CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP TẠI CÁC NHTM 1. Tổng quan nghiên cứu Một vài nghiên cứu trong nước Võ Thị Thảo Vân (2015) không chỉ chỉ ra sự đóng góp của hoạt động cho vay, mà còn cả rủi ro tín dụng, trong việc phân tích tài khoản doanh nghiệp của các ngân hàng TMCP giúp đưa ra quyết định cho vay sáng suốt, tái khẳng định rằng điều này rất quan trọng. Công việc của tác giả là một công việc chỉ bao gồm phân tích các báo cáo tài chính hàng năm mà không xem xét các nguồn khác. Thạc sĩ Nguyễn Kim Quốc Trung (2018) đã giới thiệu phương pháp nghiên cứu định tính nhằm khảo sát các nhân tố ảnh hưởng đến kết quả phân tích báo cáo tài chính của các Công ty niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam.
Kết quả cho thấy có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến việc phân tích báo cáo tài chính, tuy nhiên bài viết kết thúc bằng sự xem xét và đánh giá các công ty niêm yết. Nguyễn Khánh Phương (2019) lý giải việc kinh doanh tiềm ẩn nhiều rủi ro và đưa ra ví dụ thực tế về việc ngân hàng làm ăn thua lỗ hàng nghìn tỷ đồng. Khi làm như vậy, tác giả nhấn mạnh sự cần thiết phải tuân thủ quy trình cho vay trong ngân hàng và tầm quan trọng của việc phát triển tài chính ngân hàng doanh nghiệp tại ngân hàng TMCP. Nguyễn Quỳnh Chi (2009) nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phân tích các chỉ tiêu như trung bình số ngày tồn kho, vòng quay vốn lưu động, thời gian hoàn vốn bình quân, hiệu quả sử dụng TSCĐ, thời gian trả nợ bình quân, hiệu suất sử dụng tài sản đã được nhấn mạnh (ROS, ROA, ROE).
Một vài nghiên cứu nước ngoài 4 Mousa Mohammad Abdullah SALEH, Laith Ahmad Mohammad 4ALKASASBEH and Ahmad Ahed BADER (2017) thông qua đề tài “The Role of Financial Analysis Tools in Granting Loans. Field Study on Banks Operating with in Aqaba Special Economic Zone” (Tác dụng của công cụ phân tích tài chính trong tín dụng. Khảo sát thực tế các ngân hàng hoạt động trong Đặc khu kinh tế Aqaba.) Công cụ phân tích tài chính sử dụng phương pháp định lượng cùng độ chính xác của quyết định dựa trên: quan trọng hơn. Ngày càng có nhiều công cụ phân tích tài chính có mối quan hệ mật thiết đến cho vay và giảm rủi ro nợ của doanh nghiệp.
Nghiên cứu của Pritha Banerjee (2016) về đề tài “ Importance and Uses of Ratio Analysis” đã chỉ ra rằng phân tích tỷ lệ là quan trọng đối với công ty nhằm phân tích TCDN, tính thanh khoản, rủi ro, khả năng sinh lời, khả năng trả nợ, hiệu quả hoạt động và sử dụng hợp lý nhiều nguồn tài trợ. Nó cũng chỉ ra các xu hướng có thể giúp quyết định cấp tín dụng của ngân hàng thương mại và so sánh kết quả phân tích.Sunil Manohar Subbaiah, K.Aswini (2017) với bài nghiên cứu “The role of ratio analysis in financial statement” đã nghiên cứu tác động của phương pháp này. Các tác giả đã giúp hợp lý hóa để mô tả đặc điểm, so sánh và đánh giá các báo cáo tài chính, từ đó làm nổi bật các mặt về tình hình tài chính và hoạt động một doanh nghiệp, đồng thời cho phép các ngân hàng thương mại xác định những lợi ích và hạn chế của doanh nghiệp khi đi vay. Khái quát phân tích tài chính khách hàng doanh nghiệp tại NHTM 1.
Khái niệm Theo tiến sĩ Lê Thị Xuân (2016), phân tích tài chính doanh nghiệp là một quá trình kiểm tra, xem xét các số liệu về tài chính hiện hành và trong quá khứ của doanh nghiệp nhằm mục đích đánh giá thực trạng tài chính, dự tính các rủi ro và tiềm năng tương lai của một doanh nghiệp, trên cơ sở đó giúp cho nhà phân tích đưa ra các quyết định tài chính có liên quan tới lợi ích của họ trong doanh nghiệp đó. Ngô Thế Chi (2015), phân tích tài chính là tổng thể các phương pháp được sử dụng đểđánh giá tình hình tài chính đã qua và hiện nay, giúp cho nhà quản lý đưa ra được quyết định quản lý chuẩn xác và đánh giá được doanh nghiệp, từđó giúp những đối tượng quan tâm đi tới những dựđoán chính xác về mặt tài chính của doanh nghiệp, qua đó có các quyết định phù hợp với lợi ích của chính họ. Phân tích tài chính doanh nghiệp trong hoạt động cho vay của NHTM trước hết thường tập trung vào các số liệu được cung cấp trong báo cáo tài chính của doanh nghiệp, kết hợp với các thông số bổ sung từ nhiều nguồn khác nhau, làm rõ tình hình tài chính của doanh nghiệp trong quá khứ, chỉ ra những thay đổi chủ yếu, những chuyển biến theo xu hướng, tính toán những nhân tố, những nguyên nhân của sự thay đổi trong hoạt động tài chính, phát hiện ra những qui luật của các hoạt động, làm cơ sở cho quyết định có cho vay đối với khách hàng đó hay không, đảm bảo an toàn và sinh lợi cho ngân hàng. Tầm quan trọng của phân tích tài chính khách hàng doanh nghiệp trong hoạt động tín dụng của các ngân hàng thương mại.
-Phân tích tài chính KHDN giúp NHTM đưa ra quyết định cho vay đúng đắn Vũ Văn Ninh và Bùi Văn Vần (2013) nêu rõ“Hệ thống Tài chính doanh nghiệp là hệ thống các luồng dịch chuyển giá trị, các luồng vận động của các nguồn tài chính trong quá trình tạo lập, sử dụng các quỹ tiền tệ hoặc vốn huy động của doanh nghiệp nhằm đạt tới mục tiêu doanh lợi trong khuôn khổ pháp luật. Do đó, tài chính doanh nghiệp phản ánh quan hệ kinh tế đa dạng trong quá trình tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp”. Ngoài ra, tình hình tài chính của doanh nghiệp được thể hiện rõ nét qua các báo cáo tài chính thường niên và các chỉtiêu tài chính tiêu biểu, bởi vậy phân tích báo cáo tài chính giúp đánh giá đầy đủ và khách quan nhất thực trạng hoạt động của doanh nghiệp trong những năm gần đây, nhằm đưa ra quyết định đầu tư đúng đắn, quy mô khoản vốn vay có thể tài trợ cũng như khả năng thu hồi vốn trong tương lai. 6 NHTM bản chất là một doanh nghiệp kinh doanh tiền tệ vốn dĩ chứa đựng nhiều rủi ro, bởi vậy điều kiện tiên quyết của doanh nghiệp đặc thù này là hạn chế rủi ro ở mức cao nhất có thể, bảo toàn vốn vay và đảm bảo lợi nhuận kinh doanh.
Mặt khác, những doanh nghiệp có tình hình tài chính minh bạch, lành mạnh, lợi nhuận cao và kế hoạch kinh doanh cần vốn vay có triển vọng phát triển trong tương lai sẽ là khách hàng tiềm năng để cấp tín dụng. Sau khi đưa ra quyết định cho vay, cùng với việc phân tích các chỉ tiêu tài chính khác, NHTM sẽ đưa ra quy mô cho vay hợp lí, thời hạn cho vay, lãi suất cũng như kì hạn trả nợ cho doanh nghiệp -Phân tích tài chính KHDN giúp NHTM xác định khả năng thanh toán của doanh nghiệp Khả năng thanh toán của doanh nghiệp, được thể hiện qua tình hình hoạt động sản xuất kinh doanh, là yếu tố ảnh hưởng mật thiết đến hoạt động thu hồi vốn và sinh lời của ngân hàng. Doanh nghiệp kinh doanh lợi nhuận càng cao thì khả năng thu hồi vốn và lãi của ngân hàng càng lớn. Khi nói về khả năng thanh toán của doanh nghiệp, NHTM sẽ quan tâm đến hai vấn đề chính là thanh toán đúng hạn và thanh toán đủ.
Có trường hợp những doanh nghiệp làm ăn tốt, lợi nhuận kinh doanh cao nhưng khi xem xét báo cáo lưu chuyển tiền tệ có thấy một vài thời điểm mà lưu chuyển tiền tệ ở mức âm, dẫn đến doanh nghiệp thanh toán không đúng hạn. Vai trò của việc xác định khảnăng thanh toán của mỗi doanh nghiệp là rất quan trọng trong bộ máy tín dụng nên các NHTM luôn chú trọng đến tiêu chí này trong quá trình phân tích báo cáo tài chính của khách hàng doanh nghiệp. Qua việc phân tích các chỉ tiêu tài chính, mỗi doanh nghiệp sẽ được yêu cầu thời hạn hoàn trả riêng phù hợp nhất cho khách hàng đó. -Phân tích tài chính KHDN làm tiền đề cho công tác đánh giá xếp loại tín dụng, từ đó có biện pháp dự phòng rủi ro hợp lý Trong hoạt động kinh doanh, do một vài yếu tố khách quan hoặc chủ quan có thể bất ngờ phát sinh trong quá trình, ngân hàng luôn tiềm ẩn rất nhiều rủi ro mà nếu không có sự chuẩn bị hay phương án dự phòng sẽ đem đến rất nhiều tổn 7 thất.
Sau khi khoản vay đã được xét duyệt, song song cùng công tác giải ngân, thông qua việc phân tích báo cáo tài chính của doanh nghiệp, ngân hàng phải luôn theo dõi, thường xuyên đánh giá và xếp loại các khoản vay để chuẩn bị các biện pháp phòng ngừa rủi ro hợp lí. Để đối phó với các khoản nợ xấu, ngân hàng thường trích lập dự phòng quỹ dự phòng rủi ro, có thể trích lập từ các khoản lợi nhuận ròng giữ lại. Điều này là hoàn toàn hợp pháp bởi hoạt động này nằm trong quy định luật các tổ chức tín dụng của ngân hàng nhà nước Việt Nam, nhằm giảm thiểu rủi ro tối ưu cho hoạt động tín dụng. -Phân tích tài chính KHDN giúp ngân hàng xác định tiềm năng quan hệ đối với doanh nghiệp trong tương lai Để giảm thiểu rủi ro tối ưu cho hệ thống tín dụng, các NHTM luôn ưu tiên việc xây dựng các mối quan hệ đối tác dựa trên cơ sở niềm tin, tìm kiếm các tập khách hàng quen thuộc, có độ uy tín cao.
“Những doanh nghiệp lần đầu tiên quan hệ với ngân hàng thì niềm tin mà doanh nghiệp tạo cho ngân hàng ngoài các yếu tố phi tài chính, thì năng lực tài chính lành mạnh (thể hiện ở các chỉ tiêu tài chính) là một yếu tố quan trọng” (Nguyễn Minh Kiều, 2012). Để xây dựng mối quan hệ bền chặt với những khách hàng uy tín và tiềm năng, các ngân hàng luôn luôn phải đổi mới trong chiến lược kinh doanh, chiến lược truyền thông thương hiệu, bởi lẽ một NHTM với thương hiệu vững chắc theo thời gian mới có thể thu hút và tạo được niềm tin đối với những doanh nghiệp lớn. Trong quá trình phát triển thương hiệu, đối với những tệp khách hàng doanh nghiệp được đánh giá cao, tiềm năng, ngân hàng cũng sẽ có những chính sách đặc biệt, trở thành nhà tư vấn tài chính cho doanh nghiệp, thể hiện thiện chí muốn duy trì mỗi quan hệ hợp tác dài lâu giữa hai bên. Điều này rất cần thiết cho sự phát triển của bền vững trong hoạt động tín dụng, giảm thiểu chi phí tiếp cận và giao dịch với các khách hàng mới.