Chương 1: Tổng quan về thống kê dữ liệu và điều tra xã hội học. - Khái quát về dữ liệu thống kê. - Giới thiệu các phương pháp tiến hành điều tra xã hội học. - Các phương pháp và kỹ thuật phân tích thống kê dữ liệu.
Chương 2: Một số vấn đề trong phân tích dữ liệu thống kê. - Thống kê mô tả. - Cơ sở dữ liệu. - Kiểm định giả thuyết.
Chương 3: Ứng dụng thử nghiệm trong điều tra xã hội học. Dựa trên số liệu của cuộc điều tra, sử dụng thống kê suy luận để: - Tìm khoảng tin cậy. - Kiểm định các giả thuyết. Kết quả đạt đƣợc Qua quá trình thực hiện luận văn em đã thực hiện được một số công việc sau: - Hiểu được về điều tra xã hội học, quá trình thực hiện một cuộc điều tra xã hội học, và ý nghĩa của nó trong xã hội hiện đại.
- Hiểu được về thống kê dữ liệu và phân tích thống kê dữ liệu. - Áp dụng được ước lượng và kiểm định giả thuyết vào phân tích thống kê dữ liệu. Ý nghĩa khoa học của đề tài - Đề tài có ý nghĩa khoa học, thời sự và mang đậm tính thực tiễn. - Thông qua quá trình phân tích dữ liệu thống kê trong điều tra xã hội học đưa ra các đánh giá hỗ trợ cho việc ra quyết định về các xu hướng hay các chính sách xã hội.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 3 Chƣơng 1: Tổng quan về thống kê dữ liệu và điều tra xã hội học 1. Khái quát về dữ liệu và thống kê 1. Dữ liệu là gì? Dữ liệu được định nghĩa là những điều được biết đến, hoặc giả định sự kiện và con số, mà từ đó kết luận có thể được suy ra. Nói chung, dữ liệu là thông tin ở dạng thô về chất lượng cũng như số lượng.
Các nguồn có thể được bất cứ điều gì từ tin đồn kết quả của nghiên cứu và điều tra. Các điều khoản của báo cáo có thể được mô tả, số, hoặc kết hợp khác nhau của cả hai. Việc chuyển đổi từ dữ liệu kiến thức có thể được xem xét bao gồm các trình tự phân cấp [9]: Dữ liệu Phân tích Mô hình hóa Tri thức Thông tin Dữ liệu thường được xem là cấp thấp nhất của trừu tượng mà từ đó thông tin và sau đó kiến thức có nguồn gốc. Dữ liệu thô, tức là dữ liệu chưa qua chế biến, đề cập đến một tập hợp các số, ký tự, hình ảnh, kết quả đầu ra khác từ các thiết bị thu thập thông tin để chuyển đổi số lượng vật lý vào biểu tượng [9].
Thống kê là gì? a. Khái niệm thống kê Thống kê là hệ thống các phương pháp dùng để thu thập, xử lý và phân tích các con số (mặt lượng) của những hiện tượng số lớn để tìm hiểu bản chất và qui luật vốn có của chúng (mặt chất) trong điều kiện không gian và thời gian cụ thể [7]. Mọi sự vật, hiện tượng đều có hai mặt chất và lượng không tách rời nhau, và khi chúng ta nghiên cứu hiện tượng, điều chúng ta muốn biết đó là bản chất của hiện tượng. Nhưng mặt chất thường ẩn bên trong, còn mặt lượng biểu hiện ra bên ngoài dưới dạng các đại lượng ngẫu nhiên.
Do đó phải thông qua các phương pháp xử lý thích hợp trên mặt lượng của số lớn đơn vị cấu thành hiện tượng, tác động của Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 4 các yếu tố ngẫu nhiên mới được bù trừ và triệt tiêu, bản chất của hiện tượng mới bộc lộ ra và ta có thể nhận thức đúng đắn bản chất, quy luật vận động của nó [7]. Thống kê được chia làm hai lĩnh vực [7]: - Thống kê mô tả : bao gồm các phương pháp thu thập số liệu, mô tả và trình bày số liệu, tính toán các đặc trưng đo lường. - Thống kê suy diễn : Bao gồm các phương pháp như ước lượng, kiểm định, phân tích mối liên hệ, dự đoán. trên cơ sở các thông tin thu thập từ mẫu.
Đối tƣợng nghiên cứu của thống kê Đối tượng nghiên cứu của thống kê là mặt lượng trong mối quan hệ chặt chẽ với mặt chất của hiện tượng kinh tế - xã hội, tự nhiên trong một không gian và thời gian cụ thể, như biến động cơ học của dân số, hiện tượng vế quá trình tái sản xuất sản phẩm, về đời sống vật chất văn hoá…. Cũng như mọi vật tồn tại trong xã hội, hiện tương kinh tế xã hội cũng tồn tại trên hai mặt: chất và lượng có liên quan mật thiết với nhau. Trong hiện tương kinh tế - xã hội mặt chất biểu hiện ở: đặc điểm, tính chất, đặc trưng, tính qui luật phát triển của hiện tượng nghiên cứu. Mặt lượng là những biểu hiện là những biểu hiện được biểu hiện bằng những con số cụ thể nói lên: qui mô, tốc độ phát triển, kết cấu….
Thống kê không nghiên cứu trực tiếp mặt chất của hiện tượng kinh tế - xã hội mà chỉ nghiên cứu mặt số lượng cụ thể của hiện tượng kinh tế xã hội. Thông qua phân tích hệ thống chỉ tiêu thống kê của những con số cụ thể, chúng ta rút ra được những đặc điểm, tính chất, đặc trưng và tính qui luật phát triển kinh tế xã hội qua từng thời gian và địa điểm cụ thể, thống kê nghiên cứu số lớn của các hiện tượng kinh tế xã hội là xuất phát từ qui luật số lớn trong lý thuyết xác suất và tính qui luật thống kê. Thông qua nghiên cứu số lớn các hiện tượng cá biệt nhằm loại bỏ tác động ngẫu nhiên, riêng lẻ cá biệt, nhằm bộc lộ rõ tính tất nhiên, tính phổ biến, điển hình chung của số lớn hiện tượng nghiên cứu [7]. Một số khái niệm thƣờng dùng của thống kê 1.
Tổng thể thống kê, đơn vị tổng thể thống kê Tổng thể thống kê là tập hợp các đơn vị (hay phần tử) thuộc hiện tượng nghiên cứu, cần quan sát, thu thập và phân tích về mặt lượng của chúng theo một Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 5 hay một số tiêu thức nào đó. Như vậy thực chất của việc xác định tổng thể thống kê là việc xác định các đơn vị tổng thể. Đơn vị tổng thể là xuất phát điểm của quá trình nghiên cứu thống kê vì nó chứa đựng những thông tin ban đầu cho qua trình nghiên cứu. Tổng thể đồng chất: Là tổng thể bao gồm các đơn vị giống nhau hay một số đặc điểm chủ yếu có liên quan trực tiếp đến mục đích nghiên cứu [7].
Các loại tổng thể - Tổng thể chung: Bao gồm các đơn vị thuộc phạm vi hiện tượng nghiên cứu đã được xác định. - Tổng thể bộ phận: Bao gồm nột số đơn vị thuộc phạm vi hiện tượng nghiên cứu đã xác định. - Tổng thể đồng chất: Bao gồm các đơn vị giống nhau ở một số đặc điểm chủ yếu có liên quan mục đích nghiên cứu. - Tổng thể không đồng chất: Bao gồm các đơn vị không giống nhau ở một số đặc điểm chủ yếu có liên quan mục đích nghiên cứu - Tổng thể bộc lộ: Bao gồm các đơn vị mà trực tiếp quan sát, nhận biết được.
- Tổng thể tiềm ẩn: Bao gồm các đơn vị mà không trực tiếp quan sát, nhận biết được. Tiêu thức thống kê Nghiên cứu thống kê phải dựa vào những đặc điểm của đơn vị tổng thể. Đơn vị tổng thể có nhiều đặc điểm, tuỳ theo mục đích nghiên cứu một số đặc điểm được chọn ra để nghiên cứu [7]. Ví dụ: Nghiên cứu nhân khẩu, mỗi nhân khẩu có các tiêu thức như giới tính, độ tuổi…., nghiên cứu doanh nghiệp như số lượng công nhân, vốn, giá trị sản xuất.
Tiêu thức thống kê được phân làm hai loại: Tiêu thức thuộc tính: là tiêu thức phản ánh tính chất hay loại hình của đơn vị tổng thể, không có biểu hiện trực tiếp bằng con số [7]. Ví dụ: Các tiêu thức như: giới tính, nghề nghiệp, tôn giáo… Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 6 Tiêu thức số lượng: là tiêu thức có biểu hiện trực tiếp bằng con số [7]. Ví dụ: các tiêu thức như: tiền lương của công nhân, chiều cao, cân nặng trung bình của con người. Các trị số khác nhau của tiêu thức số lượng là gọi là lượng biến.
Lượng biến được phân làm hai loại: Lượng biến rời rạc: là lượng biến mà các giá trị có thể là hữu hạn hay vô hạn và có thể đếm được, như số công nhân, số sản phẩm. Lượng biến liên tục: các giá trị của nó có thể lấp kín cả một khoảng trên trục số, như trọng lượng, chiều cao của sinh viên, năng suất của cây trồng [7]. Chỉ tiêu thống kê Chỉ tiêu thống kê là các trị số phản ánh các đặc điểm, tính chất cơ bản của tổng thể thống kê trong điều kiện thời gian và không gian xác định. Chỉ tiêu thống kê được chia làm hai loại [7]: Chỉ tiêu khối lượng: Các chỉ tiêu biểu hiện quy mô, khối lượng của tổng thể nghiên cứu, như số nhân khẩu, số doanh nghiệp, số vốn, vốn lưu động… Chỉ tiêu chất lượng: là chỉ tiêu biểu hiện tính chất trình độ phổ biến, quan hệ so sánh của hiện tượng nghiên cứu, như giá thành.
Khái quát quá trình nghiên cứu thống kê Quá trình nghiên cứu thống kê hay bất kỳ quá trình nghiên cứu nào, cũng đều trải qua các bước, được khái quát bằng mô hình sau [7]: Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 7 Xác định vấn đề nghiên cứu, mục đích, nội dung, đối tượng nghiên cứu Xây dựng hệ thống các khái niệm, chỉ tiêu thống kê Điều tra thống kê Xử lý số liệu: - Tập hợp, sắp xếp số liệu - Chọn các phần mềm xử lý số liệu - Phân tích thống kê sơ bộ - Lựa chọn các phương pháp phân tích thống kê thích hợp - Phân tích và giải thích kết quả. Dự đoán xu hướng phát triển. Báo cáo và truyền đạt kết quả nghiên cứu. Giới thiệu các phƣơng pháp tiến hành điều tra xã hội học.
Đối tƣợng nghiên cứu của xã hội học Xã hội học là khoa học về sự hình thành, phát triển và sự vận hành của các cộng đồng xã hội, các tổ chức xã hội và các quá trình xã hội với tính cách là các hình thức tồn tại của chúng; là khoa học về các quan hệ xã hội với tính cách là các cơ chế liên hệ và tác động qua lại giữa các cá nhân và cộng đồng; là khoa học về quy luật của các hành động xã hội và các hành vi của quần chúng [6].