Luận Án Tiến Sĩ Về Áp Dụng Hình Phạt Tiền Theo Pháp Luật Hình Sự Tại Tỉnh Bắc Ninh

Luận án tiến sĩ phân tích việc áp dụng hình phạt tiền theo pháp luật hình sự Việt Nam tại tỉnh Bắc Ninh, từ thực tiễn và hiệu quả.

• Tác giả: Đinh Văn Khuyến
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Trung Thành
• Trường học: Học viện Khoa học xã hội
• Chuyên ngành: Luật Hình sự và Tố tụng hình sự
• Đề tài: Áp Dụng Hình Phạt Tiền Theo Pháp Luật Hình Sự Việt Nam Từ Thực Tiễn Tỉnh Bắc Ninh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ÁP DỤNG HÌNH PHẠT TIỀN
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm, nội dung, ý nghĩa của áp dụng hình phạt tiền
• 1.2. Cơ sở pháp lý của áp dụng hình phạt tiền. Các yếu tố tác động đến việc áp dụng hình phạt tiền
• 1.3. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN ÁP DỤNG HÌNH PHẠT TIỀN TẠI TỈNH BẮC NINH
• 2.1. Tổng quan tình hình áp dụng hình phạt tiền
• 2.2. Thực trạng áp dụng hình phạt tiền
• 2.3. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: YÊU CẦU VÀ GIẢI PHÁP ĐẢM BẢO ÁP DỤNG ĐÚNG HÌNH PHẠT TIỀN
• 3.1. Yêu cầu áp dụng đúng hình phạt tiền
• 3.2. Giải pháp đảm bảo áp dụng đúng hình phạt tiền
• 3.3. Tiểu kết chương 3

Tóm tắt

I. Khái niệm đặc điểm nội dung ý nghĩa của áp dụng hình phạt tiền

Hình phạt tiền là một biện pháp cưỡng chế của Nhà nước, nhằm tước bỏ một phần quyền lợi vật chất của người phạm tội. Đây là hình phạt có tác động mạnh mẽ về mặt kinh tế, giúp ngăn ngừa tái phạm và phòng chống các loại tội phạm có tính chất vụ lợi. Theo quy định của pháp luật hình sự Việt Nam, hình phạt tiền được xem là hình phạt chính và hình phạt bổ sung. Khái niệm này chưa được ghi nhận rõ ràng trong các văn bản pháp lý, nhưng đã được các nhà khoa học luật học định nghĩa. Hình phạt tiền không chỉ áp dụng cho cá nhân mà còn cho cả pháp nhân thương mại. Điều này thể hiện sự phát triển của pháp luật hình sự trong việc mở rộng phạm vi áp dụng hình phạt tiền, phù hợp với thực tiễn xã hội hiện nay.

1.1. Đặc điểm của hình phạt tiền

Áp dụng hình phạt tiền mang tính nhân danh Nhà nước, được thực hiện bởi Tòa án. Hoạt động này không chỉ mang tính lý luận mà còn phải tuân thủ các nguyên tắc cơ bản của Bộ luật Tố tụng hình sự. Việc áp dụng hình phạt tiền phải được thực hiện công khai tại phiên tòa, đảm bảo quyền lợi của người bị kết án. Điều này giúp nâng cao tính minh bạch và công bằng trong quá trình xét xử. Hình phạt tiền cũng cần phải được áp dụng một cách hợp lý, dựa trên tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội, nhằm đạt được mục tiêu giáo dục và cải tạo người phạm tội.

II. Thực tiễn áp dụng hình phạt tiền tại tỉnh Bắc Ninh

Tình hình áp dụng hình phạt tiền tại tỉnh Bắc Ninh cho thấy sự phát triển và những thách thức trong công tác xét xử. Số liệu thống kê cho thấy, từ năm 2015 đến 2019, số vụ án hình sự có áp dụng hình phạt tiền ngày càng tăng. Tuy nhiên, vẫn tồn tại nhiều vấn đề cần giải quyết, như sự không đồng nhất trong việc áp dụng hình phạt tiền giữa các cơ quan xét xử. Điều này dẫn đến những bất cập trong việc thực hiện quy định pháp luật về hình phạt tiền. Việc áp dụng hình phạt tiền cần phải được xem xét kỹ lưỡng để đảm bảo tính công bằng và hiệu quả trong công tác phòng chống tội phạm.

2.1. Thực trạng áp dụng hình phạt tiền

Thực trạng cho thấy, hình phạt tiền đã được áp dụng cho nhiều loại tội phạm, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế trong việc xác định mức phạt phù hợp. Nhiều trường hợp, mức phạt tiền không tương xứng với tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả của hình phạt mà còn làm giảm tính răn đe đối với người phạm tội. Cần có những giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả áp dụng hình phạt tiền, đảm bảo tính công bằng và hợp lý trong quá trình xét xử.

III. Yêu cầu và giải pháp đảm bảo áp dụng đúng hình phạt tiền

Để đảm bảo việc áp dụng hình phạt tiền đúng quy định, cần có những yêu cầu và giải pháp cụ thể. Trước hết, cần nâng cao nhận thức của các cán bộ tư pháp về vai trò và ý nghĩa của hình phạt tiền trong pháp luật hình sự. Đồng thời, cần hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến hình phạt tiền, nhằm tạo ra khung pháp lý rõ ràng và thống nhất. Việc tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng cho cán bộ tư pháp cũng là một giải pháp quan trọng để nâng cao chất lượng xét xử.

3.1. Giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng hình phạt tiền

Giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng hình phạt tiền bao gồm việc tăng cường công tác giám sát và kiểm tra việc thực hiện các quy định pháp luật. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng trong việc áp dụng hình phạt tiền, nhằm đảm bảo tính nhất quán và công bằng. Ngoài ra, việc nghiên cứu, tham khảo kinh nghiệm áp dụng hình phạt tiền từ các nước phát triển cũng sẽ giúp Việt Nam hoàn thiện hơn trong việc áp dụng hình phạt tiền, góp phần nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh phòng chống tội phạm.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn từ năm 2015 đến 2019, tỉnh Bắc Ninh đã chứng kiến gần 20 nghìn vụ phạm tội với hơn 22 nghìn đối tượng liên quan, phản ánh sự phức tạp ngày càng tăng của tình hình an ninh trật tự trong bối cảnh phát triển kinh tế mạnh mẽ. Việc áp dụng hình phạt tiền trong pháp luật hình sự Việt Nam, đặc biệt theo Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), được xem là một biện pháp quan trọng nhằm bảo vệ quyền con người, quyền công dân và đảm bảo trật tự xã hội. Luận văn tập trung nghiên cứu việc áp dụng hình phạt tiền tại tỉnh Bắc Ninh trong khoảng thời gian 2015-2019, nhằm đánh giá hiệu quả, những hạn chế và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng hình phạt này trong thực tiễn xét xử.

Mục tiêu nghiên cứu bao gồm làm rõ các vấn đề lý luận về hình phạt tiền, phân tích các quy định pháp luật hiện hành, khảo sát thực trạng áp dụng hình phạt tiền tại Bắc Ninh, đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm đảm bảo áp dụng đúng và hiệu quả hình phạt tiền. Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong các vụ án hình sự được xét xử tại Tòa án nhân dân hai cấp tỉnh Bắc Ninh, tập trung vào hình phạt tiền áp dụng cho cá nhân bị kết án. Ý nghĩa nghiên cứu không chỉ góp phần hoàn thiện lý luận pháp luật hình sự mà còn hỗ trợ công tác lập pháp và nâng cao chất lượng xét xử, góp phần phòng chống tội phạm hiệu quả hơn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình pháp luật hình sự, đặc biệt tập trung vào các khái niệm chính như: hình phạt tiền, áp dụng hình phạt tiền, chủ thể và đối tượng áp dụng hình phạt tiền, cũng như các nguyên tắc và điều kiện áp dụng hình phạt tiền theo Bộ luật Hình sự 2015. Khái niệm hình phạt tiền được định nghĩa là biện pháp cưỡng chế của Nhà nước nhằm tước một khoản tiền nhất định của người bị kết án hoặc pháp nhân thương mại, với mục đích giáo dục, cải tạo và phòng ngừa tội phạm. Ngoài ra, luận văn phân tích các yếu tố tác động đến việc áp dụng hình phạt tiền như yếu tố pháp luật, kinh tế - xã hội và yếu tố chủ quan của người tiến hành tố tụng.

Các khái niệm quan trọng khác bao gồm: hình phạt chính và hình phạt bổ sung, khả năng tài chính của chủ thể phạm tội, trình tự thủ tục thu thập chứng cứ chứng minh điều kiện áp dụng hình phạt tiền, cũng như các nguyên tắc xét xử công bằng, khách quan theo Bộ luật Tố tụng hình sự.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp luận của Chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, kết hợp với các phương pháp nghiên cứu khoa học luật hình sự như phân tích, tổng hợp, so sánh, đối chiếu, diễn dịch, quy nạp và thống kê. Nguồn dữ liệu chính được thu thập từ hồ sơ xét xử, báo cáo của Tòa án nhân dân tỉnh Bắc Ninh, các văn bản pháp luật liên quan và các tài liệu nghiên cứu chuyên ngành.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ các vụ án hình sự được TAND hai cấp tỉnh Bắc Ninh thụ lý và xét xử trong giai đoạn 2015-2019, với tổng số 7.863 vụ án và hơn 11.300 bị cáo. Phương pháp chọn mẫu là toàn bộ dữ liệu có sẵn nhằm đảm bảo tính toàn diện và khách quan. Quá trình nghiên cứu được thực hiện trong vòng 5 năm, từ 2015 đến 2019, nhằm phản ánh sát thực tiễn áp dụng hình phạt tiền tại địa phương.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ áp dụng hình phạt tiền còn thấp: Trong giai đoạn 2015-2019, tỷ lệ áp dụng hình phạt tiền tại Bắc Ninh chỉ chiếm khoảng 2,6% đến 5,2% tổng số bị cáo bị xét xử mỗi năm. Cụ thể, năm 2015 có 65 bị cáo bị áp dụng hình phạt tiền (3,1%), năm 2016 là 108 bị cáo (5,2%), năm 2017 giảm xuống 68 bị cáo (2,6%), năm 2018 tăng lên 103 bị cáo (4,2%) và năm 2019 là 108 bị cáo (4,5%).

2. Hiệu quả xét xử được duy trì: Số vụ án áp dụng hình phạt tiền khi bị kháng cáo, kháng nghị phúc thẩm chủ yếu giữ nguyên bản án sơ thẩm hoặc đình chỉ xét xử do bị cáo rút đơn, với tỷ lệ y án và giữ nguyên mức hình phạt chiếm phần lớn. Ví dụ, trong giai đoạn này có 176 vụ án bị kháng cáo, trong đó 91 vụ y án, 73 vụ giữ nguyên mức hình phạt.

3. Mức phạt tiền được ấn định phù hợp với khả năng tài chính: Tòa án căn cứ vào tài sản, khả năng thi hành án của bị cáo và biến động giá cả thị trường để quyết định mức phạt tiền. Ví dụ, trong vụ án trốn thuế tại Bắc Ninh, bị cáo bị phạt tiền lên đến 500 triệu đồng, phù hợp với thiệt hại và khả năng tài chính của họ.

4. Một số vụ án áp dụng hình phạt tiền thay cho hình phạt tù: Trong các vụ án đánh bạc, tội phạm kinh tế, hình phạt tiền được áp dụng như hình phạt chính đối với các bị cáo có nhân thân tốt, phạm tội lần đầu và mức độ phạm tội ít nghiêm trọng, góp phần giảm tải án tù và tạo điều kiện cải tạo tại cộng đồng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân tỷ lệ áp dụng hình phạt tiền còn thấp có thể do đặc điểm tội phạm tại Bắc Ninh chủ yếu là các tội phạm nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng, không thuộc diện áp dụng hình phạt tiền theo quy định pháp luật. Ngoài ra, tâm lý ưu tiên áp dụng hình phạt tù để đáp ứng yêu cầu răn đe xã hội cũng ảnh hưởng đến việc áp dụng hình phạt tiền.

Việc ấn định mức phạt tiền dựa trên khả năng tài chính và biến động giá cả thị trường giúp đảm bảo tính khả thi và công bằng trong thi hành án. So sánh với các nghiên cứu trong ngành luật hình sự, kết quả này phù hợp với xu hướng mở rộng áp dụng hình phạt tiền nhằm giảm thiểu việc sử dụng hình phạt tù không cần thiết.

Các biểu đồ thể hiện số lượng vụ án áp dụng hình phạt tiền theo năm, tỷ lệ phần trăm so với tổng số bị cáo, cũng như kết quả xét xử phúc thẩm sẽ minh họa rõ nét hơn về xu hướng và hiệu quả áp dụng hình phạt tiền tại Bắc Ninh.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo, nâng cao năng lực cho Thẩm phán: Tổ chức các khóa bồi dưỡng chuyên sâu về pháp luật hình sự và kỹ năng lượng hình, đặc biệt về áp dụng hình phạt tiền, nhằm đảm bảo các phán quyết chính xác, công bằng và phù hợp với thực tiễn.

2. Hoàn thiện hệ thống pháp luật liên quan: Rà soát, sửa đổi các quy định về mức phạt tiền tối thiểu và tối đa để phù hợp với tình hình kinh tế - xã hội hiện nay, đảm bảo tính răn đe và khả thi trong thi hành án.

3. Tăng cường phối hợp giữa các cơ quan tố tụng: Cải thiện công tác thu thập, xác minh chứng cứ về khả năng tài chính của bị cáo, đặc biệt là trong giai đoạn điều tra, nhằm đảm bảo căn cứ xác thực cho việc áp dụng hình phạt tiền.

4. Đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức pháp luật: Tuyên truyền về vai trò và hiệu quả của hình phạt tiền trong phòng chống tội phạm, nhằm thay đổi nhận thức xã hội và giảm thiểu tâm lý e ngại áp dụng hình phạt tiền trong xét xử.

Các giải pháp trên nên được triển khai trong vòng 2-3 năm tới, với sự chủ trì của Tòa án nhân dân tỉnh Bắc Ninh phối hợp cùng Viện kiểm sát và các cơ quan liên quan.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các Thẩm phán và cán bộ Tòa án: Nâng cao hiểu biết về áp dụng hình phạt tiền, hỗ trợ trong việc ra quyết định xét xử chính xác, công bằng.

2. Nhà lập pháp và cơ quan quản lý nhà nước: Cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện chính sách pháp luật về hình phạt tiền, phù hợp với thực tiễn và xu hướng phát triển.

3. Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Luật: Tài liệu tham khảo chuyên sâu về lý luận và thực tiễn áp dụng hình phạt tiền trong pháp luật hình sự Việt Nam.

4. Cơ quan thi hành án và các tổ chức xã hội: Hiểu rõ hơn về cơ chế thi hành hình phạt tiền, từ đó nâng cao hiệu quả thi hành và giám sát việc thực hiện pháp luật.

Câu hỏi thường gặp

1. Hình phạt tiền áp dụng cho những đối tượng nào?
   Hình phạt tiền được áp dụng cho cả cá nhân và pháp nhân thương mại bị kết án về các tội phạm được quy định trong Bộ luật Hình sự 2015, với tư cách là hình phạt chính hoặc bổ sung tùy theo tính chất tội phạm.

2. Mức phạt tiền tối thiểu và tối đa được quy định như thế nào?
   Mức phạt tiền tối thiểu đối với cá nhân là 1 triệu đồng, tối đa có thể lên đến 5 tỷ đồng; đối với pháp nhân thương mại, mức tối thiểu là 50 triệu đồng và tối đa có thể lên đến 20 tỷ đồng, tùy theo từng tội danh.

3. Làm thế nào để xác định khả năng thi hành án của bị cáo?
   Khả năng thi hành án được xác định dựa trên các chứng cứ như tài sản hợp pháp, giấy tờ chứng minh quyền sở hữu, lời khai của bị cáo và người thân, xác minh tại địa phương, cũng như các biện pháp phong tỏa tài sản trong quá trình tố tụng.

4. Tại sao tỷ lệ áp dụng hình phạt tiền còn thấp?
   Nguyên nhân chính là do đặc điểm tội phạm tại địa phương chủ yếu nghiêm trọng, không thuộc diện áp dụng hình phạt tiền, cùng với tâm lý ưu tiên áp dụng hình phạt tù để đảm bảo răn đe xã hội.

5. Hình phạt tiền có thể được thi hành như thế nào?
   Theo quy định, tiền phạt có thể được nộp một lần hoặc nhiều lần trong thời hạn do Tòa án quy định, nhằm đảm bảo tính khả thi và linh hoạt trong thi hành án.

Kết luận

• Hình phạt tiền là biện pháp cưỡng chế quan trọng, vừa là hình phạt chính, vừa là hình phạt bổ sung, góp phần giáo dục, cải tạo và phòng ngừa tội phạm.
• Tỷ lệ áp dụng hình phạt tiền tại Bắc Ninh trong giai đoạn 2015-2019 còn thấp, chiếm khoảng 2,6% đến 5,2% tổng số bị cáo xét xử.
• Việc áp dụng hình phạt tiền được thực hiện dựa trên căn cứ pháp luật, khả năng tài chính của bị cáo và biến động giá cả thị trường, đảm bảo tính công bằng và khả thi.
• Luận văn đề xuất các giải pháp nâng cao năng lực xét xử, hoàn thiện pháp luật và tăng cường phối hợp các cơ quan tố tụng nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng hình phạt tiền.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai đào tạo chuyên môn, hoàn thiện chính sách pháp luật và tăng cường tuyên truyền pháp luật về hình phạt tiền.

Để góp phần nâng cao hiệu quả áp dụng hình phạt tiền, các cơ quan chức năng và nhà nghiên cứu được khuyến khích tiếp tục nghiên cứu, áp dụng và hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ÁP DỤNG HÌNH PHẠT TIỀN 1. Khái niệm, đặc điểm, nội dung, ý nghĩa của áp dụng hình phạt tiền 1. Khái niệm hình phạt tiền: Hình phạt tiền là tước bỏ một phần quyền lợi vật chất của người phạm tội. Đây là loại hình phạt mà tác động trực tiếp và mạnh mẽ về mặt kinh tế của người bị kết án.

Hình phạt tiền tác động trực tiếp vào hoàn cảnh của người phạm tội làm người phạm tội mất đi các điều kiện kinh tế - đó là tiền bạc để có thể tái phạm và nó có hiệu quả cao trong việc đấu tranh, phòng chống với các loại tội phạm có tính chất vụ lợi, các tội dùng tiền làm phương tiện hoạt động, các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế, trật tự công cộng, an toàn công cộng, trật tự quản lý hành chính… mà chưa cần đến mức áp dụng các hình phạt nghiêm khắc hơn. Vậy hình phạt tiền được hiểu là gì? Dưới góc độ pháp lý: Trong pháp luật hình sự của Việt Nam từ BLHS 1985 đến BLHS 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) đều chưa có một khái niệm pháp lý nào về hình phạt tiền mà chỉ quy định về phạm vi, điều kiện, nguyên tắc áp dụng hình phạt tiền. Hiện nay, khái niệm hình phạt tiền mới chỉ được ghi nhận trong các giáo trình, sách báo pháp lý chuyên ngành theo quan điểm của các nhà khoa học. Theo đó, về cơ bản khái niệm hình phạt tiền có 02 quan điểm tiêu biểu như sau: Quan điểm thứ nhất: “Phạt tiền là hình phạt tước của người phạm tội một khoản tiền nhất định sung công quỹ nhà nước”[13, tr272].

8 luan an Quan điểm thứ hai: Phạt tiền là hình phạt không tước tự do, nhẹ hơn hình phạt cải tạo không giam giữ, buộc người bị kết án phải nộp sung công quỹ nhà nước một khoản tiền nhất định [4, tr51]. Với 02 quan điểm này, mới chỉ ra được chủ thể, nội dung của hình phạt tiền mà chưa chỉ ra được đầy đủ bản chất, nội dung, chủ thể, đối tượng, phạm vi và mục đích áp dụng của hình phạt tiền. Đặc biệt, với quan điểm thứ nhất “người phạm tội” trong khái niệm dùng để chỉ đối tượng bị áp dụng hình phạt tiền có phần chưa hợp lý vì chỉ những người bị Tòa án quyết định áp dụng hình phạt tiền mới bị tước một khoản tiền nhất định sung Ngân sách nhà nước và để tránh gây nhầm lẫn khi xác định thời điểm phải chịu hình phạt tiền là trước hay sau khi có bản án của Tòa án. Do vậy, theo quan điểm cá nhân sẽ là cần sử dụng cụm từ “người bị kết án” thay cho cụm từ “người phạm tội”.

“Phạt tiền là một trong những biện pháp cưỡng chế của Nhà nước được Tòa án quyết định trong bản án kết tội đối với người bị kết án về những tội phạm được Bộ luật hình sự xác định với nội dung là tước một khoản tiền nhất định của họ sung vào công quỹ Nhà nước, thông qua đó giáo dục, cải tạo, ngăn ngừa họ phạm tội mới, đồng thời thực hiện phòng ngừa, giáo dục chung”[8, Tr183] Với khái niệm này, về cơ bản đã phản ánh được bản chất, nội dung, chủ thể, đối tượng, phạm vi và mục đích áp dụng của hình phạt tiền. Tuy nhiên cả 03 quan điểm trên về đối tượng bị áp dụng hình phạt tiền là “người bị kết án” là chưa đầy đủ theo quy định của Bộ luật hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) bởi ngoài chủ thể bị kết án, là tội phạm không chỉ có cá nhân (thể nhân) mà còn có cả pháp nhân thương mại. Ngoài ra, cũng chưa chỉ ra được hình phạt tiền được áp dụng là hình phạt chính hay hình phạt bổ sung đối với mỗi tội phạm cụ thể. 9 luan an Như vậy, trên cơ sở các quy định của Bộ luật hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) và những điểm hợp lý của các quan điểm về mặt lý luận, tác giả đưa ra khái niệm hình phạt tiền như sau: Hình phạt tiền là biện pháp cưỡng chế của Nhà nước tước đi của người bị kết án hoặc pháp nhân thương mại bị kết án về những tội phạm được Bộ luật hình sự quy định một khoản tiền nhất định sung Ngân sách Nhà nước với tính chất vừa là hình phạt chính vừa là hình phạt bổ sung nhằm giáo dục, cải tạo, ngăn ngừa họ phạm tội mới, đồng thời thực hiện răn đe, giáo dục, phòng ngừa chung trong xã hội.

Khái niệm áp dụng hình phạt tiền Trước khi đưa ra khái niệm áp dụng hình phạt tiền, tác giả phân tích một số khái niệm về áp dụng pháp luật. Hiện nay áp dụng dụng pháp luật đã được nhiều nhà nghiên cứu khoa học tiếp cận và đưa ra khái niệm, có thể kể đến như: Theo tác giả Vũ Quang Hào: “Áp dụng pháp luật là một hình thức thực hiện pháp luật đặc biệt trong đó nhà nước thông qua các thiết chế của mình tổ chức cho các chủ thể thực hiện những quy định của pháp luật”. Áp dụng pháp luật là một hình thức thực hiện pháp luật đặc biệt vì bằng các thiết chế của mình, nhà nước thực hiện việc tổ chức, giám sát các chủ thể thực hiện các quy định của pháp luật. Như vậy, áp dụng pháp luật thể hiện tính tổ chức quyền lực của nhà nước.

Để nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật, Nhà nước trao quyền cho cơ quan hoặc tổ chức xã hội nhằm cá biệt hóa quy phạm pháp luật giúp đưa pháp luật vào các trường hợp cụ thể và đối với cá nhân, tổ chức cụ thể. Hay đó là hành vi của cơ quan nhà nước, cán bộ, công chức có thẩm quyền hay một tổ chức được giao quyền, căn cứ vào quy định của pháp luật để giải quyết một trường hợp cụ thể. 10 luan an Trên cơ sở khái niệm hình phạt tiền được trình bày ở phần trên, cùng với khái niệm về áp dụng pháp luật, học viên xin đưa ra khái niệm về áp dụng hình phạt tiền như sau: Áp dụng hình phạt tiền là một trong những hoạt động của Tòa án, được áp dụng cho người bị kết án phạt tiền nhằm tước đi của người bị kết án hoặc pháp nhân thương mại bị kết án về những tội phạm được Bộ luật hình sự quy định một khoản tiền nhất định sung Ngân sách Nhà nước với tính chất vừa là hình phạt chính vừa là hình phạt bổ sung nhằm giáo dục, cải tạo, ngăn ngừa họ phạm tội mới, đồng thời thực hiện răn đe, giáo dục, phòng ngừa chung trong xã hội. - Đặc điểm cơ bản của áp dụng hình phạt tiền bao gồm: Một là, áp dụng hình phạt tiền là hoạt động nhân danh Nhà nước.

Bản án tuyên ra là nhân danh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam mà cơ quan được nhà nước trao quyền này là Toà án, việc áp dụng hình phạt tiền được tiến hành bởi người tiến hành tố tụng mà trực tiếp là Hội đồng xét xử. Hai là, áp dụng hình phạt tiền là hoạt động mang tính thực tiễn. Khi áp dụng hình phạt tiền thì chế định hình phạt tiền không còn mang tính lý luận mà nó là hoạt động áp dụng pháp luật hình sự nói chung, căn cứ vào các quy định pháp luật cụ thể, áp dụng vào từng vụ án cụ thể để đưa ra các phán quyết đúng đắn và được thi hành ngay khi có hiệu lực pháp luật. Ba là, việc áp dụng hình phạt tiền phải bảo đảm tuân thủ các nguyên tắc cơ bản của BLTTHS.

Ngoài việc tuân thủ các quy định của Bộ luật hình sự về các căn cứ áp dụng việc áp dụng hình phạt tiền phải được tiến hành theo các giai đoạn tố tụng theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự. Nhằm đảm bảo việc xét xử công bằng, vô tư, khách quan khi kết án và cho hưởng hình phạt tiền đối với người phạm tội thì việc xét xử phải theo đúng các nguyên tắc như Nguyên tắc thực hiện chế độ xét xử có Hội thẩm nhân dân tham gia; 11 luan an Nguyên tắc khi xét xử Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân độc lập và chỉ tuân theo pháp luật; Nguyên tắc Tòa án xét xử tập thể và quyết định theo đa số; Nguyên tắc hai cấp xét xử; Nguyên tắc bảo đảm quyền bình đẳng của mọi công dân trước pháp luật… Bốn là, áp dụng hình phạt tiền là hoạt động được tiến hành tại phiên tòa. Hoạt động áp dụng pháp luật hình sự nói chung và hoạt động hình phạt tiền nói riêng có bản chất như nhau và đều phải tiến hành tại phiên tòa xét xử công khai. Phiên tòa hình sự không chỉ là nơi thể hiện sự tôn nghiêm của pháp luật, mà còn là nơi quần chúng nhân dân, các cơ quan báo chí, đài phát thanh truyền hình… trực tiếp chứng kiến quá trình xét xử thẩm vấn công khai, được nghe phổ biến các quyền, nghĩa vụ của bị cáo và những người tham gia tố tụng khác tại phiên tòa.

Tại phiên tòa toàn bộ vụ án được làm sáng tỏ, công khai, Hội đồng xét xử thông qua đó nắm được rõ ràng hành vi phạm tội, nhân thân, các tình tiết tăng nặng giảm nhẹ trách nhiệm hình sự…để đưa ra phán quyết đúng đắn về việc có nên hay không áp dụng hình phạt tiền đối với người phạm tội. Năm là, chủ thể bị áp dụng hình phạt tiền được áp dụng với cả cá nhân bị kết án và pháp nhân thương mại bị kết án. Nếu như hình phạt cải tạo không giam giữ, hình phạt tù, tử hình… chỉ áp dụng với cá nhân người bị kết án thì hình phạt tiền có thể được áp dụng đối với cá nhân người bị kết án và pháp nhân thương mại bị kết án. Đây là một điểm mới của BLHS 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) khi bổ sung pháp nhân thương mại cũng là chủ thể của tội phạm.

Sáu là, áp dụng hình phạt tiền được áp dụng sẽ buộc người bị kết án phải nộp một khoản tiền nhất định để sung Ngân sách nhà nước. Khoản tiền mà cá nhân, pháp nhân thương mại bị kết án phải nộp là khoản tiền nằm trong 12 luan an giới hạn mức tối thiểu và mức tối đa của điều luật cụ thể quy định trên cơ sở Tòa án phải xem xét tính chất và mức độ nguy hiểm của tội phạm đã thực hiện, nhân thân người phạm tội, các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự và tình hình tài sản của người phạm tội cũng như những sự biến động của giá cả thị trường. Điều đó, đảm bảo tính hợp lý và tính khả thi của việc quyết định hình phạt tiền trên thực tế.