CHƯƠNG 1: TONG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU 1. Các nghiên cứu về nhân tố tác động đến nguồn vốn FDI vào một khu vực Trong bài nghiên cứu “Các yêu tố tac động đến thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài ở vùng kinh tế đồng bằng sông Hồng” tác giả Nguyễn Đức Nhuận, kết quả cho thay có 8 yếu tố cơ bản tác động đến thu hút đầu tư nước ngoài vào các địa phương ở vùng đồng dang sông Hong: Cơ sở hạ tang; Nguồn nhân lực; Chat lượng dịch vụ công; Lợi thế ngành đầu tư; Thương hiệu địa phương; Chính sách đầu tư; Môi trường sống và làm việc; Chi phí đầu vào cạnh tranh. Trong đó, co sở hạ tang, nguồn nhân lực là hai nhân tố tác động nhiều nhất đến lượng vốn FDI vào vùng kinh tế đồng băng sông Hồng. Vì vậy, dé thu hút nguồn vốn FDI vào khu vực này thì các nhà chính trị cần quan tâm hơn việc dao tao, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cũng như đầu tư vào cơ sở hạ tầng của địa phương.
Nghiên cứu của hai tác giả Ngoc Anh Nguyen & Thang Nguyen (2007) với mục đính tìm ra các yếu tố quyết định sự phân bố của nguồn vốn FDI theo không gian giữa các tỉnh thành của Việt Nam. Kết quả của bài nghiên cứu đã cho thay nhóm yếu tô thị trường, yếu tố lao động và cơ sở hạ tầng quyết định sự phân bố không gian của dòng FDI ở các tỉnh thành của Việt Nam. Nhằm xác định các yếu tố quyết định dòng vốn FDI vào các nước dang phát triển trong một thời gian dài, nhóm tác giả Khachoo, Ab Quyoom và Khan, Mohd Imran (2012) đã sử dụng dữ liệu bảng của 32 quốc gia dang phát triển từ năm 1982 đến năm 2008 và mô hình hóa dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài FDI bằng các biến giải thích như biến quy mô thị trường, biến tông dự trữ, biến cơ sở hạ tang, chi phí lao động và mức độ mở cửa cho các nước tiếp nhận. Trong bài phân tích của tác giả, dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài FDI được mô hình hóa dưới dạng hàm của quy mô thị trường, tổng dự trữ, cơ sở hạ tầng, chi phí lao động va mức độ mở cửa của các nước tiếp nhận.
Họ nhận ra rằng, quy mô thị trường, cơ sở hạ tang và chi phí lao động là những yếu tổ quyết định chính đối với dòng vốn FDI vào các nước đang phát triển. Nghiên cứu của Elizabeth Asiedu (2002) trong bai: “On the determinants of foreign direct investment to developing countries: is Africa different?” (bằng chứng 8 Chuyên đề thực tập tốt nghiệp GVHD: TS Dinh Thiện Đức thực nghiệm về các yếu tố ảnh hưởng đến thu hút dau tư trực tiếp nước ngoài ở các quốc gia đang phát triển: Châu Phi có sự khác biệt không?). Bằng phương pháp hồi quy bình phương nhỏ nhất (OLS), với đữ liệu của các nước đang phát triển ở Châu Phi can Sahara, tác gia đã nhận thay: lợi tức đầu tư cao hơn và điều kiện cơ sở ha tầng tốt hơn không có tác động đáng ké đến FDI ở các quốc gia này; độ mở thương mai tác động tích cực đến việc thu hút vốn FDI. Năm 2006, Elizabeth Asiedu nghiên cứu các yếu tô quyết định dòng vốn FDI vào Châu Phi ở 22 quốc gia Châu Phi, cận Sahara trong khoảng thời gian từ năm 1984- 2000, bằng khảo sát đữ liệu từ một số nhà đầu tư.
Kết quả chỉ ra rằng, thị trường nội địa lớn, cùng với sự sẵn có của tài nguyên thiên nhiên, cơ sở hạ tầng tốt, lạm phát thấp, hệ thống pháp luật hiệu qua và khuôn khô dau tư tốt sẽ thúc day FDI. Ngược lai, tham nhũng và bat ồn chính trị có tác dụng ngược lại đối với dong vốn FDI. Ngoài ra, tác giả cũng phát hiện ra răng, rằng hợp tác kinh tế khu vực có thể tăng cường FDI vào khu vực bởi sự hợp tác này có thể thúc đây ôn định chính trị băng cách hạn chế tư cách thành viên của các chính phủ được bầu cử dân chủ, cho phép các quốc gia phối hợp chính sách của họ, một lý do quan trọng nữa là nó mở rộng quy mô thị trường và do đó làm cho khu vực này trở nên hấp dẫn hơn đối với FDI. Cac nghiên cứu các nhân tố tác động đến FDI vào ngành nông nghiệp Fabian Farr (2009) nghiên cứu về các yếu tố quyết định FDI va FDI vào nông nghiệp ở các nước dang phát triển.
Sử dụng dé liệu chính của 22 quốc gia đang phát triển dé điều tra về các yếu tô quyết định đầu tư trực tiếp nước ngoài, tập trung vào các quốc gia Mỹ Latin và một mẫu phụ của 13 quốc gia dé xác định các yếu tố ảnh hưởng đến đầu tư trực tiếp nước ngoài vào ngành Nông nghiệp. Số liệu được lấy từ năm 1990 đến năm 2015 và được chia thành hai giai đoạn: Từ năm 1994-2004 và từ năm 2005-2015, để kiểm tra khả năng giải thích của các biến độc lập. Kết quả cho thấy, các yếu tổ quyết định FDI phù hợp với các nghiên cứu trước đây, bên cạnh đó, có sự tương đồng giữa các yếu tố ảnh hưởng đến FDI va FDI vào ngành nông nghiệp. Trong khoảng thời gian những năm 1990, xuất khẩu và thương mai là những yếu tố quyết định chính đến lượng vốn FDI đối với Mỹ Latinh dựa trên sự điều chỉnh chính 9 Chuyên đề thực tập tốt nghiệp GVHD: TS Dinh Thiện Đức sách tài khóa trên con đường tự do hóa thị trường.
Cơ sở hạ tầng, quy mô nền kinh tế, cũng như tỷ trọng đất rừng và giá trị gia tăng nông nghiệp có tác động tích cực đến lượng vốn đầu tư. Ngoài ra, các quốc gia nhập khẩu và khai thác ít năng lượng thì lượng vốn nước ngoài đồ dồn về các quốc gia này càng nhiều. Điều này có thé giải thích là, nếu như lĩnh vực này bị khai thác ít thì tiềm năng tăng trưởng, biên lợi nhuận càng cao và do đó càng hấp dẫn đối với đầu tư nước ngoài. Djokoto đã có bài nghiên cứu nhằm làm rõ mối quan hệ trong ngắn hạn và dài hạn giữa các hàng hóa thương mại bên ngoài ngành Nông nghiệp và dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài FDI vào ngành Nông nghiệp ở Ghana.
Nghiên cứu sử dụng mối quan hệ nhân quả Granger dé kiểm tra các mối quan hệ dài hạn. Sau khi kiểm định nghiệm đơn vị, cũng như kiểm tra sự đồng liên kết, tác giả sử dụng mô hình VAR để tìm ra mối quan hệ. Kết qua cho thấy, trong ngăn hạn các hệ số của dòng vốn FDI vào Nông nghiệp và nhập khẩu là có ý nghĩa thống kê và mang dau âm. Về lâu dài, xuất khâu có ảnh hưởng đến dòng vốn FDI.
Điều này có nghĩa rằng, thương mại ngoài ngành nông nghiệp có ảnh hưởng đến nguồn vốn dau tư trực tiếp nước ngoài vào ngành nông nghiệp. Nghiên cứu của nhóm tác giả Zeshan ANWAR, Rashid SAEED, M. Kaleem Khan, Syedah Shan-E-AHMAD (2013) sử dụng mô hình hồi quy OLS đề khảo sát các nhân tố quyết định FDI trong nông nghiệp của Pakistan. Dữ liệu của bài nghiên cứu được trích từ bản báo cáo SBP trong cuộc Khao sát kinh tế của Pakistan và Cơ sở dit liệu của Ban thống kê Liên hợp quốc giai đoạn từ năm 2000 đến năm 2010.
Kết quả cho thay GDP và độ mở thương mại anh hưởng tích cực và đáng ké đến dòng vốn FDI, trong khi nợ chính phủ ảnh hưởng tiêu cực đến dòng vốn FDI vào lĩnh vực nông nghiệp của Pakistan. Hơn nữa, các biến số tỷ lệ lạm phát và tỷ giá hối đoái có ảnh hưởng không đáng kể đến dòng vốn FDI vào lĩnh vực nông nghiệp của Pakistan. Intan Maizura Abdul Rashida, Noraznin Abu Bakar, Nor Azam Abdul Razak (2015) kiểm tra các yếu tố quyết định Dau tu trực tiếp nước ngoài (FDI) trong ngành Nông nghiệp ở các nền kinh tế đang phát triển có thu nhập cao được chọn ở các nước trong Tổ chức Hợp tác Hồi giáo (OIC). Trong nghiên cứu này, hai yếu tô quyết định 10 Chuyên đề thực tập tốt nghiệp GVHD: TS Dinh Thiện Đức có ý nghĩa quan trọng nhất đối với đầu tư trực tiếp nước ngoài vào lĩnh vực nông nghiệp ở các nước OIC là giảm nghèo và quy mô thị trường ngành Nông nghiệp.
Nghèo đói được coi là yếu tố quan trọng nhất mỗi khi các nhà đầu tư đến đầu tư vào các nước OIC. Nếu tình trạng nghèo đói ở một quốc gia quá cao, thì khó có thê thuyết phục các nhà đầu tư nước ngoài đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp ở các quốc gia OIC. Chính sách tiền lương tối thiểu cần chính phủ các nước OIC quản lý tốt, theo đó giảm nghèo sẽ làm giảm lượng vốn FDI vào lĩnh vực nông nghiệp ở các nước thành viên OIC. Vì vậy, việc thực hiện chính sách tiền lương tối thiểu của Chính phủ là rất quan trọng.
Theo Ngân hàng Thế giới (2014) cho biết, từ năm 1990 đến năm 2011, 17,4% dân số OIC so với tổng dân số của thế giới vẫn đang sống với không quá 1,25 đô la Mỹ mỗi ngày. Ngoài ra, các chỉ số nghèo phi tiền tệ cũng có sự khác biệt rõ rệt giữa nước OIC. Ví dụ, Giá trị Chỉ số Phát triển Con người của các quốc gia OIC năm trong khoảng 0,855 đến 0,304, Giá trị Chỉ số Nghèo Đa chiều từ 0 đến 0,642 và các giá trị Chỉ số Đói toàn cầu nằm trong khoảng từ 0 đến 33,6. Đánh giá chung các công trình nghiên cứu Những công trình nghiên cứu nêu trên đã nghiên cứu các yếu tổ tac động đến thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài nói chung và các nhân tố tác động đến FDI vào ngành nông nghiệp nói riêng, vào một lãnh thé trên nhiều khía cạnh khác nhau, ở nhiều địa phương khác nhau, trong những khoảng thời gian khác nhau, hay những nghiên cứu xuyên quốc gia trong giai đoạn dài.
Từ việc tổng quan các nghiên cứ đã có, có thê thầy răng hầu hết các nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến FDI trong Nông nghiệp đều thu về những kết quả tương tự nhau và tương tự với các nhân tố ảnh hưởng đến FDI vào một khu vực. Đa số các nghiên cứu đều chỉ ra rằng, các yếu tố về cơ sở hạ tầng, quy mô thị trường, độ mở thương mại, các biến số 6n định kinh tế vĩ mô, chất lượng lao động là những yếu tố then chốt dé thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Nông nghiệp.