Nâng Cao Chất Lượng Giáo Dục Kỹ Năng Mềm Cho Sinh Viên Đại Học Quốc Gia Hà Nội

Luận văn thạc sĩ phân tích nâng cao chất lượng giáo dục kỹ năng mềm cho sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội trong thời đại công nghiệp 4.0.

• Tác giả: Nguyễn Thị Linh
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Anh Tuấn
• Trường học: Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Triết học
• Đề tài: Nâng Cao Chất Lượng Giáo Dục Kỹ Năng Mềm Cho Sinh Viên Đại Học Quốc Gia Hà Nội Trong Thời Đại Cách Mạng Công Nghiệp 4.0
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CUỘC CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0 VÀ VIỆC NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC KỸ NĂNG MỀM CHO SINH VIÊN ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
• 1.1. Cách mạng công nghiệp 4.0
• 1.2. Sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội
• 1.3. Việc giáo dục kỹ năng mềm cho sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội
• 1.4. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CỦA VIỆC GIÁO DỤC KỸ NĂNG MỀM CHO SINH VIÊN ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRONG THỜI ĐẠI CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0
• 2.1. Thực trạng việc học tập kỹ năng mềm của sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội trong thời đại cách mạng công nghiệp 4.0
• 2.2. Những vấn đề đặt ra đối với việc nâng cao chất lượng giáo dục kỹ năng mềm cho sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội trong thời đại công nghiệp 4.0
• 2.3. Giải pháp nâng cao kỹ năng mềm cho sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội trong thời đại công nghiệp 4.0
• 2.4. Tiểu kết chương 2
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giáo dục Kỹ năng Mềm Tổng quan về tầm quan trọng Đánh Giá

Thế giới đang bước vào giai đoạn Cách mạng Công nghiệp 4.0, ảnh hưởng sâu rộng đến mọi lĩnh vực, đặc biệt là giáo dục. Giáo dục kỹ năng mềm trở nên vô cùng quan trọng để sinh viên thích ứng với những thay đổi mạnh mẽ. Trang bị kỹ năng mềm giúp sinh viên theo kịp thời đại và trở thành lực lượng sản xuất chính của xã hội. Việt Nam hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới, áp dụng thành tựu cách mạng sản xuất mới sẽ giúp tham gia hiệu quả chuỗi giá trị toàn cầu và đẩy nhanh quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Các cải cách công nghệ mang tính đột phá của Cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0 đem đến những kỳ diệu trong sản xuất và năng suất lao động. Nó cũng tạo nên sự thay đổi trong cung - cầu lao động trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng.

1.1. Kỹ năng mềm và nhu cầu của thị trường lao động 4.0

Thị trường lao động không chỉ đòi hỏi sinh viên có trình độ chuyên môn cao mà còn cần ngoại ngữ và kỹ năng mềm để hội nhập, cạnh tranh trên thị trường lao động thế giới và Việt Nam. Phần lớn sinh viên tốt nghiệp hiện nay được trang bị kiến thức chuyên môn phù hợp. Tuy nhiên, các kỹ năng mềm như giao tiếp, làm việc nhóm, giải quyết vấn đề, tìm kiếm thông tin còn hạn chế. Trang bị kỹ năng mềm cần thiết giúp sinh viên ứng phó với những thay đổi của thị trường lao động. Cách mạng Công nghiệp 4.0 mang lại nhiều cơ hội nhưng cũng không ít thách thức, đặc biệt trong lĩnh vực giáo dục đại học.

1.2. Sinh viên ĐHQGHN Chuyển đổi tư duy và hành động Phân Tích

Sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội cần thay đổi từ tư duy nhận thức đến hành động để thích nghi với môi trường ngày càng có nhiều biến động và phát triển không ngừng. Để làm được vậy, sinh viên không chỉ cần trang bị những kỹ năng cứng (thuộc về chuyên môn) mà còn cần trang bị kỹ năng nghề nghiệp, kỹ năng mềm cần thiết. Xuất phát từ những vấn đề lý luận và thực tiễn trên, việc nâng cao chất lượng giáo dục kỹ năng mềm cho sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội trong thời đại Cách mạng Công nghiệp 4.0 là vô cùng cần thiết. Các trường đại học cần có những giải pháp phù hợp để trang bị cho sinh viên những kỹ năng này.

II. Thách thức Giáo dục Kỹ năng Mềm cho sinh viên Thực Trạng

Mặc dù tầm quan trọng của kỹ năng mềm đã được thừa nhận, quá trình giáo dục kỹ năng mềm cho sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Các chương trình đào tạo hiện tại chưa thực sự chú trọng đến việc phát triển kỹ năng mềm một cách bài bản và hệ thống. Phương pháp giảng dạy còn nặng về lý thuyết, ít thực hành và thiếu tính tương tác. Cơ sở vật chất và đội ngũ giảng viên có kinh nghiệm trong lĩnh vực này còn hạn chế. Việc đánh giá kỹ năng mềm của sinh viên cũng chưa có những tiêu chí rõ ràng và công cụ đo lường hiệu quả.

2.1. Khung chương trình đào tạo kỹ năng mềm Khoảng trống và hạn chế

Chương trình đào tạo kỹ năng mềm hiện tại ở nhiều trường đại học vẫn còn mang tính hình thức, chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế của sinh viên và doanh nghiệp. Nội dung giảng dạy thường dàn trải, thiếu trọng tâm và không gắn liền với các tình huống cụ thể trong công việc. Nhiều môn học chỉ tập trung vào việc truyền đạt kiến thức lý thuyết mà bỏ qua việc rèn luyện kỹ năng thực hành cho sinh viên. Sự phối hợp giữa các môn học và hoạt động ngoại khóa trong việc phát triển kỹ năng mềm còn rời rạc và thiếu đồng bộ.

2.2. Phương pháp giảng dạy và đánh giá kỹ năng mềm Đánh Giá

Phương pháp giảng dạy kỹ năng mềm còn nhiều hạn chế, chủ yếu là các bài giảng lý thuyết khô khan, ít có sự tương tác giữa giảng viên và sinh viên. Các hoạt động thực hành, thảo luận nhóm, đóng vai thường ít được sử dụng. Việc đánh giá kỹ năng mềm của sinh viên chủ yếu dựa vào các bài kiểm tra trắc nghiệm hoặc tiểu luận, khó đánh giá được khả năng vận dụng kỹ năng vào thực tế. Thiếu các công cụ và phương pháp đánh giá khách quan, chính xác và toàn diện.

III. Cách Nâng cao Kỹ năng Mềm Giải pháp toàn diện cho sinh viên

Để nâng cao chất lượng giáo dục kỹ năng mềm, cần có một giải pháp toàn diện, bao gồm việc đổi mới chương trình đào tạo, phương pháp giảng dạy và đánh giá. Các trường đại học cần xây dựng khung chương trình đào tạo kỹ năng mềm bài bản, hệ thống, đáp ứng nhu cầu thực tế của sinh viên và doanh nghiệp. Áp dụng các phương pháp giảng dạy tích cực, tăng cường thực hành, tương tác và tạo cơ hội cho sinh viên trải nghiệm thực tế. Xây dựng hệ thống đánh giá kỹ năng mềm khách quan, chính xác và toàn diện.

3.1. Thiết kế chương trình đào tạo kỹ năng mềm Chi Tiết

Chương trình đào tạo cần được thiết kế dựa trên nhu cầu thực tế của sinh viên và yêu cầu của thị trường lao động. Nội dung cần tập trung vào các kỹ năng mềm thiết yếu như giao tiếp, làm việc nhóm, giải quyết vấn đề, tư duy sáng tạo, lãnh đạo, quản lý thời gian và khả năng thích ứng. Chương trình nên bao gồm các môn học lý thuyết, các buổi thực hành, các dự án nhóm và các hoạt động ngoại khóa. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các môn học và hoạt động để tạo ra một quá trình học tập liên tục và hiệu quả.

3.2. Đổi mới phương pháp giảng dạy kỹ năng mềm Phương Pháp

Giảng viên cần áp dụng các phương pháp giảng dạy tích cực, lấy sinh viên làm trung tâm. Sử dụng các kỹ thuật như thảo luận nhóm, đóng vai, trò chơi, tình huống giả định, dự án, nghiên cứu trường hợp. Tạo môi trường học tập cởi mở, thân thiện, khuyến khích sinh viên tham gia tích cực vào quá trình học tập. Sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông để hỗ trợ giảng dạy và tạo sự hứng thú cho sinh viên.

3.3. Xây dựng hệ thống đánh giá kỹ năng mềm hiệu quả Tiêu Chí

Cần xây dựng hệ thống đánh giá kỹ năng mềm khách quan, chính xác và toàn diện. Sử dụng các phương pháp đánh giá đa dạng như quan sát, phỏng vấn, bài tập tình huống, dự án nhóm, tự đánh giá và đánh giá đồng đẳng. Xây dựng các tiêu chí đánh giá rõ ràng, cụ thể và phù hợp với từng kỹ năng mềm. Sử dụng các công cụ đo lường và phần mềm hỗ trợ để đánh giá hiệu quả hơn. Cung cấp phản hồi thường xuyên và chi tiết cho sinh viên để họ có thể cải thiện kỹ năng của mình.

IV. Ứng dụng Kỹ năng Mềm Kết quả thực tiễn và bài học Nghiên Cứu

Việc triển khai các giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục kỹ năng mềm cần được đánh giá một cách khách quan và toàn diện. Các nghiên cứu thực tế cần được thực hiện để đánh giá hiệu quả của các chương trình đào tạo, phương pháp giảng dạy và hệ thống đánh giá. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin quan trọng để điều chỉnh và cải thiện các giải pháp. Các bài học kinh nghiệm từ các trường đại học khác trong và ngoài nước cũng cần được nghiên cứu và áp dụng một cách sáng tạo.

4.1. Nghiên cứu tác động của chương trình kỹ năng mềm đến sinh viên

Nghiên cứu cần tập trung vào việc đánh giá tác động của chương trình đào tạo kỹ năng mềm đến sự phát triển của sinh viên. Các chỉ số cần đo lường bao gồm: mức độ tự tin, khả năng giao tiếp, khả năng làm việc nhóm, khả năng giải quyết vấn đề, khả năng tư duy sáng tạo, khả năng lãnh đạo và khả năng thích ứng. Nghiên cứu nên sử dụng các phương pháp định lượng và định tính để thu thập và phân tích dữ liệu.

4.2. So sánh hiệu quả giáo dục kỹ năng mềm giữa các mô hình

Nghiên cứu cần so sánh hiệu quả của các mô hình giáo dục kỹ năng mềm khác nhau. Các mô hình có thể bao gồm: chương trình đào tạo chính khóa, chương trình đào tạo ngoại khóa, hoạt động câu lạc bộ, dự án tình nguyện và chương trình thực tập. So sánh nên dựa trên các tiêu chí như: chi phí, thời gian, mức độ tham gia của sinh viên, mức độ hài lòng của sinh viên và hiệu quả đạt được.

V. Tương lai Giáo dục Kỹ năng Mềm Định hướng phát triển Dự Báo

Giáo dục kỹ năng mềm sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong tương lai, đặc biệt trong bối cảnh Cách mạng Công nghiệp 4.0. Các trường đại học cần tiếp tục đổi mới và nâng cao chất lượng giáo dục kỹ năng mềm để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường lao động. Cần chú trọng đến việc phát triển các kỹ năng mềm mới, phù hợp với sự phát triển của công nghệ và xã hội. Cần tăng cường hợp tác giữa các trường đại học, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội để tạo ra một hệ sinh thái hỗ trợ phát triển kỹ năng mềm cho sinh viên.

5.1. Phát triển kỹ năng mềm thích ứng với công nghệ mới

Công nghệ mới đang thay đổi cách chúng ta làm việc và giao tiếp. Sinh viên cần được trang bị các kỹ năng mềm thích ứng với công nghệ mới như: khả năng sử dụng các công cụ trực tuyến, khả năng làm việc từ xa, khả năng cộng tác trực tuyến và khả năng quản lý thông tin. Các trường đại học cần tích hợp công nghệ vào chương trình đào tạo kỹ năng mềm để giúp sinh viên làm quen và sử dụng công nghệ một cách hiệu quả.

5.2. Hợp tác giữa trường đại học và doanh nghiệp

Hợp tác giữa trường đại học và doanh nghiệp là yếu tố quan trọng để nâng cao chất lượng giáo dục kỹ năng mềm. Doanh nghiệp có thể cung cấp cho sinh viên cơ hội thực tập, tham gia dự án thực tế và được hướng dẫn bởi các chuyên gia. Trường đại học có thể điều chỉnh chương trình đào tạo để đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp. Hợp tác giữa trường đại học và doanh nghiệp sẽ giúp sinh viên có được những kỹ năng mềm cần thiết để thành công trong công việc.

VI. Kết luận Tăng cường kỹ năng mềm cho sinh viên ĐHQGHN

Nâng cao chất lượng giáo dục kỹ năng mềm cho sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội trong thời đại Cách mạng Công nghiệp 4.0 là một nhiệm vụ cấp thiết. Để thực hiện thành công nhiệm vụ này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các trường đại học, giảng viên, sinh viên, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội. Với những nỗ lực không ngừng, sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội sẽ được trang bị đầy đủ kỹ năng mềm cần thiết để đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động và đóng góp vào sự phát triển của đất nước.

6.1. Tổng kết và đề xuất chính sách Tổng Kết

Khóa luận đã trình bày một cách tổng quan về tầm quan trọng của việc nâng cao chất lượng giáo dục kỹ năng mềm cho sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội trong bối cảnh Cách mạng Công nghiệp 4.0. Trên cơ sở phân tích thực trạng và đề xuất các giải pháp, khóa luận đưa ra một số khuyến nghị về chính sách cho các cơ quan quản lý giáo dục và các trường đại học. Các khuyến nghị này tập trung vào việc tăng cường đầu tư cho giáo dục kỹ năng mềm, hoàn thiện khung chương trình đào tạo, đổi mới phương pháp giảng dạy và xây dựng hệ thống đánh giá hiệu quả.

6.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo về kỹ năng mềm Triển Vọng

Trong tương lai, cần có thêm nhiều nghiên cứu về giáo dục kỹ năng mềm để hiểu rõ hơn về nhu cầu của thị trường lao động và tìm ra các phương pháp giảng dạy hiệu quả. Các nghiên cứu nên tập trung vào việc phát triển các kỹ năng mềm mới, phù hợp với sự phát triển của công nghệ và xã hội. Cần có sự phối hợp giữa các nhà nghiên cứu, giảng viên và doanh nghiệp để tạo ra những kết quả nghiên cứu có giá trị thực tiễn.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư (CMCN 4.0) với sự tích hợp sâu rộng giữa hệ thống vật lý, kỹ thuật số và công nghệ sinh học đang làm thay đổi căn bản phương thức sản xuất, quản trị và thị trường lao động toàn cầu. Tại Việt Nam, quá trình hội nhập kinh tế quốc tế thông qua các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (như CPTPP, EVFTA) đòi hỏi nguồn nhân lực không chỉ vững vàng về chuyên môn kỹ thuật mà còn phải đáp ứng các tiêu chuẩn cao về năng lực ngoại ngữ và kỹ năng bổ trợ. Mặc dù sinh viên tốt nghiệp các trường đại học tại Việt Nam nhìn chung được trang bị khối lượng kiến thức chuyên ngành đầy đủ, song năng lực thực hành kỹ năng mềm (giao tiếp, làm việc nhóm, giải quyết vấn đề, tư duy sáng tạo) vẫn bộc lộ nhiều điểm hạn chế, dẫn đến sự chênh lệch đáng kể giữa năng lực đào tạo và yêu cầu thực tiễn từ phía nhà tuyển dụng.

Xuất phát từ thực trạng trên, đề tài khóa luận "Nâng cao chất lượng giáo dục kỹ năng mềm cho sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội trong thời đại Cách mạng công nghiệp 4.0" của tác giả Nguyễn Thị Linh (ngành Triết học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội) được xây dựng nhằm giải quyết yêu cầu gắn kết lý luận giáo dục nhân văn với thực tiễn phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Mục tiêu chung của nghiên cứu là làm rõ các vấn đề lý luận về CMCN 4.0 và giáo dục kỹ năng mềm, phân tích thực trạng đào tạo và rèn luyện kỹ năng mềm của sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội (ĐHQGHN), từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả giáo dục kỹ năng mềm cho sinh viên trong bối cảnh mới. Nghiên cứu xác định ba nhiệm vụ cụ thể:

1. Làm rõ cơ sở lý luận về cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 và vai trò, đặc điểm của việc giáo dục kỹ năng mềm cho sinh viên đại học.
2. Phân tích, đánh giá thực trạng công tác giáo dục và học tập kỹ năng mềm của sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội giai đoạn từ năm 2015 đến nay.
3. Xác định những vấn đề đặt ra và đề xuất các nhóm giải pháp cơ bản nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục kỹ năng mềm cho sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội.

Đối tượng nghiên cứu của khóa luận là hoạt động giáo dục và học tập kỹ năng mềm của sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0. Phạm vi không gian tập trung vào các trường đại học thành viên và đơn vị đào tạo trực thuộc ĐHQGHN (tiêu biểu như Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Trường Đại học Ngoại ngữ, Trường Đại học Công nghệ, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên). Phạm vi thời gian nghiên cứu bao quát các dữ liệu và hoạt động thực tiễn từ năm 2015 đến năm 2019.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận được triển khai trên nền tảng thế giới quan và phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, kết hợp quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về con người, giáo dục - đào tạo và phát triển khoa học - công nghệ.

Khung lý thuyết của đề tài kế thừa và tổng hợp các nghiên cứu tiêu biểu về CMCN 4.0 và kỹ năng mềm:

• Lý thuyết về CMCN 4.0: Tác phẩm của GS. Klaus Schwab (Chủ tịch Diễn đàn Kinh tế Thế giới Davos), báo cáo tổng hợp của Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam do GS. Nguyễn Quang Thuấn chỉ đạo, các công trình của TSKH. Phan Xuân Dũng và PGS. Trần Thị Vân Hoa về tác động của CMCN 4.0 tới kinh tế - xã hội Việt Nam.
• Khung phân loại kỹ năng mềm chuẩn quốc tế: Khung 13 kỹ năng nghề nghiệp cốt lõi của Bộ Lao động Hoa Kỳ phối hợp cùng Hiệp hội Đào tạo và Phát triển Hoa Kỳ (ASTD); tài liệu "Kỹ năng hành nghề cho tương lai" của Úc (8 kỹ năng); khung phân loại của Bộ Phát triển Nguồn nhân lực và Kỹ năng Canada (HRSDC).
• Lý luận về giáo dục kỹ năng mềm trong nước: Các công trình nghiên cứu của Bùi Loan Thùy (về kỹ năng làm việc nhóm), Huỳnh Văn Sơn (về quản lý và rèn luyện kỹ năng mềm cho sinh viên sư phạm), Lê Thị Hồng Hạnh và Nguyễn Tòng Lâm về tổ chức hoạt động giáo dục kỹ năng mềm tại các cơ sở giáo dục đại học.

Nghiên cứu sử dụng phối hợp các phương pháp nghiên cứu khoa học cụ thể:

• Phương pháp nghiên cứu lý thuyết: Phân tích - tổng hợp tài liệu, trừu tượng hóa khoa học, hệ thống hóa - cấu trúc hóa, phương pháp lịch sử - cụ thể, quy nạp và diễn dịch nhằm làm rõ khái niệm kỹ năng cứng, kỹ năng mềm và bản chất quá trình giáo dục kỹ năng mềm.
• Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Thu thập và xử lý tài liệu thứ cấp từ các báo cáo thống kê của ĐHQGHN, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Viện Nghiên cứu Giáo dục; điều tra xã hội học bằng bảng hỏi đối với sinh viên ĐHQGHN; phỏng vấn sâu và tham vấn ý kiến chuyên gia quản lý giáo dục.

Nguồn dữ liệu của khóa luận bao gồm các văn bản quy phạm pháp luật của Chính phủ về ĐHQGHN (Nghị định 97/CP năm 1993, Nghị định 07/2001/NĐ-CP), số liệu xếp hạng giáo dục quốc tế (QS World University Rankings 2019, US News), quy định chuẩn đầu ra kỹ năng mềm của ĐHQGHN, cùng dữ liệu khảo sát 16 nhóm kỹ năng mềm thiết yếu do tác giả tiến hành trên nhóm sinh viên ĐHQGHN.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương I: Một số vấn đề lý luận về cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 và việc nâng cao chất lượng giáo dục kỹ năng mềm cho sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội

Chương I tập trung hệ thống hóa quá trình phát triển của các cuộc cách mạng công nghiệp, đặc điểm của sinh viên ĐHQGHN và cơ sở lý luận về giáo dục kỹ năng mềm:

1. Lịch sử và bản chất của CMCN 4.0: Tác giả điểm lại tiến trình từ CMCN lần thứ nhất (khởi phát khoảng năm 1784 với động cơ hơi nước của James Watt và cơ giới hóa sản xuất), lần thứ hai (khoảng năm 1870 với điện năng và dây chuyền sản xuất đại trà), lần thứ ba (khoảng 1969-1970 với máy tính cá nhân, chất bán dẫn và tự động hóa qua Internet thập niên 1990) đến CMCN 4.0 (khởi xướng tại Hội chợ Hannover 2011 và được đưa thành chủ đề chính tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới Davos 2016). Bản chất của CMCN 4.0 là sự hợp nhất giữa thế giới vật lý, kỹ thuật số và sinh học, dựa trên nền tảng dữ liệu lớn (Big Data), điện toán đám mây (Cloud Computing), Internet kết nối vạn vật (IoT), trí tuệ nhân tạo (AI), robot tự hành và công nghệ in 3D. Tốc độ phát triển diễn ra theo cấp số nhân, làm thay đổi cấu trúc chuỗi giá trị và đòi hỏi thị trường lao động phải tái cấu trúc nhanh chóng.

2. Bối cảnh Đại học Quốc gia Hà Nội và đặc điểm sinh viên: Tác giả khái quát lịch sử hình thành ĐHQGHN từ Đại học Đông Dương (1906), Đại học Quốc gia Việt Nam (1945), Trường Khoa học Cơ bản (1951), Đại học Tổng hợp Hà Nội và Đại học Sư phạm Hà Nội (1956), đến mốc thành lập ĐHQGHN theo Nghị định 97/CP (1993) và Nghị định 07/2001/NĐ-CP (2001). ĐHQGHN giữ vị thế hàng đầu Việt Nam, xếp trong top 1000 thế giới và hạng 124 châu Á (theo QS 2019), ngành Vật lý xếp hạng 502 thế giới (US News). Sinh viên ĐHQGHN có 6 đặc trưng nổi bật: được tiếp cận môi trường học thuật chất lượng cao; tích cực nghiên cứu khoa học; sôi nổi tham gia các phong trào văn thể mỹ; nhiệt tình tham gia hoạt động tình nguyện ("Tiếp sức mùa thi", "Làng trẻ", "Đội sinh viên tình nguyện vì môi trường"); chủ động quảng bá giá trị văn hóa - lịch sử; có tinh thần tự giác và trách nhiệm xã hội cao.

3. Khái niệm, cấu trúc và yêu cầu giáo dục kỹ năng mềm: Kỹ năng mềm được xác định là hệ thống năng lực tâm lý - xã hội chi phối cách thức con người tương tác với môi trường và công việc. Qua khảo sát thực tế, tác giả xác lập danh mục 16 kỹ năng mềm thiết yếu cho sinh viên ĐHQGHN, xếp theo thứ tự ưu tiên từ ngoại ngữ, giao tiếp, học và tự học, tư duy sáng tạo, làm việc nhóm đến quản lý thời gian, thuyết trình, giải quyết vấn đề, lãnh đạo, đàm phán và tổ chức công việc. Khóa luận nhấn mạnh quy tắc thành công nghề nghiệp bao gồm 25% kiến thức chuyên môn và 75% kỹ năng mềm; đồng thời chỉ ra tính cấp thiết của giáo dục kỹ năng mềm khi phương thức đào tạo tín chỉ làm giảm tính gắn kết tập thể truyền thống và đòi hỏi năng lực tự định hướng cao hơn ở người học.

Chương II: Thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả của việc giáo dục kỹ năng mềm cho sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội trong thời đại Cách mạng công nghiệp 4.0

Chương II đi sâu vào đánh giá thực trạng triển khai công tác đào tạo kỹ năng mềm tại ĐHQGHN từ hai phía: đơn vị quản lý/đào tạo và bản thân sinh viên, trên cơ sở đó xác lập các định hướng giải pháp:

1. Thực trạng từ phía cơ sở đào tạo: ĐHQGHN đã đưa chứng chỉ kỹ năng mềm thành điều kiện bắt buộc trong chuẩn đầu ra tốt nghiệp, giao Trung tâm Dự báo và Phát triển nguồn nhân lực (HDC) chịu trách nhiệm tổ chức đào tạo và khảo thí. Mô hình giảng dạy được thiết kế kết hợp (Blended Learning):

   • Hợp phần trực tuyến: Sinh viên tự học qua hệ thống học liệu "Các kỹ năng bổ trợ chuẩn quốc tế", làm bài kiểm tra độc lập trên máy tính và phải đạt tối thiểu 50% tổng số điểm.
   • Hợp phần trực tiếp: Tổ chức tập trung trên lớp với quy mô không quá 80 sinh viên/lớp, thời lượng 3 buổi (5 giờ tín chỉ/buổi, tương đương 50 phút/giờ tín chỉ), giảng viên là các chuyên gia, nhà quản lý doanh nghiệp có trình độ thạc sĩ trở lên.
   • Ví dụ tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (USSH), sinh viên được lựa chọn học 3 trong số 10 chuyên đề kỹ năng chính (giao tiếp hiệu quả, phỏng vấn tìm việc, quản lý thời gian, cân bằng cuộc sống, kiểm soát stress, tư duy tích cực sáng tạo, lắng nghe, trí tuệ cảm xúc, soạn thảo văn bản hành chính).

2. Thực trạng từ phía sinh viên: Bên cạnh kết quả đạt chuẩn đầu ra theo quy định, việc tiếp nhận kỹ năng mềm của sinh viên vẫn còn mang tính hình thức, học để đủ điều kiện xét tốt nghiệp. Một bộ phận sinh viên chủ động trau dồi qua các kênh bổ trợ:

   • Tham gia câu lạc bộ, phong trào Đoàn - Hội và tình nguyện (như CLB Thanh niên xung kích, CLB Hoa đá), song việc tuyển chọn vào các CLB nòng cốt còn khó khăn và hoạt động ở một số nơi còn nặng tính bề nổi. Điểm rèn luyện dành 10 điểm cho mục ý thức hoạt động xã hội nhằm khuyến khích sinh viên tham gia.
   • Tự học qua các nền tảng trực tuyến bên ngoài (Unica.vn, Kyna.vn) và đọc các đầu sách phát triển bản thân nổi tiếng (Bảy thói quen để thành đạt, Làm chủ tư duy thay đổi vận mệnh, Đánh thức con người phi thường trong bạn), tuy nhiên hình thức này chủ yếu dừng lại ở mức lý thuyết, thiếu môi trường tương tác thực hành.
   • Tham gia các khóa học chuyên sâu tại các trung tâm kỹ năng bên ngoài (như You Can Now với các khóa MC, thuyết trình, tổ chức sự kiện), nhưng chi phí cao là rào cản đối với sinh viên có hoàn cảnh khó khăn.
   • Đi làm thêm (bán hàng, gia sư) để tự tích lũy kỹ năng xử lý tình huống thực tế.

3. Những vấn đề đặt ra và hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả: Khóa luận đề xuất các nhóm giải pháp đồng bộ:

   • Nhóm giải pháp nâng cao nhận thức: Đổi mới công tác tuyên truyền giúp sinh viên và cán bộ quản lý nhận thức đúng đắn kỹ năng mềm là năng lực sống còn trong thời đại số, không phải là môn học đối phó.
   • Nhóm giải pháp đổi mới chương trình và phương pháp đào tạo: Tăng tỷ lượng thực hành tình huống, giảm thuyết trình thuần túy; áp dụng các phương pháp giảng dạy tích cực (nghiên cứu trường hợp, phương pháp dự án, thảo luận seminar); chuẩn hóa và cập nhật bộ học liệu của Trung tâm HDC theo sát yêu cầu số hóa của CMCN 4.0.
   • Nhóm giải pháp phát triển môi trường rèn luyện: Mở rộng quy mô, tạo điều kiện bình đẳng cho sinh viên tham gia các câu lạc bộ học thuật và tình nguyện; gắn kết đào tạo của nhà trường với các doanh nghiệp, cơ quan tuyển dụng; tạo điều kiện cho sinh viên trải nghiệm các dự án thực tế.
   • Nhóm giải pháp phát huy tính tự giáo dục: Khuyến khích sinh viên lập kế hoạch rèn luyện cá nhân, kết hợp học tập chuyên môn với tích lũy ngoại ngữ và kỹ năng tương tác xã hội.

---

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu đã đưa ra các số liệu và nhận định thực chứng phản ánh khoảng cách giữa chuẩn đào tạo và yêu cầu sử dụng lao động, được tổng hợp trong bảng dưới đây:

Chỉ số / Dữ liệu thực chứng	Tỷ lệ / Giá trị	Nguồn dẫn chứng trong văn bản
Đóng góp của kỹ năng mềm vào sự thành đạt nghề nghiệp	75% (Kiến thức chuyên môn chiếm 25%)	Tổng kết từ các nghiên cứu thực tiễn
Tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp bị đánh giá thiếu kỹ năng mềm	83%	Viện Nghiên cứu Giáo dục Việt Nam
Tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp không tìm được việc làm do thiếu kỹ năng mềm	37%	Viện Nghiên cứu Giáo dục Việt Nam
Tỷ lệ sinh viên phải được doanh nghiệp đào tạo lại hoặc bổ sung kỹ năng	> 13%	Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội
Tỷ lệ lao động mới tốt nghiệp cần kèm cặp lại tại nơi làm việc	Gần 40%	Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội
Tỷ lệ lao động cần thêm thời gian làm quen với công việc thực tế	41%	Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội
Tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp có việc làm tại Trường ĐH Ngoại ngữ (ULIS)	~95%	Báo cáo thống kê của ULIS - ĐHQGHN
Tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp có việc làm tại Trường ĐH Công nghệ (UET)	96,7%	Báo cáo kiểm định chất lượng của UET - ĐHQGHN
Tiêu chuẩn hoàn thành học phần kỹ năng mềm trực tuyến tại ĐHQGHN	Đạt $\ge$ 50% điểm kiểm tra	Quy chế đào tạo của Trung tâm HDC - ĐHQGHN

Về mặt giải pháp, tác giả đã hệ thống hóa mô hình đào tạo kết hợp (trực tuyến và trực tiếp) tại ĐHQGHN, chỉ rõ điểm nghẽn trong khâu tổ chức thực hành và đề xuất phương án cải tiến quy trình đánh giá kết quả học phần kỹ năng mềm theo hướng đánh giá sản phẩm thực tế (video, dự án, bài thuyết trình nhóm) thay vì kiểm tra trắc nghiệm lý thuyết đơn thuần.

Đóng góp mới của khóa luận so với các công trình đi trước là: trong khi các nghiên cứu trước đây chủ yếu dừng lại ở việc mô tả vai trò của kỹ năng mềm hoặc đánh giá kỹ năng mềm của sinh viên nói chung, khóa luận này đã đặt việc nâng cao chất lượng giáo dục kỹ năng mềm vào bối cảnh trực tiếp của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0; phân tích đặc thù của mô hình đại học đa ngành, tự chủ cao như ĐHQGHN; đồng thời tiếp cận toàn diện từ góc độ thể chế quản lý đào tạo (chuẩn đầu ra, trung tâm HDC) đến quá trình tự ý thức, tự rèn luyện của sinh viên.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tập trung chủ yếu vào khảo sát thực trạng đào tạo kỹ năng mềm tại một số trường đại học thành viên khối khoa học xã hội và tự nhiên thuộc ĐHQGHN trong khung thời gian từ 2015 đến 2019, chưa mở rộng đối sánh sâu với các đại học vùng hoặc các cơ sở đào tạo khối kỹ thuật ngoài hệ thống ĐHQGHN. Dữ liệu khảo sát tập trung vào các kỹ năng nền tảng (giao tiếp, làm việc nhóm, quản lý thời gian), chưa đi sâu định lượng mức độ thích ứng của sinh viên đối với các kỹ năng số đặc thù của CMCN 4.0 như kỹ năng xử lý dữ liệu lớn hay tương tác người - máy.

Hướng phát triển tiếp theo của đề tài có thể mở rộng khảo sát dọc (longitudinal study) theo dõi quá trình làm việc của sinh viên ĐHQGHN sau khi tốt nghiệp từ 1 đến 3 năm, nhằm đo lường chính xác mức độ tương thích giữa chứng chỉ kỹ năng mềm được cấp tại trường và sự thăng tiến nghề nghiệp thực tế trong môi trường kinh tế số.

---

Giá trị tham khảo

Công trình là tài liệu tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên các ngành Triết học, Xã hội học, Khoa học quản lý, Giáo dục học: Tham khảo phương pháp tiếp cận duy vật biện chứng trong việc phân tích một vấn đề xã hội - giáo dục cụ thể; quy trình thiết kế cấu trúc luận văn tốt nghiệp kết hợp giữa cơ sở lý luận và khảo sát thực tiễn.
• Cán bộ quản lý đào tạo và các trung tâm phát triển kỹ năng: Tham khảo dữ liệu thực chứng về mô hình đào tạo kết hợp (Blended Learning) của Trung tâm HDC - ĐHQGHN, những bất cập trong việc áp dụng chuẩn đầu ra kỹ năng mềm để cải tiến phương pháp giảng dạy và hình thức kiểm tra đánh giá.
• Người học đại học: Tiếp cận khung 16 kỹ năng mềm thiết yếu và các chỉ dẫn tự rèn luyện thông qua hoạt động ngoại khóa, việc làm thêm và tài liệu tự học.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận phân chia lịch sử các cuộc cách mạng công nghiệp như thế nào và điểm cốt lõi của CMCN 4.0 là gì?
Khóa luận phân chia thành 4 giai đoạn: lần thứ nhất (1784, động cơ hơi nước), lần thứ hai (1870, điện năng và sản xuất hàng loạt), lần thứ ba (1969-1970, máy tính và Internet) và lần thứ tư (khởi xướng 2011 tại Đức, 2016 tại Davos). Cốt lõi của CMCN 4.0 là sự tích hợp giữa các công nghệ vật lý, kỹ thuật số và sinh học, vận hành trên nền tảng Big Data, Cloud, IoT và Trí tuệ nhân tạo, phát triển theo hàm số mũ.

2. ĐHQGHN tổ chức đào tạo và đánh giá chuẩn đầu ra kỹ năng mềm cho sinh viên qua đơn vị nào và theo hình thức gì?
ĐHQGHN giao việc đào tạo và cấp chứng chỉ chuẩn đầu ra kỹ năng mềm cho Trung tâm Dự báo và Phát triển nguồn nhân lực (HDC). Hình thức đào tạo là kết hợp (Blended Learning): học trực tuyến trên Internet qua hệ thống bài giảng chuẩn quốc tế (yêu cầu đạt từ 50% điểm kiểm tra) và học trực tiếp trên lớp (3 buổi, mỗi buổi 5 giờ tín chỉ với sĩ số dưới 80 sinh viên) tập trung vào xử lý tình huống thực tế.

3. Tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (USSH), sinh viên được học những kỹ năng mềm nào?
Sinh viên USSH được đào tạo 3 trong số 10 kỹ năng mềm chính: giao tiếp hiệu quả, phỏng vấn tìm việc thành công, bí quyết cân bằng cuộc sống, thuyết trình ấn tượng, quản lý thời gian hiệu quả, kiểm soát stress, tư duy tích cực sáng tạo, lắng nghe hiệu quả, sử dụng trí tuệ cảm xúc trong công việc, và soạn thảo văn bản hành chính cơ bản.

4. Dữ liệu trong khóa luận chỉ ra thực trạng thiếu hụt kỹ năng mềm của sinh viên Việt Nam ra sao?
Dẫn theo số liệu của Viện Nghiên cứu Giáo dục Việt Nam, 83% sinh viên tốt nghiệp bị đánh giá là thiếu kỹ năng mềm và 37% không tìm được việc làm do nguyên nhân này. Theo số liệu của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, hơn 13% sinh viên phải được đào tạo lại, gần 40% phải được kèm cặp lại tại nơi làm việc và 41% cần thêm thời gian làm quen với công việc.

5. Khảo sát của tác giả xác định có bao nhiêu kỹ năng mềm cần thiết cho sinh viên ĐHQGHN và những kỹ năng nào đứng đầu?
Khảo sát xác định 16 kỹ năng mềm cần thiết. Trong đó, các kỹ năng đứng đầu theo thứ tự quan trọng nhất bao gồm: kỹ năng ngoại ngữ, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng học và tự học, kỹ năng tư duy sáng tạo, kỹ năng làm việc nhóm, và kỹ năng quản lý thời gian.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Linh đã giải quyết một cách có hệ thống vấn đề nâng cao chất lượng giáo dục kỹ năng mềm cho sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội dưới góc nhìn triết học và xã hội học giáo dục trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp 4.0. Tác giả đã làm rõ cơ sở lý luận, hệ thống hóa các mốc phát triển công nghệ và giáo dục, đồng thời phản ánh chân thực thực trạng đào tạo kỹ năng mềm tại ĐHQGHN thông qua các số liệu thống kê thực chứng. Các giải pháp được đề xuất mang tính đồng bộ, gắn kết giữa đổi mới cơ chế quản lý của nhà trường với việc phát huy năng lực tự giáo dục của sinh viên, đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong thời kỳ chuyển đổi số.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu bằng việc phát minh ra động cơ hơi nớc và xây dựng các tuyến đờng sắt. Với việc từ khi có sự ra đời của đầu máy hơi nớc của Jame Watt vào giữa thế ki 18, kéo dài cho đến giữa thế kỉ 19 với nền tảng là các phát minh cơ bản nh máy hơi nớc, máy kéo sợi, máy dệt, các lò luyện thép, tàu thủy, tàu hỏa chạy bằng hơi nớc, sử dụng than đá. Nó diễn ra ở một số nớc Tây Âu nh Anh, Pháp, Ý, Hà Lan. Với nền tảng công nghệ là máy hơi nớc và công nghệ cơ khí.

Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ nhất đã thay thế hệ thông kĩ thuật cũ có tính truyền thống của thời đại nông nghiệp kéo dài. So với trớc đây chủ yếu sử dụng gỗ và sức mạng cơ bắp đó là lao động thủ công, giản đơn, sức nớc, sức gió, sức kéo của động vật thì với cuộc cách mạng lần thứ nhất này với nhiều thay đổi với nguồn động lực là máy hơi nớc và nguồn nguyên, nhiên vật liệu và năng lợng mới là sắt và than đá khiến lực lợng sản xuất đợc thúc đây và phát triển mạnh mẽ, tạo nên sự phát triển vợt bậc của nền công nghiệp và nền kinh tế. Có thê nói đây là giai đoạn quá độ từ nền sản xuất nông nghiệp sang nền sản xuất cơ khí. Đặc trng cơ bản nhất của cuộc cách mạng công nghiệp diễn ra vào thời kỳ này là, nền kinh tế giản đơn, quy mô nhỏ, sản xuất vốn dựa trên lao động chân tay đợc thay thế bằng sản xuất công nghiệp và chế tạo máy móc quy mô lớn.

Tác động của cách mạng công nghiệp là vô cùng sâu rộng. Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ hai bắt đầu vào khoảng năm 1870, khi các tiến bộ về kinh tế kĩ thuật cí đợc phát triển nhờ sự phát triển của tàu hơi noc, dong sat. Đến cuối thế kỉ 19, động lực cho cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ hai là động cơ đốt trong và máy móc sử dụng điện. Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ hai tiếp tục ngay từ nửa sau thế ki 19 đến đầu thé ki 20.

Nh vậy cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ hai ra đời sau gần 100 năm so với cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ nhất- từ khoảng năm 1870 đến khi Thế chiến I nỗ ra với việc sử dụng năng lợng điện đề tạo ra nền sản xuất quy mô lớn. Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ hai diễn ra khi có sự phát triển của ngành điện, vận tải, hóa học, sản xuất thép, và đặc biệt là sản xuất tiêu dòng hàng loạt đã tạo nên những tiền đề mới và là cơ sở vững chắc đề phát triển nền công nghiệp ở mức cao hơn nữa. Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ hai đợc chuẩn bị bằng quá trình phát triển gần 100 năm của các lực lợng sản xuất trên cơ sở của nền sản xuất đại cơ khí và bằng sự phát triển của khoa học trên cơ sở của nền sản xuất đại cơ khí và bằng sự phát triển của khoa học trên cơ sở kĩ thuật. Yếu tố quyết định của cuộc cách mạng này là chuyên sang sản xuất trên cơ sở điện, cơ khí và sang giai đoạn tự động hóa cục bộ trong sản xuất, tạo ra các ngành mới trên cơ sở khoa học thuần toy, biến khoa học thành một ngành lao động đặc biệt.

Cuộc cách mạng này đã mở ra một kỉ nguyên sản xuất hàng loạt, đợc thúc đẩy bởi sự ra đời của điện và dây truyền lắp ráp. Công nghiệp hóa còn lan rộng hơn tới Nhật Bản sau thời Minh Trị Duy Tân, và thâm nhập sâu và nớc Nga là quốc gia phát triển bùng no vào đầu Thế chiến I. Tóm lại, đặc trng của cuộc cách mạng công nghiệp lần này là việc sử dụng năng lợng điện và sự ra đời của các dây truyền sản xuất hàng loạt trên quy mô lớn. Cuộc cách mạng lần thứ 2 này diễn ra khi có sự phát triển của ngành điện, vận tải, hóa học, sản xuất thép, và sản xuất tiêu dùng hàng loạt đóng vai trò quan trọng.

Yếu tố quyết định của cuộc cách mạng này là sản xuất trên cơ sở điện - cơ khí sang giai đoạn tự động hóa cục bộ trong sản xuất tạo ra các ngành mới trên cơ sở khoa học thuần tÚy, biến khoa học trở thành một ngành lao động đặc biệt. Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ hai đã mở ra kỉ nguyên sản xuất hàng loạt, đợc thúc đây bởi sự ra đời của điện và dây chuyền lắp ráp. Về t tởng kinh tế - xã hội, cuộc cách mạng này tạo ra những tiền đề thắng lợi của cuộc chủ nghĩa xã hội ở quy mô thế giới. Cách mạng công nghiệp lần thứ ba xuất hiện cũng gần 100 năm sau so với cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ hai, tức là khoảng năm 1969-1970, với sự ra đời và lan rộng của công nghệ thông tin, sử dụng điện tử và công nghệ thông tin để tự động hóa sản xuất.

Cuộc cách mạng này thờng đợc gọi là cuộc cách mạng máy tính hay cách mạng số bởi vì nó đợc xúc tác bởi sự phát triển của chất bán dẫn, siêu máy tính, máy tính cá nhân và Internet (thập niên 1990). Động lực thúc đây của cuộc cách mạng này là nhờ cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại. So với hai cuộc cách mạng công nghiệp trớc là chỉ thay thế một phần chức năng lao động chân tay của con ngời bằng máy móc cơ khí, hoặc tự động hóa một phan, hay tự động hóa cục bộ, thì khác biệt của cuộc cách mạng này là sự thay thế phần lớn và hầu hết chức năng của con ngời bao gồm lao động chân tay lẫn trí óc bằng các thiết bị máy móc tự động hóa hoàn toàn trong quá trình sản xuất nhất định. Cơ sở năng lợng của cuộc cách mạng này là từ năng lợng hạt nhân dựa trên nguyên tắc phân rã hạt nhân với những chất thải gây ô nhiễm môi trờng, đến dựa trên nguyên tắc hoàn toàn mới và ngợc hắn lại, đó là tông hợp hạt nhân, thờng đợc gọi là tổng hợp nhiệt hạch.

Đây là nguồn năng lợng của tơng lai, không gây ô nhiễm môi trờng, không gây ra các thảm họa môi trờng cho nhân loại. Cách mạng công nghiệp lần thứ ba này đã làm cho lực lợng sản xuất phát triển nhanh chóng theo hai hớng chủ yếu. Thứ nhất là thay đổi chức năng và vị trí của con ngời trong sản xuất trên cơ sở dịch chuyển từ nền tảng điện- cơ khí sang nền tảng cơ- điện tử và cơ- vi điện tử. Thứ hai là chuyên sang sản xuất trên cơ sở các ngành công nghệ cao nh công nghệ thông tin, công nghệ nano, công nghệ vật liệu, công nghệ sinh học, công nghệ năng lợng mới, công nghệ vũ trụ,.

Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ ba dựa trên nền tảng cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại không chỉ góp phần tiết kiệm lao động sống nh cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ nhất và thứ hai mà đã tạo điều kiện tiết kiệm hơn các tài nguyên thiên nhiên và nguồn lực xã hội, cho phép chỉ phí tơng đối ít hơn các phơng tiện sản xuất dé tạo ra còng một khối long hang hóa tiêu dùng. 10 Thuật ngữ “Cách mạng công nghiệp lần thứ tơ” hay còn gọi là “Công nghiệp 4.0”, lần đầu tiên đợc đa ra tại Hội chợ Công nghệ Hannover, Cộng hòa Liên bang Đức năm 2011. Trong tháng 10 năm 2012, Nhóm cộng tác của Đức về “Công nghiệp 4.0” doi su chu trì của Siegfried Dais (Robert Bosch GmbH) va Henning Kagermann (Acatech) da trình bày các nguyên tắc Công nghiệp 4.0 đề xuất thực hiện đối với Chính phủ Đức. Ngày 8/4/2013 cũng tại Hội chợ Hannover, báo cáo cuối của Nhóm công tác Công nghiệp 4.0 đã đợc trình bày.

Đó cũng là tên gọi của làn sóng thay đổi sản xuất đang diễn ra tại Đức. Ngày 20/1/2016 tại Diễn đàn Kinh tế thế giới lần thứ 46 đã khai mạc tại thành phố Davos-Klosters của Thụy Sỹ, chủ đề “Làm chủ cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ £° đã có sự tham gia của 2500 đại biểu từ hơn 100 quốc gia còng nhiều nguyên thủ và giám đốc điều hành của các tập đoàn lớn trên thế giới. Tại diễn đàn này, Chủ tịch Diễn đàn Kinh tế thế giới Davos, Giáo s Klaus Schwad, ngời Đức đã phát biểu: “Chúng ta đang tiến tới một cuộc cách mạng công nghệ, công nghiệp làm thay đổi cơ bản lối sống, phong cách làm việc và cách thức giao tiếp. Xét về phạm vi và mức độ và tính phức tạp, sự di chuyên này không giỗng với bất kỳ điều gì mà con ngời từng trải qua”.

Theo định nghĩa của giáo s Klaus Schwab thì “Cách mạng công nghiệp lần đầu tiên sử dụng năng lợng nớc và hơi nớc để cơ giới hóa sản xuất. Cuộc cách mạng lần 2 diễn ra nhờ ứng dụng điện năng đề sản xuất hàng loạt. Cách mạng lần 3 sử dụng điện tử và công nghệ thông tin để tự động hóa sản xuất. Bây giờ, cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ t đang nảy nở từ cuộc cách mạng lần 3, nó kết hợp các công nghệ lại với nhau, làm mờ ranh giới giữa vật lí, kĩ thuật số và sinh ho” [1].

Khái niệm trên đã trở thành chủ đề chính của Diễn đàn kinh tế lớn nhất thế giới năm 2016. Nh vật bản chất của cách mạng công nghiệp lần thứ t là dựa trên nền tảng công nghệ số và tích hợp tất cả các công nghệ thông minh để tối u hóa quy trình, phơng thức sản xuất, nhấn mạnh những công nghệ đang và sẽ có tác động lớn nhất là công nghệ in 3D, công nghệ sinh học, công nghệ vật liệu mới, công nghệ tự động hóa, ngời máy, trí tuệ nhân tạo,. 11 Bối cảnh ra đời dẫn đến cuộc cách mạng cộng nghiệp lần thứ t do 5 nguyên nhân chính có thé ké đến. Thứ nhất là cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008-2009 đã đặt ra cho nhiều nớc, nhiều doanh nghiệp phải điều chỉnh, thay đổi căn bản mô hình phát triển để hớng tới các mô hình phát triển mới hiệu quả hơn bền vững hơn.

Thứ hai là nhiều nền kinh tế phát triển, nhất là Mỹ và phơng Tây có dấu hiệu suy yếu sau khủng hoảng tài chính toàn cầu, đang đứng trớc sức ép lớn phải tái cơ cấu kinh tế để giành lại sản xuất và việc làm, vị thế dẫn dắt trong các ngành công nghệ cao.