CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÂN TÍCH TÌNH HÌNH TÀI CHÍNH VÀ KHẢ NĂNG THANH TOÁN CỦA DOANH NGHIỆP 1. Những vấn đề cơ bản về tài chính doanh nghiệp 1. Khái niệm tài chính doanh nghiệp Tài chính doanh nghiệp là các quan hệ kinh tế phát sinh gắn liền với việc tạo lập, phân phối và sử dụng các quỹ tiền tệ trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp nhằm đạt được các mục tiêu của doanh nghiệp (trích trong Bài giảng Tài chính doanh nghiệp, NXB Đại học Lâm nghiệp (2014)) 1. Vai trò và chức năng của tài chính doanh nghiệp * Vai trò: Trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, tài chính doanh nghiệp có vai trò rất quan trọng thể hiện: - Tài chính doanh nghiệp huy động vốn đảm bảo kịp thời, đầy đủ nhu cầu vốn cho các hoạt động của doanh nghiệp diễn ra bình thường.
Trong quá trình hoạt động của doanh nghiệp thường nảy sinh các nhu cầu vốn ngắn hạn và dài hạn cho hoạt động kinh doanh thường xuyên cũng như cho đầu tư phát triển của doanh nghiệp. Việc đảm bảo cho các hoạt động của doanh nghiệp được tiến hàng bình thường, liên tục phụ thuộc rất lớn vào việc tổ chức huy động vốn của tài chính doanh nghiệp. Tài chính doanh nghiệp phải xác định được nhu cầu vốn cho hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, lựa chọn phương pháp và hình thức huy động vốn thích hợp từ các nguồn khác nhau tùy thuộc nhu cầu kinh doanh trong từng thời kỳ nhất định để quá trình sản xuất kinh doanh không bị ngừng trệ hoặc gián đoạn. Ngày nay, cùng với sự phát triển kinh tế, đã nảy sinh nhiều hình thức mới cho phép doanh nghiệp huy động vốn từ bên ngoài.
Vì vậy, vai trò của tài chính doanh nghiệp ngày càng quan trọng hơn trong việc chủ động lựa chọn các hình thức và phương pháp huy động vốn thích hợp đảm bảo cho doanh nghiệp hoạt động nhịp nhàng với chi phí huy động là thấp nhất. 4 - Tổ chức sử dụng vốn tiết kiệm và nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. - Tài chính doanh nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá và lựa chọn dự án đầu tư trên cơ sở phân tích khả năng sinh lời và mức độ rủi ro của dự án để lựa chọn dự án tối ưu nhất. Việc huy động vốn kịp thời đầy đủ có thể giúp cho doanh nghiệp chớp được cơ hội kinh doanh.
Mặt khác, lựa chọn các hình thức và phương pháp huy động vốn thích hợp, huy động tối đa số vốn hiện có vào hoạt động kinh doanh, giảm chi phí sử dụng vốn, tránh được thiệt hại ứ đọng vốn, tăng vòng quay tài sản, giảm được số vốn vay từ đó giảm được tiền trả lãi vay, là cơ sở để nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, góp phần rất lớn tăng lợi nhuận sau thuế của công ty. - Là công cụ hữu ích để kiểm soát tình hình kinh doanh của doanh nghiệp. Quá trình hoạt động của doanh nghiệp cũng là quá trình vận động, chuyển hóa hình thái của vốn tiền tệ. Thông qua tình hình tài chính của doanh nghiệp, tình hình thực hiện các chỉ tiêu tài chính và thông qua các báo cáo tài chính có thể kiểm soát các mặt hoạt động của doanh nghiệp, từ đó phát hiện nhanh chóng những tồn tại và những tiềm năng chưa được khai thác để đưa ra các quyết định thích hợp điều chỉnh các hoạt động nhằm đạt tới mục tiêu đề ra của doanh nghiệp.
- Vai trò đòn bẩy kích thích và điều tiết kinh doanh. Vai trò này được thực hiện thông qua việc đề xuất các chính sách thu hút vốn đầu tư, huy động các yếu tố sản xuất, khai thác mở rộng thị trường tiêu thụ, nâng cao năng suất và hiệu quả kinh doanh… Cơ sở của chính sách khuyến khích là đảm bảo hài hòa lợi ích của các bên tham gia nhằm động viên khuyến khích họ thông qua lợi ích vật chất. * Chức năng: Chức năng của quản trị tài chính là những thuộc tính khách quan vốn có, là khả năng bên trong biểu lộ tác dụng xã hội của tài chính. Tài chính có hai chức năng chủ yếu: 5 - Chức năng phân phối; - Chức năng giám đốc tài chính.
Trong phạm vi doanh nghiệp, tài chính doanh nghiệp cũng bao gồm hai chức năng chủ yếu đó, nhưng được cụ thể hóa phù hợp với đặc điểm hoạt động của doanh nghiệp. Dưới góc độ quản trị tài chính doanh nghiệp, có 3 chức năng chính sau: - Chức năng tài trợ vốn: Đây là chức năng quan trọng nhằm đảm bảo đủ vốn cho hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp tiến hành thuận lợi không bị gián đoạn. Thực hiện chức năng này, nhà quản trị tài chính doanh nghiệp phải xác định được nhu cầu vốn cần thiết cho hoạt động kinh doanh, khai thác các nguồn tài trợ đáp ứng cho nhu cầu đó, tính toán các nguồn và hình thức tài trợ hợp lý và hiệu quả nhất. - Quản trị vốn luân chuyển: đáp ứng đủ nguồn vốn mới chỉ là một mặt của vấn đề, điều quan trọng là vốn đó được sử dụng thế nò cho hoạt động sản xuất kinh doanh để đem lại hiệu quả cao nhất, nói cách khác nhà quản trị tài chính phải biết phân phối sử dụng số vốn đó, quản lý chặt chẽ và làm cho chúng sinh sôi thêm.
- Phân tích hoạch định và kiểm soát tài chính: đây cũng là chức năng thường xuyên của quản trị tài chính nhằm quản lý sử dụng vốn tiết kiệm và hiệu quả, làm cơ sở để đưa ra các quyết định tài chính đúng đắn, giúp thực hiện được các mục tiêu của doanh nghiệp. Phân tích tài chính doanh nghiệp 1. Khái niệm phân tích tài chính doanh nghiệp Phân tích tài chính doanh nghiệp: là quá trình đi sâu nghiên cứu nội dung, kết cấu và mối ảnh hưởng qua lại của các chỉ tiêu trên báo cáo tài chính để có thể đánh giá tình hình Tài chính doanh nghiệp thông qua việc so sánh với các mục tiêu mà doanh nghiệp đã đề ra hoặc so sánh với các doanh nghiệp cùng ngành nghề, từ đó đưa ra quyết định và các giải pháp quản lý phù hợp. Mục đích của phân tích tài chính doanh nghiệp Mục đích của phân tích tài chính doanh nghiệp là nhận dạng điểm mạnh, điểm yếu, thuận lợi và khó khăn về mặt tài chính theo các tiêu chí: hiệu quả tài chính, rủi ro tài chính, tổng hợp hiệu quả và rủi ro tài chính nhằm tìm hiểu, giải thích các nguyên nhân đứng sau thực trạng đó và đề xuất giải pháp cải thiện vị thế tài chính của công ty nhằm đáp ứng thông tin cho tất cả các đối tượng quan tâm tới hoạt động kinh doanh của công ty như các nhà đầu tư, quản lý công ty, cơ quan thuế, các chủ nợ, người lao động… Định hướng các quyết định của các đối tượng quan tâm theo chiều hướng phù hợp với tình hình thực tế của công ty như quyết định đầu tư, tài trợ, phân chia lợi nhuận.
Trở thành cơ sở cho các dự báo tài chính, giúp người phân tích dự đoán được tiềm năng tài chính của công ty trong tương lai. Cung cấp kịp thời, đầy đủ, trung thực những thông tin bổ ích cho các nhà đầu tư, các chủ nợ và các nhà sử dụng thông tin tài chính khác để họ có thể đưa ra quyết định về đầu tư tín dụng hoặc các quyết định khác tương tự. Ý nghĩa của phân tích tài chính doanh nghiệp Việc phân tích tình hình tài chính sẽ giúp cho nhà quản lý biết được tình hình tài chính của công ty mình, từ đó tìm ra nguyên nhân ảnh hưởng đến tình hình tài chính và lựa chọn những biện pháp nhằm ổn định, nâng cao hiệu quả hoạt động tài chính tạo điều kiện thúc đẩy quá trình SXKD phát triển. Thông tin tài chính của công ty được nhiều tổ chức, cá nhân quan tâm.
Tuy nhiên mỗi tổ chức, cá nhân sẽ quan tâm đến khía cạnh khác nhau khi phân tích tài chính cũng có ý nghĩa riêng đối với từng cá nhân, tổ chức: - Đối với chủ sở hữu: phân tích tình hình tài chính giúp đánh giá đúng đắn thành quả của các nhà quản lý về thực trạng tài sản, nguồn vốn, thu nhập, chi phí, lợi nhuận của công ty, hiệu quả của đồng vốn đầu tư vào công ty. - Đối với khách hàng: phân tích tình hình tài chính sẽ giúp đánh giá đúng đắn khả năng và thời hạn thanh toán của công ty. 7 - Đối với người cho vay: mối quan tâm của họ hướng đến khả năng trả nợ của công ty. Qua việc phân tích tình hình tài chính của công ty họ còn đặc biệt chú ý tới số lượng tiền và các tài sản có thể chuyển đổi thành tiền để từ đó có thể so sánh được và biết được khả năng thanh toán tức thời của công ty, đồng thời họ cũng quan tâm đến khả năng sinh lời của công ty vì đó chính là cơ sở để hoàn trả vốn và lãi vay.
- Đối với cơ quan quản lý chức năng: Phân tích tình hình tài chính giúp đánh giá đúng đắn thực trạng tài chính công ty, tình hình thực hiện nghĩa vụ đối với nhà nước, những đóng góp hoặc tác động của công ty đến tình hình và chính sách kinh tế xã hội. Thông tin sử dụng trong phân tích tài chính doanh nghiệp Phân tích tài chính có mục tiêu đưa ra những dự báo tài chính giúp cho việc ra quyết định về mặt tài chính và giúp cho việc dự kiến kết quả tương lai của doanh nghiệp nên thông tin sử dụng để phân tích tài chính không chỉ giới hạn trong phạm vi nghiên cứu các báo cáo tài chính mà phải mở rộng sang các lĩnh vực: - Các thông tin chung. - Các thông tin về ngành kinh doanh của doanh nghiệp. Thông tin chung Đây là các thông tin về tình hình kinh tế có ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp trong năm.
Sự suy thoái hoặc tăng trưởng của nền kinh tế có tác động mạnh mẽ đến cơ hội kinh doanh, đến sự biến động của giá cả các yếu tố đầu vào và thị trường tiêu thụ sản phẩm đầu ra, từ đó tác động đến hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp. Khi các tác động diễn ra theo chiều hướng có lợi, hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp được mở rộng, lợi nhuận tăng và nhờ đó kết quả kinh doanh trong năm là khả quan. Tuy nhiên khi những biến động của tình hình kinh tế là bất lợi, nó sẽ ảnh hưởng xấu đến kết quả kinh doanh của doanh nghiệp.