Chương 1: Những vấn đề lý luận và pháp luật về đßa vß pháp lý cāa thẩm phán trong xét xử sơ thẩm vÿ án hình sự. Chương 2: Thực tißn thực hián đßa vß pháp lý cāa thẩm phán trong xét xử sơ thẩm vÿ án hình sự tại tỉnh Bắc Ninh. 5 Chương 3: Yêu cầu và các giải pháp nâng cao đßa vß pháp lý cāa thẩm phán trong xét xử sơ thẩm vÿ án hình sự. 6 Ch°¢ng 1 NHĀNG VÂN ĐÀ LÝ LU¾N VÀ PHÁP LU¾T VÀ ĐæA Væ PHÁP LÝ CĂA THÆM PHÁN TRONG XÉT Xþ S¡ THÆM VĀ ÁN HÌNH SĂ 1.
Lý lu¿n vÁ đça vç pháp lý căa ThÇm phán trong xét xÿ s¢ thÇm vā án hình să 1. Khái niệm địa vị pháp lý của Thẩm phán trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự 1. Khái niệm Thẩm phán: Hoạt đáng xét xử là yêu cầu khách quan, là mát trong những chức năng cāa Nhà nước xuất hián cùng với sự ra đßi cāa Nhà nước. Tuy nhiên, đái ngũ Thẩm phán ra đßi khá muán (chỉ vào cuối chế đá phong kiến, đầu chế đá tư bản mới xuất hián Thẩm phán) khi mà quyền lực Nhà nước được chia thành 3 quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp đác lập, kiềm chế đối tráng nhau thì cũng đồng nghĩa với sự tách biát cāa Toà án ra khỏi quyền hành pháp và lập pháp.
Từ đó mát đái ngũ chuyên làm nhiám vÿ xét xử là Thẩm phán ra đßi. Theo từ điển Luật hác và điều 65 Luật Tổ chức Toà án nhân dân năm 2014 đßnh nghĩa: Thẩm phán là người có đủ điều kiện, tiêu chuẩn theo quy định của Luật này được Chủ tịch nước bổ nhiệm để làm nhiệm vụ xét xử. Thẩm phán là mát chức danh tư pháp, nhân danh nước Cáng hoà xã hái chā nghĩa Viát Nam tham gia vào hoạt đáng xét xử. Hián nay, quá trình TTHS Viát Nam được chia thành nhiều giai đoạn khác nhau, với nhiều cơ quan tiến hành tố tÿng khác nhau, mà trong đó vß trí, vai trò cāa mßi cơ quan là khác nhau.
Mßi cơ quan tiến hành tố tÿng được xác lập quyền và nghĩa vÿ thông qua các chā thể khác nhau gái là những ngưßi tiến hành tố tÿng. TAND là mát trong những cơ quan tiến hành tố tÿng có vß trí và vai trò quan tráng, là cơ quan cuối cùng kết thúc cāa quá trình tố tÿng. Trong TAND, Thẩm phán là ngưßi có vß trí và vai trò then chốt để thực thi nhiám vÿ tố tÿng cāa Tòa án. à nước ta, từ năm 2002, Pháp lánh Thẩm phán và Hái thẩm TAND đã ghi nhận Thẩm phán là mát chức danh tư pháp mà trước đó về mặt pháp lý Thẩm phán 7 chỉ được coi là mát chức vÿ.
Qui đßnh này đánh dấu mát bước ngoặt lớn về nhận thức để xây dựng đái ngũ Thẩm phán chuyên nghiáp, đáp ứng các yêu cầu cāa hoạt đáng xét xử, nhất là xét xử các vÿ án hình sự. Mặc dù chưa có văn bản pháp luật nào cāa Nhà nước quy đßnh cÿ thể về khái niám chức danh tư pháp, nhưng trên thực tế có quan điểm cho rằng những ngưßi nào trực tiếp thực hián quyền lực tư pháp thì mới là chức danh tư pháp. Vì vậy có thể hiểu chức danh tư pháp bao gồm Điều tra viên, Kiểm sát viên (KSV), Thẩm phán, Thư ký Toà án, Hái thẩm. TS Võ Khánh Vinh cho rằng chức danh tư pháp bao gồm những ngưßi thực hián nhiám vÿ trong các cơ quan tư pháp (điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án) được đào tạo kỹ năng thực hành nghề và hành nghề theo mát chuyên môn nhất đßnh, có danh xưng, được bổ nhiám hoặc thừa nhận theo pháp luật khi đáp đứng đầy đā các tiêu chuẩn và điều kián xác đßnh theo quy đßnh cāa pháp luật [42, tr.
Trong các chức danh tư pháp thì Thẩm phán được xác đßnh là mát chức danh tư pháp quan tráng và có ý nghĩa quyết đßnh đến viác thực hián quyền tư pháp. Thẩm phán (hoặc cùng với Hái thẩm) nhân danh Nhà nước để đưa ra phán quyết và khi bản án có hiáu lực pháp luật thì tất cả cơ quan, tổ chức và mái công dân đều phải chấp hành, kể cả những cơ quan nhà nước. Dưới góc đá xã hái, Thẩm phán được xem như là mát nghề theo sự phân công cāa xã hái. Hoạt đáng xét xử là mát hoạt đáng nghề nghiáp đặc thù so với các nghề nghiáp khác á chß hoạt đáng xét xử cāa Thẩm phán đòi hỏi mát trình đá chuyên môn cao trong các lĩnh vực pháp luật, chính trß và xã hái.
Hầu hết há phải có kiến thức uyên thâm trên mái lĩnh vực bái lẽ há là ngưßi đại dián cho nền công lý, cho công bằng cāa toàn xã hái. Tính chuyên nghiáp cāa Thẩm phán trong hoạt đáng xét xử là mát trong những đặc tính quan tráng không những thể hián trình đá cao về nghề nghiáp cāa Thẩm phán mà còn khẳng đßnh vß thế cāa Thẩm phán trong bá máy Nhà nước và đối với xã hái. Theo đó, hoạt đáng xét xử cāa Thẩm phán có những đặc trưng riêng: - Thứ nhất là tính đặc thù trong áp dÿng pháp luật: điều này thể hián á chß Thẩm phán với vai trò là ngưßi đưa ra phán quyết dựa trên những chứng cứ khách 8 quan, thực tế, không đßnh kiến với mÿc đích bảo vá công lý. Hoạt đáng tranh tÿng tại phiên Toà phải đảm bảo sự bình đẳng.
Mái hành vi ép buác làm ảnh hưáng tới sự thật khách quan cāa vÿ án, đối với phán quyết cāa Thẩm phán đều trái với mÿc đích áp dÿng pháp luật. Đặc thù này khẳng đßnh Thẩm phán phải là ngưßi hết sức vô tư, tôn tráng bằng chứng, xem xét đúng đắn các chứng cứ thực tế mà các bên tranh tÿng đưa ra trong quá trình xét xử. - Thứ hai: hoạt đáng xét xử chính là mát cuác đấu tranh tìm ra sự thực khách quan, hoạt đáng này chßu sự giám sát nghiêm ngặt cāa nhiều cơ quan, tổ chức và cá nhân. Trong quá trình xử lý vÿ án, Thẩm phán phải sử dÿng năng lực và kiến thức cần thiết nhằm giải quyết vÿ án mát cách đúng đắn trên cơ sá bằng chứng thực tế và dißn biến tại phiên tòa.
Đây là cả mát quá trình tố tÿng phức tạp đòi hỏi ngay từ đầu ngưßi Thẩm phán phải thực sự toàn tâm toàn lực và nhạy bén. Để không bß cám dß, lung lay về ý chí trên con đưßng tìm kiếm lẽ phải, cuác đấu tranh về tinh thần cāa ngưßi Thẩm phán đòi hỏi bản thân há phải luôn kiên quyết, vững vàng ý chí. Mÿc tiêu cuối cùng mà ngưßi Thẩm phán phải đạt được và cũng là mÿc đích mà toàn bá nhân dân hướng tới sau mát vÿ án đó là mát phán quyết thấu tình đạt lý, đảm bảo tính đúng đắn cāa bản án, không làm oan ngưßi vô tái, không bỏ lát kẻ phạm tái. Phán quyết đó còn mang tính giáo dÿc ý thức pháp luật trong cáng đồng dân cư.
Chính vì thế hoạt đáng xét xử cāa Thẩm phán được toàn xã hái giám sát. Nguyên tắc <Toà án xét xử công khai, khi xét xử có sự tham gia cāa Hái thẩm nhân dân= chính là sự giám sát á bên trong phiên toà. - Thứ ba là hoạt đáng này đòi hỏi Thẩm phán phải là mát con ngưßi toàn dián, bản lĩnh vững vàng, phẩm chất đạo đức trong sáng, vô tư khách quan. Đây không những là đặc thù nghề nghiáp cāa ngưßi Thẩm phán mà còn là các tiêu chuẩn mà pháp luật đặt ra đối với ngưßi Thẩm phán hián nay.
Chỉ có thể có kiến thức sâu ráng trên nhiều lĩnh vực, luôn đấu tranh cho sự công bằng vô tư, mát tâm hồn trong sáng và mát bản lĩnh vững vàng thì nghề Thẩm phán và ngưßi Thẩm phán mới tạo dựng được sự tin tưáng và tôn kính. Bái lẽ cần thiết có mát chuẩn mực lý tưáng được xã hái thừa nhận, nắm giữ cán cân công lý để điều chỉnh xã hái đi đúng hướng cāa nó. 9 Ngưßi Thẩm phán phải bênh vực cho ngưßi bß hại, không thiên vß hay dao đáng ý chí trước bất kỳ sự viác nào. Tất cả những yêu cầu trên sẽ góp phần tạo dựng nên hình ảnh mát nghề biểu tượng cho sự khát khao công lý.
- Thứ tư là hoạt đáng xét xử cāa Thẩm phán tuân theo mát trình tự tố tÿng chặt chẽ do pháp luật quy đßnh. Phán quyết cāa Thẩm phán có liên quan trực tiếp tới sinh mạng chính trß, quyền lợi và nghĩa vÿ cāa cá nhân, tổ chức có liên quan. Để bảo đảm phán quyết đó thấu tình, đạt lý thì hoạt đáng xét xử phải tuân theo mát trình tự tố tÿng chặt chẽ. Viác quy đßnh như vậy tránh sự tuỳ tián, lạm quyền, bảo vá quyền và lợi ích hợp pháp cāa cá nhân, tổ chức.
Vi phạm các quy đßnh cāa pháp luật tố tÿng, bản án dù có hiáu lực pháp luật cũng sẽ được Toà án cấp trên xem xét lại theo thā tÿc giám đốc thẩm hoặc tái thẩm. Từ các phân tích trên có thể đưa ra đßnh nghĩa khái niám Thẩm phán như sau: Thẩm phán là người được bổ nhiệm theo quy định của pháp luật để làm nhiệm vụ xét xử những vụ án và giải quyết những việc khác thuộc thẩm quyền của Toà án. Khái niệm xét xử sơ thẩm vụ án hình sự: Xét xử sơ thẩm vÿ án hình sự được phát sinh khi có cáo buác từ cáo trạng cāa Vián kiểm sát (VKS) và được thực hián bái chức năng cāa Tòa án trên cơ sá tranh tÿng tại phiên tòa nhằm xem xét và giải quyết vÿ án hình sự bằng viác ra bản án, quyết đßnh bß cáo có tái hay không có tái, nếu bß cáo có tái thì hái đồng xét xử (HĐXX) sẽ tuyên án và nêu hình phạt kèm theo các bián pháp tư pháp (nếu có) theo quy đßnh cāa pháp luật. Xét xử là hoạt đáng duy nhất chỉ do Tòa án thực hián còn các cơ quan Nhà nước khác, các tổ chức và cá nhân ngoài Tòa án không có chức năng này, chính vì vậy bản án cāa Tòa án được đảm bảo thực hián bái sức mạnh cưỡng chế cāa Nhà nước.
Chỉ có Tòa án mới có quyền xét xử và đưa ra phán quyết mát ngưßi có tái hay không có tái, đó là tái gì, hình phạt và các bián pháp xử lý. Vì vậy có thể hiểu xét xử sơ thẩm vụ án hình sự là xét xử lần đầu toàn bộ vụ án hình sự theo thẩm quyền mà pháp luật quy định.