Phân Tích Thiệt Hại Do Lũ Trên Hệ Thống Sông Tỉnh Bắc Giang

Phân tích thiệt hại do lũ trên hệ thống sông tỉnh Bắc Giang bằng mô hình HEC FDA, cung cấp cái nhìn sâu sắc về tác động và giải pháp.

• Tác giả: Vũ Ngọc Luân
• Người hướng dẫn: PGS. Ngô Thị Thanh Vân
• Trường học: Trường Đại học Thủy lợi
• Chuyên ngành: Kinh tế tài nguyên thiên nhiên
• Đề tài: Phân Tích Thiệt Hại Do Lũ Tại Bắc Giang Bằng Mô Hình HEC-FDA
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ PHÂN TÍCH KINH TẾ THIỆT HẠI LŨ
• 1.1. Phương pháp tổng quát về tính kinh tế thiệt hại do lũ
• 1.2. Các nghiên cứu liên quan đến đánh giá thiệt hại lũ
• 1.3. Nghiên cứu mô hình HEC-FDA
• 1.4. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THIỆT HẠI DO LŨ TẠI CÁC CÔNG TRÌNH THỦY LỢI TRÊN HỆ THỐNG SÔNG TỈNH BẮC GIANG
• 2.1. Khái quát về tình hình lũ lụt trên địa bàn vùng nghiên cứu
• 2.2. Nguyên nhân hình thành lũ, cường độ lũ
• 2.3. Đánh giá những thiệt hại do lũ trong quá khứ
• 2.4. Hiện trạng khu vực ngập lũ tỉnh Bắc Giang
• 2.4.1. Tuyến sông Cầu
• 2.4.2. Lòng dẫn sông Thương
• 2.4.3. Lòng dẫn sông Lục Nam
• 2.5. Các đặc điểm thủy văn vùng nghiên cứu
• 2.5.1. Mạng lưới sông ngòi
• 2.5.2. Các sông trục nội đồng
• 2.5.3. Đặc điểm thủy văn dòng chảy
• 2.6. Tình hình mưa lũ và thiệt hại
• 2.6.1. Nguyên nhân hình thành lũ
• 2.6.2. Phân tích các hình thế thời tiết gây lũ cực lớn
• 2.6.3. Tình hình thời tiết gây lũ đã xảy ra trên địa bàn Bắc Giang
• 2.6.4. Tình hình lũ trên các sông
• 2.6.5. Các trường hợp lũ đã xảy ra ở quá khứ
• 2.7. Sự gặp gỡ mưa nội đồng và lũ ngoài sông
• 2.8. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHÂN TÍCH THIỆT HẠI DO LŨ THEO CÁC KỊCH BẢN PHÒNG LŨ BẰNG MÔ HÌNH HEC – FDA VÀ ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP GIẢM THIỂU
• 3.1. Phương pháp tính toán thiệt hại do lũ bằng mô hình HEC-FDA
• 3.1.1. Các bước tính toán
• 3.2. Ứng dụng mô hình tính toán thiệt hại lũ
• 3.2.1. Số liệu vào
• 3.2.2. Phân tích kết quả
• 3.3. Ứng dụng mô hình phân tích kinh tế lũ
• 3.3.1. Phương án xây dựng hồ Vân Lăng+ hồ Nà Lạnh
• 3.3.2. Phương án lên đê
• 3.3.3. Phương án lên đê+ hồ chứa
• 3.3.4. Phân tích kinh tế
• 3.3.5. So sánh các phương án phòng, chống lũ
• 3.4. Đề xuất các phương án chống lũ tỉnh Bắc Giang
• 3.5. Kết luận về các phương án phòng, chống lũ tỉnh Bắc Giang
• 3.5.1. Phương án cải tạo các tuyến đê hạ du
• 3.5.2. Phương án xây dựng hồ Nà Lạnh
• 3.5.3. Phương án nâng cấp, cải tạo các công trình
• 3.6. Kết luận chương 3
• DANH MỤC VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG, HÌNH

Tóm tắt

I. Phân Tích Thiệt Hại Do Lũ Tại Bắc Giang Bằng Mô Hình HEC FDA Tổng Quan Về Chủ Đề

Phân tích thiệt hại do lũ tại Bắc Giang bằng mô hình HEC-FDA là một chủ đề quan trọng trong lĩnh vực kinh tế và quản lý tài nguyên thiên nhiên. Mô hình HEC-FDA là một công cụ mạnh mẽ giúp đánh giá và phân tích thiệt hại do lũ lụt gây ra, từ đó đề xuất các giải pháp giảm thiểu thiệt hại và cải thiện quản lý lũ lụt.

1.1. Giới Thiệu Về Mô Hình HEC FDA

Mô hình HEC-FDA là một mô hình tính toán ngập lụt và ước tính thiệt hại do lũ lụt gây ra. Mô hình này được phát triển bởi Viện Nghiên cứu Thủy lợi và Kinh tế (HEC) và được ứng dụng rộng rãi trong lĩnh vực quản lý lũ lụt và phòng chống thiên tai.

1.2. Phạm Vi Ứng Dụng Của Mô Hình HEC FDA

Mô hình HEC-FDA có thể được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau, bao gồm quản lý lũ lụt, phòng chống thiên tai, quy hoạch và thiết kế công trình thủy lợi, đánh giá thiệt hại do lũ lụt gây ra và đề xuất các giải pháp giảm thiểu thiệt hại.

II. Cơ Sở Lý Luận Về Phân Tích Thiệt Hại Do Lũ Lụt

Phân tích thiệt hại do lũ lụt là một quá trình phức tạp, đòi hỏi phải có kiến thức và kỹ năng chuyên sâu về lĩnh vực kinh tế, quản lý tài nguyên thiên nhiên và công nghệ thông tin. Cơ sở lý luận về phân tích thiệt hại do lũ lụt bao gồm các khái niệm cơ bản về lũ lụt, thiệt hại do lũ lụt gây ra và các phương pháp phân tích thiệt hại.

2.1. Khái Niệm Cơ Bản Về Lũ Lụt

Lũ lụt là một hiện tượng tự nhiên xảy ra khi nước mưa hoặc nước tan băng gây ngập lụt trên một khu vực rộng lớn. Lũ lụt có thể gây ra thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản.

2.2. Thiệt Hại Do Lũ Lụt Gây Ra

Thiệt hại do lũ lụt gây ra bao gồm thiệt hại về người, tài sản và môi trường. Thiệt hại về người bao gồm số người chết, bị thương và mất tích. Thiệt hại về tài sản bao gồm giá trị của các tài sản bị hư hỏng hoặc mất mát. Thiệt hại về môi trường bao gồm tác động tiêu cực đến hệ sinh thái và tài nguyên thiên nhiên.

III. Ứng Dụng Mô Hình HEC FDA Trong Phân Tích Thiệt Hại Do Lũ Lụt

Mô hình HEC-FDA có thể được ứng dụng trong phân tích thiệt hại do lũ lụt gây ra bằng cách sử dụng các dữ liệu về lũ lụt, địa hình và tài sản. Mô hình này có thể giúp đánh giá và phân tích thiệt hại do lũ lụt gây ra, từ đó đề xuất các giải pháp giảm thiểu thiệt hại và cải thiện quản lý lũ lụt.

3.1. Dữ Liệu Đầu Vào Của Mô Hình HEC FDA

Dữ liệu đầu vào của mô hình HEC-FDA bao gồm dữ liệu về lũ lụt, địa hình và tài sản. Dữ liệu về lũ lụt bao gồm thông tin về mực nước lũ, lưu lượng lũ và thời gian lũ. Dữ liệu về địa hình bao gồm thông tin về độ cao, độ dốc và loại đất. Dữ liệu về tài sản bao gồm thông tin về giá trị và vị trí của các tài sản.

3.2. Kết Quả Đầu Ra Của Mô Hình HEC FDA

Kết quả đầu ra của mô hình HEC-FDA bao gồm đánh giá và phân tích thiệt hại do lũ lụt gây ra. Mô hình này có thể giúp đề xuất các giải pháp giảm thiểu thiệt hại và cải thiện quản lý lũ lụt.

IV. Kết Luận Và Đề Xuất

Phân tích thiệt hại do lũ lụt tại Bắc Giang bằng mô hình HEC-FDA là một chủ đề quan trọng trong lĩnh vực kinh tế và quản lý tài nguyên thiên nhiên. Mô hình HEC-FDA có thể giúp đánh giá và phân tích thiệt hại do lũ lụt gây ra, từ đó đề xuất các giải pháp giảm thiểu thiệt hại và cải thiện quản lý lũ lụt.

4.1. Kết Luận

Phân tích thiệt hại do lũ lụt tại Bắc Giang bằng mô hình HEC-FDA là một công cụ mạnh mẽ giúp đánh giá và phân tích thiệt hại do lũ lụt gây ra.

4.2. Đề Xuất

Để cải thiện quản lý lũ lụt và giảm thiểu thiệt hại do lũ lụt gây ra, cần phải áp dụng mô hình HEC-FDA trong phân tích thiệt hại do lũ lụt và đề xuất các giải pháp giảm thiểu thiệt hại.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Lũ lụt là một trong những thiên tai nghiêm trọng, gây thiệt hại lớn về người, tài sản và môi trường tại nhiều vùng trên thế giới, trong đó có Việt Nam. Tại tỉnh Bắc Giang, các trận lũ lớn xảy ra thường xuyên, đặc biệt là trận lũ quét lịch sử năm 2008 gây thiệt hại khoảng 800 tỷ đồng, làm 9 người chết và hàng nghìn ha cây trồng bị ngập úng. Mưa lớn và các tổ hợp hình thế thời tiết như cao áp Tây Thái Bình Dương, rãnh thấp nóng kết hợp không khí lạnh là nguyên nhân chính hình thành các đợt lũ lớn trên hệ thống sông Cầu, Thương và Lục Nam.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích thiệt hại do lũ trên hệ thống sông tỉnh Bắc Giang bằng mô hình HEC-FDA, từ đó đề xuất các giải pháp giảm thiểu thiệt hại. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các lưu vực sông chính của tỉnh Bắc Giang, đặc biệt khu vực ngập lũ Lục Ngạn. Thời gian nghiên cứu dựa trên số liệu thu thập từ các trận lũ lịch sử và hiện trạng công trình thủy lợi đến năm 2011.

Nghiên cứu có ý nghĩa khoa học trong việc hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về phân tích thiệt hại lũ, đồng thời cung cấp tài liệu tham khảo cho công tác quy hoạch và phòng chống lũ. Về thực tiễn, kết quả giúp đánh giá thiệt hại lũ tại Bắc Giang và đề xuất các phương án phòng chống hiệu quả, góp phần giảm thiểu rủi ro thiên tai và bảo vệ phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính:

1. Phân tích kinh tế thiệt hại do lũ: Thiệt hại được phân loại thành thiệt hại trực tiếp (như nhà cửa, cơ sở hạ tầng, mùa màng) và thiệt hại gián tiếp (đình trệ sản xuất, giao thông, dịch vụ). Phương pháp đánh giá lợi ích phòng chống lũ chủ yếu dựa trên thiệt hại tài sản tránh được, tức là sự chênh lệch thiệt hại khi có và không có biện pháp phòng chống. Phân tích chi phí - lợi ích được thực hiện qua các chỉ số như Giá trị Hiện tại ròng (NPV) và Tỷ lệ Nội hoàn Kinh tế (EIRR).

2. Mô hình HEC-FDA (Hydrologic Engineering Center - Flood Damage Analysis): Đây là mô hình tích hợp phân tích thủy văn và kinh tế, được phát triển bởi Quân đội Mỹ, hỗ trợ đánh giá rủi ro lũ lụt và phân tích thiệt hại dự kiến. Mô hình cho phép xây dựng các kịch bản phòng chống lũ, tính toán thiệt hại dự kiến hàng năm (EAD) và phân tích hiệu quả kinh tế của các phương án.

Các khái niệm chính bao gồm: tần suất lũ, xác suất hư hỏng đê, thiệt hại trực tiếp và gián tiếp, chi phí - lợi ích dự án phòng chống lũ, và các thành phần chi phí như chi phí hệ thống, chi phí không hoàn lại, chi phí ngoại lai.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính bao gồm số liệu thủy văn, khí tượng, thiệt hại lũ lịch sử, hiện trạng công trình thủy lợi và điều tra kinh tế xã hội tại tỉnh Bắc Giang. Cỡ mẫu khảo sát được thiết kế đảm bảo ít nhất 30 nghiên cứu để đạt độ tin cậy thống kê, tập trung vào các khu vực bị ảnh hưởng bởi lũ.

Phương pháp phân tích sử dụng mô hình HEC-FDA để mô phỏng các kịch bản lũ và tính toán thiệt hại tương ứng. Quá trình nghiên cứu gồm các bước: thu thập và tổng hợp số liệu, xây dựng hồ sơ kinh tế khu vực ngập lũ, phân tích tần suất và đặc trưng lũ, áp dụng mô hình HEC-FDA để tính toán thiệt hại và phân tích kinh tế các phương án phòng chống lũ.

Timeline nghiên cứu kéo dài trong khoảng thời gian từ năm 2008 đến 2011, bao gồm thu thập số liệu, phân tích mô hình và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tần suất và đặc trưng lũ tại Bắc Giang: Lũ thường xuất hiện từ tháng 5 đến tháng 10, với tần suất xuất hiện khoảng 35-45% mỗi năm. Lũ lớn nhất thường xảy ra vào tháng 7 và 8, kéo dài từ 7 đến 15 ngày. Các trận lũ lịch sử như năm 1971 có mực nước tại Phả Lại đạt 7,21m, duy trì trên báo động cấp III trong 10 ngày.

2. Thiệt hại do lũ gây ra: Trận lũ năm 2008 gây thiệt hại khoảng 800 tỷ đồng, làm 9 người chết, hàng nghìn ha cây trồng bị ngập úng và nhiều công trình thủy lợi, giao thông bị hư hỏng. Các thiệt hại bao gồm thiệt hại trực tiếp về tài sản và thiệt hại gián tiếp do đình trệ sản xuất.

3. Hiện trạng công trình thủy lợi và ảnh hưởng đến thoát lũ: Hệ thống đê điều trên các sông Cầu, Thương và Lục Nam có nhiều đoạn đê bối bảo vệ hàng nghìn ha đất và dân cư. Tuy nhiên, việc khai thác lòng bãi sông, xây dựng nhà cửa và tập kết vật liệu xây dựng gây cản trở tiêu thoát lũ, làm tăng nguy cơ ngập lụt.

4. Hiệu quả mô hình HEC-FDA: Mô hình cho phép xây dựng các kịch bản phòng chống lũ như xây dựng hồ chứa, nâng cấp đê điều, kết hợp cả hai phương án. Kết quả phân tích cho thấy các phương án này có thể giảm thiểu thiệt hại lũ từ 20% đến 50% tùy theo mức độ đầu tư và phạm vi áp dụng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các trận lũ lớn là do tổ hợp các hình thế thời tiết phức tạp, đặc biệt là sự kết hợp của bão, rãnh thấp nóng và không khí lạnh. Việc khai thác lòng bãi sông và xây dựng không kiểm soát làm giảm khả năng tiêu thoát lũ, làm tăng nguy cơ ngập úng.

So với các nghiên cứu trước đây, việc ứng dụng mô hình HEC-FDA tại Bắc Giang cung cấp công cụ phân tích thiệt hại lũ chính xác hơn, đồng thời hỗ trợ đánh giá kinh tế các phương án phòng chống lũ. Kết quả mô hình phù hợp với các nghiên cứu quốc tế về phân tích thiệt hại lũ, đồng thời phản ánh đặc thù địa phương về thủy văn và kinh tế.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tần suất lũ, đường cong thiệt hại theo độ sâu ngập, và bảng so sánh thiệt hại giữa các kịch bản phòng chống lũ, giúp minh họa rõ ràng hiệu quả của từng phương án.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Nâng cấp và cải tạo hệ thống đê điều: Tăng chiều cao và độ bền của các tuyến đê bối hiện có, đặc biệt tại các đoạn có nguy cơ vỡ cao, nhằm giảm thiểu xác suất hư hỏng đê. Thời gian thực hiện dự kiến 3-5 năm, do Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Bắc Giang chủ trì.

2. Xây dựng hồ chứa điều tiết lũ: Triển khai xây dựng các hồ chứa như hồ Vân Lăng và hồ Nà Lạnh để điều tiết dòng chảy, giảm đỉnh lũ. Dự kiến hoàn thành trong 5-7 năm, phối hợp giữa các cơ quan quản lý thủy lợi và địa phương.

3. Quản lý khai thác lòng bãi sông: Kiểm soát chặt chẽ hoạt động khai thác cát, tập kết vật liệu xây dựng và xây dựng nhà cửa trong khu vực lòng bãi sông nhằm bảo đảm khả năng tiêu thoát lũ. Thực hiện ngay và duy trì liên tục, do chính quyền địa phương và các cơ quan chức năng giám sát.

4. Phát triển hệ thống cảnh báo sớm và nâng cao nhận thức cộng đồng: Xây dựng hệ thống cảnh báo lũ hiện đại kết hợp với công tác tuyên truyền, giáo dục nhận thức phòng chống lũ cho người dân. Thời gian triển khai 1-2 năm, do Ban chỉ huy Phòng chống thiên tai và Tìm kiếm cứu nạn tỉnh phối hợp với các tổ chức xã hội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý và hoạch định chính sách thủy lợi: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng các kế hoạch phòng chống lũ hiệu quả, cân đối chi phí và lợi ích kinh tế.

2. Các chuyên gia và nhà nghiên cứu về thiên tai và quản lý rủi ro: Tham khảo phương pháp ứng dụng mô hình HEC-FDA trong phân tích thiệt hại lũ và đánh giá kinh tế các phương án phòng chống.

3. Cơ quan quản lý địa phương và cộng đồng dân cư vùng lũ: Nắm bắt thông tin về đặc điểm lũ, thiệt hại và các giải pháp giảm thiểu để chủ động ứng phó và tham gia quản lý rủi ro.

4. Các nhà đầu tư và doanh nghiệp trong lĩnh vực xây dựng công trình thủy lợi: Đánh giá hiệu quả kinh tế của các dự án phòng chống lũ, từ đó đưa ra quyết định đầu tư phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

1. Mô hình HEC-FDA là gì và có ưu điểm gì?
   HEC-FDA là mô hình tích hợp phân tích thủy văn và kinh tế, giúp đánh giá rủi ro lũ lụt và thiệt hại dự kiến. Ưu điểm là khả năng mô phỏng nhiều kịch bản phòng chống lũ, tính toán thiệt hại chi tiết và phân tích hiệu quả kinh tế, hỗ trợ ra quyết định chính xác.

2. Tại sao cần phân tích thiệt hại lũ theo các kịch bản phòng chống?
   Phân tích theo kịch bản giúp so sánh hiệu quả của các biện pháp khác nhau, từ đó lựa chọn phương án tối ưu về mặt kỹ thuật và kinh tế, giảm thiểu thiệt hại và chi phí đầu tư.

3. Các yếu tố nào ảnh hưởng lớn nhất đến thiệt hại do lũ tại Bắc Giang?
   Bao gồm tần suất và cường độ lũ, đặc điểm địa hình, hiện trạng công trình thủy lợi, hoạt động khai thác lòng bãi sông và mức độ chuẩn bị của cộng đồng.

4. Làm thế nào để giảm thiểu thiệt hại lũ hiệu quả?
   Kết hợp các giải pháp kỹ thuật như nâng cấp đê, xây hồ chứa với quản lý khai thác lòng sông, cảnh báo sớm và nâng cao nhận thức cộng đồng là cách tiếp cận toàn diện và hiệu quả.

5. Nghiên cứu này có thể áp dụng cho các vùng khác không?
   Mô hình và phương pháp phân tích có thể áp dụng cho các lưu vực sông khác có đặc điểm tương tự, tuy nhiên cần điều chỉnh theo điều kiện thủy văn và kinh tế địa phương để đảm bảo tính chính xác.

Kết luận

• Lũ lụt tại tỉnh Bắc Giang có tần suất cao và gây thiệt hại lớn về người, tài sản và sản xuất nông nghiệp, với thiệt hại ước tính lên đến hàng trăm tỷ đồng trong các trận lũ lịch sử.
• Mô hình HEC-FDA được ứng dụng thành công trong phân tích thiệt hại lũ và đánh giá kinh tế các phương án phòng chống, cung cấp công cụ hỗ trợ ra quyết định hiệu quả.
• Các phương án phòng chống lũ như nâng cấp đê điều, xây dựng hồ chứa và quản lý khai thác lòng bãi sông có thể giảm thiểu thiệt hại từ 20% đến 50%.
• Nghiên cứu đề xuất các giải pháp kỹ thuật và quản lý phù hợp với điều kiện thực tế của tỉnh Bắc Giang, góp phần nâng cao khả năng phòng chống và giảm thiểu rủi ro thiên tai.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai thực hiện các giải pháp đề xuất, tiếp tục cập nhật số liệu và mở rộng nghiên cứu cho các lưu vực khác nhằm hoàn thiện công tác quản lý lũ lụt.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ cộng đồng và phát triển bền vững vùng ngập lũ Bắc Giang!

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ PHÂN TÍCH KINH TẾ THIỆT HẠI LŨ 1.1 Phương pháp tổng quát về tính kinh tế thiệt hại do lũ 1.1 Mức độ thiệt hại do lũ Lũ lụt là một trong những thiên tai gây thiệt hại lớn đến con người, tài sản và môi trường ở nước ta. Đánh giá mức độ thiệt hại, mất mát do lũ gây ra, từ đó có những biện pháp cảnh báo, tư vấn cho các cộng đồng bị ảnh hưởng cũng như những nhà ra quyết định trở nên rất cần thiết trong công tác quy hoạch nói chung và quy hoạch thuỷ lợi nói riêng. Tuỳ thuộc vào mức độ nghiêm trọng của lũ lụt và sự chuẩn bị của những vùng bị ảnh hưởng, quá trình đánh giá phải được thực hiện dưới nhiều hoàn cảnh khác nhau liên quan đến sự thay đổi của các điều kiện vật lý, áp lực thời gian. Thông thường, việc đánh giá thiệt hại lũ phải được thực hiện ngẫu nhiên.

Đánh giá thiệt hại do lũ sẽ tạo cơ sở cho việc tái quy hoạch và cho những quyết định đổi mới quản lý lũ lụt. Tuy nhiên quá trình đánh giá phải dựa trên các nguyên tắc cơ bản là được quan sát nhằm hạn chế sự dự tính không thực tế. Thiệt hại do lũ liên quan đến các thiệt hại vật lý của công cộng hoặc tài sản tư như cơ sở hạ tầng, nhà cửa, xe cộ, v.v bị phá huỷ trực tiếp do nước lũ ở các mức sơ cấp và thứ cấp: (i) thiệt hại trực tiếp như nhà cửa, cơ sở hạ tầng, v. (ii) thiệt hại gián tiếpliên quan đến như tình trạng chia cắt giao thông, thiệt hại do kinh doanh đình trệ, thiệt hại từ các thu nhập khác.1: Mức độ thiệt hại do lũ lụt Thiệt hại do lũ Mức độ Trực tiếp Gián tiếp Sơ cấp Thiệt hại tới: nhà cửa, hạ Thiệt hại, giảm hoặc chia cắt: tầng cơ sở, mùa màng, vật Sản lượng nông, công nghiệp, viễn nuôi thông, giao thông, điện, dịch vụ giáo dục, sức khoẻ Thứ cấp Có thể gây cháy, mặn xâm - Gia tăng tắc đường và chi phí nhập, giảm sản lượng NN; - Gia tăng chi phí các dịch vụ làm hỏng máy móc - Thiếu hụt lương thực và vật dụng khác Cấp III - Tăng tỷ lệ hỏng hóc - Kinh doang phá sản - Gây úng dài hạn - Mất mát cho xuất khẩu - Vật liệu yếu, dễ tổn - Giảm GDP thương Đánh giá thiệt hại do lũ lụt đóng vai trò quan trọng trong việc cân bằng lợi ích giữa sự cần thiết cho phát triển đối với một vùng nào đó và mức độ rủi ro do lũ lụt mà cộng đồng sẵn sàng chấp nhận.

Trong hoàn cảnh này, thiệt hại do lũ lụt trở thành nhân tố quan trọng trong việc đánh giá lợi ích thực mà cộng đồng có thể nhận được do việc sử dụng vùng đất trong việc chậm lũ, phân lũ.2 Cơ sở và phạm vi phân tích kinh tế các dự án phòng chống lũ 1) Cơ sở kinh tế của dự án phòng chống lũ Mục đích của các biện pháp phòng chống lũ là làm giảm nhẹ các tác động bất lợi gây ra bởi lũ lụt. Các biện pháp này có thể bao gồm các công việc mang tính chất vật lí như xây dựng đê, nâng cấp đê, xây dựng các công trình bảo vệ bờ; hay chúng có thế là các công việc phi vật lí như hệ thống cảnh báo sớm, giáo dục nhận 7 thức của cộng đồng. Mục tiêu của các biện pháp này là nhằm hạ thấp khả năng xảy ra lũ lụt cho một khu vực được bảo vệ cũng như giảm thiểu thiệt hại có thể xảy ra với một trận lũ nhất định. Các dự án được trù định thuộc lĩnh vực thuỷ lợi sẽ chỉ bao gồm các tiểu dự án phòng chống lũ lụt mang tính vật lí như gia cố hệ thống đê điều hiện có hay xây dựng mới các công trình phòng chống lũ tương tự.

Quá trình triển khai thực hiện một dự án phòng chống lũ, cũng như bất kỳ dự án đầu tư nào khác, đòi hòi các tài nguyên dùng cho mục đích đó. Thông thường, sự phân định tài nguyên cần dùng là kết quả các giao dịch cá nhan diễn ra trên một thị trường kinh tế. Tuy nhiên, nếu thị trường thất bại trong việc thực hiện các chức năng của nó, ví dụ như khi có sự hiện diện của lợi ích công cộng, thì tài nguyên sẽ không được phân định theo một kiểu kinh tế tối ưu. Sự thất bại của các cơ chế thị trường trong việc phân định các tài nguyên khiến cho các nhu cầu của xã hội được thoả mãn là nhân tố căn bản trong hoạt động của ngân hàng (theo Ngân hàng Phát triển Châu Á, 1997).

Các lợi ích công cộng được đặc trưng bởi tính chất không thể loại trừ và tính không thể thiếu. Tính không thể thiếu là tính chất mà một khi lợi ích được cung cấp từ ban đầu thì khi có thể loại trừ những người không phải trả tiền ra khỏi quá trình hưởng lợi ích đó. Tính không thể loại trừ là tính chất mà sự hưởng thụ lợi ích của một người nào đó sẽ không loại trừ sự tiêu dùng của người khác. Một khi nguồn lợi được cung cấp, tất cả mọi người trong khu vực được được bảo vệ sẽ hưởng thụ lợi ích đó, và việc có thêm nhiều người chuyển đến khu vực được bảo vệ sẽ không làm giảm đi sự hưởng thụ lợi ích của bất kì ai từ quá trình kiểm soát lũ.

Một cách tổng quát, các biện pháp phòng chống lũ được mô tả như có các đặc tính không thể thiếu và không thể loại trừ của lợi ích công cộng. Những sự can thiệp mang tính chất đúng đắn cần thiết phải đảm bảo sự phòng thịnh tài nguyên phù hợp với các mục tiêu của xã hội. Các lợi ích công cộng thường được trông đợi cung cấp bởi chính phủ (theo Pearce, 1994). Các cơ quan nhà nước cung cấp nguồn lợi có vẻ sẽ hoạt động với những mục tiêu khác nhau hơn là mục tiêu thụ lợi tối đa như lệ thường; ví dụ như sự dự phòng một loại hàng hoá vì những lí do nhân đạo.

Cuối 8 cùng còn một vấn đề là làm thời nào tối ưu hoá việc cung cấp một loại lợi ích công cộng nhất định và với chi phí nào. Bằng cách tiến hành một phép phân tích các lợi ích và các chi phí kinh tế của các dự án, các tài nguyên hiếm có thể được phồn thịnh theo một cách làm cho những lợi nhuận xã hội ròng là tối đa. Hiện nay, những lợi ích của việc phòng chống lũ chủ yếu được đánh giá sử dụng phương pháp thiệt hại tài sản tránh được (Young, 1996). Những lợi ích từ thiệt hại tài sản tránh được đánh giá bằng sự chênh lệch giữa những mất mát xảy ra khi có và không có các biện pháp bảo vệ.

Phương pháp này tập trung chủ yếu vào giá trị giảm đi của khoản thiệt hại thực tế có thể xảy ra khi lũ lụt nếu mọi biện pháp bảo vệ được triển khai. Bằng cách này, phương pháp đánh giá lợi ích thiệt hại tỡn sản tránh được bằng cách tiếp cận có dự án và không có dự án để quản lí phân tích kinh tế các dự án. 2) Phạm vi phân tích kinh tế Có hai lí do chủ yếu để tiến hành một phép phân tích kinh tế cho một dự án phòng chống lũ. Lý do thứ nhất là nhằm đảm bảo cho các tài nguyên hiếm được sử dụng theo cách sẽ đáp ứng kinh tế nhất và hiệu quả nhất các mục tiêu phát triển tổng thể và của ngành.

Một dự án phòng chống lũ là một dự sán sản xuất gián tiếp, trong đó những yếu tố đầu ra không được đem buôn bán trên thị trường có cạnh tranh (theo Ngân hàng Phát triển Châu Á, 1997). Trong trường hợp một dự án sản xuất gián tiếp, những sự lựa chọn được tiến hành giữa nhiều phương án mà cùng đem lại một mức độ đầu ra như nhau. Phép phân tích kinh tế sẽ được dùng để chọn lựa phương án sử dụng ít tài nguyên nhất. Lý do thứ hai để tiến hành những phân tích kinh tế là để kiểm tra tính vững vàng về kinh tế của dự án.

Điều này liên quan tới sự bền vững của lợi nhuận ròng của dự án trong trường hợp những ưu đãi được cung cấp sẵn và có sự tiếp thu môi trường đầu tư bên ngoài trong suốt quãng đời của dự án. Những ưu đãi được cung cấp có nghĩa là dự án đưa ra đầy đủ những lợi ích để khuyến khích sự tham gia của mọi người. Sự tiếp thu môi trường đầu tư bên ngoỡi nghĩa là nếu dự án có bất kì tác 9 động môi trường nào thì một cơ chế sẽ được áp đặt để cho những lợi ích và chi phí gây ra bởi tác động đó sẽ được chi trả hoặc bù đắp đầy đủ. Điều này cũng liên quan tới sự phân phối những lợi ích và chi phí của dự án.

3) Phân tích Chi phí - Lợi ích của các dự án Phân tích lợi ích - chi phí được định nghĩa là "một sự ước lượng và đánh giá lợi nhuận ròng tương ứng với những phương án khác nhau để đạt được những mục đích cộng đồng" (theo Sassone và Schaffer, 1978). Phân tích lợi ích - chi phí là một bộ rất nhiều những kĩ thuật sử dụng để đánh giá những chi phí và lợi ích của các dự án, và để quyết định xem phương án nào là tối ưu. Kỹ thuật sử dụng để đánh giá chi phí và lợi ích phụ thuộc vào kiểu của phép phân tích lợi ích và chi phí. Việc quyết định phương án tối ưu là đối tượng của nhiều tiêu chí đánh giá thuộc nhiều loại khác nhau.

Những tiêu chí quyết định này sẽ chỉ ra được cả khả năng dự án có vững vàng về kinh tế hay không. Kĩ thuật hay dùng của Ngân hàng Phát triển Châu Á là kĩ thuật giá trị hiện tại ròng (NPV) và tỉ lệ nội hoàn kinh tế (EIRR) (theo Ngân hàng Phát triển Châu Á, 1997). Giá trị hiện tại ròng khấu trừ dòng lợi nhuận ròng của một dự án vào giá trị hiện tại của nó. Quá trình khấu trừ được hỗ trợ bởi tỉ lệ triết khấu.

Chừng nào giá trị NPV còn dương thì quyết định dự án là hợp lí. Giữa những phương án khác nhau của dự án thì phương án có giá trị NPV cao nhất là phương án tối ưu. Tỉ lệ nội hoàn kinh tế là tỉ lệ khấu trừ, sẽ làm giảm dòng lợi nhuận ròng của một dự án về 0 (theo Ngân hàng Phát triển Châu Á, 1997). Để có thể chấp nhận một dự án, giá trị EIRR phải lớn hơn chi phí cơ hội của tiền vốn.