mở đầu bằng việc phát minh ra động cơ hơi nớc và xây dựng các tuyến đờng sắt. Với việc từ khi có sự ra đời của đầu máy hơi nớc của Jame Watt vào giữa thế ki 18, kéo dài cho đến giữa thế kỉ 19 với nền tảng là các phát minh cơ bản nh máy hơi nớc, máy kéo sợi, máy dệt, các lò luyện thép, tàu thủy, tàu hỏa chạy bằng hơi nớc, sử dụng than đá. Nó diễn ra ở một số nớc Tây Âu nh Anh, Pháp, Ý, Hà Lan. Với nền tảng công nghệ là máy hơi nớc và công nghệ cơ khí.
Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ nhất đã thay thế hệ thông kĩ thuật cũ có tính truyền thống của thời đại nông nghiệp kéo dài. So với trớc đây chủ yếu sử dụng gỗ và sức mạng cơ bắp đó là lao động thủ công, giản đơn, sức nớc, sức gió, sức kéo của động vật thì với cuộc cách mạng lần thứ nhất này với nhiều thay đổi với nguồn động lực là máy hơi nớc và nguồn nguyên, nhiên vật liệu và năng lợng mới là sắt và than đá khiến lực lợng sản xuất đợc thúc đây và phát triển mạnh mẽ, tạo nên sự phát triển vợt bậc của nền công nghiệp và nền kinh tế. Có thê nói đây là giai đoạn quá độ từ nền sản xuất nông nghiệp sang nền sản xuất cơ khí. Đặc trng cơ bản nhất của cuộc cách mạng công nghiệp diễn ra vào thời kỳ này là, nền kinh tế giản đơn, quy mô nhỏ, sản xuất vốn dựa trên lao động chân tay đợc thay thế bằng sản xuất công nghiệp và chế tạo máy móc quy mô lớn.
Tác động của cách mạng công nghiệp là vô cùng sâu rộng. Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ hai bắt đầu vào khoảng năm 1870, khi các tiến bộ về kinh tế kĩ thuật cí đợc phát triển nhờ sự phát triển của tàu hơi noc, dong sat. Đến cuối thế kỉ 19, động lực cho cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ hai là động cơ đốt trong và máy móc sử dụng điện. Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ hai tiếp tục ngay từ nửa sau thế ki 19 đến đầu thé ki 20.
Nh vậy cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ hai ra đời sau gần 100 năm so với cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ nhất- từ khoảng năm 1870 đến khi Thế chiến I nỗ ra với việc sử dụng năng lợng điện đề tạo ra nền sản xuất quy mô lớn. Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ hai diễn ra khi có sự phát triển của ngành điện, vận tải, hóa học, sản xuất thép, và đặc biệt là sản xuất tiêu dòng hàng loạt đã tạo nên những tiền đề mới và là cơ sở vững chắc đề phát triển nền công nghiệp ở mức cao hơn nữa. Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ hai đợc chuẩn bị bằng quá trình phát triển gần 100 năm của các lực lợng sản xuất trên cơ sở của nền sản xuất đại cơ khí và bằng sự phát triển của khoa học trên cơ sở của nền sản xuất đại cơ khí và bằng sự phát triển của khoa học trên cơ sở kĩ thuật. Yếu tố quyết định của cuộc cách mạng này là chuyên sang sản xuất trên cơ sở điện, cơ khí và sang giai đoạn tự động hóa cục bộ trong sản xuất, tạo ra các ngành mới trên cơ sở khoa học thuần toy, biến khoa học thành một ngành lao động đặc biệt.
Cuộc cách mạng này đã mở ra một kỉ nguyên sản xuất hàng loạt, đợc thúc đẩy bởi sự ra đời của điện và dây truyền lắp ráp. Công nghiệp hóa còn lan rộng hơn tới Nhật Bản sau thời Minh Trị Duy Tân, và thâm nhập sâu và nớc Nga là quốc gia phát triển bùng no vào đầu Thế chiến I. Tóm lại, đặc trng của cuộc cách mạng công nghiệp lần này là việc sử dụng năng lợng điện và sự ra đời của các dây truyền sản xuất hàng loạt trên quy mô lớn. Cuộc cách mạng lần thứ 2 này diễn ra khi có sự phát triển của ngành điện, vận tải, hóa học, sản xuất thép, và sản xuất tiêu dùng hàng loạt đóng vai trò quan trọng.
Yếu tố quyết định của cuộc cách mạng này là sản xuất trên cơ sở điện - cơ khí sang giai đoạn tự động hóa cục bộ trong sản xuất tạo ra các ngành mới trên cơ sở khoa học thuần tÚy, biến khoa học trở thành một ngành lao động đặc biệt. Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ hai đã mở ra kỉ nguyên sản xuất hàng loạt, đợc thúc đây bởi sự ra đời của điện và dây chuyền lắp ráp. Về t tởng kinh tế - xã hội, cuộc cách mạng này tạo ra những tiền đề thắng lợi của cuộc chủ nghĩa xã hội ở quy mô thế giới. Cách mạng công nghiệp lần thứ ba xuất hiện cũng gần 100 năm sau so với cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ hai, tức là khoảng năm 1969-1970, với sự ra đời và lan rộng của công nghệ thông tin, sử dụng điện tử và công nghệ thông tin để tự động hóa sản xuất.
Cuộc cách mạng này thờng đợc gọi là cuộc cách mạng máy tính hay cách mạng số bởi vì nó đợc xúc tác bởi sự phát triển của chất bán dẫn, siêu máy tính, máy tính cá nhân và Internet (thập niên 1990). Động lực thúc đây của cuộc cách mạng này là nhờ cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại. So với hai cuộc cách mạng công nghiệp trớc là chỉ thay thế một phần chức năng lao động chân tay của con ngời bằng máy móc cơ khí, hoặc tự động hóa một phan, hay tự động hóa cục bộ, thì khác biệt của cuộc cách mạng này là sự thay thế phần lớn và hầu hết chức năng của con ngời bao gồm lao động chân tay lẫn trí óc bằng các thiết bị máy móc tự động hóa hoàn toàn trong quá trình sản xuất nhất định. Cơ sở năng lợng của cuộc cách mạng này là từ năng lợng hạt nhân dựa trên nguyên tắc phân rã hạt nhân với những chất thải gây ô nhiễm môi trờng, đến dựa trên nguyên tắc hoàn toàn mới và ngợc hắn lại, đó là tông hợp hạt nhân, thờng đợc gọi là tổng hợp nhiệt hạch.
Đây là nguồn năng lợng của tơng lai, không gây ô nhiễm môi trờng, không gây ra các thảm họa môi trờng cho nhân loại. Cách mạng công nghiệp lần thứ ba này đã làm cho lực lợng sản xuất phát triển nhanh chóng theo hai hớng chủ yếu. Thứ nhất là thay đổi chức năng và vị trí của con ngời trong sản xuất trên cơ sở dịch chuyển từ nền tảng điện- cơ khí sang nền tảng cơ- điện tử và cơ- vi điện tử. Thứ hai là chuyên sang sản xuất trên cơ sở các ngành công nghệ cao nh công nghệ thông tin, công nghệ nano, công nghệ vật liệu, công nghệ sinh học, công nghệ năng lợng mới, công nghệ vũ trụ,.
Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ ba dựa trên nền tảng cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại không chỉ góp phần tiết kiệm lao động sống nh cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ nhất và thứ hai mà đã tạo điều kiện tiết kiệm hơn các tài nguyên thiên nhiên và nguồn lực xã hội, cho phép chỉ phí tơng đối ít hơn các phơng tiện sản xuất dé tạo ra còng một khối long hang hóa tiêu dùng. 10 Thuật ngữ “Cách mạng công nghiệp lần thứ tơ” hay còn gọi là “Công nghiệp 4.0”, lần đầu tiên đợc đa ra tại Hội chợ Công nghệ Hannover, Cộng hòa Liên bang Đức năm 2011. Trong tháng 10 năm 2012, Nhóm cộng tác của Đức về “Công nghiệp 4.0” doi su chu trì của Siegfried Dais (Robert Bosch GmbH) va Henning Kagermann (Acatech) da trình bày các nguyên tắc Công nghiệp 4.0 đề xuất thực hiện đối với Chính phủ Đức. Ngày 8/4/2013 cũng tại Hội chợ Hannover, báo cáo cuối của Nhóm công tác Công nghiệp 4.0 đã đợc trình bày.
Đó cũng là tên gọi của làn sóng thay đổi sản xuất đang diễn ra tại Đức. Ngày 20/1/2016 tại Diễn đàn Kinh tế thế giới lần thứ 46 đã khai mạc tại thành phố Davos-Klosters của Thụy Sỹ, chủ đề “Làm chủ cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ £° đã có sự tham gia của 2500 đại biểu từ hơn 100 quốc gia còng nhiều nguyên thủ và giám đốc điều hành của các tập đoàn lớn trên thế giới. Tại diễn đàn này, Chủ tịch Diễn đàn Kinh tế thế giới Davos, Giáo s Klaus Schwad, ngời Đức đã phát biểu: “Chúng ta đang tiến tới một cuộc cách mạng công nghệ, công nghiệp làm thay đổi cơ bản lối sống, phong cách làm việc và cách thức giao tiếp. Xét về phạm vi và mức độ và tính phức tạp, sự di chuyên này không giỗng với bất kỳ điều gì mà con ngời từng trải qua”.
Theo định nghĩa của giáo s Klaus Schwab thì “Cách mạng công nghiệp lần đầu tiên sử dụng năng lợng nớc và hơi nớc để cơ giới hóa sản xuất. Cuộc cách mạng lần 2 diễn ra nhờ ứng dụng điện năng đề sản xuất hàng loạt. Cách mạng lần 3 sử dụng điện tử và công nghệ thông tin để tự động hóa sản xuất. Bây giờ, cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ t đang nảy nở từ cuộc cách mạng lần 3, nó kết hợp các công nghệ lại với nhau, làm mờ ranh giới giữa vật lí, kĩ thuật số và sinh ho” [1].
Khái niệm trên đã trở thành chủ đề chính của Diễn đàn kinh tế lớn nhất thế giới năm 2016. Nh vật bản chất của cách mạng công nghiệp lần thứ t là dựa trên nền tảng công nghệ số và tích hợp tất cả các công nghệ thông minh để tối u hóa quy trình, phơng thức sản xuất, nhấn mạnh những công nghệ đang và sẽ có tác động lớn nhất là công nghệ in 3D, công nghệ sinh học, công nghệ vật liệu mới, công nghệ tự động hóa, ngời máy, trí tuệ nhân tạo,. 11 Bối cảnh ra đời dẫn đến cuộc cách mạng cộng nghiệp lần thứ t do 5 nguyên nhân chính có thé ké đến. Thứ nhất là cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008-2009 đã đặt ra cho nhiều nớc, nhiều doanh nghiệp phải điều chỉnh, thay đổi căn bản mô hình phát triển để hớng tới các mô hình phát triển mới hiệu quả hơn bền vững hơn.
Thứ hai là nhiều nền kinh tế phát triển, nhất là Mỹ và phơng Tây có dấu hiệu suy yếu sau khủng hoảng tài chính toàn cầu, đang đứng trớc sức ép lớn phải tái cơ cấu kinh tế để giành lại sản xuất và việc làm, vị thế dẫn dắt trong các ngành công nghệ cao.