Phát triển hoạt động đầu tư nguồn vốn tại Công ty Cổ phần Bảo hiểm BIDV (BIC)

Luận văn phân tích thực trạng hoạt động đầu tư nguồn vốn tại Bảo hiểm BIC giai đoạn 2017-2019, từ đó đề xuất giải pháp phát triển hiệu quả.

• Tác giả: Vũ Lương Bằng
• Người hướng dẫn: Pgs, Ts Vũ Thị Hiền
• Trường học: Trường Đại học Ngoại thương
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Phát triển hoạt động đầu tư nguồn vốn tại Công ty Cổ phần Bảo hiểm Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIC)
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC SƠ ĐỒ
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: HOẠT ĐỘNG ĐẦU TƯ NGUỒN VỐN TẠI CÔNG TY BẢO HIỂM
• 1.1. Tổng quan về công ty bảo hiểm
• 1.1.1. Lịch sử hình thành và phát triển của công ty bảo hiểm
• 1.1.2. Các hoạt động của công ty bảo hiểm
• 1.1.2.1. Hoạt động bảo hiểm
• 1.1.2.2. Hoạt động đầu tư nguồn vốn
• 1.1.2.3. Các hoạt động khác
• 1.1.3. Vai trò của công ty bảo hiểm trong nền kinh tế
• 1.2. Hoạt động đầu tư nguồn vốn của công ty bảo hiểm
• 1.2.1. Sự cần thiết của hoạt động đầu tư nguồn vốn trong công ty bảo hiểm
• 1.2.1.1. Đối với công ty bảo hiểm
• 1.2.1.2. Đối với xã hội
• 1.2.2. Nguồn vốn đầu tư của công ty bảo hiểm
• 1.2.3. Các đặc trưng hoạt động đầu tư nguồn vốn của công ty bảo hiểm
• 1.2.4. Các lĩnh vực đầu tư của Công ty Bảo hiểm
• 1.2.4.1. Gửi tiền tại các tổ chức tín dụng
• 1.2.4.2. Đầu tư chứng khoán
• 1.2.4.3. Đầu tư bất động sản
• 1.2.4.4. Cho vay thế chấp
• 1.2.4.5. Góp vốn liên doanh
• 1.2.5. Các chỉ tiêu đánh giá hoạt động đầu tư nguồn vốn của công ty bảo hiểm
• 1.2.5.1. Chỉ tiêu tỷ suất sử dụng vốn đầu tư
• 1.2.5.2. Chỉ tiêu đánh giá quy mô đầu tư nguồn vốn
• 1.2.5.3. Chỉ tiêu lợi nhuận hoạt động đầu tư
• 1.2.5.4. Chỉ tiêu đánh giá hiệu quả đầu tư nguồn vốn
• 1.3. Các nhân tố ảnh hưởng tới hoạt động đầu tư nguồn vốn của Công ty bảo hiểm
• 1.3.1. Các nhân tố chủ quan
• 1.3.1.1. Các nghĩa vụ tài chính của doanh nghiệp bảo hiểm
• 1.3.1.2. Quy mô của doanh nghiệp bảo hiểm
• 1.3.1.3. Chính sách phân phối lợi nhuận
• 1.3.1.4. Các quan điểm đầu tư của nhà quản lý
• 1.3.2. Các nhân tố khách quan
• 1.3.2.1. Chế độ thuế của Nhà nước
• 1.3.2.2. Các điều kiện của thị trường vốn
• 1.3.2.3. Một số công cụ quản lý khác của Nhà nước
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG ĐẦU TƯ NGUỒN VỐN TẠI CÔNG TY CỔ PHẦN BẢO HIỂM NGÂN HÀNG ĐẦU TƯ VÀ PHÁT TRIỂN VIỆT NAM
• 2.1. Giới thiệu chung về Công ty Cổ phần Bảo hiểm Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam
• 2.1.1. Lịch sử hình thành và phát triển
• 2.1.2. Cơ cấu tổ chức hoạt động kinh doanh
• 2.1.3. Kết quả hoạt động kinh doanh trong thời gian qua
• 2.2. Thực trạng hoạt động đầu tư nguồn vốn tại Công ty Cổ phần Bảo hiểm Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam
• 2.2.1. Tổ chức hoạt động đầu tư nguồn vốn tại Công ty Cổ phần Bảo hiểm Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam
• 2.2.2. Nguồn vốn đầu tư của Công ty Cổ phần Bảo hiểm Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam
• 2.2.3. Các lĩnh vực và hạn mức đầu tư nguồn vốn
• 2.2.4. Kết quả hoạt động đầu tư của Công ty Bảo hiểm BIC giai đoạn 2017-2019
• 2.2.4.1. Tỷ suất sử dụng vốn đầu tư
• 2.2.4.2. Quy mô đầu tư nguồn vốn
• 2.2.4.3. Lợi nhuận hoạt động đầu tư
• 2.2.4.4. Hiệu quả đầu tư nguồn vốn
• 2.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động đầu tư nguồn vốn của công ty Bảo hiểm BIC
• 2.3.1. Các nhân tố chủ quan
• 2.3.1.1. Các nghĩa vụ tài chính của BIC
• 2.3.1.2. Quy mô của doanh nghiệp bảo hiểm
• 2.3.1.3. Chính sách phân phối lợi nhuận
• 2.3.1.4. Các quan điểm đầu tư của nhà quản lý
• 2.3.2. Các nhân tố khách quan
• 2.3.2.1. Chế độ thuế của Nhà nước
• 2.3.2.2. Các điều kiện của thị trường vốn
• 2.3.2.3. Một số công cụ quản lý khác của Nhà nước
• 2.4. Đánh giá chung về hoạt động đầu tư nguồn vốn tại Công ty Bảo hiểm BIC
• 2.4.1. Những thành quả đạt được, nguyên nhân
• 2.4.1.1. Thành quả đạt được
• 2.4.2. Những hạn chế và nguyên nhân
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG ĐẦU TƯ NGUỒN VỐN TẠI CÔNG TY CỔ PHẦN BẢO HIỂM NGÂN HÀNG ĐẦU TƯ VÀ PHÁT TRIỂN VIỆT NAM
• 3.1. Định hướng phát triển của Công ty Cổ phần Bảo hiểm Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam đến năm 2025
• 3.2. Giải pháp phát triển hoạt động đầu tư nguồn vốn
• 3.2.1. Các giải pháp tăng quy mô vốn đầu tư
• 3.2.1.1. Tăng vốn chủ sở hữu
• 3.2.1.2. Phát triển hoạt động kinh doanh bảo hiểm
• 3.2.2. Xây dựng cơ cấu đầu tư phù hợp với tính chất của từng nguồn vốn
• 3.2.3. Đa dạng hoá danh mục đầu tư
• 3.2.4. Hoàn thiện cơ cấu tổ chức hoạt động đầu tư
• 3.2.5. Xây dựng và đào tạo đội ngũ cán bộ đầu tư có năng lực
• 3.2.6. Hoàn thiện và đổi mới phương pháp thu thập và lưu trữ thông tin
• 3.2.7. Tăng cường khai thác, ứng dụng công nghệ hiện đại
• 3.3. Một số kiến nghị
• 3.3.1. Về phía nhà nước
• 3.3.2. Về phía bộ tài chính
• 3.3.3. Về các ngành liên quan
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Toàn cảnh hoạt động đầu tư nguồn vốn tại Bảo hiểm BIC

Hoạt động đầu tư nguồn vốn là một trụ cột quan trọng, quyết định đến sự tăng trưởng và bền vững của mọi doanh nghiệp bảo hiểm. Tại Tổng Công ty Cổ phần Bảo hiểm Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIC), việc phát triển đầu tư nguồn vốn không chỉ nhằm mục đích gia tăng lợi nhuận mà còn là yếu tố cốt lõi đảm bảo năng lực tài chính của BIC và khả năng chi trả cho khách hàng. Nguồn vốn đầu tư của BIC được hình thành chủ yếu từ hai nguồn chính: vốn chủ sở hữu BIC và nguồn vốn nhàn rỗi từ dự phòng nghiệp vụ bảo hiểm. Đặc thù của ngành bảo hiểm là chu kỳ kinh doanh đảo ngược, tức là thu phí trước và thực hiện nghĩa vụ bồi thường sau. Điều này tạo ra một lượng vốn nhàn rỗi đáng kể, trở thành nguồn lực tài chính dồi dào cho các hoạt động đầu tư. Việc quản lý và sử dụng hiệu quả nguồn vốn này là bài toán chiến lược. Một chiến lược đầu tư tài chính BIC hiệu quả sẽ giúp tối ưu hóa tỷ suất sinh lời từ hoạt động đầu tư, bù đắp chi phí kinh doanh, giảm giá phí bảo hiểm để tăng tính cạnh tranh và đóng góp vào lợi nhuận sau thuế của công ty. Trong bối cảnh thị trường bảo hiểm phi nhân thọ ngày càng cạnh tranh, vai trò của hoạt động đầu tư càng trở nên cấp thiết. Nó không chỉ là một hoạt động tạo ra lợi nhuận phụ mà đã trở thành một trong hai hoạt động kinh doanh chính, song hành cùng hoạt động kinh doanh bảo hiểm. Luận văn của tác giả Vũ Lương Bằng (2020) đã chỉ ra rằng, kinh nghiệm từ các nước phát triển cho thấy phần lớn lợi nhuận của các công ty bảo hiểm đến từ hoạt động đầu tư. Do đó, việc phân tích thực trạng để tìm ra giải pháp phát triển hoạt động này tại BIC có ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc.

1.1. Vai trò chiến lược của đầu tư trong cơ cấu lợi nhuận BIC

Hoạt động đầu tư nguồn vốn có vai trò sống còn đối với sự phát triển của Bảo hiểm BIC. Thu nhập từ đầu tư là nguồn lực chính tạo ra lợi nhuận, giúp công ty trang trải chi phí hoạt động, đặc biệt là trong bối cảnh cạnh tranh về phí bảo hiểm ngày càng gay gắt. Một danh mục đầu tư hiệu quả trực tiếp nâng cao năng lực tài chính của BIC, củng cố biên khả năng thanh toán, tạo dựng niềm tin vững chắc cho khách hàng và đối tác. Hơn nữa, lợi nhuận từ đầu tư cho phép BIC có thêm nguồn lực để tái đầu tư vào công nghệ, nâng cao chất lượng dịch vụ và mở rộng mạng lưới, từ đó thúc đẩy hoạt động kinh doanh bảo hiểm cốt lõi phát triển. Mối quan hệ giữa hoạt động bảo hiểm và hoạt động đầu tư là mối quan hệ tương hỗ: kinh doanh bảo hiểm tạo ra nguồn vốn nhàn rỗi, và đầu tư hiệu quả nguồn vốn đó lại tạo ra lợi nhuận để hỗ trợ ngược lại cho kinh doanh bảo hiểm.

1.2. Phân tích chi tiết cơ cấu nguồn vốn Bảo hiểm BIDV BIC

Nguồn vốn đầu tư của Bảo hiểm BIC chủ yếu đến từ hai thành phần chính. Thứ nhất là vốn chủ sở hữu BIC, bao gồm vốn điều lệ, các quỹ dự trữ và lợi nhuận chưa phân phối. Nguồn vốn này có tính ổn định cao, không chịu sự kiểm soát quá chặt chẽ về danh mục đầu tư, cho phép BIC thực hiện các khoản đầu tư dài hạn với kỳ vọng sinh lời cao hơn. Thứ hai, và chiếm tỷ trọng lớn nhất, là nguồn vốn nhàn rỗi từ quỹ dự phòng nghiệp vụ bảo hiểm. Đây là các khoản tiền được trích lập để đảm bảo nghĩa vụ chi trả bồi thường trong tương lai. Theo quy định pháp luật, việc đầu tư từ nguồn vốn này chịu sự giám sát chặt chẽ về hạn mức và lĩnh vực đầu tư nhằm đảm bảo an toàn và tính thanh khoản. Việc phân tích kỹ lưỡng cơ cấu nguồn vốn Bảo hiểm BIDV là bước đầu tiên để xây dựng một chiến lược đầu tư tài chính BIC phù hợp và hiệu quả.

II. Thách thức cản trở hiệu quả đầu tư nguồn vốn của BIC

Mặc dù có nhiều tiềm năng, hoạt động phát triển đầu tư nguồn vốn tại Bảo hiểm BIC vẫn đối mặt với không ít thách thức. Những rào cản này xuất phát từ cả yếu tố chủ quan bên trong doanh nghiệp và các yếu tố khách quan từ môi trường kinh tế vĩ mô. Về mặt chủ quan, một trong những thách thức lớn là việc xây dựng một chiến lược đầu tư tài chính BIC linh hoạt nhưng vẫn đảm bảo nguyên tắc an toàn. Việc cân bằng giữa lợi nhuận và rủi ro luôn là một bài toán khó, đặc biệt khi nguồn vốn chủ yếu đến từ quỹ dự phòng nghiệp vụ. Bất kỳ quyết định đầu tư sai lầm nào cũng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thanh toán của công ty. Bên cạnh đó, việc quản lý rủi ro đầu tư còn nhiều hạn chế, chưa có các mô hình định lượng phức tạp để đo lường và dự báo rủi ro thị trường. Về mặt khách quan, sự biến động của thị trường vốn, lãi suất ngân hàng và các chính sách kinh tế vĩ mô của nhà nước là những yếu tố khó lường. Đặc biệt, thị trường bảo hiểm phi nhân thọ có tính cạnh tranh cao, gây áp lực lên lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh cốt lõi, gián tiếp ảnh hưởng đến quy mô nguồn vốn có thể dành cho đầu tư. Theo nghiên cứu, các công ty bảo hiểm phi nhân thọ thường có xu hướng đầu tư thận trọng hơn do các nghĩa vụ tài chính thường là ngắn hạn và khó dự đoán hơn so với bảo hiểm nhân thọ. Do đó, việc tối ưu hóa hiệu quả sử dụng vốn tại BIC đòi hỏi phải vượt qua những thách thức cố hữu này.

2.1. Hạn chế trong công tác quản lý danh mục đầu tư BIC

Một trong những hạn chế chính là việc quản lý danh mục đầu tư BIC còn chưa thực sự đa dạng và linh hoạt. Dữ liệu giai đoạn 2017-2019 cho thấy danh mục của BIC tập trung chủ yếu vào các kênh an toàn như tiền gửi ngân hàng và đầu tư trái phiếu chính phủ. Mặc dù cách tiếp cận này đảm bảo an toàn vốn, nó lại làm giảm tỷ suất sinh lời từ hoạt động đầu tư. Việc phân bổ vốn vào các kênh có tiềm năng sinh lời cao hơn như đầu tư cổ phiếu hay đầu tư bất động sản còn hạn chế. Điều này có thể xuất phát từ quan điểm đầu tư thận trọng của ban lãnh đạo hoặc do thiếu đội ngũ chuyên gia có khả năng phân tích sâu các kênh đầu tư rủi ro hơn. Việc hoàn thiện quy trình và phương pháp quản lý danh mục đầu tư BIC là yêu cầu cấp thiết.

2.2. Khó khăn trong việc quản lý rủi ro đầu tư hiệu quả

Công tác quản lý rủi ro đầu tư tại BIC vẫn còn những điểm cần cải thiện. Rủi ro thị trường, rủi ro lãi suất, rủi ro tín dụng và rủi ro thanh khoản là những mối đe dọa thường trực. Việc thiếu các công cụ đo lường rủi ro định lượng tiên tiến khiến các quyết định đầu tư đôi khi còn dựa nhiều vào kinh nghiệm và phán đoán chủ quan. Đặc biệt, với các khoản đầu tư cổ phiếu, sự biến động của thị trường chứng khoán có thể gây ra những tổn thất lớn nếu không có chiến lược phòng ngừa rủi ro hiệu quả. Để phát triển bền vững, BIC cần xây dựng một khung quản trị rủi ro toàn diện, áp dụng các mô hình hiện đại để nhận diện, đo lường và kiểm soát rủi ro một cách khoa học và kịp thời.

III. Phương pháp BIC quản lý và đầu tư nguồn vốn hiện tại

Để hiểu rõ thực trạng, cần phân tích chi tiết phương pháp mà Bảo hiểm BIC đang áp dụng để quản lý và đầu tư nguồn vốn. Nhìn chung, chiến lược đầu tư tài chính BIC trong giai đoạn 2017-2019 mang đậm tính thận trọng, ưu tiên hàng đầu cho mục tiêu an toàn và thanh khoản. Điều này hoàn toàn phù hợp với đặc thù của một doanh nghiệp trong thị trường bảo hiểm phi nhân thọ, nơi các yêu cầu bồi thường có thể phát sinh đột ngột và với giá trị lớn. Các kênh đầu tư của công ty bảo hiểm này được lựa chọn kỹ lưỡng, tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của pháp luật về hạn mức đầu tư từ nguồn vốn nhàn rỗi. Danh mục đầu tư của BIC được cơ cấu với tỷ trọng lớn dành cho các tài sản có độ rủi ro thấp. Theo số liệu phân tích, tiền gửi ngân hàng tại các tổ chức tín dụng uy tín và đầu tư trái phiếu chính phủ luôn chiếm phần lớn trong tổng tài sản BIC dành cho đầu tư. Hình thức này đảm bảo dòng tiền ổn định và khả năng thu hồi vốn nhanh khi cần thiết. Bên cạnh đó, BIC cũng từng bước tham gia vào các kênh đầu tư có tiềm năng sinh lời cao hơn như đầu tư cổ phiếu của các doanh nghiệp niêm yết có nền tảng tài chính tốt và đầu tư bất động sản một cách chọn lọc. Tuy nhiên, tỷ trọng của các kênh này vẫn còn khá khiêm tốn. Việc quản lý danh mục đầu tư BIC được thực hiện bởi một bộ phận chuyên trách, chịu trách nhiệm theo dõi diễn biến thị trường và đề xuất các điều chỉnh phù hợp.

3.1. Các kênh đầu tư của công ty bảo hiểm BIC đang ưu tiên

Các kênh đầu tư của công ty bảo hiểm BIC tập trung chủ yếu vào các lựa chọn an toàn. Tiền gửi ngân hàng có kỳ hạn là kênh chiếm tỷ trọng cao nhất, mang lại nguồn thu nhập lãi ổn định và tính thanh khoản cao, sẵn sàng đáp ứng các nghĩa vụ chi trả. Kênh quan trọng thứ hai là đầu tư trái phiếu chính phủ, được xem là kênh đầu tư gần như không có rủi ro, được nhà nước bảo lãnh. Ngoài ra, BIC cũng phân bổ một phần vốn vào trái phiếu doanh nghiệp có xếp hạng tín nhiệm cao. Các kênh này tạo thành nền tảng vững chắc cho danh mục đầu tư của công ty.

3.2. Tỷ trọng đầu tư cổ phiếu và bất động sản trong chiến lược

So với các kênh an toàn, tỷ trọng đầu tư cổ phiếu và đầu tư bất động sản trong danh mục của BIC còn tương đối thấp. Việc đầu tư cổ phiếu thường nhắm đến các mã cổ phiếu blue-chip (mã cổ phiếu BIC cũng là một lựa chọn đầu tư trên thị trường), có tiềm năng tăng trưởng dài hạn và rủi ro biến động thấp hơn so với thị trường chung. Hoạt động đầu tư bất động sản chủ yếu là đầu tư vào các dự án có pháp lý rõ ràng và tiềm năng cho thuê tốt, nhằm tạo ra dòng tiền đều đặn thay vì lướt sóng. Sự thận trọng này phản ánh nỗ lực cân bằng giữa việc tìm kiếm lợi nhuận và ưu tiên bảo toàn vốn.

IV. Đánh giá hiệu quả đầu tư nguồn vốn BIC giai đoạn 2017 2019

Việc phân tích các chỉ số tài chính là cách tốt nhất để đánh giá hiệu quả hoạt động phát triển đầu tư nguồn vốn tại Bảo hiểm BIC. Dựa trên số liệu từ các báo cáo tài chính Bảo hiểm BIC giai đoạn 2017-2019, có thể thấy một bức tranh đa chiều về thành quả và những điểm cần cải thiện. Về mặt thành quả, chiến lược đầu tư thận trọng đã giúp BIC duy trì được sự ổn định và an toàn về vốn. Doanh thu từ hoạt động đầu tư tài chính tăng trưởng đều đặn qua các năm, đóng góp một phần quan trọng vào tổng lợi nhuận sau thuế của công ty. Tỷ suất sử dụng vốn đầu tư được duy trì ở mức cao, cho thấy BIC đã nỗ lực tận dụng tối đa nguồn vốn nhàn rỗi để sinh lời. Hiệu quả sử dụng vốn tại BIC thể hiện qua việc công ty luôn đảm bảo khả năng thanh toán, củng cố uy tín trên thị trường. Tuy nhiên, nếu xét về tỷ suất sinh lời từ hoạt động đầu tư, kết quả của BIC vẫn còn khiêm tốn so với tiềm năng và so với một số đối thủ trong ngành. Nguyên nhân chính là do cơ cấu danh mục đầu tư quá an toàn, tập trung vào tiền gửi ngân hàng và trái phiếu có lãi suất thấp. Việc chưa mạnh dạn đa dạng hóa sang các kênh như đầu tư cổ phiếu và các hình thức góp vốn khác đã làm hạn chế khả năng tối ưu hóa lợi nhuận. Đây là một điểm trọng yếu mà chiến lược đầu tư tài chính BIC cần xem xét điều chỉnh trong giai đoạn tới.

4.1. Phân tích chi tiết tỷ suất sinh lời từ hoạt động đầu tư

Chỉ tiêu tỷ suất sinh lời từ hoạt động đầu tư (ROA đầu tư) là thước đo quan trọng nhất về hiệu quả. Giai đoạn 2017-2019, chỉ số này của BIC có sự tăng trưởng nhưng tốc độ còn chậm. Mặc dù tổng doanh thu đầu tư tăng, nhưng khi so với quy mô tổng tài sản BIC dành cho đầu tư ngày càng lớn, tỷ suất sinh lời chưa thực sự đột phá. Điều này cho thấy mỗi đồng vốn đầu tư mang lại lợi nhuận chưa cao. Nguyên nhân được xác định là do sự phụ thuộc lớn vào lãi suất tiền gửi, vốn chịu nhiều ảnh hưởng từ chính sách tiền tệ và có xu hướng giảm trong dài hạn. Việc cải thiện chỉ số này đòi hỏi BIC phải tái cơ cấu danh mục một cách hợp lý.

4.2. So sánh hiệu quả sử dụng vốn tại BIC qua các năm

Xét về hiệu quả sử dụng vốn tại BIC, có thể thấy sự nhất quán trong việc duy trì một tỷ lệ vốn nhàn rỗi được đưa vào đầu tư ở mức rất cao, thường trên 90%. Điều này cho thấy công tác quản trị dòng tiền và huy động vốn của BIC là rất tốt, không để vốn "chết". Quy mô vốn đầu tư tăng trưởng ổn định cùng với sự gia tăng của doanh thu phí bảo hiểm. Tuy nhiên, hiệu quả ở đây cần được nhìn nhận cả về mặt định lượng (tỷ suất sinh lời) và định tính (mức độ rủi ro). BIC đã làm tốt vế an toàn nhưng cần cải thiện vế lợi nhuận để đạt được mức hiệu quả sử dụng vốn tối ưu, cân bằng giữa hai mục tiêu.

4.3. Các chỉ số quan trọng từ báo cáo tài chính Bảo hiểm BIC

Các báo cáo tài chính Bảo hiểm BIC cung cấp nhiều số liệu giá trị. Tổng tài sản BIC liên tục tăng, thể hiện sự lớn mạnh về quy mô. Lợi nhuận sau thuế cũng ghi nhận kết quả tích cực. Biên khả năng thanh toán luôn cao hơn nhiều so với mức quy định, cho thấy năng lực tài chính của BIC rất vững vàng. Tuy nhiên, khi bóc tách cơ cấu doanh thu, tỷ trọng đóng góp của hoạt động đầu tư vào tổng lợi nhuận vẫn còn có thể cải thiện hơn nữa. Những con số này là cơ sở thực tiễn quan trọng để Ban lãnh đạo BIC đưa ra các định hướng phát triển hoạt động đầu tư trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường bảo hiểm Việt Nam trong những năm qua duy trì tốc độ tăng trưởng doanh thu ấn tượng bình quân 20%/năm theo định hướng của Quyết định số 242/QĐ-TTg từ Thủ tướng Chính phủ. Sự gia tăng nhanh chóng về doanh thu phí bảo hiểm đã tạo ra một lượng vốn nhàn rỗi tạm thời rất lớn trước khi phát sinh nghĩa vụ bồi thường. Tại các quốc gia phát triển, lợi nhuận thu được từ hoạt động đầu tư nguồn vốn thường chiếm trên 70% tổng lợi nhuận trước thuế của doanh nghiệp bảo hiểm. Tuy nhiên, tại Việt Nam, phần lớn các công ty bảo hiểm phi nhân thọ vẫn duy trì cơ cấu đầu tư thiên về gửi tiền ngân hàng ngắn hạn, khiến hiệu quả sinh lời chưa tương xứng với tiềm năng.

Công ty Cổ phần Bảo hiểm Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIC) là một trong những định chế bảo hiểm phi nhân thọ hàng đầu trong hệ thống tài chính. Nghiên cứu tập trung giải quyết bài toán: Làm thế nào để mở rộng quy mô và tối ưu hóa hiệu quả đầu tư nguồn vốn tại BIC mà vẫn bảo đảm tuyệt đối an toàn thanh khoản? Mục tiêu cụ thể là phân tích thực trạng hoạt động đầu tư tại BIC giai đoạn 2017–2019, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp phát triển đồng bộ cho giai đoạn 2020–2025.

Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc khi đưa ra các giải pháp giúp BIC nâng cao tỷ suất sinh lời thêm khoảng 1.5% đến 2.5%/năm, tối ưu hóa 100% nguồn vốn nhàn rỗi hợp pháp, đồng thời duy trì biên khả năng thanh toán vượt trên 150% so với ngưỡng tiêu chuẩn pháp lý.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên ba trụ cột lý thuyết tài chính hiện đại: Lý thuyết trung gian tài chính và chu kỳ kinh doanh đảo ngược (Inverted Production Cycle), Lý thuyết quản trị danh mục đầu tư hiện đại (Modern Portfolio Theory) của Harry Markowitz và Mô hình quản trị an toàn vốn trong kinh doanh bảo hiểm. Trong lĩnh vực bảo hiểm, chu kỳ kinh doanh có tính chất đặc thù khi doanh nghiệp thu phí bảo hiểm trước và thực hiện nghĩa vụ chi trả bồi thường sau. Khoảng thời gian chênh lệch này hình thành nên quỹ tài chính nhàn rỗi tạm thời có quy mô lớn.

Bốn khái niệm then chốt được chuẩn hóa trong luận văn bao gồm:

1. Vốn nhàn rỗi từ dự phòng nghiệp vụ bảo hiểm: Khoản chênh lệch giữa tổng dự phòng nghiệp vụ và lượng tiền trích lập chi trả thường xuyên tối thiểu 25% theo Nghị định số 73/2016/NĐ-CP.
2. Tỷ suất sử dụng vốn đầu tư: Tỷ lệ phần trăm giữa giá trị tài sản thực tế giải ngân trên tổng nguồn vốn được phép đầu tư.
3. Biên khả năng thanh toán: Phần chênh lệch giữa giá trị tài sản có và các khoản nợ phải trả theo quy định tại Thông tư số 50/2017/TT-BTC.
4. Cơ cấu danh mục đầu tư: Tỷ trọng phân bổ vốn vào các kênh gửi tiền tổ chức tín dụng, trái phiếu chính phủ, cổ phiếu, bất động sản và ủy thác đầu tư.

Theo khuôn khổ pháp lý tại Việt Nam, doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ bị giới hạn tỷ lệ đầu tư tối đa 35% vốn nhàn rỗi dự phòng vào cổ phiếu hoặc góp vốn doanh nghiệp khác, và tối đa 20% vào bất động sản hoặc cho vay.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ báo cáo tài chính đã kiểm toán, báo cáo thường niên giai đoạn 2017–2019 của BIC, kết hợp các báo cáo thống kê chuyên ngành từ Cục Quản lý và Giám sát Bảo hiểm thuộc Bộ Tài chính.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 100% dữ liệu danh mục đầu tư và các chỉ tiêu tài chính chi tiết của BIC qua 3 năm tài chính liên tiếp (2017, 2018, 2019), đối chiếu với dữ liệu bình quân của 30 doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ trên thị trường. Phương pháp chọn mẫu được thực hiện theo hình thức chọn mẫu toàn bộ kết hợp mẫu định mục đích (Purposive Sampling), tập trung vào các định chế bảo hiểm phi nhân thọ có quy mô vốn trên 1.000 tỷ đồng và sở hữu mô hình liên kết ngân hàng bảo hiểm (bancassurance).

Luận văn kết hợp phương pháp luận duy vật biện chứng với các kỹ thuật phân tích định lượng như thống kê mô tả, phân tích xu hướng biến động ngang - dọc và phân tích tỷ số tài chính (tỷ suất sinh lời trên tổng vốn đầu tư, tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu, hệ số biên khả năng thanh toán). Lý do lựa chọn phương pháp này nhằm bóc tách chính xác mối quan hệ giữa cơ cấu phân bổ tài sản với mức độ an toàn tài chính của doanh nghiệp theo chuẩn mực kế toán Việt Nam. Toàn bộ lộ trình nghiên cứu thực nghiệm được thực hiện trong năm 2020 nhằm định hình chiến lược cho giai đoạn 2020–2025.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực trạng hoạt động đầu tư tại BIC giai đoạn 2017–2019 mang lại bốn phát hiện trọng yếu:

Thứ nhất, quy mô nguồn vốn đầu tư của BIC tăng trưởng liên tục và vững chắc qua từng năm. Tỷ suất sử dụng vốn đầu tư luôn duy trì ở mức rất cao, đạt từ 90% đến 95% tổng nguồn vốn nhàn rỗi được phép đầu tư, chứng minh khả năng khai thác tối đa dòng tiền nhàn rỗi từ hoạt động kinh doanh bảo hiểm gốc.

Thứ hai, cơ cấu danh mục đầu tư có xu hướng tập trung cao độ vào kênh tiền gửi tại các tổ chức tín dụng. Tỷ trọng tiền gửi ngân hàng có kỳ hạn chiếm áp đảo từ 70% đến 80% tổng giá trị danh mục đầu tư. Trong khi đó, các kênh có tiềm năng sinh lời cao hơn như trái phiếu doanh nghiệp, cổ phiếu niêm yết và góp vốn chỉ chiếm tỷ trọng khiêm tốn dưới 20%.

Thứ ba, lợi nhuận hoạt động đầu tư giữ vai trò động lực chính cho kết quả tài chính của công ty. Tỷ suất lợi nhuận đầu tư bình quân giai đoạn này dao động ổn định trong khoảng 6.5% đến 7.5%/năm. Khoản thu nhập này đóng góp trên 60% tổng lợi nhuận trước thuế toàn hệ thống BIC, bù đắp hiệu quả cho các năm hoạt động kinh doanh bảo hiểm gốc chịu tổn thất bồi thường cao.

Thứ tư, hệ số an toàn vốn và khả năng thanh toán của BIC luôn vượt xa mức trần pháp lý. Biên khả năng thanh toán thực tế của công ty luôn cao hơn từ 150% đến 200% so với biên khả năng thanh toán tối thiểu do Bộ Tài chính quy định tại Thông tư 50/2017/TT-BTC.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến việc BIC ưu tiên kênh tiền gửi ngân hàng bắt nguồn từ đặc thù hoạt động bảo hiểm phi nhân thọ. Do trách nhiệm bồi thường có thể phát sinh đột ngột với giá trị lớn, ban điều hành bắt buộc phải ưu tiên tính thanh khoản nhanh và bảo toàn 100% vốn gốc. Bên cạnh đó, điều kiện thị trường vốn Việt Nam trong giai đoạn này còn tiềm ẩn nhiều biến động, trong khi các quy định pháp luật tại Nghị định 73/2016/NĐ-CP kiểm soát rất chặt chẽ hạn mức rủi ro.

Khi đối chiếu với các công trình nghiên cứu trước đây của Đoàn Hương Quỳnh (2009) và Dương Thị Thúy Hà (2016), kết quả nghiên cứu tại BIC hoàn toàn tương đồng về hiện tượng cơ cấu đầu tư chưa thực sự đa dạng. Tuy nhiên, so với các thị trường phát triển như Mỹ hay Canada – nơi tỷ trọng đầu tư trái phiếu chiếm từ 44.3% đến 71.7% danh mục – cấu trúc tài sản của BIC còn dư địa rất lớn để chuyển dịch.

Để trực quan hóa các nhận định trên, dữ liệu có thể được mô tả sinh động qua biểu đồ tròn biểu diễn tỷ trọng phân bổ các kênh đầu tư của BIC qua 3 năm, kết hợp với bảng ma trận đối sánh lợi suất thực tế giữa tiền gửi ngân hàng thương mại kỳ hạn 12 tháng với lợi suất trái phiếu doanh nghiệp có bảo lãnh. Cách trình bày này giúp làm nổi bật khoảng chênh lệch lợi nhuận bị bỏ lỡ khi duy trì tỷ trọng tiền mặt quá cao.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm phát triển hoạt động đầu tư nguồn vốn tại BIC giai đoạn 2020–2025 vừa mở rộng quy mô vừa gia tăng tỷ suất sinh lời, bốn nhóm giải pháp chiến lược được đề xuất:

1. Tái cấu trúc danh mục đầu tư theo hướng tối ưu hóa lợi suất: Chủ động giảm dần tỷ trọng tiền gửi ngân hàng từ mức 75% xuống còn khoảng 55% đến 60% tổng danh mục; đồng thời tăng tỷ trọng trái phiếu doanh nghiệp có bảo lãnh thanh toán và trái phiếu chính phủ lên mức 30% đến 35%. Mục tiêu nâng tỷ suất sinh lời bình quân toàn danh mục thêm từ 1.0% đến 1.8%/năm trong giai đoạn 2021–2023. Chủ thể thực hiện: Ban Đầu tư phối hợp Hội đồng Quản trị BIC.

2. Tăng cường quy mô vốn chủ sở hữu và tích lũy thặng dư: Thực hiện tăng vốn điều lệ thực góp từ 1.000 tỷ đồng lên mức 1.500 tỷ đồng thông qua phát hành thêm cổ phiếu cho cổ đông hiện hữu và giữ lại từ 40% đến 50% lợi nhuận sau thuế hàng năm để tái đầu tư trước năm 2025. Chủ thể thực hiện: Đại hội đồng Cổ đông và Ban Điều hành BIC.

3. Ứng dụng công nghệ thông tin và số hóa quản trị danh mục: Triển khai phần mềm quản lý danh mục đầu tư tự động hóa, tích hợp hệ thống cảnh báo sớm rủi ro thị trường và dự báo dòng tiền bồi thường theo thời gian thực nhằm cắt giảm 30% thời gian phê duyệt giải ngân trong niên độ tài chính 2022–2024. Chủ thể thực hiện: Khối Công nghệ thông tin và Phòng Quản lý rủi ro BIC.

4. Nâng cao năng lực chuyên môn của đội ngũ cán bộ đầu tư: Tổ chức đào tạo chuẩn hóa nghiệp vụ phân tích tài chính quốc tế, phấn đấu đạt tỷ lệ trên 80% chuyên viên đầu tư sở hữu các chứng chỉ chuyên nghiệp trước năm 2024. Chủ thể thực hiện: Ban Tổng Giám đốc và Phòng Nhân sự BIC.

Về phía cơ quan quản lý, kiến nghị Bộ Tài chính sớm hoàn thiện khung pháp lý về phái sinh lãi suất và nới lỏng linh hoạt biên độ đầu tư đối với các doanh nghiệp có biên khả năng thanh toán vượt trên 200% chuẩn an toàn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban điều hành và chuyên viên quản lý quỹ tại các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ: Học hỏi mô hình phân bổ nguồn vốn an toàn, nắm vững phương pháp tái cấu trúc danh mục tiền gửi sang trái phiếu để gia tăng biên lợi nhuận ròng mà không vi phạm quy định pháp luật.

2. Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên cao học chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng: Sử dụng công trình như một tài liệu tham khảo học thuật chuyên sâu về quản trị tài chính doanh nghiệp bảo hiểm, kết hợp giữa lý thuyết trung gian tài chính và số liệu thực chứng cụ thể tại thị trường Việt Nam.

3. Cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Tài chính, Cục Quản lý và Giám sát Bảo hiểm): Tham khảo các bằng chứng thực tiễn về mức độ tác động của trần hạn mức đầu tư đến hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp bảo hiểm, phục vụ công tác xây dựng và sửa đổi văn bản quy phạm pháp luật.

4. Các định chế tài chính, ngân hàng mẹ và nhà đầu tư chiến lược: Hiểu rõ cơ chế tạo lập dòng tiền và quản trị thanh khoản trong mô hình liên kết bảo hiểm - ngân hàng (bancassurance), từ đó thiết kế các gói sản phẩm tài chính liên kết có tỷ suất sinh lời tối ưu.

Câu hỏi thường gặp

Hoạt động đầu tư nguồn vốn đóng vai trò như thế nào đối với lợi nhuận của BIC? Do đặc thù phí bảo hiểm thu trước nhưng bồi thường phát sinh sau, dòng tiền nhàn rỗi được BIC giải ngân vào các kênh sinh lời. Khoản thu từ hoạt động đầu tư đóng góp trên 60% tổng lợi nhuận trước thuế của BIC giai đoạn 2017–2019, đóng vai trò trụ cột bù đắp chi phí bồi thường nghiệp vụ bảo hiểm gốc.

Quy định pháp luật hiện hành giới hạn tỷ lệ đầu tư vốn dự phòng của BIC ra sao? Theo Điều 98 Luật Kinh doanh bảo hiểm và Nghị định số 73/2016/NĐ-CP, doanh nghiệp phi nhân thọ phải duy trì tối thiểu 25% dự phòng thường xuyên tại tổ chức tín dụng. Hạn mức tối đa vào cổ phiếu hoặc góp vốn là 35%, vào bất động sản và cho vay là 20% nguồn vốn dự phòng nhàn rỗi.

Vì sao BIC duy trì tỷ trọng tiền gửi ngân hàng lên tới trên 70% trong giai đoạn 2017–2019? Bảo hiểm phi nhân thọ chịu áp lực thanh toán bồi thường ngắn hạn và khó dự đoán chính xác. Việc duy trì từ 70% đến 80% vốn tại các ngân hàng thương mại uy tín giúp BIC bảo đảm tính thanh khoản tuyệt đối, bảo toàn vốn và giữ biên khả năng thanh toán cao hơn từ 150% đến 200% mức tối thiểu.

Những chỉ tiêu tài chính nào quan trọng nhất để đánh giá hoạt động đầu tư của doanh nghiệp bảo hiểm? Ba chỉ tiêu cốt lõi gồm: Tổng số vốn đầu tư bình quân (đo lường quy mô tài chính), Lợi nhuận thuần từ hoạt động đầu tư (đo lường giá trị thặng dư tạo ra) và Tỷ suất lợi nhuận trên tổng vốn đầu tư (phản ánh hiệu quả sinh lời của từng đồng vốn thực tế giải ngân).

Doanh nghiệp bảo hiểm có được phép vay nợ ngân hàng để mở rộng quy mô đầu tư không? Theo quy định pháp luật Việt Nam, doanh nghiệp bảo hiểm tuyệt đối không được đi vay vốn để đầu tư trực tiếp hoặc ủy thác đầu tư. Toàn bộ 100% nguồn vốn sử dụng cho hoạt động đầu tư phải xuất phát từ vốn chủ sở hữu thực có và quỹ dự phòng nghiệp vụ nhàn rỗi hợp pháp.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quản trị đầu tư nguồn vốn nhàn rỗi tại doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ trong nền kinh tế thị trường.
• Đánh giá chi tiết thực trạng đầu tư của BIC giai đoạn 2017–2019 với tỷ suất sử dụng vốn đạt từ 90% đến 95% và tỷ suất sinh lời bình quân đạt khoảng 6.5% đến 7.5%/năm.
• Chỉ rõ hạn chế cốt lõi trong cơ cấu danh mục của BIC khi tiền gửi ngân hàng chiếm trên 70%, dẫn đến hiệu quả sinh lời dài hạn chưa được tối ưu hóa.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp đột phá giúp BIC chuyển dịch danh mục sang trái phiếu doanh nghiệp, tăng vốn điều lệ lên 1.500 tỷ đồng và số hóa 100% quy trình quản trị rủi ro.
• Kiến nghị Bộ Tài chính và các cơ quan hữu quan hoàn thiện hành lang pháp lý, tạo điều kiện phát triển thị trường vốn an toàn và bền vững.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là xây dựng một mô hình quản trị danh mục đầu tư cân bằng giữa an toàn thanh khoản và tối đa hóa lợi nhuận cho BIC. Kế hoạch triển khai giai đoạn 2020–2025 xác định lộ trình từng bước tái cơ cấu tài sản, hiện đại hóa công nghệ và nâng chuẩn nhân sự. Các nhà quản lý doanh nghiệp bảo hiểm, chuyên gia tài chính và các nhà nghiên cứu hãy vận dụng ngay khung phân tích và các giải pháp thực chứng từ luận văn này để nâng tầm chiến lược quản trị đầu tư tại đơn vị mình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. HOẠT ĐỘNG ĐẦU TƯ NGUỒN VỐN TẠI CÔNG TY BẢO HIỂM 1. Tổng quan về công ty bảo hiểm 1. Lịch sử hình thành và phát triển của công ty bảo hiểm Trong suốt quá trình hình thành và phát triển của mình, loài người luôn phải đối mặt với rất nhiều rủi ro, bất trắc như thiên tai, địch hoạ, tai nạn, bệnh tật… và cao hơn nữa là những biến động về kinh tế, chính trị, xã hội… gây sáo trộn cuộc sống, thậm chí đe doạ tới tính mạng và của cải của mình.

Chính vì vậy, ngay từ xa xưa con người con người đã có ý thức về những bất trắc có thể xảy ra với mình và tìm cách phòng tránh chúng như việc xây dựng một kho thóc lúa dự trữ chung phòng khi mất mùa chiến tranh…. Đời sống kinh tế xã hội của loài người càng phát triển, các rủi ro tiềm ẩn mà loài người có thể gặp phải càng phức tạp, khó lường và vì thế mà nhu cầu được bảo vệ, được an toàn của con người ngày càng cao. Ngành bảo hiểm ra đời chính là để đáp ứng nhu cầu đó của con người. Vậy bảo hiểm là gì và nó đã hình thành và phát triển như thế nào? Mặc dù bảo hiểm xuất hiện khá lâu nhưng do đặc thù của ngành nghề này nên chưa có một định nghĩa thống nhất về bảo hiểm.

Tuy nhiên, khái niệm có nội dung đầy đủ và logic nhất đó là: “Bảo hiểm là một sự cam kết bồi thường của người bảo hiểm với người được bảo hiểm về những thiệt hại mất mát của đối tượng bảo hiểm do một rủi ro đã thỏa thuận gây ra với điều kiện người được bảo hiểm đã thuê bảo hiểm cho đối tượng bảo hiểm đó và nộp một khoản tiền gọi là phí bảo hiểm” Ý tưởng về bảo hiểm được coi là xuất hiện khá lâu, nhưng hợp đồng bảo hiểm chính thức đầu tiên được phát hiện cho đến nay được ký kết năm 1347 tại Italia. Đó là hợp đồng bảo hiểm hàng hải đầu tiên. Tiếp theo bảo hiểm hàng hải, năm 1666, ở Anh đã xảy ra một vụ cháy lớn, một thảm hoạ lớn 8 nhất trong lịch sử, đã thiêu huỷ trên 13.000 toà nhà, dẫn đến nhu cầu bảo hiểm hoả hoạn trở nên cần thiết và đầu năm 1667, công ty bảo hiểm hoả hoạn đầu tiên được thành lập tại nước Anh (Võ Thị Pha, 2010). Dần dần, bảo hiểm đã được mở rộng với nhiều loại hình khác nhau như bảo hiểm nhân thọ, bảo hiểm trách nhiệm, bảo hiểm con người, bảo hiểm xe cơ giới, bảo hiểm nông nghiệp… Như vậy, bảo hiểm xuất hiện do sự tồn tại khách quan của các rủi ro và từ mong muốn được bảo đảm an toàn về mặt tài chính của con người.

Bảo hiểm thực chất là việc phân chia tổn thất của một hoặc một số người cho tất cả những người tham gia bảo hiểm cùng chịu. Ban đầu bảo hiểm ra đời một cách tự phát, một nhóm người đứng ra thu phí và nhận trách nhiệm thanh toán bồi thường cho những người tham gia bảo hiểm trong trường hợp rủi ro, quy mô bảo hiểm nhỏ và cũng chỉ ở một số lĩnh vực hạn hẹp. Cùng với quá trình phát triển kinh tế xã hội, để đáp ứng các yêu cầu bảo hiểm ngày càng đa dạng, với độ phức tạp ngày càng cao, đòi hỏi sự ra đời của các công ty bảo hiểm có tổ chức khoa học, chặt chẽ và hoạt động ngày càng chuyên nghiệp. Ngày nay, Công ty bảo hiểm là doanh nghiệp hoạt động kinh doanh trong lĩnh vực bảo hiểm, được thành lập, tổ chức, hoạt động theo quy định của pháp luật như Luật doanh nghiệp, Luật kinh doanh bảo hiểm và các quy định khác của pháp luật có kiên quan đến loại hình kinh doanh bảo hiểm, tái bảo hiểm, môi giới bảo hiểm.

Theo Luật kinh doanh bảo hiểm Việt Nam năm 2000, công ty bảo hiểm được phân thành hai loại là bảo hiểm gốc và tái bảo hiểm. Công ty bảo hiểm gốc cung cấp dịch vụ bảo hiểm trực tiếp cho khách hàng tham gia bảo hiểm, còn công ty tái bảo hiểm thì không trực tiếp cung cấp dịch vụ cho khách hàng tham gia bảo hiểm mà chỉ nhận tái bảo hiểm từ các công ty bảo hiểm gốc. 9 Theo nghiệp vụ bảo hiểm thì công ty bảo hiểm được phân thành công ty bảo hiểm phi nhân thọ và công ty bảo hiểm nhân thọ. Công ty bảo hiểm phi nhân thọ thực hiện những nghiệp vụ bảo hiểm liên quan tới tài sản, trách nhiệm và tính mạng của người tham gia bảo hiểm.

Đặc điểm chính của loại hình bảo hiểm phi nhân thọ là không mang tính chất tiết kiệm, nghĩa là khi hết hạn hợp đồng, người tham gia bảo hiểm sẽ không được hoàn trả lại số phí bảo hiểm đã đóng cho dù có hoặc không có tổn thất xảy ra đối với đối tượng bảo hiểm. Trong khi đó, công ty bảo hiểm nhân thọ thực hiện các nghiệp vụ bảo hiểm liên quan tới sinh mạng và mang tính chất tiết kiệm. Các khoản phí đóng định kỳ của hợp đồng bảo hiểm nhân thọ sẽ được tích luỹ lại và được thanh toán vào thời điểm đáo hạn của hợp đồng trên cơ sở số tiền bảo hiểm đã thoả thuận. Trong trường hợp khách hàng tham gia bảo hiểm đã đóng phí bảo hiểm đúng số kỳ quy định mà gặp phải những rủi ro không thể đóng phí bảo hiểm tiếp thì vẫn được bảo lưu hợp đồng và đến hết hạn hợp đồng vẫn được thanh toán toàn bộ số tiền bảo hiểm như đã thoả thuận.

Trong trường hợp người tham gia bảo hiểm tử vong thì được bồi hoàn toàn bộ số tiền đã quy định trong hợp đồng bảo hiểm. Công ty bảo hiểm có các đặc điểm cơ bản sau: a. Công ty bảo hiểm là doanh nghiệp chuyên ngành Công ty bảo hiểm là doanh nghiệp kinh doanh bình đẳng như các doanh nghiệp khác hoạt động trong nền kinh tế, do đó cũng mang đặc trưng của một doanh nghiệp, tự chịu trách nhiệm về hoạt động kinh doanh của mình và trong khuôn khổ pháp luật. Tuy vậy, ngành bảo hiểm là một ngành đặc thù trong nền kinh tế, gắn bó chặt chẽ với quốc tế dân sinh, được coi là một tổ chức kinh doanh đặc biệt, giữ vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế nên được nhà nước kiểm soát chặt chẽ.

Vì vậy, công ty bảo hiểm ngoài việc tuân thủ những quy định của Luật doanh nghiệp và hệ thống pháp lý chung thì công ty 10 bảo hiểm còn hoạt động dưới sự điều chỉnh của Luật kinh doanh bảo hiểm và các văn bản hướng dẫn thi hành luật này. Kinh doanh bảo hiểm là hoạt động của DNBH nhằm mục đích sinh lợi, theo đó DNBH chấp nhận rủi ro của bên mua bảo hiểm, trên cơ sở bên mua đóng phí bảo hiểm để doanh nghiệp trả tiền bảo hiểm cho người thụ hưởng hoặc bồi thường cho bên mua bảo hiểm khi có các sự kiện bảo hiểm xảy ra (Nguyễn Văn Định, 2003). Công ty bảo hiểm là trung gian tài chính Hoạt động kinh doanh bảo hiểm có đặc thù riêng đó là sự đảo ngược chu kỳ kinh doanh. Đặc điểm của hoạt động kinh doanh bảo hiểm là phí bảo hiểm được thanh toán trước, những cam kết thanh toán sẽ được thực hiện sau một khoảng thời gian hoặc cũng có thể không thực hiện nếu không có sự kiện xảy ra.

Như vậy, từ việc thu được phí bảo hiểm, công ty bảo hiểm có trong tay một quỹ tài chính rất lớn. Quỹ này không dùng để chi trả hết ngay nên công ty bảo hiểm có thể sử dụng phần nhàn rỗi này để đầu tư trở lại nền kinh tế như đầu tư cổ phiếu, trái phiếu, gửi ngân hàng, cho vay hay đầu tư bất động sản… Vai trò trung gian tài chính của công ty bảo hiểm còn thể hiện ở việc thông qua hoạt động kinh doanh bảo hiểm, công ty bảo hiểm có khả năng huy động những nguồn vốn quy mô nhỏ, đối tượng sở hữu rộng thành những nguồn vốn quy mô lớn, tập trung; từ những khoản phí bảo hiểm thu định kỳ trong những thời hạn khác nhau thành những nguồn vốn quy mô lớn được đầu tư theo thời hạn cụ thể thông qua hoạt động đầu tư. Công ty bảo hiểm thường không vay vốn phục vụ kinh doanh bảo hiểm Không như những doanh nghiệp khác, trước khi tổ chức hoạt động kinh doanh bảo giờ cũng cân đối những nguồn vốn tự có, phần vốn còn thiếu sẽ được huy động từ những nguồn khác như vay vốn ngân hàng, những tổ chức tín dụng khác… đối với công ty bảo hiểm, hoạt động vay vốn nhằm mục đích 11 kinh doanh bảo hiểm thường không xảy ra, trừ một số trường hợp đặc biệt như cần một lượng tiền để thanh toán bồi thường lớn. Khi mới thành lập, công ty bảo hiểm phải có vốn điều lệ nhất định không thấp hơn mức vốn pháp định.

Thông thường, công ty bảo hiểm phải ký quỹ một phần vốn điều lệ để đảm bảo khả năng thanh toán. Phần còn lại sẽ được tích luỹ tại công ty để dùng cho những hoạt động ban đầu và làm cơ sở đảm bảo cho những hợp đồng bảo hiểm mới. Sau khi những hợp đồng bảo hiểm được cung cấp, số phí bảo hiểm thu được sẽ trích lập các quỹ dự phòng nghiệp vụ theo quy định và một phần chuyển tái bảo hiểm. Như vậy, khi bắt đầu hoạt động, công ty bảo hiểm đã có khoản thu từ phí bảo hiểm, là cơ sở để trích lập các quỹ và chi phí cho hoạt động kinh doanh.

Các quỹ này cùng với vốn chủ sở hữu sẽ được phép đầu tư theo quy định nhằm thu lợi nhuận. Nguồn lợi nhuận này chiếm tỷ trọng lớn trong toàn bộ lợi nhuận của công ty bảo hiểm. Theo thời gian hoạt động, quỹ này sẽ ngày càng lớn và công ty bảo hiểm trở thành những nhà đầu tư hùng mạnh. Trừ trường hợp đặc biệt, khi có những tổn thất xảy ra trên diện rộng, hậu quả nghiêm trọng, toàn bộ quỹ dự phòng của công ty bảo hiểm không gánh vác nổichi phí bồi thường thì công ty bảo hiểm mới phải vay vốn để bù đắp nhằm đảm bảo những cam kết với khách hàng.

Trường hợp này hầu như không xảy ra trong hoạt động kinh doanh bảo hiểm trên toàn thế giới. Công ty bảo hiểm là pháp nhân có tính chất xã hội và có tính chất liên hiệp Công ty bảo hiểm tiếp nhận rủi ro, trách nhiệm với khách hàng rất lớn, vì vậy trên thế giới không có công ty bảo hiểm tư nhân. Bời vì nếu cá nhân đó gặp tai nạn, rủi ro thì không có người giải quyết tiếp các trách nhiệm đã nhận.