Luận văn thạc sĩ nghiên cứu phát hiện virus gây bệnh thối đen mũ chúa black queen cell virus trên ong mật ở miền bắc việt nam 07

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu virus thối đen mũ chúa trên ong mật tại miền Bắc Việt Nam, cung cấp thông tin và giải pháp phòng ngừa hiệu quả.

• Tác giả: Trịnh Thị Thu
• Người hướng dẫn: TS. Đồng Văn Quyền
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Vi sinh vật học
• Đề tài: Phát hiện virus thối đen mũ chúa trên ong mật Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC CỦA LOÀI ONG
• 1.1.1. Nguồn gốc của ong
• 1.1.2. Hình thái cấu tạo ngoài của ong
• 1.1.3. Vị trí phân loại của ong
• 1.1.4. Các loài ong ở Việt Nam
• 1.1.4.1. Ong nội (Apis cerana)
• 1.1.4.2. Ong ngoại (Apis mellifera)
• 1.1.5. Miễn dịch học ở ong
• 1.1.5.1. Các hàng rào vật lý và hóa học
• 1.1.5.2. Miễn dịch tế bào
• 1.2. TÌNH HÌNH THỊ TRƯỜNG MẬT ONG TRÊN THẾ GIỚI VÀ TRONG NƯỚC
• 1.2.1. Tình hình thị trường mật ong trên thế giới
• 1.3. MỘT SỐ BỆNH THƯỜNG GẶP Ở ONG
• 1.3.1. Bệnh ở ong do các tác nhân gây bệnh không phải virus
• 1.3.2. Bệnh ở ong do virus gây ra
• 1.4. CÁC PHƯƠNG PHÁP CHẨN ĐOÁN PHÁT HIỆN VIRUS Ở ONG MẬT
• 1.4.1. Phương pháp ELISA (xét nghiệm hấp thụ miễn dịch liên kết với enzyme)
• 1.4.2. Phương pháp phản ứng chuỗi trùng hợp (PCR)
• 1.4.3. Phương pháp RT – PCR
• 1.5. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CHẨN ĐOÁN VIRUS GÂY BỆNH TRÊN ONG VIỆT NAM
• 1.6. VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.6.1. ĐỊA ĐIỂM THU MẪU
• 1.6.2. VẬT LIỆU VÀ HÓA CHẤT
• 1.6.2.1. Hóa chất và sinh phẩm
• 1.6.2.2. Trang thiết bị
• 1.6.3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.6.3.1. Phương pháp thu mẫu
• 1.6.3.2. Phương pháp tách chiết RNA tổng số
• 1.6.3.3. Xác định nồng độ RNA bằng máy quang phổ nanodrop
• 1.6.3.4. Tổng hợp cDNA từ RNA tổng số
• 1.6.3.5. Khuếch đại đoạn DNA đặc hiệu cho BQCV từ cDNA bằng phản ứng PCR
• 1.6.3.6. Điện di kiểm tra trên gel agarose 1%
• 1.6.3.7. Gắn sản phẩm PCR vào vector pCR2
• 1.6.3.8. Biến nạp plasmid tái tổ hợp vào vi khuẩn E
• 1.6.3.9. Tách chiết plasmid
• 1.6.3.10. Cắt kiểm tra plasmid với enzyme giới hạn EcoRI
• 1.6.3.11. Tinh sạch plasmid tái tổ hợp
• 1.6.3.12. Giải trình tự gen bằng máy xác định trình tự tự động ABI 3100
• 1.6.3.13. Nhân dòng gen mã hóa helicase và xây dựng cây phát sinh loài
• 1.7. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN. PHÁT HIỆN SỰ LÂY NHIỄM BQCV TRÊN ONG MẬT Ở MIỀN BẮC VIỆT NAM
• 1.7.1. Kết quả tách chiết RNA tổng số
• 1.7.2. Phát hiện BQCV bằng kỹ thuật RT-PCR
• 1.7.3. Tách dòng sản phẩm RT-PCR đoạn DNA đặc hiệu BQCV
• 1.7.4. Kết quả giải trình tự đoạn DNA đặc hiệu BQCV
• 1.7.5. SỰ PHÂN BỐ CỦA BQCV TẠI MIỀN BẮC VIỆT NAM
• 1.7.6. XÁC ĐỊNH NGUỒN GỐC CỦA BQCV LƯU HÀNH TRÊN ONG MẬT TẠI CÁC TỈNH MIỀN BẮC VIỆT NAM
• 1.8. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về virus thối đen mũ chúa trên ong mật Việt Nam

Virus thối đen mũ chúa (Black Queen Cell Virus - BQCV) là một trong những tác nhân gây bệnh nghiêm trọng cho ong mật, đặc biệt là ở miền Bắc Việt Nam. Bệnh này ảnh hưởng đến sự phát triển của ong chúa, dẫn đến thiệt hại lớn cho ngành nuôi ong. Nghiên cứu về virus này không chỉ giúp nâng cao hiểu biết về bệnh mà còn hỗ trợ trong việc phát triển các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

1.1. Đặc điểm sinh học của virus thối đen

Virus thối đen mũ chúa thuộc họ Iflaviridae, có cấu trúc RNA. Virus này chủ yếu lây nhiễm qua thức ăn hoặc tiếp xúc trực tiếp giữa các cá thể ong. Sự lây lan của virus có thể dẫn đến sự suy giảm số lượng ong chúa, ảnh hưởng đến năng suất mật.

1.2. Tình hình nghiên cứu virus thối đen tại Việt Nam

Nghiên cứu về BQCV tại Việt Nam còn hạn chế. Tuy nhiên, một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng virus này đang gia tăng sự phổ biến, đặc biệt ở các tỉnh miền Bắc. Việc phát hiện sớm và chẩn đoán chính xác là rất cần thiết để bảo vệ đàn ong.

II. Vấn đề và thách thức trong việc phát hiện virus thối đen

Việc phát hiện virus thối đen mũ chúa trên ong mật gặp nhiều thách thức. Các phương pháp chẩn đoán hiện tại chưa đủ nhạy và chính xác để phát hiện virus ở giai đoạn đầu. Điều này dẫn đến việc lây lan nhanh chóng trong các đàn ong, gây thiệt hại lớn cho người nuôi ong.

2.1. Khó khăn trong việc chẩn đoán virus

Phương pháp chẩn đoán truyền thống như ELISA có thể không phát hiện được virus ở nồng độ thấp. Điều này làm cho việc kiểm soát dịch bệnh trở nên khó khăn hơn.

2.2. Tác động của virus đến ngành nuôi ong

Virus thối đen không chỉ làm giảm số lượng ong chúa mà còn ảnh hưởng đến năng suất mật. Người nuôi ong phải đối mặt với nguy cơ thiệt hại kinh tế lớn nếu không có biện pháp phòng ngừa kịp thời.

III. Phương pháp phát hiện virus thối đen mũ chúa hiệu quả

Để phát hiện virus thối đen mũ chúa, các phương pháp hiện đại như RT-PCR đã được áp dụng. Phương pháp này cho phép phát hiện virus với độ nhạy cao hơn so với các phương pháp truyền thống. Việc áp dụng công nghệ sinh học trong chẩn đoán giúp nâng cao hiệu quả phát hiện và kiểm soát dịch bệnh.

3.1. Phương pháp RT PCR trong phát hiện virus

RT-PCR là một kỹ thuật mạnh mẽ cho phép phát hiện RNA virus. Phương pháp này có độ nhạy cao và có thể phát hiện virus ngay cả ở nồng độ thấp, giúp người nuôi ong có thể phát hiện sớm sự lây nhiễm.

3.2. So sánh các phương pháp chẩn đoán virus

So với ELISA, RT-PCR cho kết quả nhanh hơn và chính xác hơn. Việc sử dụng RT-PCR giúp giảm thiểu thời gian chẩn đoán và tăng cường khả năng kiểm soát dịch bệnh.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về virus thối đen

Nghiên cứu về virus thối đen mũ chúa đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Việc phát hiện sớm và chính xác virus giúp người nuôi ong có thể áp dụng các biện pháp phòng ngừa hiệu quả. Các kết quả nghiên cứu cũng đã chỉ ra sự phân bố của virus tại các tỉnh miền Bắc Việt Nam.

4.1. Kết quả nghiên cứu về sự phân bố virus

Nghiên cứu cho thấy virus thối đen mũ chúa có sự phân bố rộng rãi tại các tỉnh miền Bắc. Điều này cho thấy cần có các biện pháp phòng ngừa đồng bộ để kiểm soát dịch bệnh.

4.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn

Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng để xây dựng các chương trình phòng ngừa dịch bệnh cho ngành nuôi ong. Việc này không chỉ bảo vệ đàn ong mà còn đảm bảo nguồn cung mật ong ổn định cho thị trường.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu virus thối đen mũ chúa

Nghiên cứu về virus thối đen mũ chúa trên ong mật là một lĩnh vực quan trọng cần được chú trọng. Việc phát hiện và kiểm soát virus không chỉ giúp bảo vệ đàn ong mà còn đảm bảo sự phát triển bền vững cho ngành nuôi ong tại Việt Nam. Tương lai của nghiên cứu này cần tiếp tục được đầu tư và phát triển.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu virus

Nghiên cứu virus thối đen mũ chúa đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe đàn ong. Việc hiểu rõ về virus giúp người nuôi ong có thể áp dụng các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

5.2. Định hướng nghiên cứu trong tương lai

Cần có các nghiên cứu sâu hơn về cơ chế lây nhiễm và tác động của virus đến ong mật. Điều này sẽ giúp phát triển các biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả hơn trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nghề nuôi ong mật đóng vai trò quan trọng trong đời sống con người, cung cấp các sản phẩm quý giá như mật ong, phấn hoa, sữa chúa và keo ong. Việt Nam, với điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa, thảm thực vật phong phú, có khoảng 1.000 đàn ong mật với sản lượng trên 37.000 tấn mật ong mỗi năm, là một trong 10 sản phẩm xuất khẩu hàng đầu của cả nước. Tuy nhiên, ngành ong đang đối mặt với nhiều thách thức, trong đó dịch bệnh do virus là nguyên nhân chính gây thiệt hại nghiêm trọng, đặc biệt là virus gây bệnh thối đen mũ chúa (Black queen cell virus - BQCV). Virus này ảnh hưởng chủ yếu đến ấu trùng và nhộng ong chúa, làm giảm năng suất và chất lượng mật ong, đồng thời gây khó khăn trong xuất khẩu do tồn dư kháng sinh do người nuôi ong sử dụng không đúng cách.

Mục tiêu nghiên cứu là phát hiện và chẩn đoán BQCV trên ong mật ở miền Bắc Việt Nam, xác định sự phân bố của virus tại các trại nuôi ong và phân tích nguồn gốc tiến hóa của virus lưu hành. Nghiên cứu được thực hiện trên mẫu ấu trùng và ong trưởng thành thu thập từ 5 tỉnh miền Bắc gồm Hưng Yên, Điện Biên, Hòa Bình, Bắc Giang và Nghệ An trong năm 2014. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho việc phòng chống dịch bệnh, góp phần phát triển bền vững ngành nuôi ong mật Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về vi sinh vật học phân tử và miễn dịch học ở ong mật. Virus BQCV thuộc họ Dicistroviridae, chi Cripavirus, có bộ gen RNA sợi đơn dài khoảng 8,5 kb, không có vỏ bọc ngoài, cấu trúc gồm hai khung đọc mở (ORF) mã hóa protein không cấu trúc và protein cấu trúc. Enzyme helicase mã hóa trong ORF1 đóng vai trò quan trọng trong quá trình nhân đôi virus và có thể liên quan đến độc lực của các chủng virus khác nhau.

Miễn dịch học ở ong mật bao gồm các hàng rào vật lý (vỏ kitin, niêm mạc ruột) và miễn dịch tế bào không đặc hiệu, với các protein nhận biết peptidoglycan (PGRPs) và protein liên kết Gram âm (GNBPs) giúp nhận diện tác nhân gây bệnh. Tuy nhiên, cơ chế miễn dịch chống lại virus ở ong mật vẫn chưa được làm rõ hoàn toàn.

Các phương pháp chẩn đoán hiện đại như RT-PCR được áp dụng để phát hiện virus RNA với độ nhạy và đặc hiệu cao, vượt trội so với các phương pháp truyền thống như ELISA hay kính hiển vi điện tử.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu gồm ấu trùng và ong trưởng thành được thu thập từ 5 tỉnh miền Bắc Việt Nam, mỗi tỉnh lấy mẫu từ 6 trại ong, mỗi trại 3 đàn, mỗi đàn 100 cá thể ấu trùng và 100 cá thể ong trưởng thành. Mẫu được bảo quản trong ethanol 100% và giữ ở -20°C.

Phương pháp phân tích bao gồm:

• Tách chiết RNA tổng số từ mẫu ong bằng phương pháp Trizol, xác định nồng độ và độ tinh sạch RNA bằng máy quang phổ NanoDrop.
• Tổng hợp cDNA từ RNA bằng enzyme phiên mã ngược (Reverse transcriptase).
• Khuếch đại đoạn DNA đặc hiệu 701 bp của BQCV bằng kỹ thuật RT-PCR với cặp mồi đặc hiệu.
• Kiểm tra sản phẩm PCR trên gel agarose 1% bằng điện di.
• Gắn sản phẩm PCR vào vector pCR2.1, biến nạp vào vi khuẩn E. coli để tách dòng gen.
• Tách chiết plasmid, cắt kiểm tra bằng enzyme EcoRI, tinh sạch plasmid tái tổ hợp.
• Giải trình tự gen bằng máy xác định trình tự tự động ABI 3100.
• Xây dựng cây phát sinh loài dựa trên trình tự gen mã hóa helicase để xác định nguồn gốc tiến hóa của BQCV.

Quá trình nghiên cứu được thực hiện trong phòng thí nghiệm Vi sinh vật học phân tử, Viện Công nghệ sinh học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, trong năm 2014.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phát hiện BQCV trên ong mật miền Bắc Việt Nam: Kết quả RT-PCR cho thấy tỷ lệ mẫu ong trưởng thành và ấu trùng dương tính với BQCV dao động từ 20% đến 58% tùy từng tỉnh, với tỷ lệ nhiễm trung bình khoảng 40%. Tỉnh Hòa Bình và Bắc Giang có tỷ lệ nhiễm cao nhất, lần lượt đạt 55% và 58%.

2. Phân bố địa lý của BQCV: Virus được phát hiện ở tất cả 5 tỉnh khảo sát, cho thấy BQCV đã lan rộng trong các trại nuôi ong miền Bắc. Tỷ lệ nhiễm virus ở ong trưởng thành cao hơn so với ấu trùng, tương tự các nghiên cứu quốc tế với tỷ lệ nhiễm BQCV ở ong trưởng thành lên đến 86% tại Pháp và 30% tại Áo.

3. Nguồn gốc tiến hóa của BQCV: Phân tích trình tự gen mã hóa helicase cho thấy BQCV lưu hành tại Việt Nam có độ tương đồng cao (trên 95%) với các chủng BQCV từ Nam Phi và các khu vực khác trên thế giới, cho thấy virus có nguồn gốc đa dạng và có thể lây lan qua con đường thương mại ong mật.

4. Mối liên hệ giữa BQCV và ký sinh trùng Nosema apis: Nghiên cứu cho thấy sự đồng nhiễm BQCV và N. apis làm giảm tuổi thọ ong trưởng thành, làm tăng nguy cơ bùng phát dịch bệnh. Tỷ lệ đồng nhiễm tại các trại ong miền Bắc ước tính khoảng 75%, tương tự các báo cáo quốc tế.

Thảo luận kết quả

Tỷ lệ nhiễm BQCV cao ở miền Bắc Việt Nam phản ánh sự phổ biến và mức độ ảnh hưởng nghiêm trọng của virus đối với ngành nuôi ong mật. Sự phân bố rộng rãi của virus cho thấy các biện pháp kiểm soát hiện tại chưa hiệu quả, đặc biệt trong bối cảnh người nuôi ong còn thiếu kiến thức về bệnh do virus và thường sử dụng kháng sinh không đúng cách, dẫn đến tồn dư kháng sinh trong mật ong.

Phân tích gen helicase cho thấy virus lưu hành tại Việt Nam có nguồn gốc đa dạng, phù hợp với các nghiên cứu trên thế giới cho thấy BQCV có khả năng lây lan nhanh qua các hoạt động thương mại và di chuyển đàn ong. Mối liên hệ giữa BQCV và N. apis làm tăng tính nghiêm trọng của bệnh, đòi hỏi phải kiểm soát đồng thời cả hai tác nhân.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ nhiễm BQCV theo từng tỉnh và bảng so sánh trình tự gen helicase giữa các chủng virus Việt Nam và quốc tế, giúp minh họa rõ ràng sự phân bố và nguồn gốc virus.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường giám sát và chẩn đoán sớm BQCV: Áp dụng kỹ thuật RT-PCR tại các trại nuôi ong để phát hiện sớm virus, giảm thiểu thiệt hại. Thời gian thực hiện hàng năm, đặc biệt trước và sau mùa vụ mật. Chủ thể thực hiện: các trung tâm nghiên cứu và cơ quan quản lý nông nghiệp.

2. Kiểm soát đồng nhiễm với ký sinh trùng Nosema apis và ve Varroa: Thực hiện các biện pháp phòng chống ký sinh trùng như xử lý ve ký sinh, vệ sinh tổ ong sạch sẽ, nhằm giảm nguy cơ bùng phát BQCV. Thời gian áp dụng liên tục trong năm. Chủ thể: người nuôi ong và các cơ quan hỗ trợ kỹ thuật.

3. Đào tạo nâng cao nhận thức người nuôi ong: Tổ chức các khóa tập huấn về bệnh virus ong mật, cách phòng chống và sử dụng thuốc hợp lý, tránh lạm dụng kháng sinh. Thời gian: hàng năm. Chủ thể: Sở Nông nghiệp, Hội nuôi ong Việt Nam.

4. Phát triển giống ong kháng bệnh: Nghiên cứu và chọn lọc các giống ong có khả năng kháng BQCV và các tác nhân gây bệnh khác, góp phần nâng cao năng suất và chất lượng mật ong. Thời gian: dài hạn (3-5 năm). Chủ thể: Viện nghiên cứu và các trại giống ong.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Người nuôi ong mật: Nắm bắt kiến thức về bệnh BQCV, phương pháp phòng chống và xử lý dịch bệnh, từ đó nâng cao hiệu quả sản xuất và chất lượng mật ong.

2. Các nhà nghiên cứu vi sinh vật học và dịch tễ học: Tham khảo phương pháp nghiên cứu sinh học phân tử, kỹ thuật RT-PCR và phân tích gen virus, phục vụ cho các nghiên cứu tiếp theo về virus ong mật.

3. Cơ quan quản lý nông nghiệp và thú y: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, chương trình giám sát và kiểm soát dịch bệnh ong mật hiệu quả.

4. Doanh nghiệp xuất khẩu mật ong: Hiểu rõ về các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng mật ong, đặc biệt là dịch bệnh và tồn dư kháng sinh, từ đó nâng cao uy tín và giá trị sản phẩm trên thị trường quốc tế.

Câu hỏi thường gặp

1. BQCV là gì và ảnh hưởng như thế nào đến ong mật?
   BQCV là virus gây bệnh thối đen mũ chúa, ảnh hưởng chủ yếu đến ấu trùng và nhộng ong chúa, làm chết nhanh và làm giảm năng suất mật ong. Virus tồn tại phổ biến ở ong trưởng thành nhưng không biểu hiện triệu chứng rõ ràng.

2. Làm thế nào để phát hiện BQCV trên ong mật?
   Phương pháp RT-PCR là kỹ thuật phổ biến và hiệu quả nhất để phát hiện BQCV với độ nhạy và đặc hiệu cao, cho phép phát hiện virus ngay cả khi không có triệu chứng bệnh rõ ràng.

3. Virus BQCV lây truyền qua những con đường nào?
   BQCV lây truyền theo chiều ngang qua tiếp xúc giữa các con ong, thức ăn bị nhiễm virus, phân và ve ký sinh; cũng có thể lây truyền theo chiều dọc từ ong chúa sang con cái.

4. Có thuốc điều trị hoặc vaccine đặc hiệu cho BQCV không?
   Hiện nay chưa có thuốc điều trị hay vaccine đặc hiệu cho BQCV. Biện pháp phòng chống chủ yếu là kiểm soát ký sinh trùng, vệ sinh môi trường và nâng cao sức đề kháng cho đàn ong.

5. Tại sao việc sử dụng kháng sinh không hiệu quả trong điều trị bệnh do virus ở ong?
   Kháng sinh chỉ có tác dụng với vi khuẩn, không có tác dụng với virus. Việc sử dụng kháng sinh không đúng cách có thể gây tồn dư trong mật ong và làm tăng nguy cơ kháng thuốc ở vi khuẩn.

Kết luận

• Nghiên cứu đã phát hiện và xác định sự phân bố rộng rãi của virus BQCV trên ong mật ở 5 tỉnh miền Bắc Việt Nam với tỷ lệ nhiễm trung bình khoảng 40%.
• Phân tích gen mã hóa helicase cho thấy virus lưu hành tại Việt Nam có nguồn gốc đa dạng, tương đồng với các chủng quốc tế.
• Mối liên hệ đồng nhiễm giữa BQCV và ký sinh trùng Nosema apis làm tăng tính nghiêm trọng của bệnh, ảnh hưởng đến tuổi thọ và năng suất ong mật.
• Kỹ thuật RT-PCR được khẳng định là phương pháp chẩn đoán hiệu quả, cần được áp dụng rộng rãi trong giám sát dịch bệnh ong mật.
• Đề xuất các giải pháp phòng chống bao gồm giám sát, kiểm soát ký sinh trùng, đào tạo người nuôi ong và phát triển giống ong kháng bệnh nhằm phát triển bền vững ngành nuôi ong mật Việt Nam.

Các cơ quan quản lý và người nuôi ong cần phối hợp triển khai các biện pháp phòng chống dịch bệnh dựa trên kết quả nghiên cứu để bảo vệ và nâng cao giá trị ngành ong mật.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC CỦA LOÀI ONG 1. Nguồn gốc của ong Trong lịch sử phát triển của sinh giới thì động vật có hai hướng tiến hoá đó là động vật không xương sống và động vật có xương sống. Trong động vật không có xương sống thì phát triển nhất là ngành chân đốt, trong đó có loài ong.

Ong có nguồn gốc từ ngành động vật chân đốt, có tên khoa học là Arthropoda, chân đốt có nguồn gốc từ giun đốt (Annelides) xuất phát từ lớp giun nhiều tơ (Polychaeta). Quá trình chuyển hoá từ giun nhiều tơ sang ngành chân đốt là một quá trình phức tạp hoá về mặt cấu tạo. Tầng Cuticul =>Vỏ kitin (bộ xương ngoài) Biểu bì mô cơ => bó cơ Chi bên => Chi phân đốt Mạch máu lưng => Tim Cơ quan thị giác phát triển phức tạp. Các đốt trước tập hợp thành đầu, đốt giữa thành ngực, đốt phần sau chuyển thành phần bụng.

Bên cạnh đó xuất hiện thêm một số cơ quan mới: ống khí, ống Malpighi. Hình thái cấu tạo ngoài của ong - Cơ thể ong chia làm 3 phần rõ rệt: Đầu, ngực và phần bụng, các phần này được nối với nhau bằng các khớp động. - Có 3 đôi chân và 2 đôi cánh. - Bên ngoài có lớp vỏ kitin gồm nhiều tấm nối với nhau tạo nên bộ xương ngoài.

- Trong một tổ ong có 3 cấp: Ong chúa có kích thước lớn nhất, cánh ngắn, bụng dài, có màu nâu đen hoặc vàng; ong thợ có kích thước cơ thể nhỏ nhất, có màu 3 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] vàng hoặc màu nâu xám hoặc đen xám có sọc vàng, bụng nhọn; ong đực có màu đen, cánh dài, bụng ngắn. Vị trí phân loại của ong Trong thế giới động vật, ong mật thuộc ngành chân đốt (Arthropoda) hay lớp 6 chân (Hecxapoda), phân ngành có ống khí (Tracheata). Lớp côn trùng (Insecta) Bộ cánh màng (Hymenoptera) Họ ong mật (Aptsdae) Giống ong mật (Apis) Trên thế giới hiện nay có 7 loài ong cho mật, trong đó ở Việt Nam có 4 loài chính: + Ong châu Âu (Ong ngoại): Apis mellifera (A.mellifera) + Ong Nội địa (Ong châu Á): Apis cerana (A.cerana) + Ong Khoái (Ong gác kèo): Apis dorsata (A.dorsata) + Ong Hoa (Ong muỗi): Apis florea (A.florea) Trong mỗi loài lại phân chia thành các phân loài khác nhau như: Đối với ong châu Âu (A.mellifera) có các phân loài: Ong Ý, ong Trung - Nga, ong Cacpat, ong Crain, ong vùng Capcazơ; Đối với ong châu Á A. Mỗi phân loài đó lại có nhiều dạng sinh thái - sinh học hình thành từ lâu đời dưới tác động của các yếu tố ngoại cảnh khác nhau và các đặc điểm thích nghi với điều kiện sống khác nhau.

Điều này dẫn đến các đặc điểm có ý nghĩa kinh tế đối với con người cũng khác nhau và có ý nghĩa rất to lớn trong công tác giống ong vì chúng bảo vệ và duy trì được tính đa dạng sinh học thông qua các hệ gen quý hiếm tồn tại trong tự nhiên [3]. Các loài ong ở Việt Nam Trong 4 loài ong được nuôi ở Việt Nam thì có 2 loài ong có giá trị kinh tế 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] cao, được nuôi rộng rãi để lấy mật và các sản phẩm khác đó là ong nội (ong Châu Á) A.cerana và ong ngoại (ong châu Âu) A. Hai loài này có những đặc điểm khác nhau và bổ sung cho nhau. Còn một số loài ong hoang dã như ong khoái (A.laboriosa) hay ong hoa (A.florea) thì vẫn chưa được nghiên cứu, thuần hóa và việc khai thác mật của các loài này chỉ chiếm một tỉ lệ rất nhỏ, chủ yếu mới dừng lại ở mức khai thác và săn bắt trong tự nhiên…  Ong nội (Apis cerana) Hình 1.

Ong chúa của đàn ong nội Ong nội A.cerana là giống ong bản địa ở Việt Nam, Trung Quốc và một số nước khác. Ở nước ta, ong nội phân bố rộng khắp cả nước ngoại trừ rừng tràm U Minh. Ong nội có kích thước trung bình, đặc tính chăm chỉ, chịu được các điền kiện sống bất lợi, ít dịch bệnh, chất lượng mật tốt, mật ong bán được với giá thành cao. Tuy nhiên, ở ong nội năng suất mật thấp, ong khá hung dữ, dễ bốc bay và dễ chia đàn.

Do là loài ong bản xứ nên ong nội thích nghi tốt với nguồn hoa rải rác, điều kiện khí hậu hay thay đổi. Ong nội có thể nuôi từ các quy mô từ hộ gia đình tới nuôi chuyên nghiệp, nhưng nó thích hợp hơn với kiểu nuôi quy mô nhỏ trong gia đình với vốn đầu tư ban đầu thấp và chủ yếu là cung cấp sản phẩm phục vụ tiêu dùng trong nước. Năng suất mật ở ong nội chỉ đạt trung bình khoảng từ 10 - 15 kg/ đàn/năm. Để phát triển ong nội, người nuôi ong cần chọn các đàn có tính tụ đàn 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] cao, chọn giống ong tốt và quan tâm tới phòng bệnh để nâng cao năng suất cũng như chất lượng mật [1].

 Ong ngoại (Apis mellifera) Hình 1. Ong chúa của đàn ong ngoại Ong ngoại A.mellifera có nguồn gốc từ châu Âu, châu Phi, được nhập vào nước ta từ những năm 60 với hình thức thương mại và đã thích nghi tốt với điều kiện khí hậu và nguồn hoa ở nước ta. Đặc biệt ở vùng Nam Bộ và Tây Nguyên là những nơi có nguồn hoa tập trung (cao su, cà phê, bông trắng.) do đó năng suất mật của ong ngoại rất cao, bình quân đạt khoảng 25 - 30kg/đàn/năm. Loài ong này phát triển thích hợp với kiểu nuôi chuyên nghiệp với trình độ chuyên môn hóa cao, vốn đầu tư ban đầu lớn.

Ong ngoại có kích thước lớn hơn ong nội, chúng khá hiền, có khả năng tụ đàn và dự trữ mật cao hơn so với ong nội. Mật ong của ong ngoại chủ yếu là để xuất khẩu. Tuy nhiên, so với ong nội thì ong ngoại có sức chịu đựng kém nên ở những nơi có nguồn hoa rải rác và điều kiện khí hậu khắc nghiệt thì việc nuôi ong ngoại là không thể. Bên cạnh những giá trị kinh tế mà ong ngoại đem lại thì việc nhập ong A.mellifera cũng mang theo các loài ký sinh và bệnh như bệnh thối ấu trùng châu Âu, bệnh ấu trùng túi, bệnh bào tử trùng Nosema… gây nguy hại cho các loài ong bản địa.

Ở mỗi địa phương, trước khi lựa chọn nuôi giống ong nội hay ong ngoại thì người nuôi ong cần phải cân nhắc về số lượng cây, nguồn mật, khả năng đầu tư về thời gian cũng như nguồn vốn để quyết định [1]. 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Miễn dịch học ở ong 1. Các hàng rào vật lý và hóa học Virus ong mật thường xâm nhập vào vật chủ qua đường tiêu hóa thông qua thức ăn hoặc do các chấn thương trên bề mặt cơ thể, mặc dù chúng cũng có thể trực tiếp đi vào máu qua vết cắn của ký sinh trùng hoặc côn trùng khác.

Cũng như những loài côn trùng khác, ong mật có thể sử dụng cả các hàng rào vật lý và hóa học để tránh nhiễm trùng. Cả hai hàng rào vật lý và hóa hoc đều là miễn dịch không đặc hiệu (mang tính chất bẩm sinh) ở ong mật. Các hàng rào vật lý bao gồm các bộ xương ngoài hay lớp biểu bì bên ngoài, lớp lót kitin của khí quản, niêm mạc lớp biểu bì của ruột trước và ruột sau. Các màng ngoài bao quanh ống tiêu hóa, một lớp lót kitin của ruột giữa, tạo thành một giao diện thứ hai bảo vệ các mô từ môi trường bên ngoài và cũng có chức năng như một rào cản thấm để giữ tác nhân gây bệnh mà xâm nhập từ nguồn thức ăn vào khoang máu thông qua thành ruột.

Ngoài ra, môi trường sinh hóa của ruột cũng có thể hình thành hàng rào hóa học ức chế sự nhân lên và lây lan của tác nhân gây bệnh đến các mô cơ thể. Miễn dịch tế bào Mặc dù các hàng rào vật lý và hóa học thường giữ cho tác nhân gây bệnh không xâm nhập vào cơ thể, tuy nhiên các tác nhân gây bệnh đôi khi vượt qua các hàng rào phòng thủ và bắt đầu nhân lên. Bất cứ khi nào các rào cản vật lý và hóa học bị phá vỡ, ong mật có thể chủ động tự bảo vệ mình khỏi bị nhiễm trùng bằng cách sử dụng một phản ứng miễn dịch tế bào đại diện cho tuyến phòng thủ thứ hai và nó xuất hiện ngay lập tức khi nhiễm trùng. Mục tiêu chính của hệ thống miễn dịch là nhận ra các mầm bệnh và sự khác biệt giữa các phân tử của cơ thể và các phân tử lạ bên ngoài.

Khi một vi sinh vật được nhận ra là các phân tử lạ, hệ thống miễn dịch được kích hoạt để gắn kết một phản ứng phòng thủ để giết hoặc loại bỏ những kẻ xâm nhập. Côn trùng thiếu globulin miễn dịch, sự nhận ra các phân tử lạ đạt được bằng các thụ thể (PRRS) - các protein miễn dịch được mã hóa để nhận ra các tác nhân gây bệnh liên quan (PAMPs) hiện diện trên bề mặt của vi sinh vật. 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] PRRC có hai nhóm: Các protein nhận biết peptidoglycan (PGRPs) và các protein liên kết Gram âm (GNBPs). Các liên kết của PAMPs với PGRPs và GNBPs kích hoạt các tầng thủy phân protein bao gồm serine, protease và serpins và kích hoạt con đường thủy phân dịch nội bào để kiểm soát biểu hiện peptide kháng khuẩn và một loạt các phản ứng phòng vệ tế bào không đặc hiệu bao gồm sự thực bào, hình thành nốt nhỏ, đóng gói và melanin hóa.

Đáp ứng miễn dịch qua trung gian tế bào bị nhiễm trùng đã được cho là đặc trưng của ong mật [29]. Hai enzyme quan trọng là phenol oxidase và glucose dehydrogenase đóng một vai trò quan trọng trong việc tổng hợp melanin và cần thiết cho bảo vệ chống lại xâm nhập vi sinh vật và ký sinh trùng, có mặt trong máu của ong mật [47]. Các gen mã hóa serine, protease và serpins mà tham gia vào các liên kết của PAMPs với PGRPs và GNBPs đã được xác định trong bộ gen của loài ong mật, cho thấy ong mật có một hệ thống miễn dịch cho phép chúng bảo vệ chống lại các vi sinh vật và ký sinh trùng. Tuy nhiên, làm thế nào ong mật chống nhiễm virus qua phản ứng tự vệ trung gian tế bào vẫn chưa được xác định.

TÌNH HÌNH THỊ TRƯỜNG MẬT ONG TRÊN THẾ GIỚI VÀ TRONG NƯỚC 1. Tình hình thị trường mật ong trên thế giới Trong những năm qua, thị trường mật ong thế giới có khá nhiều biến động, giá mật ong liên tục tăng cao. Theo số liệu thống kê năm 2013 của Hiệp hội nuôi ong quốc tế (APIMONDIA), sản lượng mật ong thế giới đạt khoảng 1,8 triệu tấn/năm.