Luận văn thạc sĩ: Phát triển bền vững thị trường chứng khoán Việt Nam khi hội nhập - Đỗ Thị Hạnh

Luận văn thạc sĩ kinh tế nghiên cứu ueb phát triển bền vững thị trường chứng khoán việt nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Đỗ Thị Hạnh
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Hồng Sơn
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế thế giới và Quan hệ kinh tế quốc tế
• Đề tài: Phát Triển Bền Vững Thị Trường Chứng Khoán Việt Nam Trong Hội Nhập Kinh Tế
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ kinh tế đối ngoại
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM CỦA MỘT SỐ NƯỚC VỀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ
• 1.1. Một số vấn đề lý luận về thị trường chứng khoán và phát triển bền vững thị trường chứng khoán trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế
• 1.2. Thị trường chứng khoán và vai trò của nó đối với nền kinh tế
• 1.3. Khái niệm thị trường chứng khoán
• 1.4. Vị trí TTCK trong thị trường tài chính
• 1.5. Đặc điểm cơ bản nhất của TTCK
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN CỦA THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM TỪ NĂM 2000 ĐẾN NAY
• 2.1. Sơ lược về quá trình hình thành TTCK Việt Nam
• 2.2. Những đặc điểm cơ bản của TTCK Việt Nam
• 2.3. Khung khổ pháp lý và điều tiết TTCK
• 2.4. Hoạt động của TTCK Việt Nam từ năm 2000 đến nay
• 2.5. Đánh giá chung về sự phát triển của TTCK Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ
• 3.1. Những cam kết quốc tế của Việt Nam liên quan đến phát triển TTCK
• 3.2. Cam kết dịch vụ chứng khoán trong khuôn khổ Việt Nam - ASEAN và các hiệp định thương mại
• 3.3. Những cơ hội và thách thức của hội nhập kinh tế quốc tế đối với TTCK Việt Nam
• 3.4. Một số gợi ý và giải pháp phát triển bền vững TTCK Việt Nam
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Bền Vững Thị Trường Chứng Khoán Việt Nam

Thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam đã trải qua một quá trình phát triển mạnh mẽ từ khi thành lập vào năm 2000. Với vai trò quan trọng trong việc huy động vốn cho nền kinh tế, TTCK không chỉ là nơi giao dịch các loại chứng khoán mà còn là chỉ số phản ánh sức khỏe của nền kinh tế. Tuy nhiên, để phát triển bền vững, thị trường cần phải đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

1.1. Định Nghĩa Thị Trường Chứng Khoán Và Vai Trò Của Nó

Thị trường chứng khoán là nơi diễn ra các giao dịch mua bán chứng khoán, giúp huy động vốn cho các doanh nghiệp. Vai trò của TTCK không chỉ dừng lại ở việc cung cấp vốn mà còn là công cụ để điều tiết và phân phối nguồn lực trong nền kinh tế.

1.2. Lịch Sử Hình Thành Và Phát Triển Của TTCK Việt Nam

TTCK Việt Nam chính thức hoạt động từ năm 2000, trải qua nhiều giai đoạn phát triển với những thành tựu đáng kể. Tuy nhiên, thị trường vẫn còn nhiều hạn chế cần khắc phục để đảm bảo sự phát triển bền vững.

II. Những Thách Thức Đối Với Phát Triển Bền Vững Thị Trường Chứng Khoán

Mặc dù TTCK Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức lớn. Các vấn đề như sự thiếu minh bạch, quản lý rủi ro và sự can thiệp của các yếu tố bên ngoài đang ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của thị trường.

2.1. Thiếu Minh Bạch Trong Hoạt Động Của Thị Trường

Sự thiếu minh bạch trong thông tin và hoạt động của các công ty niêm yết là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến sự mất niềm tin của nhà đầu tư. Điều này cần được cải thiện thông qua các chính sách quản lý chặt chẽ hơn.

2.2. Rủi Ro Từ Các Yếu Tố Bên Ngoài

Thị trường chứng khoán Việt Nam dễ bị ảnh hưởng bởi các biến động kinh tế toàn cầu. Các cuộc khủng hoảng tài chính quốc tế có thể gây ra những tác động tiêu cực đến TTCK, làm giảm tính ổn định và bền vững của thị trường.

III. Phương Pháp Phát Triển Bền Vững Thị Trường Chứng Khoán Việt Nam

Để phát triển bền vững, TTCK Việt Nam cần áp dụng các phương pháp quản lý hiệu quả và cải cách chính sách. Các giải pháp này không chỉ giúp nâng cao tính minh bạch mà còn tăng cường sự ổn định cho thị trường.

3.1. Cải Cách Chính Sách Tài Chính

Cải cách chính sách tài chính là cần thiết để tạo ra một môi trường đầu tư hấp dẫn hơn. Các chính sách này cần phải hướng tới việc giảm thiểu rủi ro và tăng cường sự minh bạch trong hoạt động của TTCK.

3.2. Tăng Cường Quản Lý Rủi Ro

Quản lý rủi ro hiệu quả là yếu tố quan trọng để bảo vệ nhà đầu tư và đảm bảo sự ổn định của thị trường. Các công ty chứng khoán cần áp dụng các công cụ quản lý rủi ro hiện đại để giảm thiểu thiệt hại trong các tình huống bất lợi.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Về TTCK Việt Nam

Nghiên cứu về TTCK Việt Nam đã chỉ ra rằng việc áp dụng các giải pháp phát triển bền vững có thể mang lại nhiều lợi ích cho nền kinh tế. Các kết quả nghiên cứu cho thấy sự cần thiết phải cải thiện các yếu tố như quản lý rủi ro và minh bạch thông tin.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Tình Hình TTCK

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng TTCK Việt Nam có tiềm năng phát triển lớn, nhưng cần phải khắc phục những hạn chế hiện tại để đạt được sự phát triển bền vững.

4.2. Ứng Dụng Các Giải Pháp Vào Thực Tiễn

Việc áp dụng các giải pháp phát triển bền vững vào thực tiễn sẽ giúp TTCK Việt Nam trở nên hấp dẫn hơn đối với các nhà đầu tư trong và ngoài nước.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Thị Trường Chứng Khoán Việt Nam

Tương lai của TTCK Việt Nam phụ thuộc vào khả năng ứng phó với các thách thức và việc thực hiện các giải pháp phát triển bền vững. Sự phát triển bền vững không chỉ mang lại lợi ích cho nhà đầu tư mà còn cho toàn bộ nền kinh tế.

5.1. Triển Vọng Phát Triển Của TTCK

Với những cải cách và chính sách hợp lý, TTCK Việt Nam có thể trở thành một trong những thị trường chứng khoán phát triển nhất trong khu vực.

5.2. Vai Trò Của Nhà Nước Trong Phát Triển TTCK

Nhà nước cần đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng khung pháp lý và các chính sách hỗ trợ để đảm bảo sự phát triển bền vững cho TTCK Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường chứng khoán đóng vai trò là hàn thử biểu của nền kinh tế và là kênh dẫn vốn trung, dài hạn quan trọng bậc nhất cho sản xuất kinh doanh. Sau gần 9 năm chính thức vận hành kể từ tháng 7 năm 2000 đến năm 2008, thị trường chứng khoán Việt Nam đã chứng kiến bước tăng trưởng vượt bậc với tổng giá trị vốn hóa đạt xấp xỉ 300 ngàn tỷ đồng vào cuối năm 2007, tương đương khoảng 31% GDP và tăng gấp 25 lần so với năm 2005. Tuy nhiên, sự phát triển nóng này cũng bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng: mất cân đối cung cầu, tâm lý bầy đàn của nhà đầu tư cá nhân, hạ tầng công nghệ chưa đồng bộ và năng lực giám sát còn nhiều hạn chế.

Bối cảnh Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) vào năm 2007 cùng việc thực thi Hiệp định Thương mại song phương Việt - Mỹ (BTA) từ năm 2002 vừa mở ra cánh cửa thu hút dòng vốn quốc tế, vừa đặt thị trường trước nguy cơ bị tổn thương bởi các cú sốc tài chính toàn cầu. Mục tiêu trọng tâm của luận văn là làm rõ cơ sở lý luận về phát triển bền vững thị trường chứng khoán, phân tích toàn diện thực trạng hoạt động giai đoạn 2000–2008, đúc kết kinh nghiệm quốc tế và đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao tính ổn định, an toàn cho thị trường đến năm 2020. Nghiên cứu mang ý nghĩa thiết thực trong việc hoàn thiện các tiêu chí định lượng như tỷ lệ vốn hóa trên GDP, hệ số thanh khoản và mức độ minh bạch thông tin tài chính quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết phát triển bền vững trong lĩnh vực tài chính, nhấn mạnh yêu cầu tăng trưởng quy mô gắn liền với khả năng duy trì ổn định dài hạn, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư và kiểm soát hiệu quả rủi ro hệ thống. Đồng thời, tác giả kết hợp lý thuyết thị trường hiệu quả nhằm giải thích cơ chế phản ánh thông tin vào giá chứng khoán và lý thuyết phân bổ nguồn lực vốn trong nền kinh tế thị trường chuyển đổi.

Hệ thống chỉ tiêu đánh giá sức khỏe và tính bền vững của thị trường bao gồm 4 khái niệm tài chính nền tảng:

• Chỉ số giá cổ phiếu (Index): Đo lường xu hướng biến động bình quân của toàn bộ thị trường theo phương pháp bình quân gia quyền.
• Hệ số P/E (Giá trên thu nhập): Phản ánh mức giá nhà đầu tư sẵn sàng chi trả cho một đồng lợi nhuận doanh nghiệp.
• Chỉ số EPS (Thu nhập trên mỗi cổ phần): Thước đo năng lực sinh lời ròng thực tế của tổ chức phát hành.
• Chỉ số ROE (Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu): Đánh giá hiệu quả sử dụng vốn của cổ đông, trong đó mức ROE vượt trội so với lãi suất vay ngân hàng bình quân khoảng 10% mỗi năm được xem là ngưỡng hấp dẫn để thu hút dòng vốn bền vững.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp chính thống từ Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (HOSE), Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX), Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước trong giai đoạn 8 năm liên tục từ năm 2000 đến năm 2008. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ hơn 100 doanh nghiệp niêm yết tiêu biểu đại diện cho các ngành kinh tế then chốt, cùng toàn bộ hệ thống các công ty chứng khoán và quỹ đầu tư đang hoạt động tại thời điểm khảo sát. Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu toàn bộ có chủ đích nhằm đảm bảo tính bao quát và phản ánh trung thực mọi mặt cấu trúc của thị trường vốn sơ khai.

Phương pháp phân tích chủ đạo là duy vật biện chứng kết hợp thống kê mô tả, phân tích tổng hợp, so sánh chuỗi thời gian, diễn giải và quy nạp logic. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này nhằm giúp bóc tách các mối quan hệ nhân quả phức tạp giữa các yếu tố kinh tế vĩ mô, chính sách tiền tệ và dòng vốn gián tiếp nước ngoài (FII), từ đó lượng hóa chính xác chu kỳ biến động của thị trường trong tiến trình hội nhập quốc tế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô thị trường có sự bứt phá mạnh mẽ nhưng tiềm ẩn nhiều rủi ro đầu cơ. Giá trị vốn hóa thị trường từ mức chỉ khoảng 1,2% GDP năm 2005 đã vọt lên 31% GDP vào cuối năm 2007, đạt mốc 300 ngàn tỷ đồng trước khi sụt giảm sâu dưới tác động của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008.

Thứ hai, cơ cấu chủ thể tham gia thị trường có sự mất cân đối nghiêm trọng. Khoảng 90% số lượng tài khoản và giao dịch thuộc về các nhà đầu tư cá nhân nhỏ lẻ thiếu kiến thức chuyên sâu, trong khi các định chế đầu tư chuyên nghiệp chỉ chiếm tỷ lệ dưới 10%, dẫn đến hiện tượng tâm lý đám đông chi phối mạnh mẽ giá cổ phiếu.

Thứ ba, nguồn hàng hóa niêm yết còn đơn điệu về chủng loại và chưa đồng đều về chất lượng. Toàn thị trường chủ yếu giao dịch cổ phiếu phổ thông và trái phiếu chính phủ, thiếu vắng các công cụ phái sinh, chứng chỉ quỹ mở và trái phiếu doanh nghiệp đạt chuẩn tín nhiệm cao.

Thứ tư, khuôn khổ pháp lý và hạ tầng công nghệ chưa theo kịp tốc độ phát triển. Dù Luật Chứng khoán năm 2006 ra đời đã thiết lập nền tảng pháp lý cơ bản cho hơn 100 công ty đại chúng ban đầu, công tác thanh tra, giám sát giao dịch nội gián và ngăn chặn thao túng giá vẫn gặp nhiều khó khăn trước các dòng vốn ngoại chu chuyển nhanh.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng phát triển thiếu bền vững bắt nguồn từ việc thiếu vắng hệ thống quản trị rủi ro đồng bộ khi mở cửa tài khoản vốn. Bài học kinh nghiệm quốc tế từ ba thị trường châu Á mang lại nhiều giá trị tham chiếu:

• Trung Quốc: Thực hiện cải cách từng bước, ban hành hơn 300 văn bản quy phạm pháp luật đến tháng 9 năm 2004, thành lập Quỹ bảo vệ nhà đầu tư năm 2005 và kiểm soát room ngoại ở mức 33% rồi nâng dần lên 49% trong các công ty quản lý quỹ liên doanh nhằm duy trì quyền chi phối ở 7 ngành then chốt.
• Thái Lan: Triển khai gói tái cấu trúc 19,9 tỷ USD từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) sau năm 1997, quy định vốn đầu tư tối thiểu 500 triệu Baht phải duy trì tối thiểu 3 năm và áp dụng biên độ dao động giá chuẩn ±30%.
• Singapore: Đạt mức vốn hóa 631 tỷ USD vào năm 2007 với 713 công ty niêm yết nhờ minh bạch thông tin tuyệt đối và ứng dụng hệ thống khớp lệnh tự động CLOB hoàn chỉnh.

Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa qua biểu đồ đường thể hiện tương quan giữa chỉ số VN-Index và tốc độ tăng trưởng cung tiền M2, kết hợp với bảng thống kê tỷ trọng sở hữu của khối ngoại giai đoạn 2000–2008, giúp làm rõ độ trễ chính sách tác động đến thanh khoản thị trường.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện khung khổ pháp lý và cơ chế giám sát thị trường. Bộ Tài chính cùng Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cần khẩn trương sửa đổi, bổ sung các nghị định hướng dẫn Luật Chứng khoán 2006 trước năm 2011, nâng cao chế tài xử phạt hành vi giao dịch nội gián và thao túng giá, mục tiêu giảm thiểu trên 50% các vụ vi phạm công bố thông tin.

Thứ hai, đa dạng hóa và nâng cao chất lượng nguồn cung hàng hóa. Đẩy mạnh tiến trình cổ phần hóa các tập đoàn, tổng công ty nhà nước lớn gắn liền với việc niêm yết bắt buộc trên Sở Giao dịch Chứng khoán, hướng tới mục tiêu nâng mức vốn hóa toàn thị trường đạt 50% GDP vào năm 2015 và 70% GDP vào năm 2020. Đồng thời, xây dựng khung pháp lý phát hành trái phiếu công trình và sản phẩm phái sinh sơ cấp.

Thứ ba, tái cơ cấu cơ sở nhà đầu tư theo hướng chuyên nghiệp hóa. Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính cần ban hành chính sách ưu đãi thuế để khuyến khích hình thành các quỹ đầu tư mở, quỹ hưu trí tự nguyện và công ty bảo hiểm tham gia thị trường, phấn đấu nâng tỷ trọng giao dịch của khối tổ chức lên mức tối thiểu 40% tổng giá trị giao dịch vào giai đoạn 2015–2020.

Thứ tư, hiện đại hóa hạ tầng công nghệ và quản trị an toàn dòng vốn ngoại. Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh và Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội cần hoàn tất nâng cấp hệ thống giao dịch tự động hoàn toàn trước năm 2012, bảo đảm xử lý trên 1 triệu lệnh mỗi phiên. Song song đó, thiết lập hàng rào kỹ thuật giám sát dòng vốn đầu tư gián tiếp FII nhằm ngăn ngừa nguy cơ rút vốn đột ngột gây bất ổn tỷ giá và thanh khoản hệ thống.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và thực tiễn phong phú cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

• Cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách tài chính (Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước): Ứng dụng các đề xuất về xây dựng hàng rào giám sát dòng vốn FII, hoàn thiện quy định về công ty đại chúng và triển khai các cam kết mở cửa thị trường tài chính theo chuẩn mực WTO và BTA.
• Các định chế tài chính trung gian, công ty chứng khoán và công ty quản lý quỹ: Khai thác phương pháp phân tích chỉ số định giá P/E, EPS và ROE để thiết lập các mô hình quản trị rủi ro danh mục đầu tư và tư vấn phát hành chuyên nghiệp.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên khối ngành Kinh tế quốc tế, Tài chính - Ngân hàng: Sử dụng nguồn tài liệu thực chứng toàn diện về giai đoạn hình thành 2000–2008 của thị trường chứng khoán Việt Nam để phục vụ công tác giảng dạy và phát triển các đề tài nghiên cứu chuyên sâu.
• Lãnh đạo các doanh nghiệp đại chúng và tổ chức phát hành: Nắm vững các tiêu chuẩn niêm yết, yêu cầu minh bạch hóa báo cáo tài chính kiểm toán và chiến lược huy động vốn dài hạn với chi phí vốn tối ưu.

Câu hỏi thường gặp

Phát triển bền vững thị trường chứng khoán được hiểu như thế nào?
Phát triển bền vững thị trường chứng khoán là việc duy trì tốc độ tăng trưởng quy mô vốn hóa và thanh khoản ổn định, vận hành minh bạch, an toàn, bảo đảm cung cấp vốn hiệu quả cho nền kinh tế mà không tạo ra các bong bóng tài sản hay tổn thương trước các biến động tiêu cực từ thị trường quốc tế.

Vì sao vốn hóa thị trường chứng khoán Việt Nam tăng vọt 25 lần trong giai đoạn 2005–2007?
Sự bứt phá này xuất phát từ làn sóng cổ phần hóa mạnh mẽ các doanh nghiệp nhà nước lớn, chính sách khuyến khích phát triển thị trường vốn của Chính phủ và kỳ vọng tích cực của dòng vốn ngoại khi Việt Nam chính thức ký kết BTA và gia nhập WTO năm 2007 với mức vốn hóa chạm 300 ngàn tỷ đồng.

Thị trường chứng khoán Việt Nam học hỏi được gì từ kinh nghiệm của Thái Lan sau khủng hoảng 1997?
Việt Nam rút ra bài học về việc siết chặt kỷ luật thị trường tài chính, kiểm soát thời gian lưu chuyển của dòng vốn ngoại tối thiểu 3 năm, nâng cao năng lực giám sát nợ công và duy trì biên độ dao động giá linh hoạt để hấp thu các cú sốc vĩ mô từ bên ngoài.

Việc gia nhập WTO tạo ra những thách thức lớn nhất nào cho thị trường vốn trong nước?
Thách thức lớn nhất là áp lực cạnh tranh thị phần dịch vụ tài chính từ các định chế toàn cầu, nguy cơ các tổ chức tài chính quốc tế thâu tóm doanh nghiệp nội địa và tính dễ bị tổn thương của thị trường trước các đợt rút vốn ngoại đột ngột khi xảy ra khủng hoảng kinh tế thế giới.

Chỉ số ROE có ý nghĩa gì trong việc lựa chọn cổ phiếu của nhà đầu tư?
Chỉ số ROE đo lường khả năng sinh lời trên mỗi đồng vốn cổ phần. Trong thực tế phân tích, doanh nghiệp có tỷ lệ ROE vượt trên lãi suất đi vay ngân hàng bình quân 10% mỗi năm thể hiện lợi thế cạnh tranh bền vững và khả năng tối ưu hóa nguồn lực tài chính vượt trội.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện lý luận về phát triển bền vững thị trường vốn trong nền kinh tế chuyển đổi gắn liền với hội nhập quốc tế.
• Khái quát bức tranh phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam giai đoạn 2000–2008 từ mốc khởi điểm sơ khai đến khi vốn hóa đạt 31% GDP.
• Chỉ rõ 4 hạn chế cốt lõi về cơ cấu nhà đầu tư, chất lượng hàng hóa, hạ tầng kỹ thuật và công tác thanh tra giám sát.
• Tổng kết 5 bài học kinh nghiệm giá trị từ các thị trường Trung Quốc, Thái Lan và Singapore trong quản trị rủi ro và thu hút dòng vốn ngoại.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính chiến lược hướng tới mục tiêu vốn hóa 70% GDP vào năm 2020. Để hiện thực hóa mục tiêu này, cơ quan quản lý và các thành viên thị trường cần hành động quyết liệt ngay hôm nay nhằm xây dựng một thị trường vốn minh bạch, an toàn và phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Một số vấn đề lý luận và thực tiễn chủ yếu về phát triển bền vững TTCK Chương 2: Phân tích thực trạng và đánh giá sự phát triển của TTCK Việt Nam giai đoạn 2000-2008. Chương 3: Giải pháp phát triển bền vững TTCK Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế. 5 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT 1. TTCK: Thị trường Chứng khoán 2.

UBCKNN: Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước 3. SGDCK: Sở giao dịch Chứng khoán 4.HCM: Sở giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh 5. TTGDCK: Trung tâm Giao dịch Chứng khoán 6. TTLKCK: Trung tâm Lưu ký Chứng khoán 7.

ĐTNN: Đầu tư nước ngoài 8. TPCP: Trái phiếu Chính phủ 9. TPDN: Trái phiếu Doanh nghiệp 10. CPH: Cổ phần hoá 11.

IPO: Phát hành lần đầu ra công chúng 12. OTC: Thị trường chứng khoán phi tập trung 13. GDP: Tổng thu nhập quốc nội 15. NHNN: Ngân hàng Nhà nước 16.

XHCN: Xã hội chủ nghĩa 17. MFN: Nguyên tắc tối huệ quốc 18. WTO: Tổ chức Thương mại thế giới 19. CSRC: Uỷ ban Giám sát và điều tiết Chứng khoán Trung Quốc 20.

SGX: Sở giao dịch chứng khoán Singapore 21. BTA: Hiệp định Thương mại song phương 6 DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU Sơ đồ 1.1 Ví trí TTCK trong thị trường tài chính.2 Cấu trúc TTCK hiện đại.1 Mô phỏng cơ cấu tổ chức- Quản lý thị trường chứng khoán lấy UBCKNN làm trung tâm của Việt Nam.2 Tổ chức SGDCK Tp.3 Cơ cấu tổ chức của công ty chứng khoán.1 Hoạt động đấu thầu TPCP tại TTGDCK Hà Nội năm 2006.2 Quy mô giá trị giao dịch toàn thị trường Hose.3 Quy mô khối lượng giao dịch toàn thị trường Hose.4Quy mô niêm yết chứng khoán trên SGDCK Tp.HCM đến tháng 5/2009 68 Bảng 2.5 Tổng hợp giao dịch của nhà ĐTNN từ 2000-2007.6 So sánh giá trị tăng tuyệt đối số công ty chứng khoán theo các năm.7 So sánh giá trị vốn hoá thị trường của các công ty qua các năm.1 Diễn biến chỉ số Vn-Index từ năm 2000-nay.2 Diễn biến chỉ số Hastc-Index từ năm 2005 đến nay.3 So sánh số công ty chứng khoán theo các năm.4 So sánh giá trị vốn hoá thị trường của các công ty qua các năm.77 7 CHƢƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM CỦA MỘT SỐ NƢỚC VỀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG THỊ TRƢỜNG CHỨNG KHOÁN TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ 1.Một số vấn đề lý luận về thị trƣờng chứng khoán và phát triển bền vững thị trƣờng chứng khoán trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế.Thị trƣờng chứng khoán và vai trò của nó đối với nền kinh tế Khái niệm thị trƣờng chứng khoán Trên thế giới TTCK đã có lịch sử phát triển hàng trăm năm, còn ở Việt Nam TTCK mới ra đời và thực sự đi vào hoạt động từ năm 2000 đến nay, do đó còn có những nhận thức và quan điểm khác nhau về TTCK. Theo Giáo trình những vấn đề cơ bản về chứng khoán và thị trường chứng khoán của TS. Đào Lê Minh thì: “Thị trường chứng khoán thực chất là quá trình vận động của tư bản tiền tệ.

Các chứng khoán mua bán trên thị trường chứng khoán có thể đem lại thu nhập cho người nắm giữ nó sau một thời gian nhất định và được lưu thông trên thị trường chứng khoán theo giá cả thị trường, do đó bề ngoài nó được coi như là một tư bản hàng hoá”. Nguyễn Minh Đức lại cho rằng: Không gian kinh tế mà ở đó thực hiện việc phát hành và giao dịch những sản phẩm tài chính (chứng khoán) được gọi là thị trường chứng khoán. Một kết luận của tác giả cho rằng: “thị trường chứng khoán là bộ phận tất yếu của thị trường tài chính và là bộ phận quan trọng nhất của thị trường vốn; thị trường chứng khoán là phương thức huy động vốn, phân phối và phân phối lại các nguồn vốn và là “hàn thử biểu” của nền kinh tế thị trường. Đồng thời thị trường chứng khoán là môi trường đầu tư - kinh doanh sôi động, mạo hiểm, đầy hấp dẫn và phức tạp”.1 Ví trí TTCK trong thị trƣờng tài chính TT Tài chính Thị trường tiền tệ Thị trường vốn TT kinh TT tín TT liên TT cho TTCK TT bất doanh dụng ngắn ngân hàng thuê tài động sản ngoại tệ hạn chính Giao dịch các chứng Giao dịch các chứng khoán ngắn hạn khoán dài hạn Nguồn: [3] Như vậy, thị trường chứng khoán là một bộ phận quan trọng của thị trường vốn, là nơi diễn ra hoạt động mua bán các loại chứng khoán, chủ yếu là các chứng khoán trung và dài hạn.

Việc mua bán này có thể diễn ra ở thị trường sơ cấp hoặc thị trường thứ cấp, ở thị trường tập trung (tại Sở giao dịch) hay thị trường bán tập trung, ở thị trường giao ngay hay thị trường có kỳ hạn. Thị trường chứng khoán không giống với thị trường các hàng hoá thông thường khác, vì hàng hoá của thị trường chứng khoán là một loại hàng hoá đặc biệt là quyền sở hữu về tư bản. Loại hàng hoá này cũng có giá trị và giá trị sử dụng. Như vậy, có thể nói, bản chất của thị trường chứng khoán là thị trường thể hiện mối quan hệ giữa cung và cầu của vốn đầu tư, mà ở đó, giá cả của chứng khoán chứa 9 đựng thông tin về chi phí vốn hay giá cả của vốn đầu tư.

Thị trường chứng khoán là phát triển bậc cao của nền sản xuất và lưu thông hàng hoá. Xét về mặt hình thức, TTCK chỉ là nơi diễn ra các hoạt động trao đổi các loại chứng khoán, qua đó thay đổi các chủ thể nắm giữ chứngkhoán. Nhưng xét về bản chất thì: - TTCK là nơi tập trung và phân phối các nguồn vốn tiết kiệm. - TTCK là định chế tài chính trực tiếp, cả chủ thể cung và cầu đều tham gia vào thị trường một cách trực tiếp, các chủ thể đầu tư đã thực sự gắn quyền sở hữu về vốn, nâng cao tiềm năng quản lý vốn.

- TTCK thực chất là quá trình vận động tư bản tiền tệ, chuyển tư bản tiền tệ từ tư bản sở hữu sang tư bản chức năng. Đây là hình thức phát triển cao của sản xuất hàng hoá. Đặc điểm cơ bản nhất của TTCK là thị trường tự do, tự do nhất trong các loại thị trường. Ở TTCK không có sự độc đoán, can thiệp cưỡng ép về giá.

Giá mua bán hoàn toàn do quan hệ cung và cầu trên thị trường quyết định. Ngoài ra, TTCK còn có những đặc điểm chủ yếu sau: Thứ nhất, TTCK là một định chế tài chính trực tiếp, khác với các hình thức gián tiếp là nguồn vốn đầu tư được huy động từ nguồn vốn nhàn rỗi của dân cư, nhưng nguồn vốn đó phải được chuyển qua các trung gian tài chính như tín dụng ngân hàng hoặc các tổ chức tài chính trung gian khác, sau đó mới trở thành nguồn vốn sử dụng. Ở TTCK, nguồn vốn nhàn rỗi của dân cư được đầu tư trực tiếp vào các doanh nghiệp kinh doanh có hiệu quả thông qua việc mua bán các chứng khoán do chính các doanh nghiệp phát hành trên TTCK. Thứ hai, khi nguồn vốn của nhà đầu tư được chuyển vào hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, tuy vốn được đưa vào hoạt động sản xuất kinh doanh dưới dạng: máy móc, thiết bị, hàng hoá… nhưng thực tế vẫn được tồn tại dưới dạng các chứng chỉ có giá (cổ phiếu, trái phiếu) lưu thông trên TTCK và có tính thanh khoản cao, nên cho phép các nhà đầu tư có thể đa dạng hoá kinh doanh, từ đó tạo nên sự linh hoạt trong hoạt động sản xuất kinh doanh của toàn bộ nền kinh tế, làm cho tính xã hội hoá của tư bản cao hơn.

10 Thứ ba, trên TTCK các nhà đầu tư luôn gắn quyền sở hữu vốn và quyền sử dụng vốn mà không cần tích luỹ nguồn vốn đủ lớn để tự tổ chức hoạt động sản xuất kinh doanh. Ở đây nhà đầu tư liên tục và trực tiếp đưa ra những quyết định đối với việc sử dụng vốn của mình, đầu tư vào doanh nghiệp này hay doanh nghiệp khác thông qua việc mua bán các cổ phiếu, trái phiếu khác nhau trên TTCK. Khi nói đến bất kỳ loại thị trường nào, bên cạnh việc xác định chủ thể của thị trường thì việc xác định đối tượng giao dịch trên thị trường cũng quan trọng, tức là việc xác định hàng hoá giao dịch trên thị trường đó. Thị trường chứng khoán cũng vậy, đối tượng giao dịch của nó chính là chứng khoán.

Khái niệm chứng khoán: Chứng khoán là công cụ xác nhận tư cách chủ sở hữu đối với một công ty hay với tổ chức hoặc xác nhận các quyền đối với quyền sở hữu. Một cách hiểu khác cho rằng: chứng khoán là những giấy tờ có giá xác định số vốn đầu tư, xác nhận quyền sở hữu hoặc quyền đòi nợ hợp pháp, bao gồm các điều kiện về thu nhập và tài sản trong một thời hạn nào đó và có khả năng chuyển nhượng. Theo Điều 6 Luật chứng khoán năm 2006 quy định chứng khoán là bằng chứng xác nhận các quyền và lợi ích hợp pháp của người sở hữu đối với tài sản hoặc phần vốn của tổ chức phát hành. Các loại chứng khoán chủ yếu bao gồm: Cổ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ quỹ Chứng khoán vốn - cổ phiếu: là chứng chỉ do công ty cổ phần phát hành xác nhận một hoặc một số cổ phần của cổ đông đóng góp vốn trong công ty.

Cổ phiếu có thể ghi tên hoặc không ghi tên. Cổ phiếu thường là cổ phiếu phổ biến và bắt buộc phải có tại công ty cổ phần, cổ phần của các cổ đông thường (cổ đông phổ thông). Cổ phiếu ưu đãi là cổ phiếu mà nhà phát hành có thể phát hành các loại cổ phiếu ưu đãi: cổ phiếu ưu đãi tích luỹ, cổ phiếu ưu đãi không tích luỹ, cổ phiếu ưu đãi có chia cổ phần. Đây là công cụ xuất hiện sớm nhất trong lịch sử TTCK, ra đời cùng với sự xuất hiện của công ty cổ phần.

Cổ phiếu là công cụ rất quan trọng nhằm huy động vốn, do công ty cổ phần ban hành, nhằm xác định quyền sở hữu và lợi ích hợp pháp của cổ đông đối với tài sản và thu nhập của một công ty cổ phần. 11 Chứng khoán nợ - trái phiếu: là một loại hợp đồng được ký kết giữa chủ thể phát hành (Chính phủ hay doanh nghiệp) và người cho vay (trái chủ), đảm bảo một sự chi trả lợi tức định kỳ và hoàn lại vốn gốc cho người sở hữu trái phiếu ở vào thời điểm đáo hạn trên giấy chứng nhận nợ, có ghi mệnh giá và lãi suất của trái phiếu.