Chương 1: Một số vấn đề lý luận về pháp luật cho vay vốn thực hiện dự án theo chỉ định của Chính phủ. Chương 2: Thực trạng áp dụng pháp luật về cho vay vốn thực hiện dự án theo chỉ định của Chính phủ tại Ngân hàng Phát triển Việt Nam. Chương 3: Định hướng và một số kiến nghị nhằm hoàn thiện các quy định của pháp luật về cho vay vốn thực hiện dự án theo chỉ định của Chính phủ tại Ngân hàng Phát triển Việt Nam. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁP LUẬT CHO VAY VỐN THỰC HIỆN DỰ ÁN THEO CHỈ ĐỊNH CỦA CHÍNH PHỦ.
KHÁI QUÁT VỀ HOẠT ĐỘNG CHO VAY VỐN THỰC HIỆN DỰ ÁN THEO CHỈ ĐỊNH CỦA CHÍNH PHỦ. Khái niệm về cho vay và nguyên tắc cho vay 1. Khái niệm về cho vay Cho vay là một hiện tượng kinh tế khách quan, xuất hiện khi trong xã hội loài người có tình trạng tạm thời thừa và tạm thời thiếu vốn. Trong nền kinh tế thị trường, mỗi một tổ chức hay cá nhân đều phải có hoặc tự tìm kiếm cho mình một nguồn vốn nhất định để tham gia vào các quan hệ mua bán, trao đổi hay đầu tư,… Tuy nhiên, không phải bất cứ lúc nào hay bất cứ chủ thể nào cũng có đầy đủ điều kiện, đặc biệt là vốn để kinh doanh.
Nói cách khác, nếu xét tại một thời điểm bất kỳ, luôn xảy ra hiện tượng có một bộ phận người dân có nguồn tiền nhàn rỗi, dư thừa; đồng thời, cũng có không ít người thiếu hụt vốn tạm thời để tiêu dùng hay sản xuất kinh doanh. Hiện tượng này đòi hỏi sự điều hòa vốn từ nơi dư thừa sang nơi thiếu hụt vốn tạm thời. Việc điều hòa vốn này có thể là sự gặp gỡ trực tiếp giữa người có vốn cho vay với người cần vay vốn; hoặc có thể qua tổ chức trung gian là các tổ chức tín dụng. Khái niệm cho vay, tùy thuộc vào từng hoàn cảnh, đối tượng khác nhau lại được hiểu theo nhiều cách khác nhau.
Theo Giáo trình Luật Ngân hàng Việt Nam, cho vay - theo nghĩa chung nhất được hiểu là “việc một người thỏa thuận để cho người khác được quyền sử dụng tài sản của mình (vật cùng loại) trong một thời hạn nhất định với điều kiện có hoàn trả, dựa trên cơ sở sự tín nhiệm của mình đối với người đó” [29, tr.83] Theo khoản 1 Điều 3 Quy chế cho vay của Tổ chức tín dụng đối với khách hàng (Ban hành kèm theo Quyết định số 1627/2001/QĐ-NHNN ngày 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 31/12/2001 của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam), khái niệm “cho vay” được hiểu là: “Cho vay là một hình thức cấp tín dụng, theo đó, tổ chức tín dụng giao cho khách hàng sử dụng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích và thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi” Như vậy, hoạt động cho vay theo quy định của pháp luật chính là một trong những hình thức cấp tín dụng của các tổ chức tín dụng hiện nay và là một hoạt động mang tính chất nghề nghiệp của các tổ chức tín dụng. Khi thực hiện hoạt động cấp tín dụng cho khách hàng, các tổ chức tín dụng sẽ cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền nhất định để sử dụng theo hợp đồng tín dụng được ký kết giữa các bên để khách hàng sử dụng trong một khoảng thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc là hoàn trả cả gốc lẫn lãi [29, tr. Trong xã hội, các cá nhân, tổ chức luôn đối mặt với sự thiếu vốn phục vụ cho các mục đích sản xuất kinh doanh hoặc tiêu dùng. Việc tổ chức tín dụng đáp ứng nhu cầu về vốn một cách kịp thời, đáp ứng các nhu cầu về vốn khác nhau của cá nhân, tổ chức trong xã hội đã tạo điều kiện thuận lợi cho các thành phần kinh tế phát triển, thúc đẩy các ngành nghề kinh tế trọng điểm.
Thông qua hoạt động cho vay của tổ chức tín dụng, các vùng, địa phương kém phát triển có nguồn vốn để xây dựng các công trình công cộng; các cá nhân, hộ gia đình nghèo có thể vay nhằm hỗ trợ sản xuất kinh doanh, đặc biệt việc cho vay đối với các dự án tại một số vùng, ngành kinh tế trọng điểm theo chỉ định của Chính phủ nằm trong chính sách kinh tế của Nhà nước nhằm thúc đẩy sự phát triển của ngành, vùng đó đã góp phần quan trọng đem lại sự phát triển cân đối, bền vững cho nền kinh tế nói chung. Đặc điểm hoạt động cho vay của các tổ chức tín dụng Hoạt động cho vay của các tổ chức tín dụng có những đặc điểm sau: Thứ nhất, hoạt động cho vay của các tổ chức tín dụng là một hoạt động nghề nghiệp mang tính chức năng, là một trong những nghiệp vụ chính được thực hiện thường xuyên, liên tục của tổ chức tín dụng. Theo pháp luật Việt Nam, các tổ chức khác không phải là tổ chức tín dụng cũng có thể thực hiện hoạt động cho vay, nhưng đó không phải là nghề nghiệp mang tính chức năng như đối với các tổ chức tín dụng. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thứ hai, hoạt động cho vay của các tổ chức tín dụng là ngành nghề kinh doanh có điều kiện.
Điều này thể hiện ở chỗ hoạt động cho vay chuyên nghiệp của tổ chức tín dụng phải thỏa mãn một số điều kiện nhất định như có vốn pháp định; phải được Ngân hàng Nhà nước cấp giấy phép hoạt động ngân hàng theo luật định. Thứ ba, vì tính chất rủi ro trong hoạt động tín dụng rất lớn và mang tính chất dây chuyền có thể ảnh hưởng đến toàn bộ nền kinh tế - xã hội nên ngoài việc chịu sự điều chỉnh của các quy định pháp luật chung về hợp đồng trong dân sự, hoạt động cho vay của các tổ chức tín dụng phải tuân thủ sự điều chỉnh chặt chẽ của pháp luật ngân hàng và các tập quán thương mại về ngân hàng. Phân loại Căn cứ vào tình hình thực tiễn và các quy định của pháp luật hiện hành, hoạt động cho vay của tổ chức tín dụng hiện nay có thể phân loại dựa vào các tiêu chí cơ bản sau: - Căn cứ vào thời hạn sử dụng vốn vay: + Cho vay ngắn hạn: Theo quy định tại khoản 1 Điều 8 Quy chế cho vay ban hành theo Quyết định số 1627/2001/QĐ-NHNN thì “Cho vay ngắn hạn là các khoản vay có thời hạn cho vay đến 12 tháng”. Có thể thấy, loại hình cho vay có thời gian dưới một năm này phù hợp với mục đích đáp ứng nhu cầu vốn lưu động trong hoạt động sản xuất kinh doanh hoặc đáp ứng các nhu cầu tiêu dùng của khách hàng trong thời gian ngắn.
+ Cho vay trung hạn: Theo quy định tại khoản 2 Điều 8 Quy chế cho vay ban hành theo Quyết định số 1627/2001/QĐ-NHNN thì “Cho vay trung hạn là các khoản vay có thời hạn cho vay từ trên 12 tháng đến 60 tháng”. Cho vay trung hạn phù hợp cho việc đầu tư tài sản cố định trong hoạt động sản xuất kinh doanh như mua máy móc, trang thiết bị sản xuất hay nhu cầu tiêu dùng có giá trị lớn của khách hàng như vay du học, vay mua nhà, … + Cho vay dài hạn: Theo quy định tại khoản 3 Điều 8 Quy chế cho vay ban hành theo Quyết định số 1627/2001/QĐ-NHNN thì “Cho vay dài hạn là các khoản vay có thời hạn cho vay từ 60 tháng trở lên”. Mục đích chính của các khoản vay dài hạn là tài trợ vốn cho các dự án đầu tư. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Căn cứ vào mục đích sử dụng vốn: + Cho vay đầu tư sản xuất kinh doanh: là hình thức cho vay trong đó các bên cam kết số tiền vay sẽ được bên vay sử dụng vào mục đích thực hiện các hoạt động kinh doanh của mình như cho vay làm nông nghiệp, cho vay để kinh doanh xuất nhập khẩu,….
+ Cho vay tiêu dùng: là hình thức cho vay trong đó các bên cam kết số tiền vay sẽ được bên vay sử dụng vào việc thỏa mãn nhu cầu sinh hoạt hay tiêu dùng như mua sắm đồ dùng gia đình, mua sắm bất động sản hay phương tiện đi lại,…. ngoại trừ những nhu cầu không được cho vay theo quy định [29, tr.84] - Căn cứ vào tính chất có bảo đảm của khoản vay: + Cho vay có bảo đảm bằng tài sản: Đây là hình thức cho vay mà trong đó nghĩa vụ trả nợ tiền vay được bảo đảm bằng tài sản của bên vay hoặc của người thứ ba. Hoạt động cho vay có thể được bảo đảm bằng biện pháp cầm cố, thế chấp tài sản, bảo lãnh hoặc bảo đảm bằng tài sản hình thành từ vốn vay,… Tổ chức tín dụng có thể tiến hành các biện pháp xử lý tài sản bảo đảm này theo quy định pháp luật để thu hồi nợ trong trường hợp bên vay không thể hoặc cố ý không trả trả nợ vay. + Cho vay không có bảo đảm bằng tài sản: Đây là hình thức cho vay mà trong đó nghĩa vụ hoàn trả tiền vay không được bảo đảm bằng các tài sản cụ thể, thuộc quyền sở hữu của khách hàng vay hoặc của người thứ ba.
Trước khi quyết định cho vay không có bảo đảm bằng tài sản, cán bộ tín dụng cần tiến hành thẩm định dự án, mục đích, phân tích tín dụng đối với khách hàng một cách nghiêm túc, chặt chẽ để giảm thiểu rủi ro [29, tr. Nhìn chung, hoạt động cho vay nhằm đáp ứng các nhu cầu về vốn khác nhau của cá nhân, tổ chức trong xã hội tham gia mở rộng sản xuất kinh doanh, phục vụ mục đích và đem lại lợi nhuận cho chính họ và sự phát triển cho nền kinh tế nói chung. Nguyên tắc cho vay Theo quy định tại Điều 6 Quy chế cho vay ban hành theo Quyết định số 1627/2001/QĐ-NHNN, khách hàng vay vốn của tổ chức tín dụng phải đảm bảo nguyên tắc sau: 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Một là, vốn vay phải được sử dụng đúng mục đích đã thỏa thuận trong hợp đồng tín dụng. Mục đích sử dụng vốn vay là tùy thuộc vào nhu cầu của khách hàng vay vốn.
Tuy nhiên, việc sử dụng vốn vay phải đảm bảo đúng mục đích cam kết trong hợp đồng tín dụng mà khách hàng đã ký với tổ chức tín dụng cho vay. Điều này nhằm đảm bảo hiệu quả sử dụng vốn vay và khả năng thu hồi nợ sau này.