CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP TRONG HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái quát về hoạt động tín dụng 1. Khái niệm Tín dụng ngân hàng là mối quan hệ tín dụng giữa một bên là ngân hàng với một bên là các chủ thể khác trong nền kinh tế, trong đó ngân hàng đóng vai trò vừa là người đi vay vừa là người cho vay. Nói cách khác, ngân hàng đóng vai trò là một trung gian tài chính luân chuyển vốn từ nơi tạm thừa vốn sang nơi thiếu vốn.
Giá (lãi suất) của khoản vay do ngân hàng ấn định cho khách hàng vay là mức lợi tức mà khách hàng phải trả trong suốt khoảng thời gian tồn tại của khoản vay. Tín dụng Ngân hàng được thực hiện trên cơ sở 4 nguyên tắc sau: - Cho vay có hoàn trả vốn và lãi sau một thời gian nhất định: Đây là nguyên tắc đảm bảo thực chất của tín dụng. Tính chất tín dụng sẽ bị phá vỡ nếu nguyên tắc này không được thực hiện đầy đủ. - Cho vay có giá trị tương đương làm đảm bảo: Giá trị đảm bảo là cơ sở của khả năng thu hồi nợ, là cơ sở hạn chế rủi ro trong hoạt động tín dụng, là điều kiện để thực hiện nguyên tắc thứ nhất trong nhiều trường hợp khác nhau.
- Cho vay phải có mục đích và kế hoạch theo hợp đồng đã ký: Nguyên tắc này đòi hỏi người vay vốn phải thực hiện theo đúng như kế hoạch, mục đích trong hợp đồng vay vốn và sử dụng có hiệu quả khoản tiền vay đó. - Cho vay phải có nguồn trả nợ đảm bảo: Người vay vốn phải giải trình được nguồn trả nợ khoản vay với ngân hàng. Có như vậy thì chất lượng khoản vay mới được đảm bảo. Như vậy, bên cạnh yêu cầu tài sản đảm bảo và mục đích vay rõ ràng thì nguồn trả nợ cũng là một nguyên tắc vô cùng quan trọng trong tín dụng ngân hàng.
Phân loại hoạt động tín dụng * Căn cứ theo khách hàng vay vốn Hoạt động tín dụng có thể chia thành hai loại: tín dụng đối với doanh nghiệp và tín dụng đối với cá nhân. * Căn cứ theo thời gian vay vốn - Tín dụng ngắn hạn: Hoạt động tín dụng có thời hạn dưới một năm. Khoản tín dụng này thường được dùng để bù đắp sự thiếu hụt nhu cầu vốn lưu động của doanh nghiệp và nhu cầu chi tiêu cá nhân. - Tín dụng trung hạn: Hoạt động tín dụng có thời hạn từ 1 năm đến 3 năm, được sử dụng chủ yếu trong đầu tư tài sản cố định, mở rộng sản xuất kinh doanh, xây dựng các dự án mới có quy mô nhỏ và thời gian thu hồi vốn nhanh.
Bên cạnh đó, tín dụng trung hạn còn là nguồn hình thành vốn lưu động thường xuyên của các doanh nghiệp và đáp ứng nhu cầu tiêu dùng cá nhân như: mua sắm các tài sản có giá trị lớn hay đầu tư bất động sản. - Tín dụng dài hạn: Hoạt động tín dụng có thời hạn trên 3 năm, được sử dụng để đáp ứng các nhu cầu đầu tư sản xuất kinh doanh hay dự án dài hạn như: xây dựng nhà ở, phương tiện vận tải, xây dựng nhà xưởng mới,. * Căn cứ theo đảm bảo - Tín dụng có đảm bảo: Trong hợp đồng tín dụng, khách hàng đi vay cam kết đảm bảo về việc dùng tài sản mà mình đang sở hữu hoặc đang sử dụng để trả nợ cho NHTM như: Nhà cửa, quyền sử dụng đất, máy móc thiết bị, ô tô, tài sản cố định khác. hoặc sự bảo lãnh của người thứ ba khi không thực hiện việc trả nợ gốc và lãi theo đúng thời hạn quy định trong hợp đồng.
Ngân hàng thương mại sẽ phát mãi những tài sản đảm bảo đó trên thị trường nhằm thu hồi vốn và lãi. - Tín dụng không có đảm bảo: Là loại cho vay không có tài sản thế chấp, cầm cố hoặc sự bảo lãnh của người thứ ba mà việc cho vay chỉ dựa vào uy tín của khách hàng. Đối với những khách hàng có uy tín, có tài chính lành mạnh, làm ăn thường xuyên có lãi, không xảy ra tình trạng nợ nần thì ngân hàng có thể cấp tín dụng dựa vào uy tín của bản thân khách hàng mà không cần một nguồn thu nợ thứ hai bổ sung. 7 * Căn cứ theo hình thức tài trợ tín dụng - Cho vay: Là hình thức cấp tín dụng, theo đó ngân hàng giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả gốc và lãi.
Cho vay là tài sản lớn nhất trong khoản mục tín dụng. - Cho thuê tài chính: Là ngân hàng bỏ tiền mua tài sản cho khách hàng thuê, dựa trên hợp đồng thuê tài sản được ký kết với điều kiện thoả thuận nhất định. - Chiết khấu: Là một nghiệp vụ tín dụng ngắn hạn của NHTM, trong đó khách hàng chuyển nhượng quyền sở hữu những giấy tờ có giá chưa đến hạn thanh toán cho NHTM để nhận lấy một khoản tiền bằng giá trị đến hạn trừ đi lợi tức chiết khấu và hoa hồng phí. - Bảo lãnh: Là việc ngân hàng cam kết sẽ thực hiện nghĩa vụ tài chính thay cho bên được bảo lãnh khi bên được bảo lãnh không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ đã cam kết với bên nhận bảo lãnh; bên được bảo lãnh phải nhận nợ và hoàn trả cho bên bảo lãnh.
Khái niệm và vai trò của hoạt động phân tích tài chính khách hàng doanh nghiệp 1. Khái niệm phân tích tài chính khách hàng doanh nghiệp Phân tích tài chính doanh nghiệp là quá trình kiểm tra, xem xét các số liệu về tài chính hiện hành và trong quá khứ của doanh nghiệp nhằm mục đích đánh giá thực trạng tài chính, dự tính các rủi ro và tiềm năng tương lai của một doanh nghiệp, trên cơ sở đó giúp cho nhà phân tích đưa ra các quyết định tài chính có liên quan tới lợi ích của họ trong doanh nghiệp đó. Phân tích tài chính doanh nghiệp không chỉ dựa vào các số liệu được cung cấp trong các BCTC của doanh nghiệp mà còn dựa vào các thông tin bổ sung từ các nguồn khác nhau. Phân tích tài chính doanh nghiệp giúp làm rõ tình hình tài chính của doanh nghiệp trong quá khứ, chỉ ra những thay đổi chủ yếu và những chuyển biến theo xu hướng cũng như những nguyên nhân của sự thay đổi trong các hoạt động tài chính, 8 từ đó phát hiện ra những qui luật của các hoạt động, làm cơ sở cho các quyết định hiện tại và những dự báo trong tương lai (Lê Thị Xuân, 2016).
Vai trò của phân tích tài chính khách hàng doanh nghiệp trong hoạt động tín dụng tại các Ngân hàng thương mại * Phân tích tài chính khách hàng doanh nghiệp giúp Ngân hàng thương mại xác định khả năng thanh toán của doanh nghiệp, là cơ sở để Ngân hàng thương mại đưa ra những quyết định đúng đắn trong quan hệ tín dụng với doanh nghiệp Khả năng thanh toán của doanh nghiệp là yếu tố ảnh hưởng mật thiết đến hoạt động thu hồi vốn và sinh lời của ngân hàng. Việc phân tích tài chính doanh nghiệp, đặc biệt là các chỉ tiêu phản ảnh khả năng thanh toán của doanh nghiệp có vai trò vô cùng quan trọng trong hoạt động tín dụng, nó hỗ trợ rất lớn cho ngân hàng trong việc đưa ra những quyết định đúng đắn trong việc cấp tín dụng cho doanh nghiệp. Phân tích tài chính doanh nghiệp giúp đánh giá đầy đủ và khách quan thực trạng hoạt động của doanh nghiệp trong những năm gần đây, từ đó giúp ngân hàng đưa ra quyết định đúng đắn về quy mô khoản vốn vay có thể tài trợ, thời hạn cho vay, lãi suất cũng như kì hạn trả nợ cho doanh nghiệp. * Phân tích tài chính khách hàng doanh nghiệp làm cơ sở cho công tác đánh giá, xếp loại tín dụng, từ đó giúp ngân hàng có biện pháp dự phòng rủi ro hợp lý Hoạt động kinh doanh của ngân hàng là hoạt động đặc thù và luôn tiềm ẩn rất nhiều rủi ro mà nếu không có sự chuẩn bị hay phương án dự phòng sẽ đem đến rất nhiều tổn thất.
Sau khi khoản vay đã được xét duyệt, song song cùng công tác giải ngân, ngân hàng phải luôn theo dõi, phân tích tài chính doanh nghiệp, làm cơ sở cho công tác xếp loại tín dụng để từ đó chuẩn bị các biện pháp phòng ngừa rủi ro hợp lí. * Phân tích tài chính khách hàng doanh nghiệp giúp ngân hàng xác định tiềm năng quan hệ đối với doanh nghiệp trong tương lai Để giảm thiểu rủi ro tối ưu cho hệ thống tín dụng, các Ngân hàng thương mại luôn ưu tiên việc xây dựng các mối quan hệ đối tác lâu dài với những doanh nghiệp có tình hình tài chính tốt và có độ uy tín cao. Đối với những tệp khách hàng doanh nghiệp được đánh giá cao, nhiều tiềm năng, ngân hàng sẽ luôn có những chính sách 9 đặc biệt như ưu đãi về lãi suất, ưu đãi về phí, ưu đãi về tỷ giá,… với mong muốn duy trì mối quan hệ hợp tác dài lâu giữa hai bên. Chú trọng phát triển mối quan hệ hợp tác lâu dài với những doanh nghiệp tiềm năng là rất cần thiết cho sự phát triển bền vững trong hoạt động tín dụng của ngân hàng.
Trong đó, việc phân tích tài chính khách hàng doanh nghiệp sẽ là tiền đề quan trọng giúp ngân hàng xác định được những tệp khách hàng tiềm năng dựa trên cơ sở đánh giá năng lực tài chính, từ đó đưa ra những chiến lược cụ thể để duy trì mối quan hệ phát triển trong tương lai, đảm bảo sự phát triển lâu dài của mỗi Ngân hàng thương mại. Thông tin được sử dụng trong phân tích tài chính khách hàng doanh nghiệp 1. Hệ thống báo cáo tài chính của doanh nghiệp Hệ thống báo cáo tài chính là những báo cáo tổng hợp về tình hình tài sản, nguồn vốn, kết quả hoạt động kinh doanh và tình hình lưu chuyển tiền tệ trong mỗi thời kỳ cụ thể của doanh nghiệp. BCTC được sử dụng như nguồn dữ liệu chính khi phân tích tình hình tài chính của doanh nghiệp.
Hệ thống báo cáo tài chính của doanh nghiệp bao gồm: 1. Bảng cân đối kế toán (BCĐKT) Bảng cân đối kế toán phản ánh một cách tổng quát toàn bộ tài sản hiện có và nguồn vốn hình thành tài sản đó của doanh nghiệp tại một thời điểm nhất định. Các chỉ tiêu trên BCĐKT được trình bày và sắp xếp có hệ thống nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc nắm bắt thông tin và phân tích một cách nhanh chóng.