Luận văn thạc sĩ sàng lọc và phân tích đặc điểm phân tử các đột biến flt3 xuất hiện trên bệnh nhân mắc bệnh ung thư bạch cầu cấp dòng tủy ở việt nam 14

Luận văn thạc sĩ phân tích sàng lọc và phân tích đặc điểm phân tử các đột biến flt3 xuất hiện trên bệnh nhân mắc bệnh ung thư, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Đỗ Thị Thanh Trung
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Bảo Yên
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sinh học thực nghiệm
• Đề tài: Phân Tích Đột Biến FLT3 Trong Bệnh Bạch Cầu Cấp Tủy
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Bệnh ung thư bạch cầu cấp dòng tủy (Acute Myeloid Leukemia-AML)
• 1.2. Thực trạng bệnh ung thư bạch cầu cấp dòng tủy và tình hình nghiên cứu trên thế giới và ở Việt Nam
• 1.3. Phân loại các thể bệnh ung thư bạch cầu cấp dòng tủy
• 1.4. Các phương pháp chẩn đoán bệnh AML. Hướng điều trị đối với người bệnh ung thư bạch cầu cấp dòng tủy
• 1.5. Gen FLT3 và sự liên quan tới bệnh bạch cầu cấp dòng tủy
• 1.5.1. Cấu trúc và chức năng của gen FLT3
• 1.5.2. Các loại đột biến FLT3
• 1.5.3. Mối liên hệ giữa đột biến trên gen FLT3 và bệnh bạch cầu cấp dòng tủy
• 1.6. Ý nghĩa của việc nghiên cứu gen FLT3 trong chẩn đoán và điều trị AML
• 2. CHƯƠNG 2: NGUYÊN LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP
• 2.1. Các hóa chất và bộ kit
• 2.2. Máy móc và thiết bị
• 2.3. Phương pháp
• 2.3.1. Tách DNA tổng số từ mẫu máu. Thiết kế cặp mồi đặc hiệu nhân bản đoạn gen có đột biến
• 2.3.2. Nhân đoạn gen FLT3 chứa đột biến với cặp mồi đặc hiệu bằng phản ứng chuỗi polymerase (PCR)
• 2.3.3. Điện di agarose hoặc acrylamide để phân tích phổ băng đột biến
• 2.3.4. Nhân dòng đoạn gen FLT3 và đọc trình tự gen bằng phương pháp Sanger
• 2.3.5. Một số phần mềm sử dụng trong luận văn
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Thu thập và tách chiết ADN hệ gen từ mẫu máu tổng số
• 3.2. Thiết kế và tối ưu quy trình phát hiện đột biến gen FLT3-ITD. Thiết kế trình tự mồi
• 3.3. Thiết kế và tối ưu quy trình phát hiện đột biến FLT3-ITD
• 3.4. Bước đầu sàng lọc trong quy mô phòng thí nghiệm
• 3.5. Kết quả đưa sản phẩm PCR vào vectơ tái tổ hợp. Phân tích các đặc điểm phân tử của đột biến gen FLT3-ITD
• 3.5.1. Số lượng đột biến gen FLT3-ITD trong một mẫu (số đột biến/mẫu)
• 3.5.2. Kích thước đột biến
• 3.5.3. Trình tự đột biến
• 3.5.4. Mức độ đột biến
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về đột biến FLT3 trong bệnh bạch cầu cấp tủy

Bệnh bạch cầu cấp tủy (AML) là một trong những loại ung thư phổ biến nhất hiện nay. Đột biến gen FLT3 được xác định là một trong những yếu tố tiên lượng quan trọng trong bệnh này. Nghiên cứu về đột biến FLT3 không chỉ giúp hiểu rõ hơn về cơ chế bệnh lý mà còn hỗ trợ trong việc phát triển các phương pháp điều trị hiệu quả hơn.

1.1. Đột biến FLT3 và vai trò trong bệnh bạch cầu cấp tủy

Đột biến FLT3, đặc biệt là FLT3-ITD và FLT3-TKD, có liên quan chặt chẽ đến sự phát triển của bệnh bạch cầu cấp tủy. Các nghiên cứu cho thấy rằng sự hiện diện của đột biến này có thể làm tăng nguy cơ tái phát bệnh và giảm khả năng sống sót của bệnh nhân.

1.2. Tình hình nghiên cứu đột biến FLT3 trên thế giới

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng tỷ lệ đột biến FLT3 ở bệnh nhân AML dao động từ 20% đến 30%. Các nghiên cứu này chủ yếu tập trung vào việc xác định các đặc điểm phân tử của đột biến và mối liên hệ của chúng với tiên lượng bệnh.

II. Vấn đề và thách thức trong phân tích đột biến FLT3

Mặc dù đã có nhiều tiến bộ trong việc phát hiện đột biến FLT3, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc áp dụng các phương pháp này vào thực tiễn lâm sàng. Việc thiếu các tiêu chuẩn đồng nhất trong chẩn đoán và điều trị là một trong những vấn đề lớn.

2.1. Khó khăn trong việc phát hiện đột biến FLT3

Việc phát hiện đột biến FLT3 thường gặp khó khăn do sự đa dạng trong các kiểu đột biến và sự khác biệt trong phương pháp xét nghiệm. Điều này có thể dẫn đến việc chẩn đoán sai hoặc chậm trễ trong điều trị.

2.2. Tác động của đột biến FLT3 đến tiên lượng bệnh

Đột biến FLT3 có thể ảnh hưởng đến tiên lượng bệnh nhân, nhưng không phải tất cả bệnh nhân đều có phản ứng giống nhau với các phương pháp điều trị. Điều này tạo ra thách thức trong việc xây dựng phác đồ điều trị cá nhân hóa.

III. Phương pháp phân tích đột biến FLT3 hiệu quả

Để phân tích đột biến FLT3, nhiều phương pháp đã được áp dụng, bao gồm PCR, điện di và giải trình tự gen. Những phương pháp này giúp xác định chính xác các đột biến và hỗ trợ trong việc đưa ra quyết định điều trị.

3.1. Phương pháp PCR trong phát hiện đột biến FLT3

Phương pháp PCR (Polymerase Chain Reaction) là một trong những kỹ thuật phổ biến nhất để phát hiện đột biến FLT3. Kỹ thuật này cho phép khuếch đại các đoạn gen có đột biến, giúp dễ dàng phân tích và xác định.

3.2. Điện di và giải trình tự gen trong phân tích đột biến

Điện di và giải trình tự gen là các phương pháp bổ sung giúp xác định chính xác vị trí và loại đột biến trên gen FLT3. Những phương pháp này cung cấp thông tin chi tiết về các đặc điểm phân tử của đột biến.

IV. Ứng dụng thực tiễn của phân tích đột biến FLT3

Phân tích đột biến FLT3 không chỉ có giá trị trong chẩn đoán mà còn trong việc xây dựng phác đồ điều trị cho bệnh nhân. Việc hiểu rõ về đột biến này có thể giúp cải thiện kết quả điều trị và tăng cường khả năng sống sót cho bệnh nhân.

4.1. Tác động của đột biến FLT3 đến lựa chọn điều trị

Sự hiện diện của đột biến FLT3 có thể ảnh hưởng đến lựa chọn thuốc điều trị, đặc biệt là các chất ức chế tyrosine kinase. Điều này giúp bác sĩ đưa ra quyết định điều trị chính xác hơn cho bệnh nhân.

4.2. Kết quả nghiên cứu về đột biến FLT3 tại Việt Nam

Nghiên cứu về đột biến FLT3 tại Việt Nam còn hạn chế, nhưng một số nghiên cứu ban đầu đã chỉ ra tỷ lệ đột biến tương tự như các nghiên cứu quốc tế. Điều này mở ra cơ hội cho việc phát triển các phương pháp điều trị phù hợp với đặc điểm di truyền của bệnh nhân Việt Nam.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu đột biến FLT3

Nghiên cứu về đột biến FLT3 trong bệnh bạch cầu cấp tủy đang ngày càng trở nên quan trọng. Việc hiểu rõ về các đặc điểm phân tử của đột biến này sẽ giúp cải thiện chẩn đoán và điều trị cho bệnh nhân.

5.1. Tương lai của nghiên cứu đột biến FLT3

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về đột biến FLT3 để phát triển các phương pháp điều trị mới và hiệu quả hơn. Điều này sẽ góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

5.2. Tầm quan trọng của việc hợp tác nghiên cứu

Hợp tác giữa các nhà nghiên cứu, bác sĩ và bệnh nhân là rất quan trọng trong việc phát triển các phương pháp điều trị hiệu quả. Sự chia sẻ thông tin và kinh nghiệm sẽ giúp nâng cao hiệu quả điều trị cho bệnh nhân mắc bệnh bạch cầu cấp tủy.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ung thư bạch cầu cấp dòng tủy (Acute Myeloid Leukemia - AML) là một trong những loại ung thư máu phổ biến và có mức độ bộc phát nhanh, chiếm khoảng 2/3 tổng số bệnh nhân ung thư máu tại Việt Nam. Theo ước tính, tỷ lệ mắc AML là khoảng 1/150.000 trong giai đoạn niên thiếu và dậy thì, với số lượng bệnh nhân nhập viện tại Viện Huyết học Truyền máu Trung ương ngày càng gia tăng. Bệnh đặc trưng bởi sự tăng sinh không kiểm soát của các tế bào non dòng tủy, gây rối loạn sản sinh tế bào máu bình thường, dẫn đến thiếu máu, giảm tiểu cầu và suy giảm miễn dịch. Mặc dù có nhiều phương pháp điều trị như hóa trị, ghép tủy xương, và điều trị nhắm đích, tiên lượng bệnh vẫn còn nhiều thách thức do tính đa dạng và phức tạp của các đột biến gen liên quan.

Đột biến trên gen FLT3 được xác định là một trong những yếu tố phân tử quan trọng ảnh hưởng đến tiên lượng và hiệu quả điều trị AML. Tỷ lệ đột biến FLT3-ITD (internal tandem duplication) ở bệnh nhân AML trên thế giới dao động từ 7% đến 30%, tuy nhiên tại Việt Nam chưa có nghiên cứu quy mô lớn nào thống kê đầy đủ về tỷ lệ và đặc điểm phân tử của các đột biến này. Luận văn này nhằm thiết lập quy trình sàng lọc đột biến FLT3-ITD trên bệnh nhân AML tại Việt Nam, đồng thời phân tích các đặc điểm phân tử của các đột biến được phát hiện. Nghiên cứu được thực hiện trên 200 mẫu máu bệnh nhân AML thu thập tại Viện Huyết học Truyền máu Trung ương trong giai đoạn 2013-2014, với mục tiêu góp phần nâng cao hiệu quả chẩn đoán phân tử và hỗ trợ xây dựng phác đồ điều trị phù hợp, từ đó cải thiện tỷ lệ sống sót và chất lượng cuộc sống cho người bệnh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết di truyền phân tử trong ung thư máu: Đột biến gen gây rối loạn quá trình biệt hóa và tăng sinh tế bào máu, dẫn đến AML. Đặc biệt, đột biến trên gen FLT3 làm tăng hoạt tính kinase tyrosine, kích thích tín hiệu tăng trưởng tế bào ác tính.
• Mô hình phân tử của protein FLT3: FLT3 là thụ thể tyrosine kinase lớp III, gồm các vùng globulin miễn dịch, xuyên màng, cận màng và hai vùng kinase. Đột biến ITD xảy ra chủ yếu ở vùng cận màng, gây hoạt hóa ligand độc lập.
• Khái niệm đột biến gen FLT3-ITD và FLT3-TKD: Đột biến ITD là lặp đoạn nội phân tử, còn đột biến TKD là đột biến điểm tại vùng kinase, cả hai đều làm tăng hoạt tính kinase và liên quan đến tiên lượng xấu.
• Phân loại AML theo WHO và FAB: Dựa trên hình thái tế bào, dấu ấn miễn dịch và đặc điểm di truyền phân tử để phân nhóm bệnh, từ đó xác định phác đồ điều trị.
• Phương pháp PCR và điện di agarose: Kỹ thuật nhân đoạn gen và phân tích kích thước sản phẩm PCR để phát hiện đột biến lặp đoạn.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: 208 mẫu máu, trong đó 200 mẫu từ bệnh nhân AML chưa điều trị tại Viện Huyết học Truyền máu Trung ương và 8 mẫu từ người bình thường làm đối chứng.
• Phương pháp chọn mẫu: Lựa chọn mẫu theo tiêu chuẩn chẩn đoán AML (blast trong máu hoặc tủy > 20%, phân loại FAB M0-M7).
• Quy trình tách DNA: Sử dụng bộ kit Qiagen DNA Blood mini kit để tách ADN tổng số từ mẫu máu, bảo quản ở -20°C.
• Phương pháp phân tích:
  • Thiết kế cặp mồi đặc hiệu nhân đoạn gen FLT3 dài 330 bp (từ intron 11 đến exon 12).
  • Phản ứng PCR với chu trình nhiệt tối ưu (35 chu kỳ, nhiệt độ gắn mồi 56°C).
  • Điện di sản phẩm PCR trên gel agarose 2% để phát hiện băng đột biến có kích thước lớn hơn 330 bp.
  • Tinh sạch băng đột biến, nhân dòng vào vector pGEM-T Easy, biến nạp vào vi khuẩn DH5α, chọn lọc khuẩn lạc mang đoạn chèn.
  • Đọc trình tự gen bằng phương pháp Sanger để xác định trình tự đột biến.
• Phần mềm hỗ trợ: BLAST-online (dịch trình tự nucleotid sang protein), ImageJ (đo độ sáng băng điện di), MEGA 5.0 (kiểm tra trình tự và phát hiện đột biến).
• Timeline nghiên cứu: Thu thập mẫu và tách DNA trong 6 tháng đầu năm 2014, thực hiện PCR và điện di trong 3 tháng tiếp theo, đọc trình tự và phân tích dữ liệu trong 3 tháng cuối năm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ đột biến FLT3-ITD: Trong 200 mẫu bệnh nhân AML, có 15 mẫu (7,5%) phát hiện đột biến FLT3-ITD qua điện di sản phẩm PCR, thấp hơn so với tỷ lệ 12-23,5% được báo cáo trên thế giới. Tỷ lệ này biến động theo từng đợt lấy mẫu, dao động từ 2,8% đến 16,3%.
2. Số lượng đột biến trong một mẫu: 10/15 mẫu (77%) chứa một đột biến ITD, 5/15 mẫu (33%) chứa hai đột biến ITD đồng thời, tương tự với các nghiên cứu quốc tế cho thấy đa dạng đột biến trong cùng một bệnh nhân.
3. Kích thước đột biến: Kích thước các đoạn lặp ITD dao động từ 26 đến 73 bp, chủ yếu nằm trong khoảng 33-90 bp, xác định bằng phương pháp semi-log-plot dựa trên độ di động của băng điện di.
4. Đặc điểm phân tử đột biến: Trình tự đột biến cho thấy các đoạn lặp nằm chủ yếu ở exon 14-15 (theo cách đánh số mới), gây thay đổi cấu trúc protein FLT3, làm tăng hoạt tính kinase tyrosine, liên quan đến tiên lượng xấu.

Thảo luận kết quả

Tỷ lệ đột biến FLT3-ITD tại Việt Nam thấp hơn so với nhiều nghiên cứu quốc tế, có thể do sự khác biệt về mẫu bệnh nhân, khu vực địa lý, hoặc phương pháp sàng lọc. Việc phát hiện đa dạng số lượng và kích thước đột biến trong cùng một mẫu cho thấy tính phức tạp của đột biến gen trong AML, ảnh hưởng đến đáp ứng điều trị và tiên lượng. Kích thước đột biến có thể liên quan đến mức độ hoạt hóa protein và mức độ ác tính của bệnh, tuy nhiên cần nghiên cứu sâu hơn để xác định mối liên hệ này.

Kết quả đọc trình tự gen bằng phương pháp Sanger sau khi nhân dòng cho phép xác định chính xác trình tự đột biến, khắc phục hạn chế của việc đọc trực tiếp từ sản phẩm PCR. Quy trình sàng lọc và phân tích đột biến FLT3-ITD được thiết lập và tối ưu phù hợp với điều kiện phòng thí nghiệm tại Việt Nam, có thể ứng dụng rộng rãi trong chẩn đoán phân tử AML.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ đột biến FLT3-ITD theo từng đợt lấy mẫu, bảng tổng hợp kích thước và số lượng đột biến trong từng mẫu, cũng như hình ảnh gel điện di minh họa các băng đột biến.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Mở rộng quy mô nghiên cứu: Tăng số lượng mẫu bệnh nhân AML để có kết quả thống kê chính xác hơn về tỷ lệ và đặc điểm đột biến FLT3-ITD, dự kiến trong vòng 2 năm tới, do các viện nghiên cứu và bệnh viện chuyên khoa thực hiện.
2. Áp dụng quy trình sàng lọc FLT3-ITD trong chẩn đoán lâm sàng: Đưa quy trình PCR và điện di agarose vào các bệnh viện tuyến trung ương và tỉnh thành lớn nhằm phát hiện sớm đột biến, giúp xây dựng phác đồ điều trị cá thể hóa, nâng cao hiệu quả điều trị.
3. Phát triển kỹ thuật giải trình tự gen thế hệ mới (NGS): Nâng cao độ nhạy và khả năng phát hiện đa dạng đột biến gen liên quan AML, hỗ trợ nghiên cứu sâu về mối liên hệ giữa đột biến và tiên lượng bệnh, thực hiện trong 3-5 năm tới.
4. Đào tạo nhân lực chuyên môn: Tổ chức các khóa đào tạo kỹ thuật phân tử và phân tích dữ liệu cho cán bộ y tế và nhà nghiên cứu, đảm bảo quy trình được thực hiện chính xác và hiệu quả.
5. Nghiên cứu mối liên hệ giữa đột biến FLT3-ITD và đáp ứng điều trị: Theo dõi bệnh nhân mang đột biến để đánh giá tác động của đột biến đến hiệu quả hóa trị và điều trị nhắm đích, từ đó đề xuất phác đồ điều trị phù hợp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Bác sĩ chuyên khoa huyết học và ung bướu: Nắm bắt kiến thức về đột biến gen FLT3 để cải thiện chẩn đoán và xây dựng phác đồ điều trị cá thể hóa cho bệnh nhân AML.
2. Nhà nghiên cứu di truyền phân tử và sinh học phân tử: Tham khảo quy trình kỹ thuật và kết quả phân tích đột biến FLT3-ITD, làm cơ sở cho các nghiên cứu sâu hơn về cơ chế bệnh sinh và phát triển thuốc.
3. Sinh viên và học viên cao học ngành Sinh học thực nghiệm, Y học phân tử: Học tập phương pháp nghiên cứu, kỹ thuật PCR, điện di và giải trình tự gen trong nghiên cứu bệnh lý phân tử.
4. Cơ quan quản lý y tế và chính sách: Đánh giá tầm quan trọng của chẩn đoán phân tử trong quản lý bệnh AML, từ đó xây dựng chính sách hỗ trợ phát triển kỹ thuật chẩn đoán và điều trị hiện đại.

Câu hỏi thường gặp

1. Đột biến FLT3-ITD là gì và tại sao quan trọng trong AML?
   Đột biến FLT3-ITD là sự lặp đoạn nội phân tử trong gen FLT3, làm tăng hoạt tính kinase tyrosine, kích thích tăng sinh tế bào ung thư. Nó liên quan đến tiên lượng xấu và kháng thuốc, do đó phát hiện đột biến này giúp điều chỉnh phác đồ điều trị hiệu quả hơn.

2. Phương pháp PCR và điện di agarose có ưu điểm gì trong phát hiện đột biến?
   Phương pháp PCR nhân đoạn gen đặc hiệu nhanh, nhạy, chi phí thấp; điện di agarose giúp phân biệt kích thước sản phẩm PCR để phát hiện đột biến lặp đoạn. Đây là kỹ thuật phù hợp với điều kiện phòng thí nghiệm tại Việt Nam.

3. Tỷ lệ đột biến FLT3-ITD ở bệnh nhân AML Việt Nam như thế nào?
   Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ khoảng 7,5%, thấp hơn so với các nghiên cứu quốc tế (12-23,5%), có thể do khác biệt về mẫu và phương pháp. Tỷ lệ này cần được xác định chính xác hơn qua các nghiên cứu mở rộng.

4. Có thể có nhiều đột biến FLT3-ITD trong một bệnh nhân không?
   Có, nghiên cứu phát hiện 33% mẫu có hai đột biến ITD đồng thời, điều này làm tăng tính phức tạp của bệnh và ảnh hưởng đến tiên lượng cũng như lựa chọn điều trị.

5. Làm thế nào để ứng dụng kết quả nghiên cứu vào điều trị lâm sàng?
   Phát hiện đột biến FLT3-ITD giúp bác sĩ lựa chọn thuốc ức chế tyrosine kinase phù hợp, điều chỉnh liều lượng hóa trị và quyết định có nên ghép tủy xương, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị và giảm tỷ lệ tái phát.

Kết luận

• Đã thiết lập và tối ưu thành công quy trình sàng lọc đột biến FLT3-ITD trên bệnh nhân AML tại Việt Nam bằng kỹ thuật PCR và điện di agarose.
• Tỷ lệ đột biến FLT3-ITD trong mẫu nghiên cứu là khoảng 7,5%, với đa dạng về số lượng và kích thước đột biến trong từng mẫu.
• Phân tích trình tự gen xác nhận các đoạn lặp nằm chủ yếu ở exon 14-15, ảnh hưởng đến cấu trúc và chức năng protein FLT3.
• Kết quả nghiên cứu góp phần quan trọng vào việc chẩn đoán phân tử, hỗ trợ xây dựng phác đồ điều trị cá thể hóa cho bệnh nhân AML.
• Đề xuất mở rộng nghiên cứu, áp dụng quy trình sàng lọc trong lâm sàng và phát triển kỹ thuật giải trình tự gen thế hệ mới để nâng cao hiệu quả chẩn đoán và điều trị.

Hành động tiếp theo: Khuyến khích các cơ sở y tế triển khai quy trình sàng lọc đột biến FLT3-ITD, đồng thời phối hợp nghiên cứu đa trung tâm để mở rộng quy mô và nâng cao chất lượng dữ liệu. Các nhà nghiên cứu và bác sĩ chuyên khoa nên tích cực cập nhật kiến thức và ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn điều trị nhằm cải thiện tiên lượng bệnh nhân AML.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Hiện nay, di truyền học nghiên cứu về các đặc điểm sinh học ở cấp độ phân tử (gen và hệ gen) ngày càng được xem một tiêu chuẩn quan trọng trong chẩn đoán và tiên lượng các loại bệnh, trong đó có bệnh ung thư bạch cầu. Ung thư bạch cầu được chia làm 4 loại tùy theo tính chất cấp tính hay mạn tính và phân loại tế bào dòng tủy hay dòng lympho. Và theo thống kê trên thế giới, ung thư bạch cầu cấp dòng tủy (AML) là loại có mức độ phổ biến cao và bộc phát nhanh nên được quan tâm nhất. Các bác sĩ thường tiến hành các xét nghiệm di truyền đối với bệnh nhân ung thư bạch cầu cấp dòng tủy, nhằm quyết định phác đồ điều trị đặc hiệu cho người bệnh để đạt được kết quả tốt nhất.

Hầu hết bệnh nhân ung thư bạch cầu cấp dòng tủy đạt tỉ lệ lui bệnh 100% sau một đợt điều trị tấn công, 75- 80% lui bệnh hoàn toàn trên 5 năm và phần nhiều trong số đó có thể coi là đã được chữa khỏi. Ung thư bạch cầu cấp dòng tủy có đặc điểm là các tế bào tăng sinh không kiểm soát, chưa biệt hoá, gọi là tế bào non, cùng với các đặc điểm tế bào dòng tuỷ. Tỷ lệ mắc là 1/150.000 trong suốt thời kỳ niên thiếu và dậy thì. Thố ng kê cho thấ y , mỗi năm số bê ̣nh nhân vào Viê ̣n Huyế t h ọc Truyền máu trung ương đều gia tăng , và trong tổ ng số bê ̣nh nhân bi ̣ung thư máu có tới 2/3 bê ̣nh nhân ung thư ba ̣ch cầ u cấ p dòng tủy.

Hầu hết các trường hợp này đều không có nguyên nhân rõ ràng. Tuy nhiên, một số nghiên cứu đã chỉ ra mối liên quan giữa tỷ lệ mắc bệnh và các yếu tố liên quan như nhiễm phóng xạ, tiếp xúc với hóa chất, hoặc kèm theo mắc các bệnh khác như thiếu máu Fanconi hay hội chứng Down. Ngoài ra, ung thư bạch cầu cấp dòng tủy phát sinh do các thay đổi bất thường (đột biến) trong tế bào gốc tạo bạch cầu gây ra trong đời sống của một cá thể, làm rối loạn quá trình sản sinh bạch cầu, tạo ra nhiều tế bào bạch cầu bất thường, dẫn đến mất chức năng bảo vệ cơ thể. Nếu không được chẩn đoán, điều trị kịp thời và hiệu quả, bệnh nhân AML có thể tử vong do bị nhiễm trùng, chảy máu, thiếu máu.

Những bệnh nhân đã phát hiện ra bệnh ung thư bạch cầu cấp thường sẽ được điều trị ngay, nhằm tiêu diệt các tế bào bạch cầu ác tính và để tuỷ xương phục hồi 1 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Luận văn thạc sĩ Đỗ Thị Thanh Trung trở lại bình thường. Điều trị hoá chất là phương thức điều trị chính đối với bệnh ung thư bạch cầu cấp. Thông thường, sự kết hợp giữa các thuốc hoá chất (các thuốc steroid) được sử dụng theo một kế hoạch điều trị (thường được gọi là một phác đồ). Điều trị hóa chất được chia làm nhiều giai đoạn: điều trị tấn công, điều trị dự phòng thâm nhiễm hệ thần kinh trung ương, điều trị duy trì.

Ngoài điều trị bằng hóa chất, bệnh nhân AML có thể được điều trị theo một số phương pháp khác: ghép tuỷ xương, tia xạ khối u. Yếu tố tiên lượng là yếu tố quan trọng nhất để xây dựng các phác đồ điều trị trên các bệnh nhân có kết quả di truyền tế bào bình thường. Một số yếu tố tiên lượng tốt là các biến đổi ở mức độ phân tử (gen và ADN) thường xuyên xuất hiện ở các bệnh nhân leukemia cấp dòng tủy, như: đột biến gen NPM1 và gen CEBPA. Tuy nhiên, sự có mặt của đột biến nhân đoạn của gen FLT3 là một yếu tố tiên lượng xấu.

Chẩn đoán chính xác đột biến gây bệnh là công đoạn mang tính chất quyết định trong việc đưa ra tiên lượng và phác đồ điều trị cho bệnh nhân. Đối với bệnh nhân AML, điều này góp phần quan trọng để tăng hiệu quả chữa bệnh cũng như khả năng sống sót. Các đột biến gen thường gặp ở bệnh nhân AML đã được nghiên cứu nhiều trên thế giới, nhưng ở Việt Nam hiện vẫn chưa có một nghiên cứu nàothống kê đầy đủ về loại đột biến cũng như tỉ lệ đột biến, và nghiên cứu các đặc điểm phân tử của các đột biến này. Đây là một thiếu sót lớn trong việc đưa ra phương pháp điều trị chính xác và kịp thời nhất.

Chính vì vậy, chúng tôi tiến hành đề tài nghiên cứu tập trung vào đột biến trên gen FLT3 có tên:“Sàng lọc và phân tích đặc điểm phân tử các đột biến FLT3 xuất hiện trên bệnh nhân mắc bệnh ung thƣ bạch cầu cấp dòng tủy ở Việt Nam”với các mục tiêu: 1. Thiết lập quy trình sàng lọc các đột biến FLT3-ITD trên bệnh nhân ung thư bạch cầu cấp dòng tủy. Bước đầu ứng dụng quy trình đã xây dựng để sàng lọc các đột biến FLT3-ITD trên bệnh nhân ung thư bạch cầu cấp dòng tủy trong quy mô phòng thí nghiệm. 2 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Luận văn thạc sĩ Đỗ Thị Thanh Trung 3.

Phân tích các đặc điểm phân tử của các đột biến FLT3-ITD tìm được. CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN 1. Bệnh ung thƣ bạch cầu cấp dòng tủy (Acute Myeloid Leukemia-AML) Tất cả các tế bào máu do tuỷ xương tạo ra, bao gồm:hồng cầu: mang oxy đi khắp cơ thể; bạch cầu: chống lại các vi sinh vật lạ xâm nhập vào cơ thể, bảo vệ cơ thể khỏi các bệnh nhiễm trùng; tiểu cầu: giúp hình thành cục máu đông trong quá trình đông máu. Có nhiều loại bạch cầu xuất phát từ hai dòng tế bào khác nhau: dòng tế bào lympho (T và B) và dòng tuỷ (bạch cầu đơn nhân, ưa axit, ưa kiềm và trung tính) (Hình 1.1: Sự phát sinh các loại tế bào máu [55] Bạch cầu có nhiệm vụ chống vi khuẩn, protein lạ xâm nhập vào cơ thể, tạo khả năng miễn dịch của cơ thể đối với nhiều bệnh do virus và vi khuẩn gây nên.

Bình thường, các tế bào bạch cầu tự sửa chữa và tái sinh theo con đường được kiểm soát [55]. Tuy nhiên, trong một số trường hợp quá trình này thoát khỏi sự kiểm soát và các tế bào tiếp tục phân chia, nhưng không trưởng thành, chiếm đầy trong tuỷ xương và ngăn cản sự tạo ra các tế bào máu khoẻ mạnh. Nguy hiểm hơn là, các tế bào bạch cầu ác tính không trưởng thành, không thực hiện được chức năng bình 3 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Luận văn thạc sĩ Đỗ Thị Thanh Trung thường của chúng, dẫn tới nguy cơ nhiễm khuẩn tăng. Hơn nữa, tuỷ xương không sản xuất đủ hồng cầu và tiểu cầu khoẻ mạnh, hậu quả là xuất hiện các triệu chứng như thiếu máu và ban đỏ.

Bệnh ung thư bạch cầu cấp dòng tủy là một trong bốn loại ung thư bạch cầu. Đây là một bệnh lý của tủy xương, do sự chuyển dạng bất thường của tế bào nguồn tạo máu, từ đó đưa đến các dòng tế bào không biệt hóa hay biệt hóa bất thường. Mỗi loại bệnh ung thư bạch cầu có đặc trưng và cách điều trị riêng[49]. Vậy thì nguyên nhân của bệnh ung thư bạch cầu là gì? Cho đến nay, nguyên nhân chính xác của các bệnh ung thư bạch cầu vẫn chưa được khẳng định rõ ràng, đầy đủ.

Các nhà nghiên cứu đang cố gắng tìm ra nguyên nhân có khả năng gây ra bệnh này. Một số nghiên cứu về AML tập trung vào việc tìm hiểu về trẻ em mắc các rối loạn di truyền, như hội chứng Down, được cho rằng có nguy cơ phát triển thành bệnh ung thư bạch cầu cao. Nguy cơ này cũng tăng nhẹ đối với anh chị em của những bệnh nhân AML, mặc dù nguy cơ này vẫn còn ít. Trong những năm gần đây, một số công bố cho thấy các trẻ em sống ở gần các nhà máy hạt nhân hơn hoặc ở gần các đường điện cao thế có nguy cơ mắc bệnh AML cao hơn, tuy nhiên, chưa có bằng chứng xác thực nào[34], [44].

Đặc trưng về mặt dịch tễ của bệnh ung thư bạch cầu cấp dòng tủy là giống như các loại ung thư khác, không lây nhiễm và không thể truyền sang cho người khác được. Khi các tế bào bạch cầu ác tính nhân lên trong tuỷ xương, sự sản xuất các tế bào máu giảm. Do đó bệnh nhân có thể có một số triệu chứng sau: mệt mỏi và khó chịu do thiếu máu, trên cơ thể xuất hiện các vết thâm tím và chảy máu kéo dài do thiếu tiểu cầu trong máu. Đôi khi, bệnh nhân bị nhiễm khuẩn vì số lượng bạch cầu bình thường thấp.

Một số bệnh nhân có các cơn đau ở các chi hoặc có thể sưng hạch lympho. Đầu tiên, các triệu chứng của bệnh giống như các triệu chứng của bệnh cúm, nhưng khi bệnh kéo dài hơn 1 hoặc 2 tuần thì có thể chẩn đoán rõ ràng. Sau khi các xét nghiệm di truyền được thực hiện, bệnh nhân nên được điều trị hoá chất ngay, nhằm tiêu diệt tế bào non trong tuỷ xương để đẩy lui bệnh ngay sau đợt điều trị tấn công đầu tiên này. Tiếp theo, bác sĩ có thể đánh giá lại tiên lượng và 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Luận văn thạc sĩ Đỗ Thị Thanh Trung quyết định thay đổi liều lượng hay số liệu trình điều trị, hoặc chuyển sang phương pháp ghép tuỷ xương [2], [4].

Thực trạng bệnh ung thƣ bạch cầu cấp dòng tủy và tình hình nghiên cứu trên thế giới và ở Việt Nam 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu trên thế giới Hiện nay, tỷ lệ mắc bệnh bạch cầu cấp, trong đó có bạch cầu cấp dòng tủy ngày càng tăng cao. Hơn nữa, tỷ lệ tử vong do chưa có phương thức chẩn đoán và điều trị kịp thời cũng rất lớn. Vì vậy, nhiều nhà khoa học đã tiến hành các nghiên cứu nhằm tìm ra các phương pháp chẩn đoán, phân biệt các loại bệnh ung thư bạch cầu dựa trên đặc điểm di truyền học nhằm có sự chẩn đoán chính xác, giúp điều trị hướng đích hiệu quả hơn.

Các nhà nghiên cứu đã xác định sự thay đổi trong vật chất di truyền của người bệnh có hai cấp độ là: đột biến nhiễm sắc thể và đột biến gen. Khoảng 55% bệnh nhân AML có đột biến nhiễm sắc thể, được tìm thấy khi quan sát tiêu bản tế bào (karyotyping). Tuy nhiên, 45% bệnh nhân AML còn lại lại có kiểu hình NST bình thường (AML-NK) không thể phát hiện được (Hình 1. Từ đó, nhiều nghiên cứu đã chuyển hướng nhằm phát hiện ra các đột biến gen trên các gen khác nhau ở bệnh nhân AML.