phần mở đầu, kết luận, mục lục, phụ lục, tài liệu tham khảo, bố cục nội dung của khóa luận gồm ba chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về phân tích tài chính KHDN trong hoạt động cho vay tại NHTM Chƣơng 2: Thực trạng công tác PTTC KHDN trong hoạt động cho vay tại NHTMCP Công Thƣơng Việt Nam – CN Đống Đa Chƣơng 3: Giải pháp hoàn thiện PTTC KHDN trong hoạt động cho vay tại NHTMCP Công Thƣơng Việt Nam – CN Đống Đa 4 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH KH DN TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY TẠI NH THƢƠNG MẠI 1. Khái quát về hoạt động cho vay tại NHTM 1. Khái niệm hoạt động cho vay tại NHTM NHTM là NH kinh doanh tiền tệ vì mục đích lợi nhuận. NHTM hoạt động chủ yếu và thƣờng xuyên là nhận tiền gửi của KH để cấp tín dụng và thực hiện nghiệp vụ chiết khấu và làm phƣơng tiện thanh toán.
Với tƣ cách là tổ chức kinh doanh, hoạt động của NHTM dựa trên cơ sở chế độ hạch toán kinh tế, nhằm mục tiêu lợi nhuận. NHTM đƣợc pháp luật cho phép thực hiện rộng rãi các loại nghiệp vụ kinh doanh NH, nhƣ: nhận tiền gửi có kì hạn, không kì hạn; thực hiện nghiệp vụ chiết khấu; dịch vụ thanh toán; huy động vốn bằng cách phát hành chứng chỉ nhận nợ. Hoạt động NH là việc kinh doanh cung ứng thƣờng xuyên một hoặc một số nghiệp vụ nhƣ nhận tiền gửi, cấp tín dụng, cung ứng dịch vụ thanh toán qua tài khoản. Khóa luận tập trung vào nghiên cứu hoạt động cho vay tại NHTM.
Cho vay là một hình thức cấp tín dụng, theo đó NH giao cho KH một khoản tiền để sử dụng vào mục đích và thời hạn nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi. Cho vay là hoạt động sinh lời lớn nhất song rủi ro cao nhất của NHTM. Để NH tồn tại và phát triển vững chắc, hoạt động cho vay phải an toàn và hiệu quả. Muốn vậy, nó phải đƣợc thực hiện theo những nguyên tắc nhất định.
Thứ nhất, KH vay vốn phải đảm bảo sử dụng vốn vay đúng mục đích đã thoả thuận. Điều này giúp hạn chế rủi ro cho vay cho NH. Thứ hai, KH phải đảm bảo hoàn trả nợ gốc và lãi vốn vay đúng thời hạn đã thoả thuận trong hợp đồng. Thứ ba, NH cho vay đối với những dự án khả thi, có hiệu quả và có khả năng hoàn trả nợ.
Nhờ đó, NH mới có đƣợc lợi nhuận từ việc cho vay. Với xu hƣớng phát triển của nền kinh tế, nghiệp vụ cho vay ngày càng đa dạng, phong phú, hoàn thiện, đầu tƣ vào tất cả các lĩnh vực ngành nghề. Để đáp ứng nhu cầu vay vốn của NH ngày càng gia tăng, hoạt động cho vay của NH ngày càng mở 6 rộng, đòi hỏi NH phải có quy trình quản lý chặt chẽ. Mục tiêu quản lý khoản mục cho vay thống nhất với mục tiêu chung của NH trên cơ sở đảm bảo an toàn.
Có thể hiểu ngắn gọn: “Hoạt động cho vay là việc NH đƣa tiền cho KH với cam kết KH phải hoàn trả cả gốc và lãi trong khoảng thời gian xác định”. NH trao quyền sử dụng vốn cho KH, KH dùng số vốn này đầu tƣ vào SXKD kiếm lời, đảm bảo trả nợ gốc và lãi cho NH. Đặc điểm hoạt động cho vay Hoạt động cho vay là hoạt động truyền thống của NH. Đó là một khoản mục cơ bản của tài sản có của một NH.
Nó phát triển đa dạng và hoàn thiện với nhiều loại hình khác nhau từ cho vay ngắn hạn đến cho vay với thời hạn dài. Mà thời hạn cho vay càng dài thì tính rủi ro càng lớn, do đó lãi suất cho vay dài hạn lớn hơn lãi suất cho vay ngắn hạn. Cho vay ngắn hạn thƣờng phục vụ chi tiêu sinh hoạt gia đình, hay chi mua nguyên vật liệu, trả tiền lƣơng, bổ sung vốn lƣu động tức là nhằm đáp ứng nhu cầu thanh toán ngắn hạn. Vì vậy cho vay ngắn hạn có tính lỏng cao hơn, có thể coi nhƣ bộ phận đảm bảo khả năng thanh toán của NH.
Trái lại, cho vay trung và dài hạn thƣờng đầu tƣ vào mở rộng, đầu tƣ mới sản xuất, xây dựng cơ sở hạ tầng, đổi mới trang thiết bị khoa học công nghệ, dây truyền sản xuất hiện đại,…tức là những dự án chƣa có khả năng sinh lời trong thời gian ngắn. Do đó có tính lỏng thấp, độ rủi ro cao nên có lãi suất cao nhất trong các loại cho vay. Vì vậy, chất lƣợng các khoản cho vay, đặc biệt là các khoản cho vay trung và dài hạn mà tốt sẽ mang lại khoản lợi nhuận lớn cho NH. Đối với các NH chuyên doanh sẽ có lợi thế lớn hơn vì đây là những NH có thế mạnh về vốn, chuyên sâu hơn về cho vay trung và dài hạn, thì có ƣu thế cạnh tranh hơn thị trƣờng.
Nhƣng các NH đa năng cũng có thể cho vay trung và dài hạn bằng hình thức hợp vốn, hợp đồng tài trợ cho các dự án lớn, vừa san sẻ đƣợc rủi ro vừa đa dạng hóa các khoản mục tài sản có của mình. Song đối với các khoản vay với thời hạn dài nên có nghĩa là NH sẽ bị chiếm dụng vốn trong thời gian vay vốn, NH cũng phải đƣơng đầu với chi phí trả lãi cho nguồn huy động và khả năng thanh khoản của mình. Vì 7 vậy trong kế hoạch kinh doanh của NH thì việc cân đối nguồn cho nhu cầu cho vay nói chung và nhu cầu cho vay trung và dài hạn có thể đƣợc ƣu tiên hơn. Từ quan hệ uy tín với KH trong hoạt động cho vay, NH sẽ tạo lập đƣợc mối quan hệ với KH trong các lĩnh vực khác nhƣ: mở tài khoản tiền gửi thanh toán, dịch vụ thanh toán hộ, bảo lãnh,.
Về phía KH sẽ hoạt động SXKD hiệu quả hơn, trên cơ sở mối quan hệ sẵn có với NH, KH sẽ chủ động tạo lập mối quan hệ cho vay khác với NH, tạo mối quan hệ ngày càng bền vững giữa KH và NH nhƣ vậy góp phần làm cho thị trƣờng cho vay đƣợc mở rộng. Mặt khác, thông qua hoạt động cho vay, NH cũng thực hiện đƣợc mục tiêu phát triển kinh tế xã hội của Chính phủ bằng việc cho vay bằng vốn ngân sách dự phòng. Nhà nƣớc ủy quyền cho NH phát hành trái phiếu, kì phiếu để huy động vốn đầu tƣ phát triển. Khi đó, NH sẽ đƣợc biết đến rộng rãi hơn trong dân chúng không chỉ ở hoạt động cho vay mà cả hoạt động huy động vốn cũng sẽ phát triển, tạo uy tín và danh tiếng cho NH.
Hoạt động cho vay là hoạt động có tỉ trọng lớn và đem lại nguồn thu lớn nhất cho NH nhƣng lại là hoạt động rủi ro nhất. Vì vậy trong hoạt động của nó phải tuân thủ nguyên tắc cho vay. Nguyên tắc cho vay góp phần rất quan trọng vào việc hạn chế rủi ro của NH thƣơng mại. Sau đây là một số nguyên tắc cơ bản: + Sàng lọc: Lựa chọn đối nghịch trong các thị trƣờng cho vay đòi hỏi NH phải lọc những ngƣời đi vay có triển vọng tốt ra khỏi những ngƣời có triển vọng xấu, nhờ vậy các khoản cho vay sẽ an toàn hơn và mang lại lợi nhuận cho NH.
+ Giám sát: NH phải tiến hành hoạt động giám sát nhằm hạn chế rủi ro đạo đức, cần xác định rõ những quy định và hạn chế trong các hợp đồng vay, đồng thời giám sát xem ngƣời đi vay có tuân thủ theo các quy định, hạn chế đó không và có thể cƣỡng chế thi hành nếu ngƣời đi vay không tuân thủ. + Quan hệ KH thƣờng xuyên và lâu dài: Một KH đi vay có quan hệ cho vay với NH trong khoảng thời gian dài trƣớc đó thì NH sẽ nhìn vào các hoạt động quá khứ của KH để nắm bắt đƣợc một số lƣợng thông tin đáng kể về ngƣời này. Điều này sẽ 8 giảm rủi ro đạo đức trong cho vay, tiết kiệm đƣợc chi phí và thời gian thẩm định KH. + Tài sản đảm bảo và có số dƣ bù: NH yêu cầu ngƣời đi vay phải có tài sản đảm bảo, đây là nguồn trả nợ thứ hai cho NH khi nguồn thứ nhất là nguồn thu nhập từ hoạt động kinh doanh của ngƣời đi vay không đảm bảo trả đƣợc nợ.
Số dƣ bù: Một DN khi nhận đƣợc một món vay phải giữ một số vốn tối thiểu bắt buộc trong tài khoản ở NH cho vay. Nhƣ vậy, NH có thể giám sát và quản lý ngƣời đi vay hiệu quả và dễ dàng. Đồng thời số dƣ bù tăng khả năng món vay đƣợc hoàn trả. + Hạn chế cho vay: Đó là việc NH từ chối cho vay mặc dù ngƣời vay sẵn lòng thanh toán lãi suất đã đƣợc công bố thậm chí với một lãi suất cao hơn.
Việc hạn chế cho vay có hai dạng: (1) NH từ chối cho vay với bất kỳ số lƣợng nào với ngƣời vay; (2) NH cho vay nhƣng hạn chế mức vay dƣới mức vay mà ngƣời đi vay mong muốn. + Tƣơng hợp ý muốn: Đó là vấn đề giữa NH và KH về: nhu cầu vay vốn, quy mô của loại hình cho vay, thời hạn cho vay, lãi suất cho vay, thời điểm giải ngân… Các NH thƣơng mại Việt Nam, chiếm hơn 70% chi phí và thu nhập là các hoạt động cho vay đặc biệt cho vay và vay, chất lƣợng cho vay đặc biệt là các khoản vay còn thấp. Do đó, hoạt động của các NH thƣơng mại Việt Nam chứa đựng nhiều rủi ro. Vì vậy cần phải quản lý chặt chẽ hoạt động cho vay của các NH thƣơng mại.
Trong quản lý tiền cho vay nhằm đảm bảo tính an toàn và khả năng sinh lời cao nhất trong phạm vi an toàn đó, Quyết định số 1627/QD-NHNN có hai nguyên tắc quản lý tiền cho vay nhƣ sau: + KH vay vốn phải sử dụng vốn vay đúng mục đích: KH phải cam kết sử dụng cho vay theo mục đích đã thỏa thuận với NH, không đƣợc trái với quy định của pháp luật và của NH cấp trên. Mục đích của việc cho vay đƣợc ghi rõ trong hợp đồng cho vay nhằm đảm bảo NH không tài trợ cho các hoạt động trái phép và viêc tài trợ đó là phù hợp với cƣơng lĩnh hoạt động của NH. 9 + KH phải cam kết hoàn trả cả vốn và lãi đúng thời hạn: Đây là điều bắt buộc đối với KH nhận tiền vay của NH và là điều kiện để NH tồn tại và phát triển. Trong hợp đồng cho vay luôn ghi rõ thời hạn hoàn trả vốn và lãi, KH phải cam kết hoàn trả đúng thời hạn đó.