Chương 1: Cơ sở lý luận về nguồn năng lực động của Ngân hàng thương mại Chương 2: Phân tích thực trạng nguồn năng lực động của Ngân hàng thương mại cổ phần Á Châu Chương 3: Giải pháp phát triển nguồn năng lực động của Ngân hàng thương mại cổ phần Á Châu LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NGUỒN NĂNG LỰC ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Cơ sở lý luận về nguồn lực cạnh tranh của Ngân hàng thƣơng mại 1. Cạnh tranh của Ngân hàng thƣơng mại: Theo K. Marx: "Cạnh tranh là sự ganh đua, đấu tranh gay gắt giữa các nhà tư bản nhằm giành giật những điều kiện thuận lợi trong sản xuất và tiêu dùng hàng hóa để thu được lợi nhuận siêu ngạch ".
Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam (tập 1) Cạnh tranh (trong kinh doanh) là hoạt động tranh đua giữa những người sản xuất hàng hoá, giữa các thương nhân, các nhà kinh doanh trong nền kinh tế thị trường, chi phối quan hệ cung cầu, nhằm giành các điều kiện sản xuất , tiêu thụ thị trường có lợi nhất. Hai nhà kinh tế học Mỹ P.Nordhaus trong cuốn kinh tế học (xuất bản lần thứ 12) cho rằng Cạnh tranh (Competition) là sự kình địch giữa các doanh nghiệp cạnh tranh với nhau để dành khách hàng hoặc thị trường. Cạnh tranh, hiểu theo cấp độ doanh nghiệp, là việc đấu tranh hoặc giành giật từ một số đối thủ về khách hàng, thị phần hay nguồn lực của các doanh nghiệp. Tuy nhiên, bản chất của cạnh tranh ngày nay không phải tiêu diệt đối thủ mà chính là doanh nghiệp phải tạo ra và mang lại cho khách hàng những giá trị gia tăng cao hơn hoặc mới lạ hơn đối thủ để họ có thể lựa chọn mình mà không đến với đối thủ cạnh tranh.
Do đó, cạnh tranh là việc sử dụng có hiệu quả nhất các nguồn lực, các cơ hội của doanh nghiệp để giành lấy phần thắng, phần hơn về mình trước các doanh nghiệp khác trong quá trình kinh doanh, bảo đảm cho doanh nghiệp phát triển nhanh chóng và bền vững. Như vậy, cạnh tranh của NHTM là khả năng tạo ra và sử dụng có hiệu quả các lợi thế so sánh, để giành thắng lợi trong quá trình cạnh tranh với các NHTM khác, là nỗ lực hoạt động đồng bộ của ngân hàng trong một lĩnh vực khi cung ứng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 cho khách hàng những sản phẩm dịch vụ có chất lượng cao, chi phí thấp nhằm khẳng định vị trí của ngân hàng và vượt lên lên các ngân hàng khác. Lợi thế cạnh tranh là việc sở hữu những giá trị đặc thù mà NHTM có thể sử dụng được để “nắm bắt cơ hội” và để kinh doanh có lãi. Hay nói cách khác, lợi thế cạnh tranh là giá trị mà ngân hàng mang đến cho khách hàng, giá trị đó vượt quá chi phí dùng để tạo ra nó.
Giá trị mà khách hàng sẵn sàng để trả, và ngăn trở việc đề nghị những mức giá thấp hơn của đối thủ cho những lợi ích tương đương hay cung cấp những lợi ích độc nhất hơn là phát sinh một giá cao hơn. Khi một ngân hàng có được lợi thế cạnh tranh, ngân hàng đó sẽ có cái mà các đối thủ khác không có, nghĩa là ngân hàng hoạt động tốt hơn đối thủ, hoặc làm được những việc mà các đối thủ khác không thể làm được. Theo quan điểm của Michael Porter, muốn đảm bảo sự thành công lâu dài cho doanh nghiệp điều quan trọng là xây dựng cho mình một lợi thế cạnh tranh bền vững. Lợi thế cạnh tranh bền vững là lợi thế cạnh tranh mà khi các đối thủ cạnh tranh có các hành động lặp lại (bắt chước) mà vẫn không thể bắt chước để đạt được các giá trị mong muốn.
Hay nói cách khác, lợi thế cạnh tranh bền vững là những lợi thế đủ lớn để tạo sự khác biệt, đủ lâu dài trước những biến đổi của môi trường kinh doanh và phản ứng của đối thủ, trội hơn đối thủ trong những thuộc tính kinh doanh hữu hình có ảnh hưởng đến khách hàng. Theo Michael Porter, có ba điều kiện để duy trì lợi thế cạnh tranh. Thứ nhất, hệ thống cấp bậc của nguồn gốc (tính bền vững và tính bắt chước), những lợi thế cấp thấp hơn như chi phí lao động thấp thì dễ dàng bị bắt chước trong khi những lợi thế cấp cao hơn như độc quyền về công nghệ, danh tiếng thương hiệu hay đầu tư tích lũy và duy trì các mối quan hệ với khách hàng thì khó có thể bắt chước được. Thứ hai, số lượng của những nguồn gốc khác biệt càng nhiều thì càng khó bắt chước.
Thứ ba, không ngừng cải tiến và nâng cấp, luôn tạo ra những lợi thế cạnh tranh mới, ít nhất là nhanh hơn đối thủ để thay thế những cái cũ. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Năng lực cạnh tranh của ngân hàng thƣơng mại: Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp thể hiện thực lực và lợi thế của doanh nghiệp so với đối thủ cạnh tranh trong việc thỏa mãn tốt nhất các đòi hỏi của khách hàng để thu lợi ngày càng cao hơn. Như vậy, năng lực cạnh tranh của NHTM trước hết phải được tạo ra từ thực lực của ngân hàng.
Đây là các yếu tố nội hàm của mỗi ngân hàng, không chỉ được tính bằng các tiêu chí về công nghệ, tài chính, nhân lực, tổ chức quản trị doanh nghiệp … một cách riêng biệt mà cần đánh giá, so sánh với các đối tác cạnh tranh trong hoạt động trên cùng một lĩnh vực, cùng một thị trường. Trên cơ sở các so sánh đó, muốn tạo nên năng lực cạnh tranh, đòi hỏi ngân hàng phải tạo ra và có được các lợi thế cạnh tranh cho riêng mình. Nhờ lợi thế này, ngân hàng có thể thỏa mãn tốt hơn các đòi hỏi của khách hàng mục tiêu cũng như lôi kéo được khách hàng của đối thủ cạnh tranh. Theo Michael Porter thì năng lực cạnh tranh của ngân hàng gồm bốn yếu tố: - Các yếu tố thuộc về ngân hàng: Bao gồm các yếu tố về con người (chất lượng, kỹ năng); các yếu tố về trình độ (khoa học kỹ thuật, kinh nghiệm thị trường); các yếu tố về vốn… Trong đó, yếu tố có tính nâng cao như khoa học kỹ thuật có tính độc quyền, lao động trình độ cao… quyết định lợi thế và năng lực cạnh tranh của ngân hàng nên cần phải đầu tư dài hạn, đúng mức và có hệ thống.
Nắm bắt được tầm quan trọng đó, trong kinh doanh dịch vụ ngân hàng – một lĩnh vực vốn chứa đựng nhiều rủi ro trong sự cạnh tranh ngày càng gay gắt, các NHTM có những đòi hỏi rất cao về trình độ chuyên môn của đội ngũ lao động cũng như rất chú trọng phát triển công nghệ ứng dụng. - Nhu cầu của khách hàng: Đây là yếu tố có tác động rất lớn đến sự phát triển của Ngân hàng. Thực tế cho thấy, không một ngân hàng nào có khả năng thõa mãn đầy đủ tất cả những yêu cầu của khách hàng. Thường thì một ngân hàng có lợi thế về mặt này thì có hạn chế về mặt khác.
Vấn đề cơ bản là, ngân hàng phải nhận biết được điều này và cố gắng phát huy tốt nhất những điểm mạnh mà mình đang có để đáp ứng tốt nhất những đòi hỏi của khách hàng. Thông qua nhu cầu của khách hàng, ngân hàng có thể tận dụng được lợi thế theo quy mô, từ đó cải thiện các hoạt động LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 kinh doanh và dịch vụ của mình. Nhu cầu khách hàng còn có thể gợi mở cho ngân hàng để phát triển các loại hình sản phẩm và dịch vụ mới. Các loại hình này có thể được phát triển rộng rãi ra thị trường bên ngoài và khi đó ngân hàng là người trước tiên có được lợi thế cạnh tranh.
- Các lĩnh vực có liên quan và phụ trợ: Sự phát triển của ngân hàng không thể tách rời sự phát triển của thị trường tài chính, công ty chứng khoán, công ty bảo hiểm,… và các lĩnh vực liên quan, phụ trợ khác như sự phát triển của công nghệ thông tin, bưu chính viễn thông… Sự phát triển của các ngành này một mặt hỗ trợ và tạo điều kiện cho hoạt động của các ngân hàng nhưng mặt khác cũng tạo ra áp lực không nhỏ buộc các ngân hàng phải thích nghi và đổi mới mình để giảm thiểu chi phí hoặc tạo ra sự khác biệt. - Chiến lược của ngân hàng, cấu trúc ngành và đối thủ cạnh tranh: hoạt động kinh doanh của ngân hàng sẽ thành công nếu được quản lý và tổ chức trong một môi trường phù hợp và kích thích được các lợi thế cạnh tranh của nó. Sự cạnh tranh giữa các ngân hàng sẽ là yếu tố thúc đẩy sự cải tiến và thay đổi nhằm hạ thấp chi phí, nâng cao chất lượng dịch vụ. => Trong bốn yếu tố trên, yếu tố về bản thân ngân hàng và yếu tố chiến lược của ngân hàng, cấu trúc ngành và đối thủ cạnh tranh được coi là yếu tố nội tại của ngân hàng, hai yếu tố còn lại là những yếu tố có tính chất tác động và thúc đẩy sự phát triển của chúng.
Do đó, năng lực cạnh tranh của NHTM là khả năng do chính ngân hàng tạo ra trên cơ sở duy trì và phát triển những lợi thế vốn có nhằm củng cố và mở rộng thị phần, gia tăng lợi nhuận, đảm bảo hoạt động an toàn và lành mạnh, có khả năng chống đỡ và vượt qua sức ép từ các lực lượng cạnh tranh hoặc những biến động bất lợi của môi trường kinh doanh. Nguồn lực cạnh tranh của ngân hàng thƣơng mại Khác với mô hình năm lực cạnh tranh của Porter, lý thuyết nguồn lực về cạnh tranh tập trung vào các yếu tố bên trong của doanh nghiệp. Quan điểm dựa trên nguồn lực RBV (Resource-Based View) cho rằng để đạt được và duy trì lợi thế LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 cạnh tranh, nguồn lực doanh nghiệp đóng vai trò rất quan trọng, công ty sẽ thành công nếu nó trang bị các nguồn lực phù hợp nhất và tốt nhất đối với việc kinh doanh và chiến lược của doanh nghiệp. RBV không chỉ tập trung phân tích các nguồn lực bên trong mà nó còn liên kết năng lực bên trong với môi trường bên ngoài.
Lợi thế cạnh tranh sẽ bị thu hút về doanh nghiệp nào sở hữu những nguồn lực hoặc năng lực tốt nhất. Do vậy, theo RBV, lợi thế cạnh tranh liên quan đến sự phát triển, khai thác các nguồn lực và năng lực cốt lõi của doanh nghiệp.