Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển đối tượng tham gia bảo hiểm y tế theo hộ gia đình tại Việt Nam - Chương 2: Phương pháp nghiên cứu - Chương 3: Thực trạng thực hiện bảo hiểm y tế theo hộ gia đình giai đoạn 2017 - 2021. - Chương 4: Định hướng và đề xuất giải pháp quản lý, phát triển bảo hiểm y tế theo hộ gia đình. 7 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN ĐỐI TƢỢNG THAM GIA BẢO HIỂM Y TẾ THEO HỘ GIA ĐÌNH 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu 1.
Tổng quan tình hình nghiên cứu Hiện nay, việc chăm sóc bảo vệ sức khỏe y tế không chỉ là nguyện vọng của mỗi người dân mà còn là sự quan tâm và được chú trọng quan tâm của các thành viên trong gia đình với nhau. Thực tế cho thấy số lượng thành viên tham gia hình thức BHYT theo HGĐ đang ngày một tăng lên. Tuy nhiên, mức đóng BHYT theo HGĐ hiện nay còn đang thấp nhưng lại đòi hòi vẫn phải đảm bảo chất lượng trong dịch vụ KCB BHYT tại các cơ sở y tế tham gia chính sách BHYT. Việc vừa phát triển và duy trì về số lượng người tham gia BHYT theo HGĐ mà vẫn phải đảm bảo chất lượng cung ứng dịch vụ KCB là một thách thức không nhỏ, đòi hỏi phải có lộ trình nghiên cứu và đề ra những giải pháp điều chỉnh trong tương lai.
Việc nghiên cứu về các chính sách quản lý, phát triển đối tượng tham gia BHYT nói chung và phát triển nhóm đối tượng tham gia BHYT theo HGĐ nói riêng đã được một số tác giả nghiên cứu, trong đó có thể kể đến các đề tài cụ thể như: Thứ nhất, “Những nhân tố tác động đến nguồn thu của quỹ BHYT Việt Nam” (2016) của tác giả Trần Quang Lâm phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến nguồn thu như: Chính sách pháp luật, điều kiện kinh tế xã hội, chất lượng KCB BHYT… Thứ hai, “Giải pháp nâng cao độ bao phủ bảo hiểm y tế trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn” năm 2016 của BHXH tỉnh Lạng Sơn có chủ nhiệm đề tài là Nông Thị Phương Thảo đã nêu rã được các giải pháp để nâng cao mức độ bao phủ bảo hiểm y tế toàn dân như: Tăng cường công tác truyền thông, giáo dục chính sách BHYT, mở rộng các mạng lưới đại lý thu BHYT hay tăng cường công tác truyền thông, ứng dụng công nghệ thông tin trong cải cách thủ tục hành chính và tăng cường giám sát việc sử dụng quỹ BHYT,… 8 Thứ ba, “Phát triển bảo hiểm y tế theo HGĐ trên địa bàn thành phố Thái Nguyên” năm 2020 của tác giả Hà Thị Thủy Tiên đã nêu ra được thực trạng của công tác triển khai BHYT theo HGĐ trên địa bàn thành phố, nêu ra được những yếu tố cơ bản tác động tới công tác triển khai việc phát triển nhóm đối tượng tham gia BHYT theo HGĐ tại thành phố Thái Nguyên để từ đó đưa ra những giải pháp cụ thể phát triển nhóm đối tượng tham gia BHYT theo HGĐ tại thành phố. Khoảng trống nghiên cứu Mặc dù đã có một số tác giả nghiên cứu việc phát triển nhóm đối tượng tham gia BHYT theo HGĐ tại một số các địa phương cụ thể khác nhau. Các nghiên cứu trên cũng đã làm rõ cơ sở lý luận về đối tượng tham gia BHYT theo HGĐ cùng với đó là việc đánh giá thực trạng của việc phát triển nhóm đối tượng để đưa ra những đề xuất về các giải pháp giúp phát triển nhóm đối tượng. Tuy nhiên, đề tài thứ nhất của tác giả Trần Quang Lâm mới nêu được những yếu tố cơ bản ảnh hưởng tới nguồn thu của quỹ BHYT để có thể phát triển nhóm đối tượng.
Đề tài thứ hai của chủ nhiệm đề tài Nông Thị Phương Thảo chỉ nêu được giải pháp phát triển nhóm đối tượng BHYT chung chung, chưa nêu ra được giải pháp riêng cho nhóm đối tượng trọng điểm để nâng cao tỉ lệ tham gia chính sách BHYT, hướng tới mục tiêu thực hiện BHYT toàn dân. Đề tài thứ ba, tác giả đã nêu được một số yếu tố tác động và giải pháp phát triển nhóm đối tượng tham gia BHYT theo HGĐ, tuy vậy đây chỉ là những giải pháp phù hợp với địa phương cụ thể tại thành phố Thái Nguyên. Trên thực tế, mỗi một địa phương lại có những điều kiện kinh tế xã hội khác nhau nên việc đưa ra các yếu tố có tác động tới tình hình phát triển nhóm đối tượng BHYT theo HGĐ sẽ khác nhau và có đặc thù riêng; vì vậy những giải pháp cho nhóm đối tượng tham gia BHYT theo HGĐ tại các địa phương sẽ không thể áp dụng cho phạm vi rộng hơn đó là trong khu vực vùng miền hay trên toàn quốc. Hiện nay, chưa có đề tài phân tích mang tính khái quát và đưa ra các giải pháp phát triển toàn diện, đồng bộ nhóm đối tượng tham gia BHYT theo HGĐ trên diện rộng.
Do đó, đề tài “Phát triển đối tượng tham gia bảo hiểm y tế theo hộ gia đình tại Bảo hiểm xã hội Việt Nam” là vô cùng cần thiết và cấp bách để thấy được 9 tổng quan tình hình cụ thể về nhóm đối tượng này ở nước ta và từ đó đưa ra các định hướng phát triển tổng thể cho nhóm đối tượng. Đây sẽ là cơ sở ứng dụng thực tiễn, có thể áp dụng rộng rãi trên nhiều tỉnh thành để phát triển tốt nhất nhóm đối tượng tham gia BHYT theo HGĐ trên toàn quốc. Các khái niệm, lý luận về bảo hiểm y tế, bảo hiểm y tế theo hộ gia đình An sinh xã hội Theo Tổ chức lao động quốc tế (ILO), an sinh xã hội (ASXH) là sự bảo vệ của một xã hội đối với các thành viên thông qua các biện pháp công cộng để chống lại những khó khăn về kinh tế và xã hội do bị giảm thu nhập gây ra bởi ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, thất nghiệp, thương tật, tuổi già và chết; đồng thời, đảm bảo các chăm sóc y tế và trợ cấp gia đình đông con. Xét về cấu trúc, ba trụ cột chủ yếu mà ASXH tập trung đó là: bảo hiểm xã hội (BHXH), bảo hiểm y tế và các loại trợ giúp xã hội (cung cấp tiền, hiện vật.
Bảo hiểm y tế Hiện nay tại nước ta nhu cầu về chăm sóc sức khỏe đang ngày được quan tâm. Tuy nhiên, phần lớn người dân vẫn chờ tình trạng đau ốm xảy ra mới tới bệnh viện thăm khám dẫn đến việc người bệnh phải đối mặt với chi phí y tế rất lớn và không thể làm việc vì tình trạng ốm đau. Vậy nên, Bảo hiểm y tế là một giải pháp thiết yếu – là cơ chế chuyển đổi khoản chi phí từ lúc khỏe mạnh cần ít sang lúc ốm đau cần nhiều. Bằng cách chia sẻ rủi ro của mình với những người khác cũng mua bảo hiểm y tế, một cá nhân có thể đảm bảo sự hạn chế về rủi ro tài chính khi ốm đau nhờ trả trước một khoản phí bảo hiểm y tế không nhiều trong từng khoảng thời gian đều đặn.
Như vậy, BHYT là một chính sách ASXH của Chính Phủ mang tính cộng đồng, chia sẻ rủi ro, trên cơ sở đóng góp quỹ của những người tham gia, có sự hỗ trợ và bảo trợ của Nhà nước nhằm mục đích chi trả chi phí khám chữa bệnh khi thành viên cộng đồng bị ốm đau, bệnh tật và không vì mục tiêu lợi nhuận. Theo khoản 1 điều 1 Luật số 46/2014/QH13 ngày 13 tháng 6 năm 2014 về sửa đổi bổ sung một số điều của Luật bảo hiểm y tế ban hành thì: “Bảo hiểm y tế là 10 hình thức bảo hiểm bắt buộc được áp dụng đối với các đối tượng theo quy định của Luật này để chăm sóc sức khỏe, không vì mục đích lợi nhuận do Nhà nước tổ chức thực hiện”. Trên thực tế, khái niệm BHYT ở Việt Nam đã được trình bày sớm hơn trong cuốn sách Từ điển bách khoa Việt Nam I xuất bản năm 1995 của nhà xuất bản từ điển Bách Khoa, trong đó nêu như sau: “Bảo hiểm y tế là loại bảo hiểm do Nhà nước tổ chức và quản lý nhằm duy huy động sự đóng góp của các cá nhân, tập thể và cộng đồng để chăm lo sức khỏe, khám chữa bệnh cho nhân dân”. Các loại hình Bảo hiểm y tế ở Việt Nam Có 2 loại hình BHYT là Bảo hiểm y tế xã hội của Chính Phủ – Bảo hiểm y tế phi lợi nhuận và Bảo hiểm y tế thương mại tư nhân – Bảo hiểm y tế lợi nhuận.
Trong BHYT của Chính Phủ cung cấp được chia thành 2 nhóm đối tượng: - BHYT bắt buộc là loại hình BHYT chỉ áp dụng với một nhóm đối tượng nhất định đang làm việc tại các đơn vị doanh nghiệp theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn, hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ 3 tháng trở lên; người quản lý doanh nghiệp, đơn vị sự nghiệp ngoài công lập và người quản lý điều hành hợp tác xã hưởng tiền lương; cán bộ, công chức, viên chức; người hoạt động không chuyên trách ở xã, phường, thị trấn, người về hưu, mất sức và các đối tượng được ưu tiên và bảo trợ xã hội khác được nhà nước cấp kinh phí đóng BYT theo quy định của pháp luật thì đều thuộc đối tượng tham gia BHYT bắt buộc. Mức đóng được quy định bằng 4,5% tiền lương của người lao động (Trong đó người lao động đóng 3% và người sử dụng lao động đóng 1,5%). - BHYT tự nguyện là loại BHYT có số lượng người tham gia đông đảo và đa dạng về thành phần và nhận thức xã hội, có điều kiện kinh tế và nhu cầu chăm sóc sức khỏe khác nhau. BHYT tự nguyện được triển khai theo địa giới hành chính (áp dụng chủ yếu cho các HGĐ, tổ chức triển khai theo cấp xã, phường, thị trấn) và theo nhóm đối tượng.
BHYT tự nguyện gồm nhiều loại hình khác nhau như: bảo hiểm khám chữa bệnh (KCB) nội trú, bảo hiểm KCB ngoại trú, bảo hiểm bổ sung cho loại hình BHYT bắt buộc, BHYT cộng đồng, BHYT HGĐ, và các loại BHYT khác. Đặc biệt chủ 11 yếu trong nhóm loại hình BHYT tự nguyện này là nhóm tham gia theo HGĐ. Khung mức đóng BHYT tự nguyện được xác định theo khu vực và theo nhóm đối tượng. Cùng một đối tượng tham gia nhưng mức đóng ở thành thị sẽ cao hơn nông thôn.
Hộ gia đình Hiện nay, khái niệm về gia đình hay HGĐ vẫn chưa được thống nhất, cụ thể.