chương I) đã phân chia các nghiệp vụ BH thành 2 nhóm, gồm 18 nghiệp vụ: ● Nhóm 1: BH nhân thọ bao gồm 6 nghiệp vụ: BH trọn đời, BH sinh kỳ, BH tử kỳ, BH hỗn hợp, BH trả tiền định kỳ và các nghiệp vụ BH nhân thọ khác. ● Nhóm 2: BH phi nhân thọ bao gồm 12 nghiệp vụ: BH sức khỏe và BH tai nạn con người; BH tài sản và BH thiệt hại; BH hàng hóa vận chuyển 9 đường bộ, đường biển, đường sông, đường sắt và đường hàng không; BH hàng không; BH xe cơ giới; BH cháy, nổ; BH thân tàu và trách nhiệm dân sự của chủ tàu; BH trách nhiệm chung; BH tín dụng và rủi ro tài chính; BH thiệt hại kinh doanh; BH nông nghiệp và các nghiệp vụ BH phi nhân thọ khác. Phân loại theo kỹ thuật quản lý nghiệp vụ Theo tiêu thức này, các nghiệp vụ BH được phân thành 2 loại sau: ● Các nghiệp vụ BH được quản lý theo kỹ thuật phân chia: Kỹ thuật phân chia được hiểu là DNBH thu phí BH cho một niên độ và sử dụng vào việc bồi thường cho những thiệt hại xảy ra trong niên độ, phí BH không đưa vào tích luỹ để trả lại cho NĐBH vào thời điểm kết thúc hợp đồng. Nếu hợp đồng BH chưa kết thúc hiệu lực vào cuối năm tài chính, thì DNBH sẽ phân bổ một phần phí BH tương ứng với thời gian hiệu lực còn lại cho năm tài chính sau để bồi thường cho những rủi ro có thể xảy ra.
Đây chính là cơ sở quan trọng của việc hình thành các khoản dự phòng nghiệp vụ. Kỹ thuật phân chia được áp dụng cho các hợp đồng ngắn hạn, rủi ro ổn định trong suốt thời hạn của hợp đồng BH. Như vậy, các nghiệp vụ được quản lý theo kỹ thuật phân chia chủ yếu là các nghiệp vụ BH phi nhân thọ. ● Các nghiệp vụ BH được quản lý theo kỹ thuật tồn tích: Kỹ thuật tồn tích là kỹ thuật quản lý đặc thù của BH nhân thọ (những nghiệp vụ BH dài hạn).
Kỹ thuật này dựa trên việc tích luỹ các khoản phí tiết kiệm (một phần phí BH) được xác định bằng phương pháp toán học để nhằm thực hiện các cam kết của DNBH đối với người tham gia BH trong suốt thời gian hiệu lực của hợp đồng. Những khoản phí BH sẽ được DNBH đầu tư trên thị trường vốn và các khoản lãi thu dưới hình thức số tiền BH hoặc các khoản trợ cấp định kỳ cho người thụ hưởng khi xảy ra sự kiện BH hoặc khi người thụ hưởng sống đến một thời điểm quy định. Với kỹ thuật tồn tích vốn, các nghiệp vụ BH nhân thọ dài hạn đã tạo ra sự tích tụ các nguồn vốn to lớn để tài trợ cho nền kinh tế. Hoạt động đầu tư vốn của DNBH nhằm mục đích đảm bảo thực hiện các cam kết của mình.
1 Phân loại nghiệp vụ BH theo tiêu thức này có ý nghĩa quan trọng, tạo cơ sở cho việc nghiên cứu nguyên tắc, phương pháp kế toán phản ánh sự hình thành và sử dụng các khoản dự phòng nghiệp vụ BH. Phân loại nghiệp vụ theo tính chất bảo hiểm Theo tiêu thức này, các nghiệp vụ KDBH được phân thành hai nhóm: ● Nhóm BH tự nguyện: Bao gồm những nghiệp vụ BH mà hợp đồng BH được ký kết theo ý nguyện của bên mua BH và dựa trên nguyên tắc thoả thuận. Đại bộ phận các nghiệp vụ BH thuộc loại BH tự nguyện. Nhóm BH bắt buộc: Bao gồm những nghiệp vụ BH mà pháp luật có quy định về nghĩa vụ tham gia BH của các tổ chức, cá nhân có mối quan hệ nhất định với loại đối tượng bắt buộc phải được BH.
Các nghiệp vụ BH được triển khai theo quy định của luật pháp. Đặc điểm kinh doanh bảo hiểm 1. Đặc điểm hợp đồng bảo hiểm Hợp đồng BH là sự thoả thuận bằng văn bản giữa bên mua BH và DNBH. Đặc trưng cơ bản của hợp đồng BH là: ● Bên mua BH phải đóng phí BH cho DNBH trước khi xảy ra các sự kiện được BH, DNBH phải bồi thường hoặc chi trả tiền BH khi xảy ra sự kiện BH đã quy định trong hợp đồng.
● Hợp đồng BH được thiết lập để BH cho các sự kiện không chắc chắn, DNBH có thể sẽ phải chi trả tiền nếu rủi ro xảy ra và không phải chi trả tiền nếu rủi ro không xảy ra. Bên mua BH thường phải đóng phí BH ngay khi ký kết hợp đồng còn DNBH chỉ thực hiện chi trả tiền khi xảy ra rủi ro. Do đó, chu trình KDBH là DNBH phải thu tiền trước, chi trả sau và được gọi là chu trình kinh doanh đảo ngược. ● Hợp đồng BH phải được lập thành văn bản và bằng chứng giao kết của hợp đồng BH là giấy chứng nhận BH, đơn BH, điện báo, telex, fax và các hình thức khác theo quy định.
Theo thời hạn, hợp đồng BH có 2 loại: Hợp đồng ngắn hạn và hợp đồng dài hạn. Thời hạn của hợp đồng BH chi 1 phối nguyên tắc xác định doanh thu, chi phí, nợ phải trả, nguồn vốn nhàn rỗi của từng hợp đồng BH. Đặc điểm hoạt động kinh doanh, tài chính A. Kinh doanh bảo hiểm là một ngành dịch vụ Hoạt động kinh doanh của DNBH chủ yếu có 2 loại: KDBH và hoạt động đầu tư, trong đó KDBH bao gồm 3 loại hoạt động là BH gốc, nhận tái BH và nhượng tái BH.
● Kinh doanh bảo hiểm gốc: Là việc DN cung cấp các dịch vụ BH trực tiếp cho các tổ chức, cá nhân tham gia BH. ● Kinh doanh nhận tái bảo hiểm: Là việc DNBH, DN tái BH nhận một phần hay toàn bộ rủi ro của DNBH khác. ● Kinh doanh nhượng tái bảo hiểm: Là việc DNBH, DN tái BH chuyển một phần hay toàn bộ rủi ro đã nhận BH cho DNBH khác. Cụ thể, sau khi ký hợp đồng trực tiếp với bên mua BH, DNBH gốc có thể phải ký hợp đồng tái BH, chuyển một phần trách nhiệm đã nhận BH và phí BH cho các DN nhận tái BH.
Khi có tổn thất thuộc trách nhiệm BH, DN nhận tái BH sẽ bồi thường lại cho DNBH gốc một phần tổn thất tương ứng với phần trách nhiệm đã nhận. Do nhu cầu BH đa dạng với những đối tượng BH có giá trị lớn với rủi ro nguy hiểm; thực tế có khả năng xảy ra thiệt hại hết sức lớn, thậm chí không xác định trước được giá trị thiệt hại tối đa có thể, trong khi đó khả năng tài chính của từng DNBH dù mạnh đến mấy, cũng bị khống chế ở một mức độ nhất định và rất khó co dãn trước nhu cầu rất khác nhau đó. Từng DNBH hoạt động đơn độc khó có thể đáp ứng được những trường hợp vượt quá khả năng tài chính cho phép. Do đó, tái BH và nhượng tái BH là những nghiệp vụ không thể thiếu được trong KDBH và các DNBH phải phối hợp hoạt động để thoả mãn tối đa nhu cầu BH của xã hội.
Hoạt động BH ngày càng được phát triển mạnh mẽ và được triển khai rộng khắp trên tất cả mọi lĩnh vực, ngay từng lĩnh vực lại có nhiều nghiệp vụ, sản phẩm BH khác nhau. Đặc điểm này chi phối có tính chất quyết định đến toàn bộ công tác kế toán BH. Cụ thể doanh thu, chi phí và xác định kết quả KDBH phải hạch toán 1 chi tiết theo từng loại hoạt động: BH gốc, nhận tái BH, tái BH, trong từng loại hoạt động phải hạch toán chi tiết theo từng nghiệp vụ, sản phẩm BH Người được bảo hiểm rủi ro Hợp đồng bảo hiểm Người bảo hiểm gốc (Người nhượng tái bảo Hợp đồng tái bảo Người nhận Người nhận Đối tượng khác Người nhận tái bảo hiểm (Người nhận chuyển nhượng tái bảo hiểm) Hình 1. Sơ đồ về quan hệ giữa ba loại bảo hiểm B.
Chu trình hoạt động kinh doanh bảo hiểm Chu trình hoạt động KDBH ngược với chu trình SXKD thông thường, trong đó DNBH bán "Lời cam kết", phí BH được thu trước và chi bồi thường hoặc trả tiền BH được thực hiện sau khi xảy ra sự kiện BH. Đặc điểm này tạo ra một khối lượng tiền nhàn rỗi trong suốt quá trình hoạt động của DNBH từ khi thu phí cho đến khi trả tiền BH hoặc bồi thường BH. Do vậy, DNBH đã trở thành những nhà đầu tư lớn, quan trọng của nền KTQD. Nó không chỉ đóng vai trò của một công cụ an toàn mà còn có vai trò của một trung gian tài chính quan trọng của nền kinh tế.
Mặt khác, hoạt động KDBH dựa trên "quy luật số lớn"; quy luật số lớn ở đây được hiểu không chỉ là số đông các rủi ro thuộc một sản phẩm BH mà còn là số đông rủi ro của nhiều loại sản phẩm BH do DNBH tiến hành. Vì vậy, hoạt động KDBH thực chất là thiết lập một quỹ phí BH từ sự đóng góp của các bên mua BH. Quỹ này có quy mô lớn hơn rất nhiều quỹ dự trữ do các cá nhân đơn lẻ lập ra và có khả năng đáp ứng các nhu cầu tài chính to lớn phát sinh do xảy ra các rủi ro có mức độ thiệt hại tài chính nghiêm trọng 1 C. Đặc điểm hoạt động tài chính của doanh nghiệp bảo hiểm Do thời gian thu phí BH và chi bồi thường hoặc trả tiền BH tách rời nhau, thậm chí cách xa nhau hàng chục năm đối với KDBH nhân thọ.
Từ đó tạo ra nguồn vốn nhàn rỗi rất lớn trong các DNBH. Do đó, hoạt động đầu tư luôn gắn với KDBH và nó có tầm quan trọng đặc biệt đối với sự tồn tại của một DNBH, trong xu thế KDBH khi các khoản lãi từ việc kinh doanh các sản phẩm BH ngày càng giảm sút thì hoạt động đầu tư sẽ mang tính quyết định tạo ra lợi nhuận cho DNBH, cụ thể: ● Trong KDBH nhân thọ, đầu tư vốn nhàn rỗi là một sự bắt buộc, tương tự như các doanh nghiệp thương mại. Vốn đầu tư được sử dụng từ nhiều nguồn khác nhau: từ vốn điều lệ, quỹ dự trữ bắt buộc, các khoản dự phòng nghiệp vụ,. Nguồn vốn này có quy mô tương quan tỷ lệ thuận với quy mô KDBH.
● Hoạt động đầu tư được thực hiện dưới nhiều hình thức. Nguyên tắc đầu tư là: an toàn, sinh lời và đảm bảo khả năng thanh toán bồi thường hay trả tiền BH khi xảy ra sự kiện BH. Đặc điểm chi phí, doanh thu và dự phòng nghiệp vụ 1. Đặc điểm chi phí của doanh nghiệp bảo hiểm A.