Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu
Trong bối cảnh khoa học kỹ thuật phát triển, thương mại điện tử và hình thức mua sắm trực tuyến đã trở thành xu hướng tiêu dùng phổ biến. Mua sắm qua mạng Internet mang lại khả năng tiết kiệm thời gian, tối ưu hóa việc so sánh, lựa chọn sản phẩm, hỗ trợ đa dạng phương thức thanh toán và giao nhận hàng tận nơi. Đối với ngành kinh doanh xuất bản phẩm, văn phòng phẩm và thiết bị giáo dục, việc chuyển đổi và mở rộng kênh bán hàng trực tuyến là yêu cầu thực tiễn nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, tiếp cận khách hàng và đáp ứng sự thay đổi trong thói quen tiêu dùng.
Báo cáo bài tập lớn của nhóm sinh viên Khoa Công nghệ Thông tin – Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội tập trung giải quyết bài toán phân tích và thiết kế hệ thống cho website thương mại điện tử ADCBook.vn của Công ty Cổ phần Mĩ thuật và Truyền thông (ADC) – đơn vị thành viên trực thuộc Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam.
Mục tiêu nghiên cứu của đề tài bao gồm 5 nhiệm vụ cụ thể:
- Xác định cách thức hoạt động, chức năng điều hành và quản lý kinh doanh của nhà sách ADCBook.
- Xác định loại sản phẩm và nhóm sản phẩm đang được khách hàng quan tâm tại hệ thống nhà sách ADCBook.
- Đánh giá giao diện và bố cục website hiện tại của nhà sách ADCBook.
- Xác định các yếu tố được khách hàng coi trọng khi tương tác và mua sắm tại ADCBook.
- Đánh giá quy trình thanh toán, tìm hiểu nhu cầu của khách hàng về tính năng đổi trả hàng và dịch vụ chăm sóc khách hàng.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
- Đối tượng nghiên cứu: Quy trình nghiệp vụ bán hàng, quản lý đơn hàng, quản lý sản phẩm và tương tác người dùng trên website thương mại điện tử ADCBook.vn.
- Không gian nghiên cứu: Hệ thống nhà sách ADCBook (trụ sở tại Tầng 12A, tòa nhà Diamond Flower Tower, đường Lê Văn Lương, phường Nhân Chính, quận Thanh Xuân, Hà Nội) cùng các chi nhánh và người dùng tại khu vực Hà Nội.
- Thời gian thực hiện khảo sát: Tháng 9 năm 2023 (năm học 2023–2024).
Cơ sở lý thuyết và phương pháp
Đề tài áp dụng quy trình phân tích và thiết kế hệ thống hướng đối tượng (OOAD) kết hợp ngôn ngữ mô hình hóa thống nhất (UML) để chuyển đổi các yêu cầu thực tế thành các mô hình kỹ thuật.
Phương pháp thu thập và phân tích dữ liệu thực tế bao gồm:
- Phương pháp phỏng vấn chuyên sâu: Xây dựng kế hoạch và phiếu phỏng vấn trực tiếp với các nhóm đối tượng liên quan (nhà quản lý, nhân viên bán hàng, chuyên viên chăm sóc khách hàng và khách hàng).
- Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi: Phổ biến biểu mẫu khảo sát trực tuyến qua Google Forms nhằm thu thập phản hồi diện rộng về trải nghiệm mua hàng và nhu cầu tính năng.
- Phương pháp quan sát và thu thập tài liệu: Ghi nhận giao diện, chức năng thực tế của hệ thống website ADCBook và chụp ảnh các màn hình chức năng (trang chủ, giỏ hàng, thanh toán, Flash Sale, kiểm tra đơn hàng).
Dưới đây là bảng tổng hợp các kế hoạch phỏng vấn thu thập dữ liệu đã được tiến hành:
| Đối tượng được hỏi |
Vai trò / Đơn vị |
Người phỏng vấn |
Thời gian thực hiện |
Thời lượng |
Nội dung khảo sát chính |
| Trần Đăng Bình |
Quản lý chi nhánh ADCBook |
Đậu Bá Hoàng Quân |
25/09/2023 |
35 phút |
Tình hình kinh doanh, xu hướng số hóa, yêu cầu website, bảo mật, định hướng sản phẩm và thẻ thành viên |
| Trần Văn Bình |
Khách hàng (Mai Dịch, Cầu Giấy) |
Hoàng Anh Chiến |
27/09/2023 |
29 phút |
Trải nghiệm giao diện, mức độ dễ sử dụng, tính năng tìm kiếm và đánh giá mức độ hài lòng |
| Nguyễn Việt Anh |
Khách hàng |
Nguyễn Hồng Thắng |
26/09/2023 |
— |
Thói quen đọc sách, nhu cầu mua sách trực tuyến, tốc độ phản hồi website và đề xuất cải tiến |
| Hồ Trần Khánh Ly |
Nhân viên bán hàng (Xuân Phương) |
Hồ Trần Quốc Khánh |
26/09/2023 |
38 phút |
Cập nhật kho hàng, khớp dữ liệu thực tế và online, tải hệ thống trong dịp lễ, khó khăn thao tác |
| Nguyễn Thị Thùy Trang |
Chuyên viên CSKH (Hateco Xuân Phương) |
Hoàng Anh Chiến |
26/09/2023 |
31 phút |
Xử lý khiếu nại, theo dõi đơn hàng, vướng mắc thanh toán điện tử, hiệu quả của chatbot trả lời tự động |
Thiết kế và triển khai
Hệ thống phần mềm website ADCBook.vn được xác định qua luồng hoạt động nghiệp vụ, các danh mục yêu cầu chức năng, dữ liệu và yêu cầu phi chức năng.
Luồng vận hành nghiệp vụ của hệ thống
- Khách hàng truy cập trang chủ, tìm kiếm danh mục hoặc sản phẩm cụ thể, xem thông tin chi tiết (mã sản phẩm, giá bán, hình ảnh, khuyến mãi, phụ kiện, chính sách).
- Khách hàng thêm sản phẩm vào giỏ hàng, kiểm tra tổng tiền, nhập thông tin giao hàng và lựa chọn phương thức thanh toán trực tuyến hoặc khi nhận hàng.
- Sau khi đơn hàng được ghi nhận, hệ thống lưu trữ dữ liệu đơn hàng và chuyển tiếp thông tin tới bộ phận bán hàng.
- Nhân viên bán hàng tiếp nhận đơn, thực hiện tính toán, lập hóa đơn, đối soát hàng tồn kho và lập báo cáo tình trạng hàng hóa.
- Người quản lý phê duyệt báo cáo tồn kho, tiến hành lập đơn đặt hàng gửi nhà cung cấp để bổ sung hàng hóa khi cần thiết.
- Bộ phận bán hàng theo dõi đơn vận chuyển, tổng hợp dữ liệu giao dịch và thực hiện phản hồi, giải đáp các khiếu nại, tin nhắn từ người mua.
- Quản trị viên và nhân viên đăng nhập phân quyền vào các phân hệ nghiệp vụ bằng tài khoản và mật khẩu riêng.
Các nhóm yêu cầu chức năng chính
| Nhóm chức năng |
Mô tả yêu cầu chi tiết |
| Trang chủ & Điều hướng |
Hiển thị logo, tên thương hiệu ADCBook, danh mục sản phẩm nổi bật, tin tức khuyến mãi mới nhất và các liên kết chức năng. |
| Đăng ký / Đăng nhập |
Cho phép tạo tài khoản mới bằng tên, email, mật khẩu; đăng nhập xác thực tài khoản người dùng và phân quyền quản trị. |
| Quản lý tài khoản |
Cập nhật thông tin cá nhân, thay đổi mật khẩu, cập nhật ảnh đại diện và thông tin liên hệ. |
| Tìm kiếm & Hiển thị |
Tìm kiếm đa tiêu chí (từ khóa, danh mục phân cấp, khoảng giá); hiển thị chi tiết hình ảnh, mô tả, giá cả, thông số kỹ thuật sản phẩm. |
| Mua sắm & Giỏ hàng |
Thêm/bớt số lượng trong giỏ hàng, tính tổng tiền, lựa chọn cổng thanh toán, xác nhận đơn hàng và hiển thị thông báo trạng thái đơn. |
| Quản lý nội dung (Admin) |
Cung cấp công cụ cho phép quản trị viên thêm, sửa, xóa các bài viết tin tức, banner, hình ảnh, video và chương trình Flash Sale. |
| Giao diện quản trị hệ thống |
Quản lý danh mục hàng hóa, quản lý tài khoản người dùng, xem báo cáo hoạt động và thống kê giao dịch. |
| Hỗ trợ & Bảo mật |
Biểu mẫu liên hệ phản hồi, thông tin hotline/địa chỉ, mã hóa thông tin thanh toán và xác thực hai yếu tố (2FA). |
Các nhóm yêu cầu dữ liệu
- Dữ liệu người dùng: Tên, email, mật khẩu mã hóa, thông tin liên hệ cá nhân.
- Dữ liệu sản phẩm & nội dung: Mã sản phẩm, tên, mô tả, đơn giá, hình ảnh, video, danh mục phân cấp, ngày tạo, ngày cập nhật.
- Dữ liệu thanh toán: Thông tin thẻ thanh toán, tài khoản ví/PayPal, địa chỉ thanh toán, lịch sử giao dịch.
- Dữ liệu tương tác & hỗ trợ: Nhật ký phản hồi, yêu cầu hỗ trợ, dữ liệu bản đồ vị trí cửa hàng, liên kết mạng xã hội.
- Dữ liệu cấu hình & phân tích: Tùy chọn giao diện, ngôn ngữ, lưu lượng truy cập (traffic), thời gian truy cập, tỷ lệ chuyển đổi, nhật ký bảo mật (lịch sử đăng nhập, cảnh báo truy cập trái phép).
Yêu cầu phi chức năng
- An toàn thông tin: Thu thập dữ liệu chủ động (khi người dùng đăng ký, đặt hàng) và bị động (địa chỉ IP, thông tin trình duyệt); bảo mật dữ liệu theo quy định pháp luật.
- Hiệu suất: Tối ưu hóa kích thước tệp hình ảnh, áp dụng lưu bộ nhớ đệm (caching), mạng phân phối nội dung (CDN), giảm thiểu chuyển hướng URL và tối ưu thời gian phản hồi máy chủ.
- Tính khả dụng & Khả năng sử dụng: Kiểm soát ràng buộc kiểu dữ liệu nhập (ví dụ: chỉ cho phép nhập chữ số ở trường thông tin thẻ), thiết kế nhãn nút bấm rõ nghĩa, hỗ trợ phím tắt điều hướng nhanh, tương thích tốt trên thiết bị di động và nhiều trình duyệt web phổ biến.
- Bảo trì: Thiết kế mô-đun hóa hỗ trợ việc kiểm tra lỗi định kỳ và cập nhật hệ thống thuận tiện.
Nội dung chính theo từng chương
Chương 1. Khảo sát hệ thống
Chương 1 trình bày toàn diện giai đoạn khảo sát hiện trạng của nhà sách ADCBook (thuộc Công ty Cổ phần Mĩ thuật và Truyền thông - ADC). Tác giả làm rõ lịch sử phát triển của ADC từ năm 2007 trong các mảng xuất bản, thiết kế chế bản, tem chống giả đến việc mở rộng mạng rộng chuỗi trung tâm sách (Hoàng Quốc Việt, Hàng Đạo Thúy, Trần Phú, Trần Thái Tông, Nguyễn Trãi, Linh Đàm, Tân Mai, Times City) và dòng sản phẩm ADCBookiz.
Nội dung chương trình bày kế hoạch phỏng vấn 5 đối tượng mẫu gồm nhà quản lý, nhân viên bán hàng, nhân viên CSKH và 2 khách hàng thực tế; qua đó tổng hợp 10 yêu cầu chức năng, 10 nhóm yêu cầu dữ liệu và 7 tiêu chí phi chức năng làm tiền đề mô hình hóa hệ thống.
Chương 2. Mô hình hóa chức năng
Chương 2 tập trung vào việc mô hình hóa các yêu cầu chức năng thành hệ thống use case UML, bao gồm:
- Biểu đồ Use Case tổng quát: Thể hiện ranh giới hệ thống, các tác nhân (Khách hàng, Nhân viên bán hàng, Nhân viên CSKH, Quản lý, Nhà cung cấp).
- Phân loại Use Case: Tách biệt rõ ràng các nhóm use case chính (Đăng ký/Đăng nhập, Tìm kiếm sản phẩm, Đặt hàng & Thanh toán, Quản lý kho, Lập hóa đơn) và use case thứ cấp (Đổi mật khẩu, Cập nhật thông tin cá nhân, Đánh giá sản phẩm).
- Quan hệ Use Case: Xác định các quan hệ phụ thuộc (
<<include>>, <<extend>>) và quan hệ tổng quát hóa giữa các ca sử dụng.
- Đặc tả Use Case chi tiết: Mô tả điều kiện tiên quyết, luồng sự kiện chính, luồng sự kiện phụ, luồng ngoại lệ và điều kiện sau của từng ca sử dụng cụ thể.
Chương 3. Mô hình hóa dữ liệu
Chương 3 triển khai thiết kế cơ sở dữ liệu cho hệ thống qua hai cấp độ:
- Mô hình thực thể liên kết mức logic (Logical ERD): Xác định các thực thể chính như Người dùng, Sản phẩm, Danh mục, Đơn hàng, Chi tiết đơn hàng, Hóa đơn, Nhà cung cấp, cùng các mối quan hệ (1-1, 1-N, N-N).
- Mô hình cơ sở dữ liệu mức vật lý (Physical Data Model): Chi tiết hóa cấu trúc bảng, các trường dữ liệu, kiểu dữ liệu, khóa chính (Primary Key), khóa ngoại (Foreign Key) và các chỉ mục toàn vẹn dữ liệu.
Chương 4. Phân tích use case
Chương 4 thực hiện phân tích tĩnh và phân tích động cho từng use case:
- Biểu đồ lớp thực thể (Entity Class Diagram): Mô tả các lớp dữ liệu cốt lõi và các mối liên kết giữa chúng trong hệ thống.
- Phân tích chi tiết Use Case: Tách cấu trúc mỗi use case theo mô hình Boundary - Control - Entity (BCE).
- Biểu đồ lớp phân tích (Analysis Class Diagram): Phân chia thành nhóm lớp phân tích cho các use case chính và nhóm lớp cho các use case thứ cấp.
Chương 5. Thiết kế giao diện
Chương 5 hiện thực hóa các tương tác của người dùng với hệ thống thông qua:
- Hình dung màn hình (Mockups / Wireframes): Thiết kế chi tiết giao diện cho từng use case (Trang chủ, Trang danh mục, Chi tiết sản phẩm, Giỏ hàng, Form thanh toán, Đăng ký/Đăng nhập, Màn hình quản trị).
- Biểu đồ lớp màn hình và Biểu đồ cộng tác màn hình: Thể hiện sự tương tác qua lại giữa các thành phần giao diện và các đối tượng điều khiển.
- Biểu đồ điều hướng giữa các màn hình (Screen Navigation Diagram): Định nghĩa luồng chuyển tiếp giữa các màn hình của nhóm use case chính và nhóm use case thứ cấp.
Kết quả và đóng góp
Báo cáo đạt được các kết quả kỹ thuật chính sau:
- Xây dựng hoàn chỉnh hồ sơ khảo sát thực trạng hoạt động của chuỗi nhà sách ADCBook và thu thập dữ liệu qua 5 mẫu phỏng vấn chuyên sâu cùng bảng câu hỏi trực tuyến.
- Xác định và chuẩn hóa hệ thống 10 yêu cầu chức năng (từ quản lý danh mục, giỏ hàng, thanh toán đến phân quyền quản trị) và 10 nhóm thực thể dữ liệu cần quản lý.
- Thiết lập hệ thống mô hình hóa UML toàn diện theo 4 giai đoạn chuẩn: Mô hình hóa chức năng (Use Case), Mô hình hóa dữ liệu (ERD Logic & Physical), Phân tích hướng đối tượng (BCE Classes) và Thiết kế giao diện (Màn hình & Điều hướng).
- Đóng góp vào việc chuẩn hóa quy trình phân tích thiết kế phần mềm cho bài toán thương mại điện tử chuyên ngành sách và văn phòng phẩm tại Việt Nam.
Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp
- Hạn chế: Báo cáo dừng lại ở phạm vi phân tích và thiết kế hệ thống (mô hình hóa yêu cầu, biểu đồ phân tích và giao diện mẫu), chưa tiến hành cài đặt mã nguồn thực tế (coding), chưa cấu hình hệ quản trị cơ sở dữ liệu thực tế hay thực nghiệm triển khai trên máy chủ môi trường sản xuất.
- Hướng phát triển:
- Lựa chọn công nghệ (framework web và hệ quản trị CSDL phù hợp) để triển khai lập trình toàn bộ các phân hệ đã thiết kế.
- Tích hợp cổng thanh toán trực tuyến thực tế (VNPay, Momo, thẻ ngân hàng) và hoàn thiện hệ thống bảo mật 2FA.
- Xây dựng và kiểm thử các kịch bản tải thực tế cho các đợt Flash Sale cao điểm.
Giá trị tham khảo
Báo cáo là tài liệu tham khảo phù hợp cho:
- Sinh viên chuyên ngành Công nghệ thông tin, Hệ thống thông tin, Kỹ thuật phần mềm đang thực hiện bài tập lớn, đồ án môn học Phân tích thiết kế hệ thống / Phân tích thiết kế phần mềm hướng đối tượng (OOAD với UML).
- Các nhà phân tích nghiệp vụ (Business Analyst) hoặc lập trình viên cần tài liệu tham khảo về cấu trúc khảo sát, phân rã chức năng và luồng xử lý đơn hàng cho một website thương mại điện tử bán sách và thiết bị văn phòng phẩm.
Câu hỏi thường gặp
1. Đề tài khảo sát nghiệp vụ thực tế của đơn vị nào?
Đề tài khảo sát hệ thống bán hàng và kinh doanh của chuỗi nhà sách ADCBook thuộc Công ty Cổ phần Mĩ thuật và Truyền thông (ADC) – đơn vị thành viên của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, thành lập ngày 14/09/2007, có trụ sở tại tòa nhà Diamond Flower Tower, Lê Văn Lương, Hà Nội.
2. Nhóm tác giả đã phỏng vấn những ai để thu thập yêu cầu hệ thống?
Nhóm đã phỏng vấn 5 cá nhân:
- Ông Trần Đăng Bình (Quản lý chi nhánh ADCBook).
- Khách hàng Trần Văn Bình (tại Mai Dịch, Cầu Giấy).
- Khách hàng Nguyễn Việt Anh.
- Bà Hồ Trần Khánh Ly (Nhân viên bán hàng ADCBook).
- Bà Nguyễn Thị Thùy Trang (Chuyên viên chăm sóc khách hàng).
3. Các giải pháp phi chức năng nào được đề xuất để tối ưu hiệu suất website ADCBook?
Các giải pháp được ghi nhận gồm: tối ưu hóa dung lượng tệp hình ảnh, tận dụng bộ nhớ đệm (cache) của trình duyệt, áp dụng mạng phân phối nội dung (CDN), giảm thiểu số lần chuyển hướng (redirect) và rút ngắn thời gian phản hồi của máy chủ.
4. Khách hàng và nhà quản lý đề xuất những tính năng đặc biệt nào cho website?
Theo kết quả phỏng vấn, các tính năng được đề xuất bao gồm: thanh toán trực tuyến an toàn, tích hợp hệ thống đánh giá/nhận xét sách từ cộng đồng người đọc, chương trình tích điểm thẻ thành viên, mở rộng danh mục phát hành sách điện tử (e-book) và kênh hỗ trợ khách hàng tự động.
Kết luận
Báo cáo bài tập lớn học phần Phân tích Thiết kế Phần mềm của nhóm sinh viên Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội đã hoàn thành việc khảo sát, phân tích nghiệp vụ và xây dựng các mô hình thiết kế kỹ thuật cho website ADCBook.vn. Thông qua phương pháp khảo sát thực tế và quy trình mô hình hóa UML chuẩn mực, tài liệu cung cấp đầy đủ các biểu đồ use case, biểu đồ dữ liệu, biểu đồ lớp phân tích và thiết kế giao diện chi tiết. Đây là cơ sở kỹ thuật hoàn chỉnh phục vụ cho giai đoạn triển khai lập trình và thử nghiệm phần mềm thương mại điện tử trong thực tế.