CHƯƠNG 1 : CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN TRỊ PHÁT TRIỂN CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO THẠC SĨ 1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1.1 Các nghiên cứu trong nước Tác giả Nguyễn Đức Chính với cuốn giáo trình “Phát triển chương trình giáo dục” (2017) đã giới thiệu những thay đổi to lớn trong đời sống kinh tế - xã hội, khoa học và công nghệ quốc tế và trong nước, vai trò của giáo dục nói riêng và của giáo dục đại học nói riêng; trình bày những nội dung cơ bản về chương trình giáo dục, chương trình nhà trường, phát triển chương trình giáo dục, cách tiếp cận trong thiết kế chương trình giáo dục. Tác giả giới thiệu một cách chi tiết chu trình phát triển chương trình giáo dục từ khâu phân tích nhu cầu, xác định mục tiêu, thiết kế đến thực thi chương trình giáo dục; tác giả trình bày các mô hình đánh giá cải tiến chương trình giáo dục, các tiêu chí đánh giá và các hình thức đánh giá [8]. Các tác giả Lê Ngọc Đức, Trần Thị Hoài (2012) đã đề cập khá chi tiết về những khái niệm chung về chương trình; lí luận về phát triển CTĐT đại học; xây dựng chuẩn đầu ra và CTĐT theo cách tiếp cận của CDIO; xây dựng đề cương môn học; đánh giá thẩm định chương trình. Tuy nhiên, dù trình bày khá hệ thống về lí luận phát triển chương trình nhưng các tác giả lại chưa đề cập đến các vấn đề lập kế hoạch, tổ chức, lãnh đạo và kiểm tra hoạt động phát triển chương trình.[5] Tác giả Nguyễn Vũ Bích Hiền và các cộng sự (2015) trong cuốn “Phát triển và quản lí chương trình giáo dục” đã quan tâm nhiều đến hoạt động quản lí chương trình giáo dục.
Đây là một trong số ít công trình đề cập đến vần đề quản lí chương trình giáo dục. Các tác giả đã đi sâu phân tích về quy trình phát triển chương trình giáo dục (giới thiệu quy trình; phác thảo kế hoạch phát triển; xây dựng, thực hiện và đánh giá chương trình giáo dục). [13] Tác giả Phan Huy Hùng (2005) đã nghiên cứu về “Quản lý chương trình đào tạo cơ sở đảm bảo cơ chế tự chủ và chất lượng giáo đại học” khẳng định trong quản lý CTĐT từ góc độ vĩ mô và vi mô cần có nhận thức mới; cần được tiếp cận hệ thống với những giải pháp thoả đáng để đảm bảo tính hiệu lực, hiệu quả trong điều hành, chấp hành cũng như đáp ứng các yêu cầu về chất lượng giáo dục đại học. [14] 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Các tác giả cũng đã đề cập cụ thể đến vấn đề quản lí CTĐT bậc đại học và cao đẳng ở Việt Nam.
Trong đó, các tác giả đã quan tâm đến phân cấp quản lí CTĐT, khối lượng kiến thức tối thiếu của CTĐT, một số vấn đề về CTĐT sau đại học. Tuy nhiên những vấn đề cốt lõi về quản lý PTCTĐT như thực hiện các chức năng quản lý trong hoạt động quản lý CTĐT lại ít được đề cập đến.2 Các nghiên cứu nước ngoài Theo Oliva (2006) phát triển chương trình được chia thành 12 bước: 1) xác định nhu cầu của sinh viên, 2) xác định nhu cầu của xã hội, 3) xác định mục đích chương trình, 4) xác định mục tiêu chương trình, 5) sắp xếp và thực hiện chương trình, 6) xác định mục đích giảng dạy, 7) xác định các mục tiêu giảng dạy, 8) lựa chọn các chiến lược giảng dạy, 9) thực hiện các chiến lược đánh giá, 10) lựa chọn lại phương pháp kiểm tra - đánh giá, 11) đánh giá giảng dạy và 12) đánh giá chương trình. [29] Tác giả Judy McKimm (2007) đã nghiên cứu về “Thiết kế và phát triển chương trình đào tạo”, chỉ ra các mô hình thiết kế và phát triển chương trình đào tạo, các phương pháp giám sát việc thực hiện chương trình đào tạo và phân tích các yếu tố góp phần vào việc nâng cao chất lượng dạy và học hiệu quả. Theo cách tiếp cận này, các tác giả quan tâm đến toàn diện các vấn đề liên quan đến phát triển CTĐT : quy trình về xây dựng và phát triển chương trình, quan hệ giữa CTĐT và chuẩn đầu ra, giữa CTĐT với năng lực của SV, thiết kế chương trình đào tạo theo hướng tích hợp; quan hệ giữa CTĐT với hoạt động giảng dạy và học tập, với việc đánh giá quá trình học tập của SV, việc kiểm định CTĐT và đưa ra các triển vọng trong tương lai của phương pháp tiếp cận CDIO trên toàn thế giới,.
[24] Tóm tại, nhiều tác giả đã nghiên cứu về chương trình đào tạo, phát triển chương trình đào tạo và quản lý phát triển chương trình đào tạo cả trong và ngoài nước. Tuy nhiên công tác quản trị PTCTĐT khá là mới và hiện là một phạm trù mới 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ở Việt Nam. Chưa có tác giả đi sâu về công tác quản trị một cách toàn diện về PTCTĐT chuyên ngành MBA để nó đáp ứng thời đại 4.0 và nhu cầu phát triển của xã hội.2 Các khái niệm cơ bản 1.1 Chương trình đào tạo Qua nghiên cứu các tài liệu trong và ngoài nước liên quan đến lĩnh vực PTCTĐT, tác giả nhận thấy rằng thuật ngữ CTĐT được định nghĩa và giải thích theo nhiều cách khác nhau. White (1995) cho rằng "Chương trình là một kế hoạch đào tạo phản ánh các mục tiêu giáo dục, đào tạo mà nhà trường theo đuổi.
Bản kế hoạch đó cho biết nội dung và phương pháp dạy và học cần thiết để đạt được mục tiêu đề ra". Bản thiết kế tổng thể đó cho biết toàn bộ nội dung cần đào tạo, chỉ rõ nh ững gì trông đợi ở người học sau khóa học. CTĐT phác thảo quy trình cần thiết để thực hiện nội dung đào tạo, cho biết phương pháp đào tạo và cách thức kiểm tra, đánh giá kết quả học tập, tất cả những cái đó được sắp xếp theo một thời gian biểu chặt chẽ." Luật Giáo dục 2005 cũng quy định chương trình giáo dục đại học cụ thể như sau: "Chương trình giáo dục đại học thể hiện mục tiêu giáo dục đại học, quy định chuẩn kiến thức, kỹ năng, phạm vi và cấu trúc nội dung giáo dục đại học, phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động giáo dục, cách thức đánh giá kết quả giáo dục đối với các môn học, ngành, nghề, trình độ đào tạo của giáo dục đại học; bảo đảm liên thông với các chương trình giáo dục khác.” [3] Có thể nói rằng CTĐT là một khái niệm động, quan niệm về CTĐT được phát triển, mở rộng theo trình độ phát triển kinh tế - xã hội, của khoa học, kỹ thuật và công nghệ thông tin. Với mục đích góp phần tạo ra nguồn lực đáp ứng yêu cầu thị trường lao động ở các giai đoạn phát triển khác nhau của xã hội, CTĐT cũng phải phát triển và không ngừng được cập nhật để thực hiện được chức năng của mình.
8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tác giả luận văn có thể bày tỏ ý kiến như sau, CTĐT được hiểu là bản kế hoạch được trình bày một cách có hệ thống toàn bộ hoạt động đào tạo với thời gian xác định trong đó mô tả chuẩn đầu ra, nội dung, phương pháp, phương tiện và hình thức tổ chức dạy học, cách thức đánh giá kết quả đào tạo.2 Phát triển chương trình đào tạo Khái niệm PTCTĐT (curriculum development) có nhiều cách hiểu khác nhau. Theo Wentling (1993) thì “PTCTĐT là quá trình thiết kế CTĐT. Sản phẩm của quá trình này là một bản kế hoạch mô tả CTĐT với đầy đủ mục tiêu, nội dung, phương pháp, các phương tiện hỗ trợ đào tạo và cách đánh giá kết quả học tập của học viên”. Tuy nhiên, CTĐT sau khi được đưa vào thực thi, được đánh giá thì những thông tin phản hồi đó luôn được sử dụng ngay trong các giai đoạn của quá trình đào tạo để hoàn thiện chương trình.
Đến khi kết thúc một chu trình đào tạo thì việc đánh giá toàn bộ chương trình cũng sẽ cung cấp thông tin để cải tiến chương trình hoặc xây dựng lại chương trình cho chu kỳ sau cùng với việc phân tích các nhu cầu mới về đào tạo. Cứ thế CTĐT cũng sẽ được hoàn thiện và không ngừng phát triển cùng với quá trình đào tạo. PT CTĐT vì vậy cũng vẫn là một quá trình liên tục khép kín, khâu nọ tác động đến khâu kia và nó được hoàn thiện, phát triển liên tục. Theo Wentling, đó là một quá trình định hướng hoạt động và hành động.
Nó cũng là quá trình làm cho công việc đào tạo bất luận là lớn hay nhỏ cũng trở nên có tính hệ thống hơn là phương tiện giúp thiết kế và thực thi các hoạt động đào tạo được hiệu quả hơn. Phát triển chương trình đào tạo là một hoạt động hết sức cần thiết cho bất kỳ một hoạt động đào tạo nào dù là lớn hay nhỏ. Nguyễn Thanh Sơn (2014) cho rằng, PTCTĐT là quá trình liên tục làm hoàn thiện CTĐT. Theo cách định nghĩa này, PTCTĐT bao hàm cả việc biên soạn hay xây dựng một chương trình mới hoặc cải tiến một CTĐT hiện có.
Bên cạnh đó, chúng ta sử dụng thuật ngữ “phát triển” CTĐT thay cho từ “xây dựng”, “thiết kế” hay “biên soạn” CTĐT, vì “phát triển” bao hàm cả sự thay đổi, bổ sung liên tục. Phát triển là một chu trình mà điểm kết thúc sẽ lại là điểm khởi đầu, kết quả là một CTĐT mới và ngày càng tốt hơn nữa. [7] 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Mary Gillesania Alvior (2014) nhận định “PTCTĐT được định nghĩa là một kế hoạch, là một quá trình có mục đích, tiến bộ và có hệ thống để tạo ra những cải tiến tích cực trong hệ thống giáo dục. Mọi sự thay đổi hoặc phát triển của thế giới, CTĐT trong các nhà trường đều bị ảnh hưởng bởi đó là một nhu cầu thiết yếu trong việc cập nhật CTĐT để giải quyết được các vấn đề của xã hội”.
PTCTĐT có phạm vi rất rộng bởi nó không chỉ xoay quanh nhà trường, người học và giáo viên mà còn thể hiện sự phát triển của xã hội nói chung.” [20] Như vậy khái niệm PTCTĐT xem việc xây dựng chương trình là một quá trình chứ không phải là một trạng thái hoặc một giai đoạn tách biệt của quá trình đào tạo. Đặc điểm của cách nhìn nhận này là luôn phải tìm kiếm các thông tin phản hồi ở tất cả các khâu về CTĐT để kịp thời điều chỉnh từng khâu của quá trình xây dựng và hoàn thiện chương trình nhằm không ngừng đáp ứng tốt hơn với yêu cầu ngày càng cao về chất lượng đào tạo của xã hội.