mạng internet, bao gồm: thông tin về đơn vị cung cấp dịch vụ và các dịch vụ của đơn vị, dịch vụ tra cứu thông tin (như tra cứu thông tin khách hàng, tài khoản, truy vấn số dư và các thông tin khác), thực hiện các giao dịch tài chính trực tuyến (như dịch vụ về tài khoản, chuyển khoản, cấp tín dụng, thanh toán qua tài khoản và các dịch vụ khác theo quy định của Ngân hàng Nhà nước). Như vậy, Internet Banking là dịch vụ cung cấp bởi các ngân hàng và các tổ chức tài chính, cho phép người sử dụng có thể thực hiện các giao dịch liên quan đến ngân hàng thông qua internet. Internet Banking cho phép khách hàng sử dụng máy tính hay thiết bị kết nối mạng khác có khả năng truy cập vào website của ngân hàng bằng trình duyệt hay ứng dụng, thông qua đó sử dụng tài khoản giao dịch đã được ngân hàng cung cấp để thực hiện giao dịch trực tuyến. Đặc điểm của dịch vụ Internet Banking Đối với khách hàng của ngân hàng cả khách hàng cá nhân và tổ chức việc sử dụng dịch vụ Internet Banking đã dần trở thành nhu cầu không thể thiếu, đó có thể chỉ là dịch vụ truy vấn thông thường, dịch vụ chuyển khoản hoặc dịch vụ thanh toán, dần dần dịch vụ Internet Banking đã tiến đến phục vụ các nghiệp vụ phức tạp hơn như kinh doanh ngoại tệ, đầu tư tự động… - Dịch vụ Internet Banking có tốc độ xử lí giao dịch nhanh chóng.
Dịch vụ Internet Banking cho phép khách hàng thực hiện giao dịch với ngân hàng với thời gian ngắn nhất. Trong thời đại hiện nay quỹ thời gian của mọi người càng trở nên eo hẹp, khách hàng mong muốn chỉ ngồi một chỗ và kích chuột là có thể thực hiện được giao dịch của mình. Thời gian chính là tiền bạc, tiết kiệm thời gian là mang lại tiền bạc cho khách hàng. Hiện nay thời gian xử lí cho một giao dịch ngày càng giảm, cùng với sự phát triển của công nghệ thông tin.
Các ngân hàng đều chú trọng nâng cấp hệ thống core để có thể mang lại những dịch vụ Internet Banking ổn định nhất, có thời gian xử lí giao dịch nhanh nhất để làm hài lòng khách hàng. - Dịch vụ Internet Banking không bị giới hạn về không gian, thời gian. Khách hàng không cần phải đến ngân hàng kí vào giấy tờ, viết phiếu chuyển tiền, chờ xếp hàng, … họ chỉ cần thực hiện giao dịch trên máy tính, mày điện thoại, gọi một cuộc điện thoại, …tại nhà, tại phòng làm việc, ở quán cà phê, …Khách hàng có thể tiết kiệm được rất nhiều thời gian di chuyển, xếp hàng chờ giao dịch nhờ đó nắm bắt được nhiều cơ hội hơn. Chí trong giây lát, với các phương tiện truyền dẫn hiện đại, khách hàng có thể kiểm tra được tài khoản, thanh toán phí dịch vụ, chuyển khoản, thực hiện các giao dịch thanh toán tiền - mua hàng, .để kịp thời nắm bắt các cơ hội đầu tư, kinh doanh.
Mọi thứ diễn ra rất nhanh chóng, tức thời thông qua hệ thống xử lý tự động của ngân hàng. - Dịch vụ Internet Banking có chi phí giao dịch thấp nhất. Ngoài việc tiết kiệm được chi phí đi lại, giảm thiểu được các chi phí cơ hội do việc tiết kiệm thời gian thì nhìn trên biểu phí của một ngân hàng, dịch vụ Internet Banking luôn có mức phí thấp nhất. Điều này cũng xuất phát từ việc bản thân ngân hàng không mất các chi phí về thuê địa điểm, chi phí trả lương cho nhân viên, chi phí hành chính, chi phí cho giấy tờ hạch toán, chi phí kiểm đếm… nên khách hàng cũng được hưởng mức phí sử dụng thấp hơn rất nhiều.
- Dịch vụ Internet Banking mang lại nhiều cơ hội kinh doanh cho chính khách hàng. Với tốc độ phát triển của các hình thức kinh doanh trên mạng cả về số lượng và chất lượng thì việc thanh toán tiền qua các dịch vụ Internet Banking là điều không thể thiếu. Bạn ngồi ở nhà lựa chọn hàng hóa qua website và thanh toán tiền cho nhà cung cấp qua các dịch vụ Internet Banking đã trở nên cực kỳ phổ biến. Cho dù là những hình thức kinh doanh nhỏ lẻ (nhận tiền rồi giao hàng) đến những hình thức kinh doanh cao cấp hơn (cổng thanh toán trực tuyến.) vẫn không thể thiếu sự tham gia của các dịch vụ Internet Banking.
Càng nhiều đối tác liên kết thanh toán qua dịch vụ Internet Banking, ngân hàng và khách hàng càng có lợi. - Dịch vụ Internet Banking có tính toàn cầu hóa. Phát triển dịch vụ Internet Banking góp phần tiết kiệm cho nền kinh tế và tăng khả năng hội nhập vào nền kinh tế thế giới. Với sự hỗ trợ của mạng internet toàn cầu, khách hàng có thể lựa chọn hàng hóa dịch vụ không giới hạn trong một nước, dịch vụ Internet Banking hiện đại giúp quốc tế hóa hình ảnh của ngân hàng mang lại những tiềm năng phát triển ra quốc tế.
Với những đặc điểm trên có thể thấy vai trò quan trọng của dịch vụ Internet Banking đối với khách hàng. Đây cũng chính là căn cứ về mặt lý luận và thực tiễn để các ngân hàng chú trọng phát triển các dịch vụ Internet Banking. Các loại dịch vụ Internet Banking Internet Banking là dịch vụ của Internet Banking cho phép khách hàng thực hiện hầu hết các dịch vụ với ngân hàng từ bất cứ nơi đâu, bất cứ lúc nào thông qua mạng Internet. Khi sử dụng dịch vụ này, khách hàng không cần cài đặt thêm một phần mềm đặc biệt nào mà chỉ cần truy cập trực tiếp vào trang web của ngân hàng.
Chỉ với máy tính kết nối Internet và mã truy cập do Ngân hàng cung cấp, khách hàng có thể thực hiện các giao dịch với Ngân hàng một các nhanh chóng, an toàn và thuận tiện. Internet Banking cung cấp các dịch vụ ngân hàng qua internet, đây cũng là kênh phân phối rông khắp các sản phẩm dịch vụ của ngân hàng tới khách hàng. Khách hàng có thể truy cập vào website của ngân hàng để được cung cấp các thông tin, hướng dẫn sử dụng sản phẩm, dịch vụ. Hiện tại các dịch vụ Internet Banking trên thị trường có thể chia làm 3 loại: - Dịch vụ cung cấp thông tin: Đây là dịch vụ cơ bản của Internet Banking.
Các ngân hàng sử dụng website để giới thiệu sản phẩm, dịch vụ tới khách hàng và cung cấp các thông tin như hệ thống mạng lưới chi nhánh, cơ cấu tổ chức, địa điểm đặt máy ATM, POS, …Các ngân hàng nhỏ xây dựng các trang website chỉ để cung cấp thông tin tới khách hàng. Hệ thống cung cấp thông tin không kết nối với cơ sở dữ liệu của ngân hàng, do vậy rủi ro đối với hệ thống ngân hàng là rất thấp. Dịch vụ Internet Banking ở mức độ này có thể được các ngân hàng cung cấp hay thuê ngoài. - Dịch vụ trao đổi thông tin tương tác: Ở cấp độ này, khách hàng có thể truy vấn số dư tài khoản, lịch sử giao dịch, thư điện tử, …nhưng họ không thể thực hiện các giao dịch chuyển khoản hay thanh toán hóa đơn, …Đối với các loại giao dịch này, các website của ngân hàng sẽ kết nối với hệ thống cốt lõi của ngân hàng, do đó rủi ro sẽ cao hơn so với rủi ro của các dịch vụ cung cấp thông tin.
Cấp độ của các rủi ro khác nhau sẽ phụ thuộc vào mức độ kết nối giữa website và hệ thống ngân hàng cốt lõi, các thiết bị mà khách hàng truy cập.