Phát triển công nghiệp phụ trợ ô tô: Kinh nghiệm châu Á & gợi ý cho Việt Nam

Tài liệu nghiên cứu Phát triển công nghiệp phụ trợ cho ngành sản xuất ô tô kinh nghiệm một số nước châu á và gợi ý cho, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Đỗ Phương Thùy
• Người hướng dẫn: PGS.TS Hà Văn Hội
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế đối ngoại
• Đề tài: Phát triển công nghiệp phụ trợ cho ngành sản xuất ô tô: Kinh nghiệm một số nước châu Á và gợi ý cho Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC PHÁT TRIỂN NGÀNH CÔNG NGHIỆP PHỤ TRỢ TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ
• 1.1. Khái quát về công nghiệp phụ trợ
• 1.1.1. Khái niệm
• 2. CHƯƠNG 2: PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP PHỤ TRỢ CHO NGÀNH SẢN XUẤT Ô TÔ CỦA MỘT SỐ NƯỚC CHÂU Á
• 3. CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ CÔNG NGHIỆP PHỤ TRỢ CHO NGÀNH SẢN XUẤT Ô TÔ CỦA VIỆT NAM THỜI GIAN QUA
• 4. CHƯƠNG 4: MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP PHỤ TRỢ CHO NGÀNH SẢN XUẤT Ô TÔ CỦA VIỆT NAM
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển công nghiệp phụ trợ cho ngành sản xuất ô tô

Công nghiệp phụ trợ (CNPT) đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển ngành sản xuất ô tô. Tại Việt Nam, CNPT vẫn còn non trẻ và chưa được chú trọng đúng mức. Việc phát triển CNPT không chỉ giúp giảm thiểu sự phụ thuộc vào nhập khẩu mà còn tạo ra giá trị gia tăng cho nền kinh tế. Nghiên cứu kinh nghiệm từ các nước châu Á như Nhật Bản, Trung Quốc và Thái Lan sẽ cung cấp những bài học quý giá cho Việt Nam.

1.1. Khái niệm và vai trò của công nghiệp phụ trợ

Công nghiệp phụ trợ được định nghĩa là các ngành sản xuất linh kiện, phụ tùng cho ngành công nghiệp lắp ráp. Vai trò của CNPT là cung cấp các đầu vào cần thiết, giúp tăng cường năng lực sản xuất và giảm chi phí cho doanh nghiệp.

1.2. Tình hình hiện tại của công nghiệp phụ trợ tại Việt Nam

Hiện nay, khoảng 70-80% sản phẩm phụ trợ cho ngành sản xuất ô tô tại Việt Nam vẫn phải nhập khẩu. Điều này cho thấy sự cần thiết phải phát triển CNPT để nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành công nghiệp ô tô trong nước.

II. Những thách thức trong phát triển công nghiệp phụ trợ cho ngành ô tô

Việc phát triển CNPT cho ngành sản xuất ô tô tại Việt Nam gặp nhiều thách thức. Các doanh nghiệp trong nước còn yếu về công nghệ, nguồn nhân lực và khả năng cạnh tranh. Hơn nữa, chính sách hỗ trợ từ nhà nước chưa đủ mạnh để khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào CNPT.

2.1. Thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao

Nguồn nhân lực cho ngành CNPT còn hạn chế về kỹ năng và trình độ. Điều này ảnh hưởng đến khả năng sản xuất và đổi mới công nghệ của các doanh nghiệp trong ngành.

2.2. Khó khăn trong việc tiếp cận công nghệ hiện đại

Nhiều doanh nghiệp sản xuất ô tô tại Việt Nam chưa tiếp cận được công nghệ tiên tiến. Việc này làm giảm khả năng cạnh tranh và chất lượng sản phẩm so với các nước trong khu vực.

III. Kinh nghiệm phát triển công nghiệp phụ trợ từ một số nước châu Á

Nhật Bản, Trung Quốc và Thái Lan là những nước có kinh nghiệm phong phú trong phát triển CNPT cho ngành sản xuất ô tô. Những chính sách hỗ trợ, đầu tư vào công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực là những yếu tố quan trọng giúp các nước này thành công.

3.1. Kinh nghiệm từ Nhật Bản trong phát triển CNPT

Nhật Bản đã xây dựng một hệ thống CNPT mạnh mẽ thông qua việc hỗ trợ các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Chính sách này giúp tăng cường khả năng cạnh tranh và giảm thiểu chi phí sản xuất.

3.2. Mô hình phát triển CNPT của Trung Quốc

Trung Quốc đã áp dụng nhiều chính sách khuyến khích đầu tư vào CNPT, từ đó tạo ra một mạng lưới cung ứng linh kiện phong phú cho ngành sản xuất ô tô.

IV. Giải pháp phát triển công nghiệp phụ trợ cho ngành sản xuất ô tô tại Việt Nam

Để phát triển CNPT cho ngành sản xuất ô tô, Việt Nam cần có những giải pháp đồng bộ. Cần tăng cường đầu tư vào công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực và xây dựng chính sách hỗ trợ hiệu quả cho các doanh nghiệp trong ngành.

4.1. Tăng cường đầu tư vào công nghệ và đổi mới sáng tạo

Việc đầu tư vào công nghệ hiện đại sẽ giúp các doanh nghiệp nâng cao năng lực sản xuất và chất lượng sản phẩm. Cần có các chương trình hỗ trợ từ nhà nước để khuyến khích đầu tư này.

4.2. Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành CNPT

Đào tạo nguồn nhân lực là yếu tố then chốt để phát triển CNPT. Cần có các chương trình đào tạo chuyên sâu nhằm nâng cao kỹ năng cho người lao động trong ngành sản xuất ô tô.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của công nghiệp phụ trợ tại Việt Nam

Phát triển CNPT cho ngành sản xuất ô tô là một nhiệm vụ cấp bách và cần thiết. Với những giải pháp đúng đắn, Việt Nam có thể xây dựng một hệ thống CNPT mạnh mẽ, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững cho ngành công nghiệp ô tô.

5.1. Tầm quan trọng của CNPT trong bối cảnh hội nhập

CNPT không chỉ giúp giảm thiểu sự phụ thuộc vào nhập khẩu mà còn tạo ra giá trị gia tăng cho nền kinh tế. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

5.2. Triển vọng phát triển CNPT trong tương lai

Với sự hỗ trợ từ chính phủ và sự nỗ lực của các doanh nghiệp, CNPT tại Việt Nam có thể phát triển mạnh mẽ trong tương lai, góp phần vào sự phát triển bền vững của ngành công nghiệp ô tô.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Công nghiệp phụ trợ (CNPT) đóng vai trò then chốt trong phát triển ngành sản xuất ôtô, đặc biệt trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế. Tại Việt Nam, hiện có khoảng 70-80% sản phẩm phụ trợ trong ngành sản xuất, lắp ráp ôtô phải nhập khẩu, làm giảm giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của ngành. Mục tiêu của luận văn là phân tích thực trạng phát triển CNPT cho ngành sản xuất ôtô tại Việt Nam, tham khảo kinh nghiệm từ các nước châu Á như Nhật Bản, Trung Quốc và Thái Lan từ cuối những năm 1990 đến nay, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp nhằm nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và sức cạnh tranh của ngành ôtô Việt Nam. Nghiên cứu tập trung trong giai đoạn từ cuối thập niên 1990 đến năm 2011, với phạm vi địa lý chủ yếu tại Việt Nam và ba quốc gia châu Á điển hình. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc góp phần phát triển ngành CNPT, tạo việc làm, thu hút đầu tư nước ngoài (FDI), đồng thời nâng cao năng lực sản xuất và hội nhập chuỗi giá trị toàn cầu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Khái niệm công nghiệp phụ trợ (Supporting Industry): CNPT được định nghĩa là các ngành sản xuất linh kiện, phụ tùng, nguyên vật liệu trung gian phục vụ cho ngành công nghiệp lắp ráp, đặc biệt là ôtô. CNPT thường do các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) đảm nhận, đóng vai trò tạo chuỗi giá trị và liên kết ngành.

• Mô hình kim cương cạnh tranh của Michael Porter (1990): Khả năng cạnh tranh của ngành công nghiệp phụ thuộc vào bốn yếu tố chính: điều kiện các yếu tố sản xuất, điều kiện cầu, các ngành CNPT và các ngành liên quan, cùng chiến lược, cơ cấu và cạnh tranh nội bộ ngành.

• Lý thuyết về mối quan hệ giữa FDI và CNPT: FDI thúc đẩy sự phát triển CNPT thông qua chuyển giao công nghệ, tạo thị trường cho các nhà cung cấp trong nước, đồng thời CNPT phát triển làm tăng sức hấp dẫn môi trường đầu tư.

Các khái niệm chính bao gồm tỷ lệ nội địa hóa, chất lượng – chi phí – giao hàng (QCD), dung lượng thị trường, khả năng xuất khẩu, và nguồn nhân lực kỹ thuật cao.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp phân tích tổng hợp, so sánh và quy nạp dựa trên dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo, sách chuyên khảo và số liệu thống kê của các tổ chức trong nước và quốc tế. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm các số liệu về sản lượng ôtô, tỷ lệ nội địa hóa, doanh thu ngành CNPT từ các nước Nhật Bản, Trung Quốc, Thái Lan và Việt Nam trong giai đoạn từ cuối những năm 1990 đến 2011. Phương pháp chọn mẫu tập trung vào các quốc gia có ngành CNPT phát triển mạnh trong khu vực châu Á nhằm rút ra bài học kinh nghiệm phù hợp cho Việt Nam. Phân tích số liệu được thực hiện bằng phương pháp thống kê mô tả và so sánh tỷ lệ phần trăm, kết hợp với diễn giải định tính để làm rõ các yếu tố ảnh hưởng và chính sách phát triển CNPT. Timeline nghiên cứu kéo dài trong khoảng 2 năm, bao gồm thu thập tài liệu, phân tích dữ liệu và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ nội địa hóa thấp tại Việt Nam: Hiện nay, tỷ lệ nội địa hóa trong ngành sản xuất ôtô Việt Nam chỉ đạt khoảng 5-10%, trong khi tại Thái Lan và Trung Quốc, tỷ lệ này đã vượt mức 40-50%. Ví dụ, Thái Lan có trên 700 nhà sản xuất linh kiện chính hãng và 1000 nhà sản xuất phụ trợ, đóng góp vào giá trị sản lượng công nghiệp ôtô đạt 17,5 tỷ USD, chiếm khoảng 12% GDP.

2. Vai trò của FDI trong phát triển CNPT: Các nước như Trung Quốc và Thái Lan đã tận dụng hiệu quả nguồn vốn FDI để phát triển CNPT, với chính sách ưu đãi thuế và hỗ trợ kỹ thuật. Tại Trung Quốc, doanh số ôtô năm 2009 đạt 13,5 triệu chiếc, trở thành nước sản xuất và tiêu thụ ôtô lớn nhất thế giới, với tốc độ tăng trưởng bình quân 16,74% trong gần 15 năm qua.

3. Chất lượng, chi phí và giao hàng (QCD) là yếu tố quyết định: Các nhà sản xuất ôtô tại Việt Nam gặp khó khăn trong việc đảm bảo QCD do thiếu các nhà cung cấp linh kiện trong nước có năng lực cạnh tranh. Trong khi đó, Thái Lan đã xây dựng mạng lưới cung cấp linh kiện ổn định, giúp giảm chi phí sản xuất và tăng tính cạnh tranh.

4. Nguồn nhân lực kỹ thuật cao còn hạn chế: Việt Nam đang thiếu hụt lao động có kỹ năng cao trong ngành CNPT, trong khi Nhật Bản và Thái Lan đã đầu tư mạnh vào đào tạo và phát triển nguồn nhân lực, góp phần nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến tỷ lệ nội địa hóa thấp tại Việt Nam là do nguồn lực tài chính hạn chế, công nghệ chưa phát triển, và thiếu chính sách hỗ trợ đồng bộ. So với Trung Quốc và Thái Lan, Việt Nam chưa có các cơ quan chuyên trách và chương trình phát triển CNPT bài bản. Ví dụ, Thái Lan thành lập Viện Ôtô Thái Lan và các cơ quan hỗ trợ kỹ thuật, tài chính cho CNPT, trong khi Việt Nam mới chỉ bắt đầu quan tâm đến lĩnh vực này. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ nội địa hóa và sản lượng ôtô giữa các nước, cũng như bảng thống kê doanh thu ngành CNPT và đóng góp vào GDP.

Việc phát triển CNPT không chỉ giúp giảm chi phí sản xuất mà còn tạo ra việc làm và thu nhập cho người lao động, đồng thời tăng sức hấp dẫn môi trường đầu tư FDI. Kinh nghiệm từ các nước cho thấy chính sách thu hút FDI kết hợp với phát triển nguồn nhân lực và hỗ trợ kỹ thuật là yếu tố then chốt để phát triển CNPT bền vững. Việt Nam cần học hỏi mô hình này để nâng cao năng lực cạnh tranh ngành ôtô trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng chính sách phát triển CNPT đồng bộ: Nhà nước cần ban hành các chính sách ưu đãi thuế, hỗ trợ tài chính và kỹ thuật cho các doanh nghiệp CNPT, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ, nhằm tăng tỷ lệ nội địa hóa lên ít nhất 30% trong vòng 5 năm tới.

2. Tăng cường thu hút và quản lý FDI hiệu quả: Tập trung thu hút các nhà đầu tư nước ngoài có công nghệ cao và cam kết chuyển giao công nghệ, đồng thời xây dựng cơ chế liên kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp FDI và nhà cung cấp trong nước để phát triển chuỗi cung ứng nội địa.

3. Phát triển nguồn nhân lực kỹ thuật cao: Đầu tư vào đào tạo nghề, nâng cao kỹ năng cho lao động trong ngành CNPT, phối hợp với các viện nghiên cứu và trường đại học để xây dựng chương trình đào tạo phù hợp, nhằm đáp ứng nhu cầu kỹ thuật và quản lý trong ngành.

4. Xây dựng hệ thống hỗ trợ kỹ thuật và nghiên cứu phát triển (R&D): Thành lập các trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm và phát triển sản phẩm CNPT, hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm và khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách: Giúp xây dựng và hoàn thiện các chính sách phát triển CNPT, tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp và thu hút FDI.

2. Doanh nghiệp sản xuất ôtô và CNPT: Cung cấp thông tin về xu hướng phát triển, các yếu tố ảnh hưởng và kinh nghiệm quốc tế để nâng cao năng lực sản xuất và quản lý.

3. Các tổ chức đào tạo và nghiên cứu: Làm cơ sở để thiết kế chương trình đào tạo, nghiên cứu phát triển công nghệ phù hợp với nhu cầu thực tiễn của ngành CNPT.

4. Nhà đầu tư trong và ngoài nước: Đánh giá tiềm năng và rủi ro khi đầu tư vào ngành CNPT tại Việt Nam, từ đó đưa ra quyết định đầu tư chính xác.

Câu hỏi thường gặp

1. Công nghiệp phụ trợ là gì và tại sao nó quan trọng với ngành ôtô?
   CNPT là các ngành sản xuất linh kiện, phụ tùng và nguyên vật liệu trung gian phục vụ ngành lắp ráp ôtô. Nó giúp giảm chi phí, nâng cao chất lượng và tăng tỷ lệ nội địa hóa, từ đó tăng sức cạnh tranh của ngành ôtô.

2. Tỷ lệ nội địa hóa hiện nay của ngành ôtô Việt Nam là bao nhiêu?
   Hiện tỷ lệ nội địa hóa chỉ đạt khoảng 5-10%, thấp hơn nhiều so với các nước như Thái Lan và Trung Quốc, nơi tỷ lệ này đạt trên 40%.

3. Vai trò của FDI trong phát triển CNPT như thế nào?
   FDI cung cấp vốn, công nghệ và tạo thị trường cho các doanh nghiệp CNPT trong nước, đồng thời thúc đẩy chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực sản xuất.

4. Những khó khăn chính trong phát triển CNPT tại Việt Nam là gì?
   Bao gồm nguồn vốn hạn chế, công nghệ lạc hậu, thiếu nguồn nhân lực kỹ thuật cao và chính sách hỗ trợ chưa đồng bộ.

5. Việt Nam có thể học hỏi gì từ kinh nghiệm của các nước châu Á?
   Cần xây dựng chính sách ưu đãi đồng bộ, phát triển nguồn nhân lực, tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp FDI và nhà cung cấp trong nước, đồng thời đầu tư vào R&D và hỗ trợ kỹ thuật.

Kết luận

• CNPT là yếu tố then chốt nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và sức cạnh tranh ngành sản xuất ôtô tại Việt Nam.
• Tỷ lệ nội địa hóa hiện còn thấp, gây hạn chế trong phát triển ngành và thu hút FDI.
• Kinh nghiệm từ Nhật Bản, Trung Quốc và Thái Lan cho thấy vai trò quan trọng của chính sách đồng bộ, nguồn nhân lực và liên kết doanh nghiệp.
• Việt Nam cần xây dựng chiến lược phát triển CNPT bài bản, tập trung vào thu hút FDI, đào tạo nhân lực và hỗ trợ kỹ thuật.
• Các bước tiếp theo bao gồm hoàn thiện chính sách, triển khai chương trình đào tạo và thiết lập hệ thống hỗ trợ R&D nhằm đạt mục tiêu phát triển CNPT bền vững đến năm 2025.

Hành động ngay hôm nay để nâng cao năng lực CNPT sẽ góp phần thúc đẩy ngành ôtô Việt Nam phát triển mạnh mẽ, hội nhập sâu rộng vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1- Cơ sở lý luận của việc phát triển ngành công nghiệp phụ trợ trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Chương 2 – Phát triển công nghiệp phụ trợ cho ngành sản xuất ôtô của một số nước châu Á. Chương 3 – Đánh giá công nghiệp phụ trợ cho ngành sản xuất ôtô của Việt Nam thời gian qua. Chương 4 - Một số giải pháp phát triển công nghiệp phụ trợ cho ngành sản xuất ôtô của Việt Nam.

8 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC PHÁT TRIỂN NGÀNH CÔNG NGHIỆP PHỤ TRỢ TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ 1. Khái quát về công nghiệp phụ trợ 1. Khái niệm Thuật ngữ công nghiệp phụ trợ (CNPT) được sử dụng khá rộng rãi nhưng cho đến nay khái niệm thế nào là CNPT, chuẩn quan niệm và cách hiểu thống nhất về CNPT vẫn chưa được hình thành. Khái niệm CNPT (Supporting Industry) bắt nguồn từ Nhật Bản vào khoảng giữa những năm 1980.

Tài liệu chính thức đầu tiên sử dụng thuật ngữ này là Sách trắng về Hợp tác kinh tế năm 1985 của Bộ Công nghiệp và Thương mại quốc tế (MITI) Nhật Bản (MITI đã đổi tên thành METI – Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp - từ tháng 1/2001). Trong tài liệu này, thuật ngữ CNPT được dùng để chỉ “các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) có đóng góp cho việc phát triển cơ sở hạ tầng công nghiệp ở các nước châu Á trong trung và dài hạn” hay “các SME sản xuất linh phụ kiện”. Mục đích của MITI tại thời điểm đó là thúc đẩy quá trình công nghiệp hóa và phát triển SME ở các nước ASEAN, đặc biệt là ASEAN 4 (gồm Indonesia, Malaysia, Philipines và Thái Lan). Hai năm sau đó, MITI giới thiệu thuật ngữ CNPT với các nước Châu Á trong Kế hoạch Phát triển Công nghiệp Châu Á mới (được biết đến với tên gọi New AID Plan).

Đây là chương trình hợp tác kinh tế toàn diện trên ba phương diện: viện trợ, đầu tư và thương mại. Trong chương trình này, CNPT chính thức được định nghĩa là “các ngành công nghiệp cung cấp những gì cần thiết như nguyên vật liệu thô, linh phụ kiện và hàng hóa tư bản cho các ngành công nghiệp lắp ráp” [3,tr. Trong định nghĩa này, phạm vi của CNPT là các 9 ngành công nghiệp sản xuất hàng hóa trung gian và hàng hóa tư bản cho công nghiệp lắp ráp, không phân biệt quy mô doanh nghiệp. Bên cạnh đó, có nhiều quan điểm cho rằng CNPT bao gồm những sản phẩm công nghiệp có vai trò hỗ trợ cho việc sản xuất một loại sản phẩm công nghiệp nhất định nào đó.

Tùy từng loại sản phẩm cụ thể sản xuất, những sản phẩm hỗ trợ đó có thể bao gồm nguyên liệu chính, vật liệu phụ, linh kiện, phụ tùng, các bộ phận (chi tiết) lẻ, nhiên liệu, phụ liệu, bao bì nhãn mác. Những sản phẩm hỗ trợ đó chính là một trong những loại yếu tố “đầu vào” của quá trình sản xuất công nghiệp. Do tính phức tạp của mối liên hệ sản xuất giữa các ngành công nghiệp, việc xác định loại CNPT của một ngành nào đó mang tính chất tương đối, để sản xuất sản phẩm CNPT lại cần có các ngành CNPT cho bản thân nó. Như vậy, CNPT là một thuật ngữ mơ hồ, nếu không có một định nghĩa cụ thể thì không thể xác định được đó là ngành công nghiệp nào và hỗ trợ cái gì, cho ai.

Tùy thuộc vào mục đích sử dụng của các nhà hoạch định chính sách mà phạm vi của CNPT nêu trong các chính sách, chiến lược công nghiệp rất khác nhau. Thái Lan định nghĩa CNPT là các doanh nghiệp sản xuất linh phụ kiện được sử dụng trong các công đoạn lắp ráp cuối cùng của các ngành công nghiệp sản xuất ôtô, máy móc và điện tử [3, tr. Trong khi đó bộ năng lượng Mỹ lại định nghĩa CNPT là những ngành công nghiệp cung cấp nguyên liệu và quy trình cần thiết để sản xuất ra sản phẩm trước khi chúng được đưa ra thị trường[3, tr. Mối liên hệ sản xuất giữa các ngành công nghiệp tồn tại như một tất yếu khách quan.

Trình độ phát triển công nghiệp càng cao, phân công lao động xã hội càng sâu sắc, mối liên hệ sản xuất đó càng phức tạp. Trong hoạch định chiến lược và chính sách công nghiệp của một quốc gia, việc xử lý quan hệ giữa 1 một ngành công nghiệp nào đó với các ngành phụ trợ của nó là vấn đề hết sức phức tạp. Mỗi quốc gia có cách thức riêng trong việc giải quyết mối quan hệ này. Trong bối cảnh Việt Nam hiện nay khó có thể áp dụng bất kỳ khái niệm sẵn có nào về CNPT của nước ngoài vì sự khác biệt về điều kiện kinh tế, trình độ phát triển và những thách thức mà mỗi nước phải đối mặt trong nền kinh tế toàn cầu.

Việt Nam với nguồn ngân sách có hạn, nền móng công nghiệp chưa phát triển, và dưới áp lực hội nhập và cạnh tranh quốc tế, khái niệm hạt nhân là phù hợp hơn cả để huy động được mọi nguồn lực cho sự phát triển của ngành công nghiệp hỗ trợ. Theo tác giả Nguyễn Thị Xuân Thúy tại Diễn đàn phát triển Việt Nam – Kyoto: CNPT là một nhóm các hoạt động công nghiệp cung cấp các đầu vào trung gian (gồm linh kiện, phụ tùng và công cụ để sản xuất ra các linh kiện phụ tùng này) cho các ngành công nghiệp lắp ráp và chế biến[3, tr. Trần Văn Thọ, khi nghiên cứu về CNPT, ông định nghĩa CNPT (supporting industries) là khái niệm chỉ toàn bộ những sản phẩm công nghiệp có vai trò hỗ trợ cho việc sản xuất các thành phẩm chính. Cụ thể là những linh kiện, phụ liệu, phụ tùng, sản phẩm bao bì, nguyên liệu để sơn, nhuộm, v., và cũng có thể bao gồm cả những sản phẩm trung gian, những nguyên liệu sơ chế.

Nếu kể các sản phẩm tương tự thì phạm vi sẽ rất rộng nhưng nếu thêm một đặc tính nữa sẽ thấy phạm vi rõ ràng hơn: Sản phẩm CNPT thường được sản xuất với quy mô nhỏ, thực hiện bởi các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Do đó, trong ngành ôtô, các bộ phận như động cơ, thân vỏ, chassis (khung gầm). thường không được kể là CNPT vì chủ yếu do các công ty lớn sản xuất với quy mô lớn. Trong ngành này, CNPT là những linh kiện, những phụ liệu ở cấp thấp hơn được cung cấp để sản xuất ra động cơ, thân vỏ.

1 Do các quan niệm khác nhau về CNPT, việc hiểu và vận dụng đúng khái niệm này trong các chính sách công nghiệp thường gặp nhiều khó khăn. Xem CNPT là những ngành sử dụng công nghệ thấp là một quan niệm sai lệch thường thấy ở các nước đang phát triển, dẫn đến không có các chính sách và đầu tư thỏa đáng. Trên thực tế, tùy vào mục tiêu và chiến lược mà khái niệm CNPT được hiểu, sử dụng hay tiếp nhận. Công nghê ̣g sản xuất, lắp ráp ôtô bao gồ m: (1) Công nghệ nguyên vật liệu; (2) Công nghệ chế tạo linh kiện ; (3) Công nghệ lắp ráp cụm ; (4) Công nghệ hoàn thành sản phẩm.

Trong đó , các bước công nghệ (1),(2),(3) là lĩnh vực công nghê ̣g sản xuất của công phụ trơ ̣g phục vụ cho ngành sản xuất, lắp ráp ôtô. nghiêp̣g Bướ c công nghê ̣g (4) là phần lắp ráp sản phẩm hoàn chỉnh. Sơ đồ công nghê ̣g sản xuất, lắp ráp ôtô như sau: Hình 1. Sơ đồ công nghê ̣vsả n xuấ t , lắ p rá p ôtô Công nghệ lắp ráp ô tô Công nghệ vật liệu Công nghệ chế tạo Lắ p cuṃtổ ng thà nh Thép và gang - Đúc kim loại, Khung, vỏ Nhựa hoá học nhựa, cao su, Động cơ, ly hợp, hộp số Kính, đệm cao su - Gia công áp lực, Trục truyền Sợi, gỗ, chất kết gia công chính xác, Bánh xe dính thuỷ lực Điện, ghế đệm Kim loaị màu Chế tạo cắt gọt, Lái, phanh, treo, gương Vải, cao su Kỹ thuâṭ điêṇ , điêṇ kính Vâṭ liêụ khá c tử ,.

Lắp ráp tổng thành ôtô 1 Theo các bước công nghệ trên, CNPT cho sản xuất, lắp ráp ôtô chủ yếu tập trung vào bước công nghệ (2) Công nghệ chế tạo và (3) Lắp ráp tổng thành. Riêng công nghệ vật liệu còn hạn chế, mới dừng lại một số sản phẩm như cao su (săm, lốp), vải. Do đó, CNPT sản xuất, lắp ráp ôtô Việt Nam mới dừng lại ở sản xuất một số linh kiện, phụ tùng mà nguyên liệu chủ yếu nhập khẩu. Đặc điểm Đối với Việt Nam, CNPT vẫn là ngành mới mẻ.

Việc xác định đúng đắn các đặc điểm của CNPT là vấn đề quyết định đến nhận thức của Nhà nước, của các doanh nghiệp đối với sự quan trọng của CNPT, và cũng là để tận dụng được lợi ích mà CNPT mang lại. Trước hết, CNPT bao quát toàn bộ những cơ sở công nghiệp làm ra các sản phẩm có vai trò hỗ trợ việc sản xuất các thành phẩm chính và được tiến hành tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Đây là hai thuộc tính đặc trưng của CNPT. Ngoài ra, CNPT còn có một số đặc điểm rất cần quan tâm nghiên cứu sau đây: CNPT là ngành phức tạp và rộng lớn, góp phần tạo nên chuỗi giá trị.

Khoa học kỹ thuật ngày càng phát triển, các sản phẩm sản xuất ra ngày càng tinh vi hơn, mỗi sản phẩm lại có vô số các chi tiết hợp thành. Một doanh nghiệp dù lớn đến mức nào cũng không thể và không nên tự mình sản xuất khép kín một sản phẩm. Do đó, để sản xuất một sản phẩm hoàn chỉnh cần sự tham gia của nhiều doanh nghiệp, của nhiều ngành khác nhau. Điều đó dẫn đến CNPT có phạm vi rất rộng, cả về mặt liên kết ngành hay địa lý.

Thêm vào đó, khi một ngành công nghiệp sản xuất hay lắp ráp một sản phẩm nhất định phát triển, nó cần có một hệ thống các ngành CNPT để cung cấp các chi tiết sản phẩm đó. Mặt khác, các doanh nghiệp được coi là phụ trợ cho sản phẩm đó lại cần các doanh nghiệp khác “phụ trợ”. Vì vậy để có hệ thống các ngành CNPT, ngoài việc phải phát triển các ngành công nghiệp cơ 1 bản (cao su, nhựa, cơ khí, năng lượng…) lại cần có sự phát triển của các ngành CNPT khác nữa. Như vậy, chỉ với một sản phẩm, chuỗi giá trị đã kéo dài và mở rộng ra hầu hết các ngành công nghiệp cơ bản và tạo ra giá trị cho nhiều ngành công nghiệp khác.

Mối quan hệ giữa CNPT trong nước và đầu tư trực tiếp nước ngoài. Đối với các nước đang phát triển, CNPT và đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) có quan hệ mật thiết với nhau, tương hỗ lẫn nhau và thể hiện trên nhiều khía cạnh.