CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP 1. Khái niệm và mục tiêu phân tích tài chính doanh nghiệp Phân tích tài chính doanh nghiệp là một tập hợp các khái niệm, phương pháp, công cụ theo một hệ thống nhất định cho phép thu thập và xử lý các thông tin kế toán cũng như các thông tin khác trong quản lý doanh nghiệp nhằm đưa ra những đánh giá chính xác, đúng đắn về khả năng và tiềm lực của doanh nghiệp giúp nhà quản lý kiểm soát được tình hình kinh doanh của doanh nghiệp, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn cũng như dự đoán trước những rủi ro có thể xảy ra trong tương lai, để đưa ra các quyết định xử lý phù hợp tùy theo mục tiêu theo đuổi. Mục tiêu và vai trò của phân tích tài chính doanh nghiệp 1. Mục tiêu phân tích tài chính doanh nghiệp Để trở thành một công cụ đắc lực giúp cho các nhà quản trị doanh nghiệp và các đối tượng quan tâm đến hoạt động của doanh nghiệp có được các quyết định đúng đắn trong kinh doanh, phân tích tài chính doanh nghiệp cần đạt được những mục tiêu sau: - Đánh giá chính xác tình hình tài chính của doanh nghiệp trên các khía cạnh khác nhau như cơ cấu nguồn vốn, tài sản, khả năng thanh toán, lưu chuyển tiền tệ, hiệu quả sử dụng tài sản, khả năng sinh lãi, rủi ro tài chính… nhằm đáp ứng thông tin cho tất cả các đối tượng quan tâm đến hoạt động của doanh nghiệp.
- Định hướng các quyết định của các đối tượng quan tâm theo chiều hướng phù hợp với tình hình thực tế của doanh nghiệp như quyết định đầu tư, tài trợ, phân chia lợi nhuận,… - Trở thành cơ sở cho các dự báo tài chính, giúp người phân tích dự đoán được tiềm năng tài chính của doanh nghiệp trong tương lai. - Là công cụ để kiểm soát được hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp trên cơ sở kiểm tra, đánh giá các chỉ tiêu kết quả đạt được so với các chỉ tiêu kế hoạch, dự đoán, định mức… Từ đó xác định được những điểm mạnh và điểm yếu trong 4 hoạt động kinh doanh, giúp cho các doanh nghiệp đặc biệt là các nhà quản trị có được những quyết định và giải pháp đúng đắn, đảm bảo kinh doanh đạt được hiệu quả cao. Đây là mục tiêu quan trọng nhất đối với các nhà quản trị doanh nghiệp. Vai trò phân tích tài chính doanh nghiệp Trong nền kinh tế thị trường có sự quản lý vĩ mô của Nhà nước cơ nhiều đối tượng quan tâm đến tình hình tài chính của doanh nghiệp như các nhà đầu tư, nhà cung cấp tín dụng ngắn hạn và dài hạn, nhà quản lý doanh nghiệp, các cơ quan quản lý Nhà nước, người lao động.
dưới những góc độ khác nhau. Phân tích tài chính giúp cho tất cả các đối tượng này có thông tin phù hợp với mục đích của mình, trên cơ sở đó họ có thể đưa ra các quyết định hợp lý trong kinh doanh. Các nhà đầu tư tìm kiếm lợi nhuận nên vấn đề họ quan tâm hàng đầu là khả năng sinh lãi của doanh nghiệp. Ngoài ra trong nên kinh tế thị trường với sự cạnh tranh khắc nghiệt hiện nay, các nhà đầu tư cũng phải chú trọng dến tính an toàn cho đồng vốn họ bỏ ra nên họ quan tâm đến mức độ rủi ro của các dự án đầu tư, đặc biệt là rủi ro tài chính của doanh nghiệp.
Phân tích tài chính giúp họ đánh giá được khả năng sinh lời cũng như sự ổn định lâu dài của doanh nghiệp. Các nhà cung cấp tín dụng quan tâm đến khả năng hoàn trả nợ của doanh nghiệp. Tuy nhiên các nhà tín dụng ngắn hạn và dài hạn có mối lưu tâm khác nhau. Các chủ nợ ngắn hạn thường quan tâm đến khả năng thanh toán của doanh nghiệp nhằm đáp ứng các yêu cầu chi trả trong thời gian ngắn.
Còn các chủ nợ dài hạn lại quan tâm đến khả năng thanh toán của doanh nghiệp đáp ứng được yêu cầu chi trả tiền lãi và nợ gốc khi đến hạn, do đó họ chú trọng đến khả năng sinh lãi và sự ổn định lâu dài của doanh nghiệp. Trên cơ sở cung cấp thông tin về các khía cạnh này, phân tích tài chính giúp cho các chủ nợ đưa ra các quyết định về khoản nợ như có cho vay không, thời gian bao lâu, cho vay bao nhiêu… Các nhà quản lý doanh nghiệp cần thông tin để kiểm soát và chỉ đạo tình hình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Do vậy họ thường phải quan tâm đến mọi khía cạnh phân tích tài chính, vì từ đó họ có định hướng cho các quyết định về 5 đầu tư, cơ cấu nguồn tài chính, phân chia lợi nhuận, đánh giá hiệu quả kinh doan để có những biện pháp điều chỉnh thích hợp và kịp thời. Cơ quan thuế quan tâm đến số thuế mà doanh nghiệp phải nộp.
Thông tin tài chính giúp họ nắm được tình hình thực hiện nghĩa vụ nộp thuế đối với ngân sách, số phải nôp, đã nộp và còn phải nộp. Cơ quan quản lý Nhà nước cũng thông qua phân tích tài chính có thể tổng hợp các chỉ tiêu kinh tế của toàn ngành, khu vực, hay toàn bộ nền kinh tế để phân tích ở tầm vĩ mô, đưa ra các chiến lược phát triển kinh tế dài hạn. Người lao động cũng quan tâm đến tình hình tài chính của doanh nghiệp để đánh giá triển vọng của nó trong tương lai. Qua đó, đối với người lao động đang làm trong doanh nghiệp có thể biết được sức mạnh thực sự của doanh nghiệp mình, tình hình sử dụng các quỹ, phân chia lợi nhuận, các kế hoạch kinh doanh trong tương lai để có được niềm tin với doanh nghiệp làm động lực làm việc tốt hơn, còn những người đang đi tìm việc làm đều mong muốn được làm việc trong những doanh nghiệp có khả năng sinh lãi cao và các khả năng phát triển ổn định lâu dài để hy vọng có mức lương xứng đáng và công việc làm ổn định.
Phân tích tài chính sẽ cung cấp những thông tin này giúp họ có được những quyết định hợp lý, có lợi cho mình. Nói tóm lại vai trò cơ bản của phân tích tài chính là cung cấp thông tin hữu ích cho tất cả các đối tượng quan tâm đến tình hình tài chính của doanh nghiệp trên các khía cạnh khác nhau, giúp họ có cơ sở khoa học để đưa ra các quyết định phù hợp với mục đích của mình. Các phương pháp phân tích tài chính doanh nghiệp Phương pháp phân tích là tổng hợp các cách thức, công thức, mô hình… được sử dụng trong quá trình phân tích. Trong phân tích tài chính, các phương pháp được vận dụng để nghiên cứu các chỉ tiêu, ý nghĩa, các mối quan hệ và sự thay đổi của chúng, từ đó phản ánh thực trạng tài chính và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.
Trong quá trình phân tích cần dưa vào loại hình doanh nghiệp, đặc điểm sản xuất kinh doanh, nguồn tài liệu, mục đích phân tích… để lựa chọn phương pháp 6 phân tích phù hợp nhất. Các phương pháp phân tích tài chính được sử dụng gồm có các phương pháp sau: 1. Phương pháp phân tích so sánh Đây là phương pháp được sử dụng phổ biến trong phân tích. Khi sử dụng phương pháp này người phân tích cần phải nắm vững những vấn đề sau: Một là: Lựa chọn tiêu chuẩn so sánh nghĩa là chỉ tiêu được lựa chọn làm căn cứ để so sánh.
Tùy theo mục đích phân tích mà chọn chỉ tiêu so sánh cho phù hợp. Các chỉ tiêu so sánh được sử dụng là: - Số liệu của kỳ trước trong trường hợp cần đánh giá xu hướng phát triển biến động của các chỉ tiêu. - Số liệu dự kiến (kế hoạch, dự toán, định mức) trong trường hợp cần đánh giá tình hình thực tế so với dự tính. - Số liệu trung bình của ngành, lĩnh vực kinh doanh trong trường hợp cần đánh giá vị trí của doanh nghiệp trong mối tương quan với các doanh nghiệp khác trong ngành.
Hai là: Điều kiện so sánh. Điều kiện quan trọng để đảm bảo phép so sánh có ý nghĩa là các chỉ tiêu đem so sánh phải đảm bảo tính đồng nhất, tức là phải đảm bảo phản ánh cùng một nội dung kinh tế, cùng một phương pháp tính toán, sử dụng cùng một đơn vị đo lường, ngoài ra cần phải có quy mô và điều kiện kinh doanh tương tự nhau. Ba là: kỹ thuật so sánh. Các kỹ thuật so sánh thường được áp dụng là: + So sánh tuyệt đối: là kết quả chênh lệch giữa số liệu của kỳ phân tích với số liệu gốc.
Kết quả so sánh tuyệt đối phản ánh sự biến động về quy mô đối tượng phân tích. + So sánh tương đối: thể hiện bằng tỷ lệ giữa số liệu của kỳ phân tích với số liệu gốc. Kết quả so sánh tương đối thường phản ánh tốc độ phát triển của đối tượng phân tích. + So sánh với số bình quân: số bình quân thể hiện tính phổ biến, tính đại diện của các chỉ tiêu khi so sánh giữa các kỳ phân tích hoặc chỉ tiêu bình quân của 7 ngành.
Qua đó sẽ khẳng định được tình hình tài chính của doanh nghiệp là tốt hay xấu. Phương pháp phân tích tỷ số Phương pháp phân tích tỷ lệ sử dụng số tương đối để nghiên cứu các chỉ tiêu trong mối quan hệ với các chỉ tiêu khác, hay nói cách khác là thông qua quan hệ tỷ lệ để đánh giá. Để phản ánh chính xác tình hình tài chính và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp, nếu chỉ so sánh các thông tin có sẵn trong các báo cáo tài chính thì chưa đủ, mà cần phải thông qua phân tích các tỷ số tài chính. Các tỷ số tài chính bao gồm các tỷ lệ phản ánh khả năng thanh toán, khả năng hoạt động, khả năng sinh lãi, … Các tỷ lệ này cho thấy các mối quan hệ giữa các khoản mục khác nhau trong các báo cáo tài chính.
Phương pháp này thường được sử dụng kết hợp với phương pháp so sánh nhằm phản ánh sự biến động của các tỷ số tài chính qua nhiều giai đoạn và so sánh với doanh nghiệp khác trong ngành. Đây là phương pháp có tính thực tiễn cao với các điều kiện được áp dụng ngày càng được bổ sung và hoàn thiện hơn vì: - Nguồn thông tin kế toán và tài chính được cải tiến và cung cấp đầy đủ hơn, là cơ sở để hình thành những tham chiếu tin cậy, nhằm đánh giá một tỷ lên của một doanh nghiệp hoặc một nhóm doanh nghiệp. - Việc áp dụng tin học cho phép tích lũy dữ liệu và thúc đẩy nhanh quá trình tính toán hàng loạt các tỷ lệ.