Phân Tích Mâu Thuẫn Lợi Ích Vùng Bờ Huyện Tĩnh Gia, Tỉnh Thanh Hóa

Luận văn thạc sĩ phân tích mâu thuẫn lợi ích vùng bờ huyện Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hóa, cung cấp cái nhìn sâu sắc về phát triển bền vững.

• Tác giả: Lương Văn Hải
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Chu Hồi
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Tự Nhiên
• Chuyên ngành: Khoa Học Môi Trường
• Đề tài: Phân Tích Mâu Thuẫn Lợi Ích Vùng Bờ Huyện Tĩnh Gia, Tỉnh Thanh Hóa
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VÙNG BỜ HUYỆN TĨNH GIA
• 1.1. Điều kiện tự nhiên
• 1.2. Đặc điểm địa hình
• 1.2.1. Tiểu vùng đồng bằng
• 1.2.2. Tiểu vùng ven biển
• 1.2.3. Tiểu vùng trung du và bán sơn địa
• 1.3. Đặc điểm khí tượng
• 1.3.1. Nhiệt độ
• 1.3.2. Lượng mưa
• 1.3.3. Nắng, bức xạ mặt trời và độ ẩm
• 1.3.4. Sương mù và tầm nhìn xa
• 1.3.5. Thiên tai
• 1.4. Đặc điểm thủy – hải văn
• 1.4.1. Thủy văn
• 1.4.2. Hải văn - Thủy triều
• 1.5. Tiềm năng tài nguyên
• 1.6. Tài nguyên sinh vật
• 1.7. Tài nguyên phi sinh vật
• 1.8. Đặc điểm kinh tế
• 1.9. Các ngành kinh tế
• 1.10. Những hoạt động khai thác, sử dụng vùng bờ biển
• 1.11. Lao động và việc làm
• 1.12. Các tệ nạn xã hội
• 1.13. Quan niệm về mâu thuẫn lợi ích trong sử dụng đa ngành ở vùng bờ
• 1.13.1. Quan niệm về mâu thuẫn lợi ích
• 1.13.2. Các kiểu mâu thuẫn lợi ích
• 1.14. Tranh chấp và xung đột môi trường
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Cách tiếp cận
• 2.3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mâu thuẫn lợi ích trong sử dụng vùng bờ huyện Tĩnh Gia
• 3.1.1. Mâu thuẫn lợi ích giữa khai thác thủy sản và các ngành khác
• 3.1.2. Mâu thuẫn lợi ích giữa nuôi trồng thủy sản với các ngành khác
• 3.1.3. Mâu thuẫn lợi ích giữa hoạt động sản xuất nông nghiệp với các ngành khác
• 3.1.4. Mâu thuẫn giữa hoạt động cảng biển với các ngành khác
• 3.1.5. Mâu thuẫn lợi ích giữa hoạt động giao thông vận tải và những nhóm ngành khác
• 3.1.6. Mâu thuẫn giữa du lịch với ngành khác
• 3.2. Dự báo mâu thuẫn lợi ích trong phát triển huyện Tĩnh Gia
• 3.2.1. Quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội đến năm 2020
• 3.2.2. Dự báo mâu thuẫn trong quá trình phát triển
• 3.3. Một số giải pháp giảm thiểu mâu thuẫn, xung đột môi trường trong khai thác, sử dụng vùng bờ biển huyện Tĩnh Gia
• 3.3.1. Giải pháp trong khai thác thủy sản bền vững
• 3.3.2. Giải pháp nuôi trồng thủy sản bền vững
• 3.3.3. Giải pháp phát triển du lịch bền vững
• 3.3.4. Giải pháp bảo vệ môi trường cảng biển
• 3.3.5. Giải pháp phát triển nông nghiệp
• 3.3.6. Giải pháp phát triển giao thông trên địa bàn huyện
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

Tóm tắt

I. Tổng quan về mâu thuẫn lợi ích vùng bờ huyện Tĩnh Gia

Mâu thuẫn lợi ích trong việc khai thác và sử dụng tài nguyên thiên nhiên tại vùng bờ huyện Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hóa đang trở thành một vấn đề cấp bách. Vùng bờ biển này không chỉ có tiềm năng phát triển kinh tế mà còn đối mặt với nhiều thách thức về môi trường. Việc phát triển kinh tế đa ngành đã dẫn đến sự cạnh tranh giữa các ngành nghề, từ đánh bắt thủy sản đến du lịch và công nghiệp. Điều này tạo ra những mâu thuẫn lợi ích giữa các bên liên quan, ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của khu vực.

1.1. Đặc điểm tự nhiên và kinh tế huyện Tĩnh Gia

Huyện Tĩnh Gia có vị trí địa lý thuận lợi với bờ biển dài 42 km và nhiều tiềm năng tài nguyên. Đặc điểm tự nhiên như khí hậu, địa hình và nguồn nước đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế. Các ngành kinh tế chủ yếu bao gồm thủy sản, du lịch và công nghiệp, nhưng sự phát triển này cũng dẫn đến những mâu thuẫn lợi ích giữa các ngành.

1.2. Tình hình mâu thuẫn lợi ích hiện tại

Mâu thuẫn lợi ích hiện tại chủ yếu diễn ra giữa các ngành khai thác thủy sản và du lịch. Sự gia tăng hoạt động khai thác thủy sản đã gây ra áp lực lên môi trường, ảnh hưởng đến chất lượng nước và hệ sinh thái. Điều này dẫn đến xung đột giữa ngư dân và các doanh nghiệp du lịch, làm giảm hiệu quả phát triển bền vững.

II. Vấn đề và thách thức trong quản lý tài nguyên vùng bờ

Quản lý tài nguyên vùng bờ huyện Tĩnh Gia đang gặp nhiều thách thức. Các chính sách hiện tại chưa đủ mạnh để giải quyết mâu thuẫn lợi ích giữa các ngành. Việc thiếu sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý và cộng đồng địa phương đã dẫn đến tình trạng khai thác tài nguyên không bền vững. Hơn nữa, sự gia tăng dân số và nhu cầu phát triển kinh tế càng làm gia tăng áp lực lên tài nguyên thiên nhiên.

2.1. Các vấn đề môi trường do khai thác tài nguyên

Khai thác tài nguyên không bền vững đã dẫn đến ô nhiễm môi trường, suy giảm đa dạng sinh học và biến đổi khí hậu. Các hoạt động như nuôi trồng thủy sản và xây dựng cơ sở hạ tầng đã làm thay đổi hệ sinh thái tự nhiên, gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường sống của các loài sinh vật.

2.2. Thách thức trong việc thực hiện chính sách quản lý

Chính sách quản lý tài nguyên hiện tại còn thiếu đồng bộ và chưa có sự tham gia đầy đủ của cộng đồng. Việc thiếu thông tin và nhận thức về mâu thuẫn lợi ích cũng như các giải pháp bền vững đã làm cho việc thực hiện chính sách gặp nhiều khó khăn.

III. Phương pháp giải quyết mâu thuẫn lợi ích hiệu quả

Để giải quyết mâu thuẫn lợi ích tại vùng bờ huyện Tĩnh Gia, cần áp dụng các phương pháp quản lý tổng hợp. Việc xây dựng các chính sách hợp tác giữa các ngành và cộng đồng địa phương là rất quan trọng. Các giải pháp bền vững cần được triển khai để đảm bảo sự phát triển kinh tế mà không làm tổn hại đến môi trường.

3.1. Giải pháp quản lý tổng hợp tài nguyên

Quản lý tổng hợp tài nguyên là phương pháp hiệu quả để giải quyết mâu thuẫn lợi ích. Cần có sự phối hợp giữa các ngành và các bên liên quan để xây dựng kế hoạch phát triển bền vững. Việc áp dụng các công nghệ mới trong khai thác và sử dụng tài nguyên cũng cần được khuyến khích.

3.2. Tăng cường hợp tác giữa các bên liên quan

Hợp tác giữa các bên liên quan, bao gồm chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng địa phương, là rất cần thiết. Việc tổ chức các hội thảo, diễn đàn để trao đổi thông tin và kinh nghiệm sẽ giúp nâng cao nhận thức và tạo ra các giải pháp hiệu quả hơn.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các giải pháp bền vững trong khai thác tài nguyên đã mang lại nhiều lợi ích cho cộng đồng. Các mô hình phát triển du lịch bền vững và nuôi trồng thủy sản đã được triển khai thành công, giúp giảm thiểu mâu thuẫn lợi ích và bảo vệ môi trường. Những kết quả này cần được nhân rộng để đảm bảo sự phát triển bền vững cho huyện Tĩnh Gia.

4.1. Mô hình phát triển du lịch bền vững

Mô hình phát triển du lịch bền vững tại huyện Tĩnh Gia đã cho thấy hiệu quả trong việc bảo vệ môi trường và nâng cao đời sống người dân. Các hoạt động du lịch gắn liền với bảo tồn thiên nhiên đã thu hút nhiều du khách, tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho cộng đồng.

4.2. Kết quả từ các dự án nuôi trồng thủy sản

Các dự án nuôi trồng thủy sản bền vững đã giúp cải thiện chất lượng nước và bảo vệ hệ sinh thái. Việc áp dụng các phương pháp nuôi trồng hiện đại đã giảm thiểu ô nhiễm và tăng năng suất, mang lại lợi ích kinh tế cho ngư dân.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho huyện Tĩnh Gia

Kết luận, mâu thuẫn lợi ích tại vùng bờ huyện Tĩnh Gia là một vấn đề phức tạp cần được giải quyết một cách đồng bộ và hiệu quả. Việc áp dụng các giải pháp bền vững và tăng cường hợp tác giữa các bên liên quan sẽ giúp giảm thiểu mâu thuẫn và bảo vệ môi trường. Hướng đi tương lai cần tập trung vào phát triển bền vững, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

5.1. Định hướng phát triển bền vững

Định hướng phát triển bền vững cho huyện Tĩnh Gia cần được xây dựng dựa trên các nguyên tắc bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế. Cần có các chính sách khuyến khích đầu tư vào các ngành nghề thân thiện với môi trường.

5.2. Tăng cường giáo dục và nâng cao nhận thức

Giáo dục và nâng cao nhận thức về mâu thuẫn lợi ích và bảo vệ môi trường là rất quan trọng. Các chương trình giáo dục cộng đồng cần được triển khai để giúp người dân hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của việc bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Dải ven biển tỉnh Thanh Hóa trải dài 102 km với vùng lãnh hải rộng 17.000 km2 và 5 cửa lạch lớn, giữ vị trí chiến lược trong phát triển kinh tế biển khu vực Bắc Trung Bộ. Trong đó, huyện Tĩnh Gia sở hữu 42 km đường bờ biển cùng 3 cửa lạch quan trọng gồm lạch Ghép, lạch Bạng và lạch Hà Nẫm. Đây là địa bàn phát triển kinh tế năng động bậc nhất của tỉnh nhờ sự hiện diện của Khu kinh tế Nghi Sơn được thành lập theo Quyết định số 1364/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, tập trung các ngành công nghiệp nặng quy mô lớn như liên hợp lọc hóa dầu, luyện kim, nhiệt điện và nhà máy xi măng công suất 4,6 triệu tấn/năm.

Tuy nhiên, sự bùng nổ của các hoạt động công nghiệp nặng, cảng biển nước sâu tiếp nhận tàu 20.000 DWT, giao thông vận tải, nuôi trồng thủy sản nước lợ và du lịch nghỉ dưỡng biển Hải Hòa đã làm nảy sinh các xung đột gay gắt về không gian sử dụng và tài nguyên môi trường. Vấn đề cốt lõi nằm ở cơ chế quản lý nhà nước đơn ngành, thiếu sự điều phối liên ngành đồng bộ, dẫn đến tình trạng khai thác quá mức và hủy hoại hệ sinh thái.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung nhận diện, phân tích bản chất và lượng hóa các mâu thuẫn lợi ích cùng các xung đột môi trường trong khai thác, sử dụng tài nguyên vùng bờ huyện Tĩnh Gia. Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ diện tích tự nhiên 45.828,66 ha của huyện và vùng biển ven bờ cách bờ 6 hải lý, trọng tâm tại các xã dải ven biển từ Hải Châu đến Hải Hà trong giai đoạn dữ liệu 2000 - 2012 với tầm nhìn phát triển đến năm 2020. Nghiên cứu cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp phục vụ triển khai Quyết định số 158/2007/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về quản lý tổng hợp dải ven biển, hướng tới việc bảo vệ 100% các hệ sinh thái nhạy cảm và ổn định sinh kế cho hơn 10.050 lao động nghề cá địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp của hai khung lý thuyết nền tảng: Lý thuyết Quản lý tổng hợp vùng bờ (ICM) và Lý thuyết Tiếp cận dựa vào hệ sinh thái (EBM). Quản lý tổng hợp vùng bờ nhìn nhận đới bờ là một không gian tương tác động giữa hệ thống tự nhiên và hệ thống nhân văn, đòi hỏi phương thức điều phối đa ngành thay vì quản lý chia cắt theo từng lĩnh vực hành chính riêng lẻ. Tiếp cận dựa vào hệ sinh thái coi các cấu trúc sinh thái biển như rừng ngập mặn, bãi triều và rạn san hô là cơ sở hạ tầng tự nhiên; mọi hoạt động kinh tế chỉ bền vững khi nằm trong ngưỡng chống chịu và sức tải sinh thái của các hệ sinh thái này.

Bốn khái niệm khoa học then chốt được chuẩn hóa trong nghiên cứu gồm:

1. Mâu thuẫn lợi ích (MTLI): Sự tranh chấp về không gian vị thế, nguồn vốn đầu tư và tài nguyên thiên nhiên giữa các nhóm xã hội hoặc các ngành kinh tế khác nhau.
2. Tranh chấp môi trường: Dạng biểu hiện sơ khởi của mâu thuẫn khi các tác động xả thải, ô nhiễm của ngành này gây thiệt hại trực tiếp đến điều kiện sản xuất của ngành khác.
3. Xung đột môi trường (XĐMT): Cấp độ mâu thuẫn đối kháng gay gắt nhất, có nguyên nhân phức tạp, gây thiệt hại nghiêm trọng và khó có thể dung hòa nếu không có cơ chế can thiệp tổng hợp.
4. Năng lực tự làm sạch của thủy vực: Khả năng đồng hóa và phân giải chất ô nhiễm của môi trường nước ven biển trước áp lực nước thải đô thị, công nghiệp và nuôi trồng thủy sản.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng hệ thống dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2000 - 2011 từ Trạm Khí tượng Thủy văn Thanh Hóa, Chi cục Khai thác và Bảo vệ Nguồn lợi Thủy sản và Phòng Thống kê huyện Tĩnh Gia, kết hợp đồng bộ các phương pháp định tính và định lượng:

• Phương pháp điều tra thực địa và đánh giá nhanh có sự tham vấn cộng đồng (RRA/PRA): Cỡ mẫu khảo sát thực địa bao gồm 100% các điểm nút sinh thái và kinh tế trọng điểm gồm cảng cá Lạch Bạng, cảng tổng hợp Nghi Sơn, cụm 350 bè nuôi cá lồng tại vịnh Nghi Sơn và 43 ha đầm nuôi tôm công nghiệp. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng để phỏng vấn sâu 600 lao động thủy sản, ngư dân bãi ngang và cán bộ quản lý môi trường xã nhằm trích xuất tri thức bản địa về suy thoái bãi giống sinh vật biển.
• Phương pháp ma trận tương thích: Thiết lập ma trận quan hệ 8x8 giữa 8 hoạt động khai thác tài nguyên chính (Công nghiệp, Nông nghiệp, Du lịch, Khai thác thủy sản, Nuôi trồng thủy sản, Cảng biển, Giao thông vận tải, Bảo tồn thiên nhiên). Các mối quan hệ được phân định theo 3 bậc giá trị: Tương thích (T), Tương thích có điều kiện (Tđk), và Không tương thích (O). Lý do lựa chọn ma trận là phương pháp này cho phép trực quan hóa các điểm nghẽn xung đột không gian đa chiều mà các mô hình hồi quy truyền thống không thể hiện được.
• Phương pháp cân bằng vật chất và hệ số phát thải của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO): Ứng dụng để tính toán chính xác tải lượng các chất ô nhiễm không khí và chất thải nguồn nước từ 2.747 tàu thuyền và 892 ha diện tích nuôi trồng thủy sản trên địa bàn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Mâu thuẫn gay gắt giữa khai thác thủy sản ven bờ và bảo tồn sinh thái: Toàn huyện có 2.747 tàu thuyền với tổng công suất 80.050 CV và 10.050 lao động trực tiếp. Tuy nhiên, tàu công suất nhỏ dưới 20 CV chiếm tới 70,1% (1.926 chiếc), trong khi tàu đánh bắt xa bờ công suất từ 90 CV trở lên chỉ chiếm 11,5% (316 chiếc). Đội tàu nhỏ ven bờ sử dụng các ngư cụ mang tính hủy diệt như lưới kéo đáy mắt nhỏ và cào điện, làm cạn kiệt nghiêm trọng bãi đẻ tự nhiên. Lực lượng này hàng năm phát thải vào khí quyển 4.329 tấn CO2, 260 tấn CO, 346 tấn NOx, 52 tấn muội than và xả trực tiếp ra biển 150,8 tấn BOD5, 271,4 tấn COD cùng 900 tấn rác thải rắn, đặc biệt là nilon ướp cá tại cửa Lạch Bạng.

2. Sự suy giảm nghiêm trọng của hệ sinh thái rừng ngập mặn do nuôi trồng thủy sản tự phát: Diện tích nuôi trồng thủy sản toàn huyện đạt 892 ha, sản lượng 1.000 tấn/năm. Để mở rộng đầm nuôi tôm, diện tích rừng ngập mặn đã giảm sút tới 80% trong vòng 10 năm, từ 200 ha xuống chỉ còn 40 ha tập trung tại Hải Châu, Xuân Lâm và Bình Minh. Hoạt động nuôi 450 tấn tôm chân trắng và 35 tấn cá lồng bè tại vịnh Nghi Sơn phát sinh hàng năm 34,64 tấn Nitơ tổng, 10,31 tấn Phốtpho tổng, 109,5 tấn BOD, 218,4 tấn COD, 702 tấn cặn thức ăn hữu cơ và 80.000 m3 nước thải không qua xử lý, gây hiện tượng phú dưỡng và mặn hóa tầng nước ngầm.

3. Ô nhiễm phân bón nông nghiệp và xung đột với chất lượng nước nuôi trồng: Tổng khối lượng phân bón sử dụng cho 22.627,7 ha gieo trồng đạt 10.126 tấn/năm và 73,58 tấn thuốc bảo vệ thực vật. Do hiệu suất hấp thụ của cây trồng chỉ đạt 30 - 45%, lượng phân bón dư thừa thất thoát ra môi trường lên tới 1.157,96 tấn phân đạm, 2.214,5 tấn phân lân, 593,2 tấn kali và 36,79 tấn thuốc bảo vệ thực vật. Dư lượng này bị rửa trôi ra các cửa sông, tiêu diệt vi sinh vật có lợi, tạo ra các vùng sa mạc sinh học và làm ô nhiễm nguồn nước cấp của các vùng nuôi tôm lân cận.

4. Xung đột không gian giữa công nghiệp cảng biển và ngành du lịch biển: Ma trận quan hệ chỉ ra 8 cặp tương tác mang giá trị O (hoàn toàn không tương thích), trong đó giao điểm giữa phát triển công nghiệp nặng Nghi Sơn và du lịch nghỉ dưỡng Hải Hòa là điểm nóng lớn nhất, do các nguồn thải công nghiệp và bụi than làm suy giảm sức hút của 22 cơ sở lưu trú du lịch địa phương.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh rõ nét mô hình chuỗi nguyên nhân - kết quả thông qua các sơ đồ tương tác và bảng cân bằng chất thải. Điển hình như biểu đồ cơ cấu phương tiện nghề cá cho thấy tỷ trọng 70,1% tàu thuyền quy mô nhỏ là nguồn cơn trực tiếp dẫn đến áp lực quá tải sinh thái vùng biển ven bờ cách mép nước dưới 6 hải lý.

So sánh với các nghiên cứu tương đồng tại dải ven biển miền Trung, mâu thuẫn vùng bờ tại Tĩnh Gia có tính chất phức tạp vượt trội do sự đan cài giữa một trung tâm công nghiệp nặng cấp quốc gia và các làng nghề truyền thống. Việc chuyển dịch mục đích sử dụng đất cát ven biển và phá hủy rừng ngập mặn không chỉ gây xói lở đường bờ mà còn đẩy các hộ ngư dân nghèo vào vòng xoáy mất tư liệu sản xuất, buộc phải bán đất ao nuôi cho các nhà đầu tư bên ngoài. Nếu không có quy hoạch không gian biển tổng thể, sự phát triển của công nghiệp xi măng và lọc hóa dầu sẽ triệt tiêu hoàn toàn tiềm năng phục hồi kinh tế du lịch và khai thác thủy sản tự nhiên của địa phương.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tái cơ cấu đội tàu khai thác và kiểm soát ngư cụ hủy diệt: Ban hành lộ trình cắt giảm tỷ lệ tàu cá công suất dưới 20 CV từ mức 70,1% hiện nay xuống dưới 35% trong giai đoạn 2014 - 2018; xử phạt và cấm 100% hoạt động của lưới kéo đôi đáy và cào điện ven bờ; hỗ trợ ngư dân tiếp cận vốn vay ưu đãi để đóng mới tàu công suất trên 90 CV khai thác xa bờ; cơ quan chủ trì thực hiện là Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Thanh Hóa phối hợp với Ủy ban nhân dân huyện Tĩnh Gia.

2. Phục hồi 160 ha rừng ngập mặn và quy hoạch phân vùng nuôi trồng an toàn: Thiết lập dự án trồng mới và khoanh nuôi tái sinh rừng ngập mặn tại Hải Châu, Xuân Lâm và Bình Minh để nâng tổng diện tích lên mức 200 ha trước năm 2020; bắt buộc 100% diện tích 43 ha nuôi tôm công nghiệp phải xây dựng hệ thống ao lắng và xử lý nước thải đạt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia trước khi xả ra biển; kiểm soát chặt chẽ 350 lồng cá tại vịnh Nghi Sơn; đơn vị chịu trách nhiệm là Chi cục Thủy sản và Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Tĩnh Gia.

3. Kiểm soát ô nhiễm nước dằn tàu và chất thải cảng biển: Đầu tư trạm thu gom và xử lý nước thải, dầu mỡ tự động tại cảng cá Lạch Bạng (công suất 170 tấn/ngày) và khu bến cảng tổng hợp Nghi Sơn; kiểm soát và xử lý triệt để 80.000 m3 nước thải sinh hoạt và công nghiệp; chấm dứt hoàn toàn tình trạng vứt bỏ túi nilon ướp cá xuống biển; cơ quan thực hiện là Ban Quản lý Khu kinh tế Nghi Sơn phối hợp cùng Cảng vụ Hàng hải Thanh Hóa hoàn thành trong giai đoạn 2014 - 2016.

4. Chuyển đổi mô hình nông nghiệp sinh thái tuần hoàn: Cắt giảm tối thiểu 40% lượng phân bón hóa học dư thừa (giảm hơn 1.000 tấn phân đạm và 2.000 tấn phân lân thất thoát hàng năm) và 50% lượng thuốc bảo vệ thực vật độc hại thông qua việc áp dụng chương trình quản lý dịch hại tổng hợp (IPM); mở rộng diện tích canh tác 105 ha lúa - cá xen canh nhằm lọc sạch nguồn nước; giao Trạm Bảo vệ Thực vật và Hội Nông dân huyện chủ trì thực hiện liên tục từ năm 2014 đến 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách: Lãnh đạo Ủy ban nhân dân các huyện ven biển, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Thanh Hóa và Ban Quản lý Khu kinh tế Nghi Sơn có thể trực tiếp ứng dụng bảng ma trận tương thích và các kiến nghị để lập quy hoạch sử dụng không gian biển, cấp phép đầu tư dự án và triển khai hiệu quả Chương trình 158 của Chính phủ.

2. Các nhà nghiên cứu và học viên cao học chuyên ngành Môi trường: Giảng viên, sinh viên và học viên cao học thuộc các ngành Khoa học Môi trường, Quản lý Tài nguyên Biển và Kinh tế Phát triển có thể sử dụng công trình này như một tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp tính toán tải lượng ô nhiễm đa nguồn và khung phân tích xung đột vùng bờ.

3. Các ban quản lý dự án công nghiệp và doanh nghiệp khai thác cảng: Các chủ đầu tư hạ tầng tại Khu kinh tế Nghi Sơn, các công ty vận tải biển và doanh nghiệp chế biến thủy sản có thể tham khảo để nhận diện trước các rủi ro pháp lý về môi trường, từ đó thiết kế quy trình xử lý chất thải đạt chuẩn và phòng ngừa tranh chấp với cộng đồng dân cư địa phương.

4. Các tổ chức phi chính phủ và mạng lưới bảo tồn biển: Các chuyên gia thiết kế dự án phát triển sinh kế bền vững có thể khai thác số liệu thực chứng về 10.050 lao động biển và 80% diện tích rừng ngập mặn bị suy thoái để xây dựng các mô hình đồng quản lý tài nguyên và hỗ trợ chuyển đổi nghề cho ngư dân vùng bãi ngang.

Câu hỏi thường gặp

1. Đâu là mâu thuẫn lợi ích gay gắt nhất tại vùng bờ huyện Tĩnh Gia? Mâu thuẫn gay gắt nhất xảy ra giữa phát triển công nghiệp nặng, cảng biển tại Khu kinh tế Nghi Sơn với ngành nuôi trồng thủy sản và du lịch sinh thái Hải Hòa. Khí thải công nghiệp, nước dằn tàu và nguy cơ tràn dầu đe dọa trực tiếp đến 350 lồng bè nuôi cá và làm suy giảm chất lượng bãi tắm của 22 cơ sở lưu trú du lịch.

2. Việc mở rộng đầm nuôi tôm tự phát đã gây ra những hệ lụy môi trường cụ thể nào? Phong trào nuôi tôm tự phát đã phá hủy 80% diện tích rừng ngập mặn của huyện (giảm từ 200 ha xuống còn 40 ha), làm mất bãi đẻ tự nhiên của tôm cá. Đồng thời, lượng nước thải 80.000 m3 chứa 34,64 tấn Nitơ và 10,31 tấn Phốtpho phát sinh mỗi năm gây phú dưỡng vùng nước mặt và làm mặn hóa nghiêm trọng tầng nước ngầm.

3. Tại sao đội tàu cá quy mô nhỏ lại bị coi là nguồn gốc gây xung đột môi trường ven bờ? Đội tàu công suất dưới 20 CV chiếm tới 70,1% (1.926 chiếc) tập trung khai thác cạn kiệt vùng ven bờ bằng ngư cụ hủy diệt như cào đáy mắt nhỏ. Ngoài ra, đội tàu này phát thải 4.329 tấn CO2 và xả 900 tấn rác thải rắn cùng nilon trực tiếp xuống biển mỗi năm, hủy hoại cảnh quan và bãi tắm du lịch.

4. Phương pháp ma trận tương thích đóng vai trò gì trong quản lý tổng hợp vùng bờ? Ma trận quan hệ 8x8 cho phép định lượng và trực quan hóa các mối tương tác liên ngành thành 3 mức độ (Tương thích, Tương thích có điều kiện, Không tương thích). Đây là công cụ kỹ thuật giúp nhà quản lý nhanh chóng xác định 8 điểm nghẽn xung đột không gian để ưu tiên phân vùng chức năng hợp lý.

5. Luận văn đưa ra giải pháp trọng tâm nào để hài hòa giữa sản xuất nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản? Giải pháp cốt lõi là kiểm soát thất thoát 1.157,96 tấn phân đạm và 2.214,5 tấn phân lân dư thừa bằng mô hình quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), kết hợp nhân rộng mô hình 105 ha canh tác lúa - cá xen canh nhằm tận dụng khả năng tự làm sạch tự nhiên của ruộng lúa để bảo vệ nguồn nước cấp nuôi tôm.

Kết luận

• Công trình nghiên cứu đã nhận diện toàn diện và lượng hóa chi tiết 8 nhóm mâu thuẫn lợi ích cùng các điểm nóng xung đột môi trường trong sử dụng đa ngành vùng bờ huyện Tĩnh Gia. • Chỉ ra thực trạng báo động khi 80% diện tích rừng ngập mặn bị tàn phá và 70,1% đội tàu cá quy mô nhỏ ven bờ đang sử dụng ngư cụ mang tính tận diệt tài nguyên sinh vật biển. • Thiết lập thành công bảng cân bằng vật chất và tính toán chuẩn xác tải lượng phát thải từ 10.050 lao động biển, 892 ha nuôi trồng thủy sản và 10.126 tấn phân bón nông nghiệp. • Xây dựng ma trận quan hệ tương tác 8x8 làm cơ sở khoa học tin cậy cho việc hoạch định ranh giới không gian biển và tích hợp cơ chế quản lý tổng hợp đới bờ. • Đề xuất 4 nhóm giải pháp kỹ thuật và chính sách khả thi, gắn liền với mục tiêu bảo vệ môi trường sinh thái và ổn định trật tự an ninh xã hội địa phương.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là cung cấp bộ dữ liệu thực chứng và khung phương pháp luận hoàn chỉnh đầu tiên về phân tích mâu thuẫn lợi ích vùng bờ tại Thanh Hóa, đóng góp trực tiếp vào tiến trình thực thi Quyết định 158/2007/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Lộ trình hành động tiếp theo trong giai đoạn 2014 - 2020 đòi hỏi địa phương phải khẩn trương hoàn thành đề án phân vùng chức năng vùng bờ, phục hồi 160 ha rừng ngập mặn và chuyển đổi nghề bền vững cho 1.926 chủ tàu cá công suất nhỏ.

Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp quan tâm có thể khai thác chi tiết toàn văn luận văn thạc sĩ để tiếp cận hệ thống phương pháp luận ma trận và các bảng số liệu tải lượng ô nhiễm phục vụ công tác quy hoạch thực tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Trên thế giới, mâu thuẫn lợi ích trong việc khai thác, sử dụng tài nguyên thiên nhiên và môi trường ở vùng bờ biển (coastal area) đã và đang diễn ra với quy mô ngày càng rộng và tính chất ngày một nghiêm trọng. Khái niệm mâu thuẫn lợi ích với cách hiểu là mâu thuẫn trong việc khai thác, sử dụng tài nguyên và môi trường ở vùng bờ biển giữa các nhóm xã hội trong quá trình phát triển đã được rất nhiều các nhà khoa học trên thế giới nghiên cứu. Ở vùng bờ biển Việt Nam, sự phát triển kinh tế đa ngành, đa nghề cũng dẫn tới các mâu thuẫn lợi ích, chủ yếu về mặt môi trường trong nội tại mỗi ngành, nghề cũng như giữa các ngành, nghề với nhau trong việc khai thác và sử dụng vùng bờ biển. Trong khi cơ chế quản lý vùng bờ biển của nước ta hiện nay còn mang tính đơn ngành, chính sách quản lý thiếu đồng bộ, chưa hợp lý; còn chồng chéo về chức năng, nhiệm vụ; chưa có cơ chế điều phối rõ ràng giữa các bên liên quan nhằm quản lý việc khai thác và sử dụng tài nguyên thiên nhiên ở vùng này một cách bền vững.

Trong tương lai, cùng với nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội thì những mâu thuẫn lợi ích và xung đột môi trường chắc chắn sẽ trở nên gay gắt hơn. Chính vì vậy, Chính phủ đã có quyết định số 158/2007/QĐ-TTg ngày 09 tháng 10 năm 2007 về việc phê duyệt chương trình quản lý tổng hợp dải ven biển vùng bắc trung bộ và duyên hải trung bộ đến năm 2010 và định hướng đến năm 2020 (gọi tắt là Chương trình 158). Mục tiêu chung của Chương trình 158 là tăng cường năng lực quản lý, bảo vệ, sử dụng và khai thác tài nguyên, môi trường, phục vụ phát triển bền vững 14 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương vùng Bắc Trung Bộ và Duyên hải Trung Bộ thông qua áp dụng phương thức quản lý tổng hợp vùng bờ biển. Phạm vi vùng bờ biển quản lý gồm các quận, huyện, thị xã ven biển của các tỉnh, phần biển là vùng biển ven bờ cách đường bờ biển 6 hải lý trở vào của các tỉnh.

Thanh Hoá có 102 km đường bờ biển và một vùng lãnh hải rộng 17.000 km2, với những bãi cá, bãi tôm có trữ lượng lớn. Dọc bờ biển có 5 cửa lạch lớn, thuận lợi cho tàu thuyền đánh cá ra vào. Tỉnh cũng được xác định là trọng điểm của Chương trình 158 mà một trong những mục tiêu cụ thể của kế hoạch quản lý tổng Lương Văn Hải – K18 Cao học Môi trường 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Phân tích mâu thuẫn lợi ích vùng bờ huyện Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hóa hợp vùng bờ của tỉnh là giảm thiểu mâu thuẫn lợi ích, bao gồm các xung đột môi trường nảy sinh trong quá trình khai thác, sử dụng vùng này. Tĩnh Gia là một trong 06 huyện, thị xã ven biển của tỉnh Thanh hóa và nằm ở phía nam tỉnh, có bờ biển dài 42 km với 3 cửa lạch và là một trong các huyện phát triển kinh tế bậc nhất ở tỉnh Thanh Hóa.

Đặc biệt vùng ven biển của huyện có khu kinh tế Nghi Sơn được thành lập tại quyết định số 1364/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, là khu kinh tế tổng hợp, đa ngành, đa lĩnh vực với trọng tâm là công nghiệp nặng và công nghiệp cơ bản như: công nghiệp lọc - hóa dầu, công nghiệp luyện cán thép cao cấp, cơ khí chế tạo, sản xuất và lắp ráp ôtô, sửa chữa và đóng mới tàu biển, công nghiệp điện, công nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng, sản xuất hàng tiêu dùng, chế biến và xuất khẩu. Ngoài ra, Tĩnh Gia còn là huyện phát triển về du lịch và đánh bắt, nuôi trồng thủy sản,… Các hoạt động trên, bên cạnh những lợi ích kinh tế trước mắt và lâu dài, đang làm nảy sinh các mâu thuẫn lợi ích, thậm chí các xung đột môi trường trong từng ngành và giữa các ngành, lĩnh vực nói trên. Do đó, tác giả đã chọn đề tài: "Phân tích mâu thuẫn lợi ích vùng bờ huyện Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hóa" để làm luận văn thạc sỹ chuyên ngành Quản lý Môi trường. Trong quá trình thực hiện đề tài luận văn, bên cạnh phân tích các mâu thuẫn lợi ích trong sử dụng vùng bờ biển của huyện nói chung, tác giả đặt trọng tâm phân tích các mâu thuẫn về môi trường, đặc biệt các xung đột môi trường trong hoạt động của các ngành nghề trên địa bàn huyện.

Hy vọng kết quả nhỏ bé của đề tài luận văn sẽ góp phần vào việc triển khai thực hiện Chương trình 158 trên địa bàn vùng bờ biển tỉnh Thanh Hóa, thông qua đó tăng cường kiến thức và phương pháp làm việc của tác giả. Lương Văn Hải – K18 Cao học Môi trường 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Phân tích mâu thuẫn lợi ích vùng bờ huyện Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hóa CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VÙNG BỜ HUYỆN TĨNH GIA 1. Điều kiện tự nhiên Tĩnh Gia là một huyện đồng bằng ven biển thuộc tỉnh Thanh Hóa, trung tâm huyện cách thành phố Thanh Hóa 45km về phía Nam theo quốc lộ 1A. Phía Bắc giáp huyện Quảng Xương, tỉnh Thanh Hóa, phía Nam giáp huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An, phía Đông giáp vịnh Bắc Bộ, phía Tây giáp với huyện Nông Cống, huyện Như Thanh, tỉnh Thanh Hóa.

Tọa độ của huyện Tĩnh Gia kéo dài từ 19017’16’’ đến 19037’2’’ vĩ độ Bắc, từ 105037’43’’ đến 105049’45’’ kinh độ Đông. Huyện Tĩnh Gia trên bản đồ hành chính Thanh Hóa [14]. Lương Văn Hải – K18 Cao học Môi trường 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Phân tích mâu thuẫn lợi ích vùng bờ huyện Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hóa 1. Đặc điểm địa hình Địa hình toàn huyện có hướng nghiêng dần từ đông bắc xuống đông nam và được chia làm 3 tiểu vùng: 1.1 Tiểu vùng đồng bằng Bao gồm các xã phía tây và tây bắc, có địa hình khá bằng phẳng và nhiều sông rạch chảy qua, thích hợp cho việc trồng lúa, cây lương thực thực phẩm, cây công nghiệp và cây ăn quả, chăn nuôi gia súc và gia cầm.

Trong khu vực này, một số xã giáp với vùng bán sơn địa có khả năng phát triển trồng cây công nghiệp ngắn ngày như Triệu Dương, Ngọc Lĩnh… 1.2 Tiểu vùng ven biển Bao gồm các xã phía đông đường quốc lộ 1A như Hải Châu, Hải An, Tân Dân, Hải Ninh, Hải Lĩnh, Hải Hòa, Hải Thanh, Hải Bình, Nghi Sơn…Trong đó có một số xã có lạch suối chạy qua, tạo một kiểu dáng khác hẳn so với 02 tiểu vùng địa hình đồng bằng và bán sơn địa. Địa hình ở đây thấp và có xu hướng nghiêng ra biển, có điều kiện phát triển kinh tế biển. Dọc ven biển, địa hình có dạng lượn sóng bao gồm những dải cồn cát cao và những dải đất trũng có dạng lòng máng dốc dần theo hướng bắc – nam xen kẽ nhau. Phía trong là dải đồng bằng hẹp chạy dọc theo biển và dọc theo các con sông có độ cao từ 2 đến 20m tương đối bằng phẳng, có điều kiện phát triển kinh tế nông nghiệp và là nơi có điều kiện để phát triển du lịch, dịch vụ.3 Tiểu vùng trung du và bán sơn địa Bao gồm các xã phía tây và tây nam của huyện có địa hình cao, bao trùm bởi một dãy núi chạy dài tạo nên dạng địa hình bán sơn địa rõ nét.

Vùng núi và bán sơn địa trải rộng trên địa phận của 13 xã, trong đó, 6 xã địa hình núi non hiểm trở là Tùng Lâm, Phú Lâm, Phú Sơn, Định Hải, Tân Trường, Trường Lâm, cộng thêm 7 xã có địa hình bán sơn địa là Hải Nhân, Nguyên Bình, Các Sơn, Anh Sơn, Hùng Sơn, Mai Lâm, Trúc Lâm. Trên vùng địa hình núi non bán sơn địa đó, huyện Tĩnh Gia có thể sử dụng phát triển lâm nghiệp, chăn nuôi gia súc, khai thác tài nguyên khoáng sản, đất đá. Lương Văn Hải – K18 Cao học Môi trường 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Phân tích mâu thuẫn lợi ích vùng bờ huyện Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hóa Vùng núi, các đỉnh núi có độ cao từ 100 – 250m là vùng đầu nguồn nước, có điều kiện thuận lợi để phát triển thủy lợi, lâm nghiệp. Đặc điểm khí tượng Theo tài liệu của Trạm Dự báo và Phục vụ khí tượng thủy văn Thanh Hóa, Tĩnh Gia nằm trong tiểu vùng khí hậu ven biển có khí hậu nhiệt đới, gió mùa và chịu ảnh hưởng tương tác khí hậu vịnh Bắc Bộ và khí hậu khu vực Bắc Trung Bộ.1 Nhiệt độ Tổng nhiệt độ trong năm từ 8.6000C, biên độ nhiệt độ ngày từ 5,5-60C.

Nhiệt độ trung bình tháng 1: 16,5-170C. Nhiệt độ thấp nhất tuyệt đối chưa dưới 50C. Nhiệt độ trung bình tháng 7: từ 29-29,50C, nhiệt độ cao nhất tuyệt đối chưa quá 410C. Nhiệt độ trung bình của các năm 2000 - 2009 Nhiệt độ TB 25 24 23 22 21 20 19 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 Năm Hình 1.2 Biểu diễn nhiệt độ trung bình của các năm 2000 – 2009 [17].2 Lượng mưa Lượng mưa trung bình năm 1.800 mm (thuộc khu vực có lượng mưa trung bình trong vùng), lượng mưa tập trung vào các tháng 6, 7, 8, 9, 10, chiếm đến 80% lượng mưa cả năm.

Tháng 9 có lượng mưa lớn nhất, lượng mưa ít nhất vào các tháng 12 và tháng 1 hàng năm. Lương Văn Hải – K18 Cao học Môi trường 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Phân tích mâu thuẫn lợi ích vùng bờ huyện Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hóa Lượng mưa Tổng hợp lượng mưa hàng năm giai đoạn 2000 - 2009 (mm) 3000 2500 2000 1500 1000 500 0 Năm 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 Hình 1.3: Lượng mưa trên địa bàn huyện Tĩnh Gia từ năm 2000 -2009 [17].3 Nắng, bức xạ mặt trời và độ ẩm. Tổng số giờ nắng trung bình cả năm 1.730 giờ, số giờ nắng cao nhất trong năm là 2. Các tháng 5, 6, 7, có số giờ nắng nhiều nhất, đạt trên 200 giờ/tháng.

Tổng lượng bức xạ trung bình ngày đạt mức 280-320 cal/cm2/ngày. Độ ẩm không khí trung bình 80%, cao nhất lên tới 86% và thấp nhất xuống 76%. Tĩnh Gia là huyện ven biển cửa ngõ đón gió bão, gió mùa đông bắc và các luồng gió từ biển Đông tràn vào. Tốc độ gió ở đây khá mạnh, trung bình năm đạt từ 1,8 – 2,2 m/s.

Tốc độ gió mạnh nhất đo được trong bão lên tới trên 40 m/s và trong gió mùa đông bắc là 25 m/s. Các luồng gió từ phía tây tràn đến, nhưng ảnh hưởng ở mức độ yếu hơn. Hướng gió thịnh hành tháng 1 là gió đông bắc, hướng gió thịnh hành tháng 7 là gió đông nam.