Phân tích tình hình sử dụng kháng sinh trên bệnh nhân điều trị nội trú tại trung tâm y tế huyện yên lập tỉnh phú thọ

Phân tích tình hình sử dụng kháng sinh trên bệnh nhân nội trú tại trung tâm y tế huyện Yên Lập, tỉnh Phú Thọ, nhằm nâng cao hiệu quả điều trị.

• Tác giả: Dương Quang Trung
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Thị Thúy Vân
• Trường học: Trường Đại học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Dược lý - Dược lâm sàng
• Đề tài: Kháng Sinh Trên Bệnh Nhân Nội Trú Tại Yên Lập
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 2. TỔNG QUAN VỀ CHƯƠNG TRÌNH QUẢN LÝ SỬ DỤNG KHÁNG SINH THEO QUYẾT ĐỊNH SỐ 5631/QĐ-BYT
• 2.1. Nội dung của chương trình quản lý sử dụng kháng sinh tại bệnh viện
• 2.2. Hoạt động giám sát sử dụng kháng sinh
• 2.3. Các chỉ số trong chương trình quản lý sử dụng kháng sinh
• 2.3.1. Chỉ số giám sát sử dụng kháng sinh
• 2.3.2. Chỉ số về nhiễm khuẩn bệnh viện
• 2.3.3. Chỉ số về mức độ kháng thuốc
• 3. TỔNG QUAN VỀ SỬ DỤNG KHÁNG SINH TRONG ĐIỀU TRỊ VIÊM PHẾ QUẢN - BỆNH LÝ NHIỄM KHUẨN PHỔ BIẾN TẠI TRUNG TÂM Y TẾ HUYỆN YÊN LẬP
• 3.1. Tổng quan về bệnh viêm phế quản cấp ở người lớn
• 3.2. Sử dụng kháng sinh trong điều trị viêm phế quản cấp
• 3.2.1. Nguyên tắc sử dụng kháng sinh
• 3.2.2. Lựa chọn kháng sinh
• 3.2.3. Các điều trị triệu chứng khác
• 4. BÀN LUẬN
• 4.1. Bàn luận về mức độ và xu hướng tiêu thụ kháng sinh tại TTYT huyện Yên Lập giai đoạn 2020-2021
• 4.2. Tình hình tiêu thụ kháng sinh nhóm cephalosporin
• 4.3. Tình hình tiêu thụ kháng sinh nhóm Penicilin
• 4.4. Tình hình tiêu thụ các nhóm kháng sinh khác
• 4.5. Tình hình tiêu thụ kháng sinh tại các khoa lâm sàng
• 4.6. Về tình hình sử dụng kháng sinh trong điều trị viêm phế quản cấp nội trú
• 4.6.1. Đặc điểm chung của bệnh nhân trong mẫu nghiên cứu
• 4.6.2. Lý do sử dụng kháng sinh
• 4.6.3. Đặc điểm sử dụng phác đồ kháng sinh trong điều trị viêm phế quản cấp
• 4.6.4. Tính phù hợp của phác đồ kháng sinh trong viêm phế quản cấp
• 4.7. Một số ưu điểm và hạn chế của nghiên cứu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về tình hình sử dụng kháng sinh tại Yên Lập

Tình hình sử dụng kháng sinh tại Trung tâm Y tế huyện Yên Lập tỉnh Phú Thọ đang trở thành một vấn đề đáng quan tâm. Việc lạm dụng kháng sinh không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của bệnh nhân mà còn dẫn đến tình trạng kháng thuốc ngày càng gia tăng. Theo báo cáo, tỷ lệ bệnh nhân nội trú được kê đơn kháng sinh tại đây chiếm một phần lớn trong tổng số bệnh nhân điều trị. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc quản lý và giám sát sử dụng kháng sinh một cách hợp lý.

1.1. Đặc điểm bệnh nhân nội trú tại Trung tâm Y tế Yên Lập

Bệnh nhân nội trú tại Trung tâm Y tế huyện Yên Lập chủ yếu là những người mắc các bệnh lý nhiễm khuẩn. Đặc điểm chung của họ thường là độ tuổi từ 30 đến 60, với tỷ lệ mắc bệnh viêm phế quản chiếm ưu thế. Việc sử dụng kháng sinh trong điều trị cho nhóm bệnh nhân này cần được xem xét kỹ lưỡng để đảm bảo hiệu quả và an toàn.

1.2. Tình hình kê đơn kháng sinh tại Yên Lập

Tại Trung tâm Y tế huyện Yên Lập, tỷ lệ kê đơn kháng sinh cho bệnh nhân nội trú đang ở mức cao. Nhiều nghiên cứu cho thấy, có tới 70% bệnh nhân viêm phế quản được kê đơn kháng sinh, mặc dù phần lớn các trường hợp là do virus. Điều này cho thấy sự cần thiết phải nâng cao nhận thức về việc sử dụng kháng sinh hợp lý trong điều trị.

II. Vấn đề và thách thức trong quản lý sử dụng kháng sinh

Quản lý sử dụng kháng sinh tại Trung tâm Y tế huyện Yên Lập đang đối mặt với nhiều thách thức. Việc lạm dụng kháng sinh không chỉ gây ra tình trạng kháng thuốc mà còn làm tăng chi phí điều trị cho bệnh nhân. Các bác sĩ và nhân viên y tế cần được đào tạo và nâng cao nhận thức về việc kê đơn kháng sinh một cách hợp lý.

2.1. Nguyên nhân lạm dụng kháng sinh

Một trong những nguyên nhân chính dẫn đến lạm dụng kháng sinh là sự thiếu hiểu biết của cả bác sĩ và bệnh nhân về tác dụng và tác hại của kháng sinh. Nhiều bác sĩ vẫn kê đơn kháng sinh cho bệnh nhân mà không xem xét kỹ lưỡng tình trạng bệnh lý của họ.

2.2. Hệ quả của việc lạm dụng kháng sinh

Lạm dụng kháng sinh dẫn đến tình trạng kháng thuốc, làm giảm hiệu quả điều trị và tăng nguy cơ biến chứng cho bệnh nhân. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của bệnh nhân mà còn gây áp lực lên hệ thống y tế.

III. Phương pháp nghiên cứu tình hình sử dụng kháng sinh

Để phân tích tình hình sử dụng kháng sinh tại Trung tâm Y tế huyện Yên Lập, nhóm nghiên cứu đã áp dụng các phương pháp khảo sát và phân tích dữ liệu. Việc thu thập thông tin từ hồ sơ bệnh án và phỏng vấn trực tiếp bệnh nhân giúp cung cấp cái nhìn tổng quan về thực trạng sử dụng kháng sinh.

3.1. Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp mô tả cắt ngang, nhằm thu thập dữ liệu về tình hình kê đơn kháng sinh cho bệnh nhân nội trú. Dữ liệu được phân tích để xác định các yếu tố ảnh hưởng đến việc sử dụng kháng sinh.

3.2. Phương pháp thu thập dữ liệu

Dữ liệu được thu thập từ hồ sơ bệnh án và bảng hỏi phỏng vấn bệnh nhân. Các thông tin về loại kháng sinh được kê đơn, liều dùng và thời gian điều trị được ghi nhận để phân tích.

IV. Kết quả nghiên cứu về sử dụng kháng sinh

Kết quả nghiên cứu cho thấy tình hình sử dụng kháng sinh tại Trung tâm Y tế huyện Yên Lập có nhiều điểm đáng chú ý. Tỷ lệ bệnh nhân được kê đơn kháng sinh cao, nhưng không phải tất cả đều phù hợp với hướng dẫn điều trị. Điều này cho thấy cần có sự can thiệp kịp thời để cải thiện tình hình.

4.1. Tỷ lệ bệnh nhân sử dụng kháng sinh

Tỷ lệ bệnh nhân nội trú được kê đơn kháng sinh tại Trung tâm Y tế huyện Yên Lập lên tới 80%. Trong đó, nhóm kháng sinh cephalosporin và penicillin chiếm ưu thế trong các đơn thuốc.

4.2. Đánh giá hiệu quả điều trị

Mặc dù tỷ lệ kê đơn kháng sinh cao, nhưng hiệu quả điều trị không đạt yêu cầu. Nhiều bệnh nhân không cải thiện tình trạng sức khỏe sau khi sử dụng kháng sinh, cho thấy sự cần thiết phải xem xét lại phác đồ điều trị.

V. Kết luận và kiến nghị về quản lý sử dụng kháng sinh

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy tình hình sử dụng kháng sinh tại Trung tâm Y tế huyện Yên Lập cần được cải thiện. Cần có các biện pháp quản lý chặt chẽ hơn để đảm bảo việc sử dụng kháng sinh an toàn và hiệu quả. Các kiến nghị bao gồm việc đào tạo nhân viên y tế và nâng cao nhận thức của bệnh nhân về việc sử dụng kháng sinh.

5.1. Đề xuất biện pháp quản lý kháng sinh

Cần thành lập ban quản lý sử dụng kháng sinh tại Trung tâm Y tế huyện Yên Lập để giám sát và đánh giá tình hình sử dụng kháng sinh. Việc này sẽ giúp nâng cao chất lượng điều trị và giảm thiểu tình trạng kháng thuốc.

5.2. Tương lai của quản lý sử dụng kháng sinh

Tương lai của quản lý sử dụng kháng sinh tại Trung tâm Y tế huyện Yên Lập phụ thuộc vào sự hợp tác giữa các bác sĩ, bệnh nhân và cơ quan y tế. Cần có các chương trình đào tạo và nâng cao nhận thức để đảm bảo việc sử dụng kháng sinh hợp lý.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Các bệnh lý nhiễm trùng hiện là nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tật và tử vong trên toàn cầu. Tại Việt Nam, tỷ lệ mắc các bệnh nhiễm khuẩn chiếm tới 16,7%, đứng hàng thứ hai chỉ sau bệnh tim mạch với 18,4%. Chi phí dành cho thuốc kháng sinh thường chiếm tỷ trọng rất lớn, dao động từ 34,0% đến 38,1% tổng ngân sách thuốc tại các bệnh viện tuyến tỉnh và tuyến huyện. Tình trạng lạm dụng thuốc cùng sự xuất hiện của các chủng vi khuẩn đa kháng đang đặt ra thách thức nghiêm trọng cho công tác điều trị lâm sàng.

Nghiên cứu được triển khai tại Trung tâm Y tế huyện Yên Lập, tỉnh Phú Thọ – cơ sở khám chữa bệnh xếp hạng II với quy mô phục vụ rộng lớn. Đề tài tập trung giải quyết vấn đề cấp thiết về tối ưu hóa sử dụng kháng sinh thông qua hai mục tiêu trọng tâm:

1. Khảo sát thực trạng tiêu thụ kháng sinh nội trú tại trung tâm trong giai đoạn 2 năm từ ngày 01/01/2020 đến ngày 31/12/2021 thông qua thước đo chuẩn hóa liều xác định hàng ngày trên 100 ngày nằm viện.
2. Phân tích thực trạng và tính hợp lý trong kê đơn kháng sinh điều trị viêm phế quản cấp trên 90 bệnh nhân nội trú trong năm 2021.

Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp hệ thống dữ liệu định lượng chính xác theo tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới và Quyết định 5631/QĐ-BYT. Kết quả ghi nhận mức tiêu thụ kháng sinh trung bình toàn viện đạt 42,4 liều trên 100 ngày nằm viện, đồng thời chỉ ra 38,9% ca bệnh viêm phế quản cấp được chỉ định kháng sinh chưa thực sự phù hợp. Những bằng chứng thực nghiệm này là nền tảng vững chắc để ban lãnh đạo bệnh viện thiết lập các can thiệp dược lâm sàng trọng điểm, giảm thiểu nguy cơ kháng thuốc và tiết kiệm ngân sách y tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng khung lý thuyết Quản lý sử dụng kháng sinh trong bệnh viện theo Quyết định số 5631/QĐ-BYT ngày 31/12/2020 của Bộ Y tế và tài liệu Hướng dẫn sử dụng kháng sinh ban hành kèm theo Quyết định số 708/QĐ-BYT. Mô hình nghiên cứu vận dụng phương pháp Đánh giá sử dụng thuốc nhằm đo lường cả hai khía cạnh: mức độ tiêu thụ tổng thể và tính hợp lý trong từng quyết định kê đơn lâm sàng.

Các khái niệm chuyên ngành then chốt được áp dụng bao gồm:

• Hệ thống phân loại Giải phẫu - Điều trị - Hóa học và Đơn vị liều xác định hàng ngày theo quy chuẩn quốc tế.
• Chỉ số tiêu thụ chuẩn hóa tính trên 100 ngày nằm viện, phản ánh cường độ sử dụng thuốc độc lập với biến động số lượng người bệnh.
• Phổ kháng khuẩn, đặc tính dược động học và dược lực học của các nhóm kháng sinh chủ lực: Cephalosporin, Penicilin, Fluoroquinolon, Macrolid, Aminoglycosid và dẫn chất Nitro-imidazol.
• Tiêu chuẩn chỉ định kháng sinh trong viêm phế quản cấp dựa trên các dấu hiệu lâm sàng như ho khạc đờm mủ, bệnh kèm mạn tính hoặc yếu tố tuổi cao.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế mô tả cắt ngang hồi cứu, kết hợp phân tích dữ liệu định lượng tổng thể và phân tích chi tiết hồ sơ bệnh án:

• Đối với mục tiêu khảo sát tiêu thụ: Nguồn dữ liệu gồm 100% hồ sơ xuất kho dược và dữ liệu ngày nằm viện của tất cả các khoa lâm sàng từ ngày 01/01/2020 đến ngày 31/12/2021 (loại trừ Khoa Nhi). Phương pháp tính toán dựa trên việc chuyển đổi tổng hàm lượng hoạt chất tiêu thụ thành số liều chuẩn hóa theo bảng tra cứu của Trung tâm Hợp tác Thống kê Dược phẩm của Tổ chức Y tế Thế giới.
• Đối với mục tiêu phân tích viêm phế quản cấp: Cỡ mẫu gồm toàn bộ 90 bệnh án nội trú của người bệnh từ 16 tuổi trở lên được chẩn đoán viêm phế quản cấp trong năm 2021, có thời gian điều trị từ 3 ngày trở lên, không chuyển tuyến, không tử vong và không mắc đồng thời từ 2 bệnh nhiễm khuẩn trở lên.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích này là nhằm bảo đảm tính khách quan, khả năng so sánh quốc tế của chỉ số tiêu thụ, đồng thời bảng kiểm lâm sàng đối chiếu trực tiếp với Dược thư Quốc gia Việt Nam 2020 và hướng dẫn của Bộ Y tế giúp nhận diện chính xác các khoảng trống trong thực hành điều trị. Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm Microsoft Excel với các thuật toán thống kê mô tả: tính tỷ lệ phần trăm cho biến phân loại, tính giá trị trung bình kèm độ lệch chuẩn cho biến định lượng liên tục.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình thu thập và xử lý số liệu tại Trung tâm Y tế huyện Yên Lập đã ghi nhận 4 phát hiện quan trọng:

1. Mức tiêu thụ kháng sinh toàn viện có xu hướng tăng: Tổng mức tiêu thụ tăng 11,4%, từ 40,2 liều trên 100 ngày nằm viện năm 2020 lên 44,8 liều năm 2021, đạt mức trung bình 42,4 liều trong cả giai đoạn. Nhóm Cephalosporin chiếm tỷ trọng áp đảo với 22,6 liều (chiếm 53,3% tổng lượng kháng sinh), trong đó Cephalosporin thế hệ 3 tiêu thụ gấp 6 đến 7 lần các thế hệ Cephalosporin khác. Nhóm Penicilin đứng thứ hai với 10,2 liều (24,1%), tiếp theo là Fluoroquinolon với 3,8 liều (9,0%) và Macrolid với 3,6 liều (8,5%).

2. Sự tập trung vào các hoạt chất phổ rộng: Trong top 10 hoạt chất có mức tiêu thụ cao nhất, Amoxicilin đường uống dẫn đầu với 7,7 liều trên 100 ngày nằm viện, tiếp theo là Cefoperazon đường tiêm với 6,7 liều và Azithromycin đường uống với 3,5 liều. Các kháng sinh Cefamandol, Cefotaxim và Ciprofloxacin cũng ghi nhận mức sử dụng đáng kể.

3. Khác biệt lớn về mức độ tiêu thụ giữa các khoa lâm sàng: Khoa Hồi sức tích cực - Chống độc có mức tiêu thụ tăng vọt từ 46,2 liều năm 2020 lên 59,9 liều năm 2021. Khoa Ngoại tổng hợp duy trì mức cao ổn định với 57,0 liều, trong khi Khoa Phụ sản có xu hướng giảm từ 60,0 liều xuống 53,1 liều. Nhóm kháng sinh cần giám sát ưu tiên nhóm 2 theo Quyết định 5631/QĐ-BYT gồm Fluoroquinolon và Aminoglycosid ghi nhận mức tiêu thụ trung bình 3,9 liều trên 100 ngày nằm viện.

4. Thực trạng sử dụng kháng sinh trong viêm phế quản cấp: Trong 90 bệnh án khảo sát, có 61,1% trường hợp chỉ định kháng sinh thỏa mãn tiêu chí hướng dẫn (chủ yếu do ho khạc đờm mủ với 45,6%), trong khi vẫn còn 38,9% ca bệnh không có đủ lý do chỉ định. Về đường dùng, đường tiêm truyền tĩnh mạch chiếm ưu thế vượt trội với 62,7% (79/126 lượt kê), và tỷ lệ phác đồ phối hợp kháng sinh ngay từ đầu chiếm tới 40,0% tổng số bệnh nhân.

Thảo luận kết quả

Mức tiêu thụ kháng sinh 42,4 liều trên 100 ngày nằm viện tại Trung tâm Y tế huyện Yên Lập phản ánh bức tranh chung của các bệnh viện tuyến huyện tại Việt Nam. Tỷ trọng nhóm Cephalosporin thế hệ 3 đường tiêm (như Cefoperazon và Ceftizoxim) chiếm vị trí chủ đạo do tâm lý lâm sàng muốn bao phủ nhanh các tác nhân nghi ngờ và kiểm soát triệu chứng sớm. Tuy nhiên, việc lạm dụng kháng sinh phổ rộng thế hệ mới tiềm ẩn nguy cơ chọn lọc chủng vi khuẩn tiết men beta-lactamase phổ rộng.

Khi đối chiếu với các y văn quốc tế và nghiên cứu đa trung tâm trong nước, tỷ lệ 38,9% chỉ định kháng sinh chưa phù hợp trong điều trị viêm phế quản cấp là con số đáng chú ý. Căn nguyên gây viêm phế quản cấp có tới khoảng 60% do virus, phần lớn có thể tự hồi phục sau 7 đến 10 ngày nếu được chăm sóc triệu chứng đúng cách. Việc lạm dụng đường tiêm lên đến 62,7% thay vì ưu tiên đường uống an toàn là điểm cần chấn chỉnh. Dữ liệu này nếu được trình bày qua các biểu đồ phân bố theo tháng và bảng so sánh đa biến sẽ giúp hội đồng chuyên môn thấy rõ các đợt tăng đột biến vào mùa đông - xuân, từ đó thiết lập ngưỡng cảnh báo tiêu thụ theo mùa.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng khoa học thu được, nghiên cứu đưa ra 4 nhóm giải pháp can thiệp cụ thể:

1. Chuẩn hóa hướng dẫn chẩn đoán và điều trị viêm phế quản cấp: Hội đồng Thuốc và Điều trị phối hợp cùng Tổ Dược lâm sàng ban hành phác đồ điều trị nội bộ trước tháng 6/2023. Phác đồ cần quy định rõ tiêu chuẩn bắt đầu dùng kháng sinh, ưu tiên kháng sinh đường uống phổ hẹp, nhằm mục tiêu giảm tỷ lệ chỉ định không hợp lý từ 38,9% hiện nay xuống dưới 15,0% trong vòng 12 tháng.

2. Thiết lập quy trình giám sát và phê duyệt kháng sinh nhóm 2: Ban Quản lý sử dụng kháng sinh ban hành danh mục kháng sinh cần duyệt trước khi sử dụng (tập trung vào Fluoroquinolon, Aminoglycosid và Cephalosporin thế hệ 3 đường tiêm), triển khai áp dụng từ quý 3/2023. Mục tiêu kiểm soát mức tiêu thụ nhóm này ổn định dưới 3,0 liều trên 100 ngày nằm viện tại tất cả các khoa lâm sàng.

3. Đẩy mạnh chương trình chuyển đổi kháng sinh từ đường tiêm sang đường uống: Dược sĩ lâm sàng thực hiện đánh giá tiêu chí lâm sàng sau 48 đến 72 giờ điều trị để khuyến cáo bác sĩ chuyển sang dạng uống phù hợp. Hoạt động này được thực hiện thường quy tại Khoa Nội nhi và Khoa Hồi sức từ đầu năm 2023, phấn đấu hạ tỷ lệ sử dụng đường tiêm từ 62,7% xuống dưới 40,0%.

4. Tổ chức đào tạo và phản hồi thông tin kê đơn định kỳ: Phòng Kế hoạch tổng hợp phối hợp chuyên gia Dược lâm sàng tổ chức tập huấn cập nhật kiến thức kê đơn an toàn định kỳ 6 tháng một lần cho 100% bác sĩ điều trị. Triển khai báo cáo phản hồi số liệu tiêu thụ thuốc cá thể hóa đến từng khoa, nâng tỷ lệ tuân thủ hướng dẫn điều trị toàn viện lên trên 85,0% vào năm 2024.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu mang lại giá trị thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng:

1. Lãnh đạo bệnh viện và Hội đồng Thuốc và Điều trị tuyến huyện: Cung cấp khung phương pháp luận chuẩn mực để triển khai chương trình quản lý kháng sinh theo Quyết định 5631/QĐ-BYT, đồng thời là cơ sở dữ liệu thực chứng giúp hoạch định danh mục thuốc và dự trù kinh phí hiệu quả.

2. Bác sĩ điều trị chuyên khoa Nội, Hồi sức cấp cứu, Ngoại và Sản khoa: Giúp nhân viên y tế nhìn nhận lại thói quen kê đơn, nâng cao nhận thức về tiêu chuẩn chỉ định kháng sinh trong nhiễm trùng hô hấp, nhận biết các tương tác thuốc nguy cơ và tối ưu hóa liều dùng theo chức năng thận của người bệnh.

3. Dược sĩ lâm sàng và cán bộ thông tin thuốc: Cung cấp hướng dẫn chi tiết về kỹ thuật trích xuất dữ liệu, phương pháp tính toán chỉ số liều chuẩn hóa trên 100 ngày nằm viện và quy trình thiết kế công cụ giám sát sử dụng thuốc tại cơ sở y tế.

4. Học viên sau đại học, nghiên cứu sinh ngành Dược lý - Dược lâm sàng: Là tài liệu tham khảo có giá trị cao về cấu trúc nghiên cứu dịch tễ dược học, phương pháp đánh giá thực hành kê đơn và cách tiếp cận xử lý số liệu y dược học hiện đại.

Câu hỏi thường gặp

1. Chỉ số liều xác định hàng ngày trên 100 ngày nằm viện có ý nghĩa như thế nào trong quản lý dược bệnh viện? Chỉ số này giúp đo lường cường độ tiêu thụ kháng sinh đã được chuẩn hóa theo quy mô giường bệnh và thời gian nằm viện thực tế. Nhờ đó, bệnh viện có thể so sánh mức độ sử dụng thuốc giữa các khoa phòng khác nhau hoặc giữa các giai đoạn mà không bị sai lệch bởi biến động số lượng bệnh nhân.

2. Vì sao có tới 38,9% ca bệnh viêm phế quản cấp được chỉ định kháng sinh chưa phù hợp? Nguyên nhân chủ yếu do thói quen kê đơn bao vây phòng ngừa rủi ro của bác sĩ khi người bệnh có triệu chứng ho kéo dài, cùng với áp lực tâm lý muốn bệnh nhân nhanh chóng hết triệu chứng. Bên cạnh đó, việc thiếu các xét nghiệm vi sinh nhanh tại tuyến huyện khiến việc phân biệt nhiễm khuẩn và nhiễm virus gặp nhiều khó khăn.

3. Nhóm kháng sinh nào đang chiếm tỷ trọng tiêu thụ cao nhất tại Trung tâm Y tế huyện Yên Lập? Nhóm Cephalosporin chiếm ưu thế tuyệt đối với 22,6 liều trên 100 ngày nằm viện, tương đương 53,3% tổng lượng kháng sinh tiêu thụ toàn viện trong giai đoạn 2020 - 2021. Trong đó, Cephalosporin thế hệ 3 đường tiêm như Cefoperazon và Ceftizoxim chiếm tỷ lệ cao gấp 6 đến 7 lần các thế hệ khác.

4. Tiêu chí nào của Bộ Y tế được dùng để xác định chỉ định kháng sinh đúng trong viêm phế quản cấp? Theo hướng dẫn chuyên môn, kháng sinh chỉ được chỉ định khi người bệnh có ho khạc đờm mủ hoặc đờm xanh vàng; triệu chứng lâm sàng không cải thiện sau thời gian theo dõi; người bệnh có bệnh mạn tính tim, phổi, thận, gan kèm theo; hoặc người bệnh trên 65 tuổi có các yếu tố nguy cơ nhập viện.

5. Việc lạm dụng kháng sinh đường tiêm lên đến 62,7% gây ra những hệ lụy gì? Lạm dụng đường tiêm làm tăng đáng kể chi phí điều trị, tăng thời gian nằm viện, kéo theo nguy cơ tai biến tiêm truyền và nhiễm khuẩn bệnh viện. Ngoài ra, việc này còn gây quá tải điều dưỡng và tạo áp lực kinh tế không cần thiết cho quỹ bảo hiểm y tế.

Kết luận

• Nghiên cứu đã thiết lập bức tranh toàn diện về tiêu thụ kháng sinh nội trú tại Trung tâm Y tế huyện Yên Lập giai đoạn 2020 - 2021 với mức tiêu thụ trung bình đạt 42,4 liều trên 100 ngày nằm viện.
• Nhóm Cephalosporin chiếm tỷ trọng chi phối với 53,3% tổng lượng tiêu thụ, trong đó Cephalosporin thế hệ 3 đường tiêm là phân nhóm được sử dụng phổ biến nhất tại hầu hết các khoa điều trị.
• Khảo sát trên 90 bệnh án viêm phế quản cấp chỉ ra 38,9% trường hợp chỉ định kháng sinh chưa thỏa mãn tiêu chuẩn chuyên môn và 62,7% sử dụng đường tiêm tĩnh mạch.
• Bằng chứng thực nghiệm khẳng định sự cấp thiết phải đẩy mạnh hoạt động dược lâm sàng, tập trung vào giám sát kê đơn, chuyển đổi từ đường tiêm sang đường uống và kiểm soát kháng sinh nhóm 2 theo lộ trình 2023 - 2024.
• Các cơ sở y tế tuyến huyện cần khẩn trương áp dụng khung can thiệp quản lý kháng sinh theo Quyết định 5631/QĐ-BYT nhằm nâng cao chất lượng điều trị và ngăn chặn sự gia tăng của vi khuẩn kháng thuốc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Bệnh nhiễm trùng là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến bệnh tật và tử vong trên toàn thế giới [15]. Vi khuẩn là tác nhân gây bệnh phổ biến nhất trên người trong các bệnh nhiễm trùng. Kháng sinh là một thành tựu quan trọng của thế kỷ 20. Sự ra đời của kháng sinh là một bước ngoặt lớn của y học, giúp giảm thiểu đáng kể tỷ lệ mắc bệnh và tử vong do nhiễm khuẩn.

Tuy nhiên việc lạm dụng kháng sinh đã gây ra tình trạng kháng kháng sinh ngày càng nghiêm trọng và trở thành vấn đề mang tính toàn cầu [18]. Tại Việt Nam, tỷ lệ mắc các bệnh lý nhiễm khuẩn rất cao, đứng hàng thứ hai (16,7%) chỉ sau các bệnh lý về tim mạch (18,4%) [6], cùng với tình hình kháng kháng sinh luôn ở mức báo động khiến lựa chọn sử dụng kháng sinh đang là thách thức lớn đối với cán bộ y tế trong điều trị. Chính vì vậy quản lý sử dụng kháng sinh trong bệnh viện là chiến lược quan trọng của kế hoạch phòng chống kháng thuốc. Nhằm nâng cao quả điều trị bệnh nhiễm trùng, đảm bảo an toàn, giảm thiểu các biến cố bất lợi cho người bệnh, giảm khả năng xuất hiện đề kháng của vi sinh vật gây bệnh, giảm chi phí nhưng không ảnh hưởng tới chất lượng điều trị, thúc đẩy chính sách sử dụng kháng sinh hợp lý, an toàn, Bộ Y tế đã ra quyết định 772/QĐ- BYT ngày 04/3/2016 về việc ban hành tài liệu “Hướng dẫn thực hiện quản lý sử dụng kháng sinh trong bệnh viện”, và sau đó được thay thế bằng quyết định 5631/QĐ-BYT ngày 31/12/2020.

Quyết định của Bộ Y tế là kim chỉ nam cho việc xây dựng chương trình quản lý sử dụng tại trung tâm y tế huyện Yên Lập. Trung tâm Y tế huyện Yên Lập được xếp hạng II thực hiện chức năng khám bệnh, chữa bệnh và y tế dự phòng cho nhân dân trong huyện và các huyện lân cận. Những năm gần đây số lượng bệnh nhân đến khám và điều trị tại Trung tâm Y tế huyện Yên Lập về các bệnh nhiễm trùng ngày càng tăng theo kết quả phân tích ABC/VEN hàng năm nhóm thuốc kháng sinh là nhóm thuốc có tổng tiền sử dụng đứng thứ 3 sau thuốc điều trị tim mạch và đái tháo đường. Do vậy để việc sử dụng kháng sinh tại Trung tâm Y tế huyện Yên Lập an toàn, hiệu quả, hợp lý, nhóm nghiên cứu tiến hành thực hiện đề tài “Phân tích tình hình sử dụng kháng sinh 1 trên bệnh nhân điều trị nội trú tại Trung tâm Y tế huyện Yên Lập tỉnh Phú Thọ” với hai mục tiêu: 1.

Khảo sát thực trạng tiêu thụ kháng sinh nội trú tại Trung tâm Y tế huyện Yên Lập. Phân tích tình hình sử dụng kháng sinh trong điều trị viêm phế quản trên bệnh nhân nội trú tại Trung tâm Y tế huyện Yên Lập. Chúng tôi hi vọng với kết quả thu được của nghiên cứu sẽ mô tả được thực trạng tiêu thụ kháng sinh và tình hình kê đơn kháng sinh trong điều trị viêm phế quản trên bệnh nhân nội trú là một bệnh nhiễm trùng phổ biến tại Trung tâm Y tế huyện Yên Lập từ đó đề xuất được một số biện pháp thúc đẩy sử dụng kháng sinh hợp lý, nâng cao hiệu quả của chương trình quản lý sử dụng kháng sinh tại TTYT huyện Yên Lập. Tổng quan về chương trình quản lý sử dụng kháng sinh theo Quyết định số 5631/QĐ-BYT 1.

Nội dung của chương trình quản lý sử dụng kháng sinh tại bệnh viện [1] Quyết định số 5631/QĐ-BYT ngày 31/12/2020 của Bộ Y tế, khuyến cáo một số nhiệm vụ chính của chương trình quản lý kháng sinh trong bệnh viện như sau: - Thành lập Ban quản lý sử dụng kháng sinh tại Bệnh viện. - Xây dựng các quy định về sử dụng kháng sinh tại Bệnh viện. - Giám sát sử dụng kháng sinh và giám sát đề kháng kháng sinh tại bệnh viện. - Triển khai các can thiệp nâng cao chất lượng sử dụng kháng sinh trong bệnh viện.

- Đào tạo, tập huấn cho nhân viên y tế trong bệnh viện. - Đánh giá thực hiện, báo cáo và phản hồi thông tin. Hoạt động giám sát sử dụng kháng sinh [1] Giám sát sử dụng kháng sinh cần được thực hiện định kỳ, liên tục, tại các thời điểm: - Trước khi triển khai chương trình QLSDKS: giúp cung cấp các thông tin quan trọng về mô hình kê đơn sử dụng kháng sinh trong bệnh viện cũng như trên các nhóm bệnh nhân/nhóm khoa phòng đặc thù khác nhau. Kết quả giám sát sẽ giúp nhận diện được các nguy cơ tiềm tàng của việc sử dụng kháng sinh không hợp lý, từ đó định hướng các hoạt động, chiến lược của chương trình QLSDKS phù hợp.

- Định kỳ trong quá trình triển khai chương trình QLSDKS (thuờng mỗi 6 tháng một lần hoặc mỗi 1 năm 1 lần): giúp theo dõi việc sử dụng kháng sinh tại bệnh viện và hiệu quả của các chiến lược hoạt động trong chương trình QLSDKS. - Các hình thức giám sát + Phân tích chi phí kháng sinh + Phân tích tiêu thụ thông qua DDD (Defined daily dose) theo quy mô toàn bệnh viện và/hoặc phân theo từng khoa phòng. DDD cần được hiệu chỉnh cho 100 hoặc 1000 (người- ngày hoặc ngày – giường) (ngày nằm viện). 3 + Phân tích tiêu thụ thông qua thời gian sử dụng kháng sinh DOT (Days of therapy), LOT (Length of therapy).

DOT và LOT hiệu chỉnh theo 100 hoặc 1000 (người - ngày hoặc ngày - giường) (hay ngày nằm viện). + Phân tích chuyên sâu các vấn đề liên quan đến sử dụng kháng sinh. Phân tích có thể khu trú tại một số khoa, đơn vị lâm sàng sử dụng nhiều kháng sinh quan tâm. Các chỉ số phân tích có thể bao gồm: chỉ định, lựa chọn, chế độ liều, cách dùng, chuyển đổi đường tiêm sang đường uống, xuống thang kháng sinh, biến cố bất lợi, thời gian sử dụng kháng sinh.

Từ kết quả giám sát thực trạng sử dụng kháng sinh, Ban QLSDKS có thể xây dựng các chính sách, quy định về sử dụng kháng sinh, định hướng các chiến lược hoạt động phù hợp. Các chỉ số trong chương trình quản lý sử dụng kháng sinh 1. Chỉ số giám sát sử dụng kháng sinh [1] - Chỉ số cần thực hiện: + Số lượng, tỷ lệ % người bệnh được kê đơn kháng sinh. + Tiêu thụ kháng sinh tính theo liều dùng một ngày DDD (DDD - Defined Daily Dose), báo cáo dưới dạng DDD/100 hoặc 1000 (người – ngày hoặc ngày – giường).

- Chỉ số khuyến khích thực hiện: + Ngày điều trị kháng sinh (DOT - Days of Therapy) trung bình. DOT có thể được báo cáo dưới dạng DOT/100 hoặc 1000 (người – ngày hoặc ngày – giường) (ngày nằm viện). + Thời gian sử dụng kháng sinh (LOT – Length of Therapy) trung bình. + Số lượng, tỷ lệ % người bệnh được kê đơn 1 kháng sinh + Số lượng, tỷ lệ % người bệnh được kê kháng sinh phối hợp + Số lượng, tỷ lệ % người bệnh được kê đơn kháng sinh đường tiêm + Số lượng, tỷ lệ % ca phẫu thuật được chỉ định kháng sinh dự phòng + Số lượng, tỷ lệ % chuyển kháng sinh từ đường tiêm sang kháng sinh uống + Tỷ lệ đơn kê phù hợp theo hướng dẫn sử dụng kháng sinh, hướng dẫn điều trị các bệnh nhiễm khuẩn hoặc hướng dẫn sử dựng kháng sinh dự phòng.

Chỉ sổ về nhiễm khuẩn bệnh viện [1] Các bệnh viện căn cứ theo Hướng dẫn của Bộ trưởng Bộ Y tế về việc phê duyệt các Hướng dẫn kiểm soát nhiễm khuẩn trong các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh để xác định tiêu chí về kiểm soát nhiễm khuẩn tại bệnh viện. Chỉ số về mức độ kháng thuốc (xác định theo tiêu chuẩn EUCAST hoặc CLSI): - Chỉ số cần thực hiện: + Số lượng, tỷ lệ % cấy dương tính. + Số lượng, tỷ lệ % vi sinh vật đa kháng gây bệnh quan trọng phân lập được trên tổng số mẫu cấy dương tính. Căn cứ theo Quyết định số 5631/QĐ-BYT, nhóm nghiên cứu sẽ đánh giá một số tiêu chí sử dụng kháng sinh sau: - Đánh giá mức độ tiêu thụ kháng sinh thông qua liều dùng một ngày DDD (DDD - Defined Daily Dose) với từng kháng sinh cụ thể theo toàn viện và các khoa lâm sàng, trên nhóm bệnh nhân nội trú.

- Đánh giá các vấn đề liên quan đến kê đơn kháng sinh trên một bệnh nhiễm trùng là viêm phế quản- bệnh lý nhiễm trùng phổ biến nhất trên nhóm bệnh nhân nội trú về: chỉ định, liều dùng, cách dùng, tương tác thuốc, chống chỉ định. Tổng quan về sử dụng kháng sinh trong điều trị viêm phế quản - bệnh lý nhiễm khuẩn phổ biến tại Trung tâm y tế huyện Yên Lập 1. Tổng quan về bệnh viêm phế quản cấp ở người lớn [4] Qua khảo sát sơ bộ tại TTYT huyện Yên Lập, viêm phế quản cấp là nhiễm trùng thường gặp nhất trên cả bệnh nhân nội trú và ngoại trú. Khái niệm Viêm phế quản cấp là tình trạng viêm nhiễm cấp tính của niêm mạc phế quản ở người trước đó không có tổn thương; khi khỏi không để lại di chứng; nguyên nhân thường do nhiễm virus, vi khuẩn hoặc cả hai loại [4].

Đây là bệnh lý nhiễm trùng hô hấp thường gặp nhất trong thực hành lâm sàng. Nhiều trường hợp viêm phế quản cấp tự khỏi mà không cần điều trị [4]. 5 Viêm phế quản cấp cũng thường liên quan nhiều tới tình trạng dùng kháng sinh không phù hợp. Căn nguyên gây bệnh thường gặp nhất là do virus, tuy nhiên, nhiều nghiên cứu nhận thấy, có tới 70% số trường hợp viêm phế quản cấp được dùng kháng sinh [4].

Dịch tễ Viêm phế quản cấp đứng hàng thứ 5 trong tổng số những chẩn đoán hay gặp nhất cho bệnh nhân. Tỷ lệ mắc bệnh viêm phế quản cấp tính cao nhất vào cuối mùa thu và mùa đông khi các bệnh lây nhiễm do siêu vi qua đường hô hấp đạt đỉnh [13], [28]. Bệnh nhân đến khám vì viêm phế quản cấp thường được kê đơn kháng sinh từ 70 -90% trường hợp, mặc dù đa số các trường hợp là do virus. Tần suất mắc viêm phế quản cấp vào mùa đông và mùa thu cao hơn trong mùa hè và mùa xuân [2].

Chẩn đoán + Người bệnh thường không có sốt. + Ho khan hoặc có thể có khạc đờm trắng, màu xanh, màu vàng, hoặc đục như mủ. + Một số ít người bệnh có thể có khó thở. + Hầu hết các biểu hiện lâm sàng của viêm phế quản cấp thường kéo dài chừng 1 tuần thì hết, tuy nhiên, ho có thể kéo dài đến 20 ngày [28].

Căn nguyên - Các căn nguyên thường gặp nhất gây viêm phế quản cấp là virus chiếm khoảng 60% các trường hợp [17], [19].