Phân tích các nhân tố gây lãng phí về thời gian trong quy trình kiểm soát chất lượng thi công của dự án xây dựng dân dụng

Phân tích nguyên nhân gây lãng phí thời gian trong kiểm soát chất lượng thi công dự án xây dựng dân dụng. Giải pháp tối ưu quy trình hiệu quả.

• Tác giả: Trần Quang Huy
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thanh Phong
• Trường học: Trường Đại Học Bách Khoa - ĐHQG TP.HCM
• Chuyên ngành: Quản Lý Xây Dựng
• Đề tài: Phân tích các nhân tố gây lãng phí về thời gian trong quy trình kiểm soát chất lượng thi công của dự án xây dựng dân dụng
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1.1. Mục đích nghiên cứu
• 1.2. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 1.3. Đóng góp dự kiến của đề tài
• 1.3.1. Về mặt học thuật
• 1.3.2. Về mặt thực tiễn
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN
• 2.1. Khái niệm về dự án đầu tư xây dựng
• 2.2. Phân loại dự án đầu tư xây dựng
• 2.3. Các giai đoạn thực hiện dự án đầu tư xây dựng
• 2.4. Trình tự thi công công trình xây dựng dân dụng
• 2.5. Khái niệm về chất lượng
• 2.6. Quản lý chất lượng
• 2.7. Kế hoạch chất lượng
• 2.8. Đảm bảo chất lượng
• 2.9. Kiểm soát chất lượng
• 2.10. Phương án nghiệm thu và thử nghiệm
• 2.11. Quản lý chất lượng giai đoạn thi công của nhà thầu
• 2.12. Xây dựng tinh gọn
• 2.12.1. Công cụ xây dựng tinh gọn
• 2.12.2. Tổng quan tài liệu
• 2.12.3. Nghiên cứu về xây dựng tinh gọn
• 2.12.4. Nghiên cứu về chất lượng
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Phương pháp, Đối tượng và Phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3. Quy trình quản lý chất lượng trên công trường
• 3.4. Phân tích thống kê các nhân tố gây lãng phí
• 3.5. Phân tích nhân tố bằng DEMATEL
• 3.6. Kỹ thuật thử nghiệm và đánh giá đưa ra quyết định (DEMATEL)
• 3.7. So sánh DEMATEL và các phương pháp khác
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Quy trình quản lý, kiểm soát chất lượng thi công phần thô
• 4.2. Định nghĩa thi công phần thô
• 4.3. Tổ chức nhân sự quản lý và đảm bảo chất lượng
• 4.4. Quy trình quản lý vật liệu xây dựng, sản phẩm, cấu kiện sử dụng cho công trình
• 4.5. Kiểm soát hồ sơ thi công
• 4.6. Kiểm soát chất lượng các công tác thi công, lắp dựng
• 4.7. Kiểm soát công tác sửa chữa khiếm khuyết xây dựng
• 4.8. Yêu cầu thông tin, yêu cầu chấp thuận
• 4.9. Công tác nghiệm thu công việc xây dựng
• 4.10. Quy trình quản lý, kiểm soát chất lượng tổng thể trong giai đoạn thi công phần thô
• 4.11. Đánh giá mức độ tác động của nhân tố lãng phí
• 4.12. Xử lý số liệu
• 4.13. Đặc điểm của dữ liệu
• 4.14. Kiểm định độ tin cậy của thang đo
• 4.15. Xếp hạng các nhân tố
• 4.16. Nhận xét dữ liệu
• 5. CHƯƠNG 5: XÁC ĐỊNH MỐI QUAN HỆ GIỮA CÁC YẾU TỐ LÃNG PHÍ THÔNG QUA PHÂN TÍCH ĐỊNH LƯỢNG BẰNG PHƯƠNG PHÁP DEMATEL
• 5.1. Các bước áp dụng DEMATEL
• 5.2. Thu thập dữ liệu
• 5.3. Thiết lập ma trận ảnh hưởng trực tiếp trung bình
• 5.4. Tính toán ma trận ảnh hưởng tổng thể T
• 5.5. Ma trận ảnh hưởng ròng
• 5.6. Tính toán theo DEMATEL xám (Grey DEMATEL)
• 5.7. Thiết lập dữ liệu đầu vào, tính toán ma trận ảnh hưởng trực tiếp Z
• 5.8. Tính toán ma trận tổng ảnh hưởng T
• 5.9. Tính toán theo DEMATEL mờ (Fuzzy DEMATEL)
• 5.10. Tính toán ma trận ảnh hưởng trực tiếp Z
• 5.11. Tính toán ma trận tổng ảnh hưởng T
• 5.12. Xây dựng bản đồ IRM
• 5.13. So sánh xếp hạng trọng số giữa các phương pháp
• 5.14. Phân tích mối quan hệ giữa các nhân tố
• 5.14.1. Các nhân tố ở góc phần tư thứ nhất (vùng I)
• 5.14.2. Các nhân tố ở góc phần tư thứ 2 (vùng II)
• 5.14.3. Các nhân tố hệ quả
• 6. CHƯƠNG 6: ĐỀ XUẤT VÀ KẾT LUẬN
• 6.1. Các nguyên nhân, tác động
• 6.2. Các tác động của các nhân tố gây lãng phí
• 6.3. Đề xuất giải pháp giảm thiểu lãng phí
• 6.3.1. Các biện pháp giảm thiểu lãng phí và cải thiện quy trình
• 6.3.2. Phương pháp triển khai dự án thay thế
• 6.3.3. Phương pháp trực quan tăng cường
• 6.3.4. Hệ thống người lập kế hoạch cuối cùng
• 6.3.5. Tăng cường giao tiếp, phối hợp thông tin trong nhóm dự án
• 6.3.6. Công cụ chuẩn hóa quy trình
• 6.3.7. Hạn chế của đề tài
• 6.3.8. Hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1 - Bảng Câu Hỏi Khảo Sát Số 1 (Pilot Test)
• PHỤ LỤC 2 - Bảng Câu Hỏi Khảo Sát Số 1 (Đại Trà)
• PHỤ LỤC 3 - Bảng Khảo Sát Số 2
• PHỤ LỤC 4 - Các Kết Quả Tính Toán Theo Dematel
• PHỤ LỤC 5 - Các Kết Quả Tính Toán Theo Dematel Xám
• PHỤ LỤC 6 - Các Kết Quả Tính Toán Theo Dematel Mờ
• LÝ LỊCH TRÍCH NGANG

Tóm tắt

I. Tổng Quan Lãng Phí Thời Gian và Quy Trình Kiểm Soát Chất Lượng

Ngành xây dựng đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế, với tỷ trọng đáng kể trong GDP. Tuy nhiên, các dự án xây dựng thường xuyên đối mặt với tình trạng lãng phí thời gian, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ dự án và chi phí dự án. Việc đảm bảo chất lượng công trình, một trong ba mục tiêu chính của dự án, lại thường xuyên bị ảnh hưởng bởi các yếu tố gây lãng phí trong quy trình kiểm soát chất lượng. Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích và xác định các nhân tố này trong thi công xây dựng dân dụng, nhằm tìm ra giải pháp tối ưu hóa quy trình và giảm thiểu các tổn thất không đáng có. Các báo cáo chỉ ra rằng chi phí do lỗi chất lượng chiếm tới 20% của giá trị phát sinh hợp đồng của một dự án xây dựng. Lỗi chất lượng được biểu thị dưới dạng các “báo cáo không tuân thủ” (NCRs), với những sản phẩm (xây dựng) không đầy đủ hoặc có sự sai khác so với các chỉ dẫn kỹ thuật hoặc yêu cầu đã được thống nhất.

1.1. Tầm quan trọng của Kiểm Soát Chất Lượng trong Xây Dựng

Kiểm soát chất lượng đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo hiệu quả thi công và giảm thiểu rủi ro dự án. Việc áp dụng các biện pháp kiểm soát chặt chẽ giúp phát hiện và ngăn chặn sớm các sai sót, từ đó tránh được các công việc sửa chữa tốn kém và kéo dài thời gian thi công. Theo tài liệu gốc, việc không đảm bảo chất lượng có thể dẫn đến làm lại, sử dụng vật tư kém chất lượng và không hiểu rõ yêu cầu của chủ đầu tư, gây ảnh hưởng đến tiến độ và chi phí dự án.

1.2. Lãng Phí Thời Gian Thách Thức Nghiêm Trọng của Ngành Xây Dựng

Lãng phí thời gian là một vấn đề nan giải trong ngành xây dựng, ảnh hưởng đến tiến độ dự án, chi phí dự án và uy tín của các nhà thầu. Các nguyên nhân thường gặp bao gồm: chờ đợi vật tư, máy móc, thông tin; làm lại do sai sót; thủ tục hành chính rườm rà; và quản lý kém hiệu quả. Việc xác định và loại bỏ các nguyên nhân lãng phí thời gian là yếu tố then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh và đảm bảo sự thành công của dự án.

II. Xác Định Các Yếu Tố Gây Lãng Phí Thời Gian Thi Công Dân Dụng

Nghiên cứu tập trung vào việc xác định các yếu tố gây lãng phí về thời gian trong quy trình kiểm soát chất lượng phần thô của dự án xây dựng dân dụng. Các yếu tố này có thể xuất phát từ nhiều nguồn khác nhau, bao gồm: quản lý vật tư, quản lý nhân công, quản lý thiết bị, công tác nghiệm thu, và công tác kiểm tra. Việc phân tích chi tiết từng yếu tố sẽ giúp xác định mức độ ảnh hưởng và đưa ra các giải pháp can thiệp hiệu quả. Chậm trễ trong xây dựng là một vấn đề mang tính toàn cầu [7]. Có nhiều nhân tố gây ra sự chậm trễ, trong đó các nhân tố liên quan đến công tác quản lý chất lượng có ảnh hưởng lớn như “làm lại do lỗi xây dựng”, “chất lượng vật tư thấp”, “sự giám sát/ kiểm tra kém” [7].

2.1. Lãng Phí Do Quản Lý Vật Tư Xây Dựng Kém Hiệu Quả

Việc quản lý vật tư không hiệu quả, bao gồm: chậm trễ trong cung cấp vật tư, thiếu hụt vật tư, vật tư không đạt tiêu chuẩn, và quản lý kho bãi kém, có thể gây ra lãng phí thời gian đáng kể. Điều này đòi hỏi các nhà thầu phải áp dụng các biện pháp quản lý vật tư chặt chẽ, bao gồm: lập kế hoạch cung cấp vật tư chi tiết, kiểm soát chất lượng vật tư đầu vào, và sử dụng hệ thống quản lý kho bãi hiệu quả.

2.2. Ảnh Hưởng của Nhân Công và Máy Móc Thiết Bị Xây Dựng

Sự thiếu hụt nhân công xây dựng có tay nghề, quản lý nhân công yếu kém, và sự cố máy móc thiết bị có thể làm chậm tiến độ thi công và gây ra lãng phí thời gian. Do đó, việc đào tạo và nâng cao tay nghề cho nhân công, bảo trì định kỳ máy móc thiết bị, và lập kế hoạch sử dụng nhân lực, máy móc hợp lý là rất quan trọng.

2.3. Sai Sót Trong Thi Công và Ảnh Hưởng Đến Quy Trình

Sai sót trong thi công là một trong những nguyên nhân lãng phí thời gian phổ biến nhất. Việc phải làm lại do sai sót không chỉ tốn thời gian mà còn tốn kém chi phí và ảnh hưởng đến uy tín của nhà thầu. Do đó, việc tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, và đảm bảo chất lượng thi công là vô cùng quan trọng.

III. Phương Pháp DEMATEL Phân Tích Mối Quan Hệ Các Yếu Tố Lãng Phí

Để hiểu rõ hơn về mối quan hệ giữa các yếu tố gây lãng phí, nghiên cứu sử dụng phương pháp DEMATEL (Decision Making Trial and Evaluation Laboratory). Phương pháp này cho phép xác định các yếu tố có ảnh hưởng lớn nhất và các yếu tố bị ảnh hưởng nhiều nhất, từ đó giúp các nhà quản lý dự án tập trung vào các giải pháp can thiệp phù hợp. Kỹ thuật Phòng thí nghiệm đánh giá và Thử nghiệm ra quyết định (DEMATEL) được áp dụng để chỉ ra mối quan hệ ảnh hưởng giữa các nhân tố gây ra lãng phí. Từ đó, các nhóm nhân tố nguyên nhân và hệ quả được xác định.

3.1. Giới thiệu Phương Pháp Phân Tích Định Tính và Định Lượng DEMATEL

DEMATEL là một phương pháp phân tích định lượng được sử dụng để xác định và phân tích mối quan hệ nhân quả giữa các yếu tố phức tạp. Phương pháp này cho phép các nhà nghiên cứu và nhà quản lý dự án hiểu rõ hơn về cấu trúc của vấn đề và xác định các yếu tố then chốt cần được ưu tiên giải quyết.

3.2. Ưu Điểm của DEMATEL So Với Các Phương Pháp Phân Tích Khác

So với các phương pháp phân tích khác, DEMATEL có ưu điểm là cho phép xác định cả mối quan hệ trực tiếp và gián tiếp giữa các yếu tố, đồng thời cung cấp thông tin về mức độ ảnh hưởng và mức độ bị ảnh hưởng của từng yếu tố. Điều này giúp các nhà quản lý dự án đưa ra các quyết định sáng suốt hơn.

IV. Ứng Dụng Xây Dựng Tinh Gọn Giải Pháp Giảm Lãng Phí Hiệu Quả

Nghiên cứu đề xuất ứng dụng các công cụ xây dựng tinh gọn để giảm thiểu lãng phí thời gian trong quy trình kiểm soát chất lượng. Các công cụ này bao gồm: hệ thống 5S, trực quan hóa, quản lý dòng chảy, và hệ thống kéo. Việc áp dụng các công cụ này giúp loại bỏ các hoạt động không tạo ra giá trị, tối ưu hóa quy trình làm việc, và cải thiện hiệu quả tổng thể của dự án. Cuối cùng, các công cụ xây dựng tinh gọn được xem xét và đề xuất áp dụng để giảm thiểu các lãng phí.

4.1. Hệ Thống 5S Nền Tảng Của Xây Dựng Tinh Gọn để Cải Tiến Quy Trình

Hệ thống 5S (Sàng lọc, Sắp xếp, Sạch sẽ, Săn sóc, Sẵn sàng) là một công cụ cơ bản nhưng hiệu quả trong xây dựng tinh gọn. Việc áp dụng 5S giúp tạo ra một môi trường làm việc sạch sẽ, ngăn nắp, và an toàn, từ đó giảm thiểu các nguyên nhân gây lãng phí và nâng cao năng suất làm việc.

4.2. Trực Quan Hóa và Quản Lý Dòng Chảy Tối Ưu Hóa Quy Trình Kiểm Soát

Trực quan hóa và quản lý dòng chảy là các công cụ giúp các nhà quản lý dự án theo dõi và kiểm soát quy trình làm việc một cách hiệu quả. Việc sử dụng các bảng biểu, sơ đồ, và hệ thống đèn báo giúp phát hiện sớm các vấn đề và đưa ra các giải pháp can thiệp kịp thời.

4.3. Hệ Thống Kéo và Just in Time JIT trong Cung Ứng Vật Liệu

Hệ thống kéo và JIT là các công cụ giúp đảm bảo vật tư được cung cấp đúng lúc, đúng số lượng, và đúng chất lượng. Việc áp dụng các công cụ này giúp giảm thiểu chi phí lưu kho, giảm thiểu lãng phí do vật tư bị hư hỏng hoặc hết hạn sử dụng, và đảm bảo tiến độ thi công.

V. Kết Quả Nghiên Cứu Nhận Diện và Ưu Tiên Các Yếu Tố Quan Trọng Nhất

Nghiên cứu này sẽ cung cấp kết quả chi tiết về các yếu tố gây lãng phí thời gian trong quy trình kiểm soát chất lượng, cũng như mối quan hệ giữa các yếu tố này. Kết quả này sẽ giúp các nhà quản lý dự án ưu tiên các giải pháp can thiệp phù hợp, từ đó giảm thiểu lãng phí thời gian, chi phí dự án, và nâng cao hiệu quả tổng thể của dự án.

5.1. Xếp Hạng Mức Độ Ảnh Hưởng Của Các Yếu Tố Lãng Phí Thời Gian

Thông qua khảo sát và phân tích dữ liệu, nghiên cứu sẽ xác định và xếp hạng mức độ ảnh hưởng của các yếu tố lãng phí thời gian. Điều này giúp các nhà quản lý dự án tập trung vào các yếu tố quan trọng nhất và đưa ra các giải pháp can thiệp hiệu quả.

5.2. Đề Xuất Biện Pháp Khắc Phục và Cải Tiến Quy Trình Hiệu Quả

Dựa trên kết quả phân tích, nghiên cứu sẽ đề xuất các biện pháp khắc phục và cải tiến quy trình hiệu quả, nhằm giảm thiểu lãng phí thời gian và nâng cao hiệu quả quản lý chất lượng. Các biện pháp này có thể bao gồm: cải tiến quy trình làm việc, nâng cao năng lực của nhân viên, áp dụng công nghệ mới, và tăng cường sự phối hợp giữa các bên liên quan.

VI. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Tối Ưu Quy Trình Kiểm Soát Chất Lượng

Nghiên cứu này đóng góp vào việc nâng cao nhận thức về lãng phí thời gian trong quy trình kiểm soát chất lượng của dự án xây dựng dân dụng, đồng thời cung cấp các công cụ và phương pháp giúp các nhà quản lý dự án giảm thiểu các tổn thất không đáng có. Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc phát triển các mô hình dự báo và quản lý rủi ro lãng phí thời gian, cũng như ứng dụng các công nghệ tiên tiến như BIM và AI để tối ưu hóa quy trình kiểm soát chất lượng. Việc nghiên cứu các lãng phí về thời gian trong quản lý chất lượng trên công trường là cần thiết để xác định rõ các nhân tố quan trọng có ảnh hưởng lớn đến quy trình quản lý chất lượng, từ đó đưa ra các biện pháp phòng ngừa, giảm thiểu phù hợp.

6.1. Tổng Kết Các Phát Hiện Chính và Đóng Góp Của Nghiên Cứu

Nghiên cứu đã xác định và phân tích các yếu tố gây lãng phí thời gian trong quy trình kiểm soát chất lượng, đồng thời đề xuất các giải pháp can thiệp hiệu quả. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để cải thiện quy trình làm việc, nâng cao hiệu quả quản lý dự án, và giảm thiểu chi phí xây dựng.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tương Lai và Ứng Dụng Thực Tiễn Tiềm Năng

Nghiên cứu có thể được mở rộng để áp dụng cho các loại dự án xây dựng khác, cũng như nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả của các giải pháp giảm lãng phí. Ngoài ra, nghiên cứu có thể tập trung vào việc phát triển các công cụ và phương pháp quản lý rủi ro lãng phí thời gian một cách toàn diện hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành xây dựng đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam, chiếm khoảng 37,86% cơ cấu ngành công nghiệp và xây dựng năm 2021, đóng góp 63,80% vào GDP và tăng trưởng 4,05% trong cùng năm. Tuy nhiên, đại dịch COVID-19 đã gây đứt gãy chuỗi cung ứng, làm tăng chi phí đầu vào và ảnh hưởng tiêu cực đến tiến độ thi công. Chất lượng công trình xây dựng là một trong ba mục tiêu trọng yếu, bên cạnh tiến độ và chi phí. Việc không đảm bảo chất lượng như lỗi thi công, làm lại, vật tư kém chất lượng, thiếu kiểm soát đã dẫn đến chi phí phát sinh lên tới 20% giá trị hợp đồng và gây chậm trễ dự án.

Chậm trễ thi công là vấn đề toàn cầu, trong đó các yếu tố quản lý chất lượng như làm lại do lỗi xây dựng, chất lượng vật tư thấp, giám sát kém có ảnh hưởng lớn. Nghiên cứu này tập trung phân tích các nhân tố gây lãng phí thời gian trong quy trình kiểm soát chất lượng thi công phần thô của dự án xây dựng dân dụng tại các địa phương như TP. Hồ Chí Minh và Bình Dương trong giai đoạn gần đây. Mục tiêu là xác định các nhân tố chính, mối quan hệ ảnh hưởng giữa chúng và đề xuất giải pháp giảm thiểu lãng phí dựa trên công cụ xây dựng tinh gọn, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý chất lượng, giảm chi phí và rút ngắn thời gian thi công.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Quản lý chất lượng xây dựng: Bao gồm các khái niệm về kế hoạch chất lượng, đảm bảo chất lượng (QA), kiểm soát chất lượng (QC) theo tiêu chuẩn ISO và Luật Xây dựng Việt Nam. Quản lý chất lượng thi công được xem là chuỗi các hoạt động nhằm đảm bảo công trình đạt yêu cầu kỹ thuật, an toàn và tiến độ.

• Xây dựng tinh gọn (Lean Construction): Áp dụng nguyên tắc giảm thiểu lãng phí về vật liệu, thời gian và công sức, dựa trên hệ thống sản xuất Toyota (TPS). Các công cụ tinh gọn như Last Planner System (LPS), Just In Time (JIT), Kanban, và Kaizen được xem xét để cải tiến quy trình thi công và kiểm soát chất lượng.

• Phân tích DEMATEL (Decision Making Trial and Evaluation Laboratory): Phương pháp định lượng để xác định mối quan hệ nguyên nhân - kết quả giữa các nhân tố phức tạp, giúp phân loại các nhân tố thành nhóm nguyên nhân và hệ quả, từ đó ưu tiên xử lý các nhân tố cốt lõi.

• Lý thuyết xám và lý thuyết mờ (Grey & Fuzzy Theory): Được kết hợp với DEMATEL để xử lý các dữ liệu không chắc chắn, mơ hồ trong đánh giá chuyên gia, nâng cao độ tin cậy của kết quả phân tích.

Các khái niệm chính bao gồm: lãng phí thời gian, kiểm soát chất lượng thi công phần thô, công cụ xây dựng tinh gọn, ma trận ảnh hưởng, bản đồ quan hệ ảnh hưởng (IRM).

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Thu thập dữ liệu từ khảo sát trực tuyến và trực tiếp với 132 kỹ sư, chuyên gia quản lý chất lượng, cán bộ giám sát, nhà thầu và chủ đầu tư tại các dự án xây dựng dân dụng bê tông cốt thép ở TP. Hồ Chí Minh, Bình Dương.

• Phương pháp chọn mẫu: Mẫu được chọn theo phương pháp thuận tiện và có kinh nghiệm thực tiễn, đảm bảo đại diện cho các nhóm chuyên môn liên quan.

• Phân tích dữ liệu: Sử dụng chỉ số quan trọng tương đối (RII) để xếp hạng mức độ ảnh hưởng của 33 nhân tố gây lãng phí thời gian. Tiếp đó, áp dụng kỹ thuật DEMATEL, DEMATEL xám và DEMATEL mờ để phân tích mối quan hệ tương hỗ giữa các nhân tố, xác định nhóm nguyên nhân và hệ quả.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 2/2023 đến tháng 12/2023, gồm các giai đoạn thu thập dữ liệu, phân tích thống kê, khảo sát chuyên gia, xử lý dữ liệu DEMATEL và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Xếp hạng các nhân tố gây lãng phí thời gian: Trong 33 nhân tố khảo sát, các nhân tố có mức độ ảnh hưởng cao nhất bao gồm: thiếu kinh nghiệm quản lý và thi công (RII khoảng 85%), kế hoạch thi công kém (RII khoảng 82%), kiểm soát và giám sát chưa hiệu quả (RII khoảng 80%), và sự phối hợp giữa các bên tham gia dự án kém (RII khoảng 78%).

2. Mối quan hệ nguyên nhân - kết quả qua DEMATEL: Phân tích cho thấy nhóm nguyên nhân cốt lõi gồm các yếu tố như thiếu kinh nghiệm, kế hoạch thi công kém, và kiểm soát giám sát yếu, có ảnh hưởng trực tiếp đến các nhân tố hệ quả như sửa lỗi, làm lại, chờ đợi chỉ thị và thời gian nghiệm thu kéo dài.

3. Phân nhóm nhân tố theo bản đồ IRM: Các nhân tố thuộc góc phần tư I (cần ưu tiên xử lý) gồm: D4 (thiếu kinh nghiệm), E1 (kế hoạch thi công kém), E2 (kiểm soát giám sát chưa hiệu quả). Nhóm này chiếm khoảng 30% tổng số nhân tố nhưng có ảnh hưởng lan tỏa lớn đến toàn bộ hệ thống.

4. So sánh các phương pháp DEMATEL: Kết quả phân tích bằng DEMATEL thường, DEMATEL xám và DEMATEL mờ tương đồng về thứ tự ưu tiên các nhân tố, tuy nhiên DEMATEL mờ cho phép xử lý tốt hơn các đánh giá không chắc chắn, tăng độ tin cậy của kết quả.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính gây lãng phí thời gian trong kiểm soát chất lượng thi công phần thô là do năng lực quản lý và thi công còn hạn chế, kế hoạch thi công chưa phù hợp và giám sát chưa chặt chẽ. Điều này dẫn đến các hệ quả như sửa chữa, làm lại, chậm trễ nghiệm thu, gây kéo dài tiến độ và tăng chi phí. Kết quả phù hợp với các nghiên cứu trong ngành xây dựng tại khu vực Đông Nam Á và các báo cáo quốc tế về nguyên nhân chậm trễ dự án.

Việc sử dụng bản đồ IRM giúp trực quan hóa mối quan hệ phức tạp giữa các nhân tố, hỗ trợ nhà quản lý tập trung nguồn lực vào các yếu tố cốt lõi để cải thiện hiệu quả kiểm soát chất lượng. So sánh các phương pháp DEMATEL cho thấy việc kết hợp lý thuyết xám và mờ là cần thiết trong môi trường đánh giá chủ quan và dữ liệu không chắc chắn.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ cột thể hiện mức độ ảnh hưởng (RII) của từng nhân tố, bảng ma trận ảnh hưởng tổng thể T, và sơ đồ IRM phân nhóm nhân tố theo góc phần tư, giúp minh họa rõ ràng các mối quan hệ và ưu tiên xử lý.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và nâng cao năng lực nhân sự: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về quản lý chất lượng và kỹ thuật thi công cho cán bộ quản lý, giám sát và công nhân nhằm giảm thiểu lỗi do thiếu kinh nghiệm. Mục tiêu nâng cao năng lực trong vòng 6-12 tháng, do các công ty xây dựng và chủ đầu tư phối hợp thực hiện.

2. Cải tiến kế hoạch thi công và nghiệm thu: Áp dụng công cụ xây dựng tinh gọn như Last Planner System (LPS) để lập kế hoạch chi tiết, linh hoạt, đồng bộ với tiến độ thi công thực tế, giảm thiểu thời gian chờ đợi và điều chỉnh kế hoạch nghiệm thu phù hợp. Thực hiện trong vòng 3-6 tháng, do nhà thầu và tư vấn giám sát phối hợp.

3. Tăng cường kiểm soát và giám sát chất lượng: Sử dụng hệ thống quản lý trực quan, công nghệ BIM để theo dõi tiến độ và chất lượng thi công, đồng thời thiết lập các cuộc họp ngắn hàng ngày (Daily Huddle Meeting) để kịp thời phát hiện và xử lý vấn đề. Thời gian triển khai 3 tháng, do nhà thầu và tư vấn giám sát chịu trách nhiệm.

4. Cải thiện phối hợp và trao đổi thông tin giữa các bên: Thiết lập quy trình chuẩn hóa trao đổi thông tin, sử dụng công cụ số hóa và họp định kỳ để đảm bảo thông tin chính xác, kịp thời, giảm thiểu sai sót và chậm trễ. Thực hiện liên tục, do chủ đầu tư và ban quản lý dự án chủ trì.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý dự án xây dựng: Giúp nhận diện các nhân tố gây lãng phí thời gian trong kiểm soát chất lượng, từ đó xây dựng chiến lược quản lý hiệu quả, giảm chi phí và rút ngắn tiến độ.

2. Nhà thầu thi công và đội ngũ QA/QC: Áp dụng các công cụ tinh gọn và giải pháp đề xuất để cải tiến quy trình kiểm soát chất lượng, nâng cao năng suất và chất lượng công trình.

3. Chuyên gia tư vấn giám sát và chủ đầu tư: Hiểu rõ các nguyên nhân gây lãng phí, tăng cường phối hợp và giám sát chặt chẽ nhằm đảm bảo dự án đạt mục tiêu chất lượng và tiến độ.

4. Nghiên cứu sinh và học viên cao học ngành Quản lý xây dựng: Tham khảo phương pháp nghiên cứu DEMATEL kết hợp lý thuyết xám và mờ, cũng như ứng dụng xây dựng tinh gọn trong quản lý chất lượng xây dựng.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần tập trung vào lãng phí thời gian trong kiểm soát chất lượng thi công?
   Lãng phí thời gian gây chậm tiến độ, tăng chi phí và ảnh hưởng đến chất lượng công trình. Giảm thiểu lãng phí giúp dự án hoàn thành đúng hạn và tiết kiệm nguồn lực.

2. Phương pháp DEMATEL giúp gì trong nghiên cứu này?
   DEMATEL xác định mối quan hệ nguyên nhân - kết quả giữa các nhân tố, phân loại nhóm nguyên nhân và hệ quả, giúp ưu tiên xử lý các vấn đề cốt lõi.

3. Xây dựng tinh gọn có thể áp dụng như thế nào trong kiểm soát chất lượng?
   Các công cụ như Last Planner System, Just In Time, và quản lý trực quan giúp tối ưu quy trình, giảm thời gian chờ đợi và lỗi, nâng cao hiệu quả kiểm soát chất lượng.

4. Làm sao để xử lý dữ liệu không chắc chắn trong đánh giá chuyên gia?
   Kết hợp lý thuyết xám và mờ với DEMATEL giúp xử lý các đánh giá chủ quan, mơ hồ, tăng độ tin cậy và chính xác của kết quả phân tích.

5. Ai nên áp dụng kết quả nghiên cứu này?
   Nhà quản lý dự án, nhà thầu, tư vấn giám sát, chủ đầu tư và các chuyên gia trong ngành xây dựng có thể áp dụng để cải tiến quy trình kiểm soát chất lượng và giảm lãng phí thời gian.

Kết luận

• Nghiên cứu xác định 33 nhân tố gây lãng phí thời gian trong kiểm soát chất lượng thi công phần thô của dự án xây dựng dân dụng, trong đó thiếu kinh nghiệm, kế hoạch thi công kém và giám sát yếu là các nguyên nhân cốt lõi.
• Phương pháp DEMATEL kết hợp lý thuyết xám và mờ giúp phân tích mối quan hệ phức tạp giữa các nhân tố, hỗ trợ ra quyết định ưu tiên xử lý.
• Các công cụ xây dựng tinh gọn được đề xuất nhằm giảm thiểu lãng phí, nâng cao hiệu quả quản lý chất lượng và tiến độ thi công.
• Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn cao, giúp các bên liên quan trong ngành xây dựng cải thiện quy trình kiểm soát chất lượng, giảm chi phí và rút ngắn thời gian dự án.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất tại dự án thực tế, đánh giá hiệu quả và mở rộng nghiên cứu sang các giai đoạn thi công khác.

Hành động ngay hôm nay: Các nhà quản lý và nhà thầu nên áp dụng các công cụ tinh gọn và phương pháp phân tích mối quan hệ nhân tố để tối ưu hóa quy trình kiểm soát chất lượng, nâng cao năng lực cạnh tranh và hiệu quả dự án.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ I. Tóm tắt Ngành xây dựng là nhóm ngành chiếm tỉ trọng lớn trong ngành kinh tế, về cơ cấu nền kinh tế năm 2021, khu vực công nghiệp và xây dựng chiếm 37,86%. Về đóng góp vào tốc độ phát triển của nền kinh tế, khu vực công nghiệp và xây dựng tăng 4,05%, đóng góp 63,80% vào GDP năm 2021. Ngành xây dựng tăng 0,63%, đóng góp 0,05 điểm phần trăm vào tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế [1].

Năm 2021 nền kinh tế Việt Nam cũng như ngành xây dựng chịu ảnh hưởng nặng nề do đại dịch, dịch COVID-19 đã làm đứt gãy chuỗi cung ứng vật tư, thiết bị, máy thi công, nhân công xây dựng làm chi phí đầu vào tăng cao dẫn đến chi phí thi công thực tế vượt xa hạn mức dự tính tại thời điểm đấu thầu và ký kết hợp đồng [2]. Hoàn thành dự án với các sản phẩm đạt chất lượng, hạn chế phát sinh chi phí, là gian, đảm bảo an toàn là các mục tiêu chính cần đạt được trong trong dự án xây dựng. Việc không đảm bảo chất lượng (chất lượng công việc thấp; làm lại do lỗi; thiếu kiểm soát chất lượng, đảm bảo chất lượng; vật tư chất lượng thấp; không hiểu rõ yêu cầu của CĐT; …) sẽ gây ảnh hưởng tới nhiều mặt trong dự án xây dựng như tiến độ và chi phí [3][4][5]. Các báo cáo chỉ ra rằng chi phí do lỗi chất lượng chiếm tới 20% của giá trị phát sinh hợp đồng của một dự án xây dựng [6].

Lỗi chất lượng được biểu thị dưới dạng các “báo cáo không tuân thủ” (NCRs), với những sản phẩm (xây dựng) không đầy đủ hoặc có sự sai khác so với các chỉ dẫn kỹ thuật hoặc yêu cầu đã được thống nhất [6]. Chậm trễ trong xây dựng là một vấn đề mang tính toàn cầu [7]. Có nhiều nhân tố gây ra sự chậm trễ, trong đó các nhân tố liên quan đến công tác quản lý chất lượng có ảnh hưởng lớn như “làm lại do lỗi xây dựng”, “chất lượng vật tư thấp”, “sự giám sát/ kiểm tra kém” [7]. Vì vậy, việc nghiên cứu các lãng phí về thời gian trong quản lý chất lượng trên công trường là cần thiết để xác định rõ các nhân tố quan trọng có ảnh hưởng lớn đến quy trình quản lý chất lượng, từ đó đưa ra các biện pháp phòng ngừa, giảm thiểu phù hợp.

HVTH: Trần Quang Huy Luận văn Thạc sĩ 2 GVHD1: Nguyễn Thanh Phong GVHD2: Bùi Phương Trinh II. Mục đích nghiên cứu Nghiên cứu được thực hiện với các mục tiêu: - Nhận dạng các lãng phí về thời gian trong vấn đề “kiểm soát chất lượng” cho các công việc phần thô trong dự án xây dựng dân dụng. - Phân tích các ảnh hưởng tương quan lẫn nhau giữa các nhân tố. - Xét đến việc áp dụng các công cụ tinh gọn để cải tiến các nhân tố lãng phí về thời gian trong kiểm soát chất lượng của dự án xây dựng.

- Đưa ra một số giải pháp áp dụng tinh gọn trong cải tiến quy trình, giảm lãng phí về thời gian trong kiểm soát chất lượng phần thô cho dự án xây dựng dân dụng. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu: các nhân tố gây lãng phí về thời gian có liên quan đến công tác kiểm soát chất lượng phần thô ở giai đoạn thi công trong các dự án xây dựng dân dụng. Đối tượng khảo sát, thu thập các dữ liệu: Các cá nhân đã và đang công tác tại các công ty ĐTXD. Các nhân sự chuyên gia hoặc các cá nhân có nhiều kinh nghiệm trong việc quản lý chất lượng xây dựng, kiểm soát chất lượng trên công trường.

Bên cạnh đó còn có cá nhân làm việc ở vị trí CĐT hoặc Ban QLDA có liên quan. Phạm vi nghiên cứu: Các dự án nhà dân dụng BTCT: Chung cư, VPCT - TTTM… tại Tp. Hồ Chí Minh, Bình Dương, ….Đóng góp dự kiến của đề tài 1. Về mặt học thuật - Nghiên cứu đưa ra các nguyên nhân chính và xếp hạng các nguyên nhân gây lãng phí về thời gian trong quy trình quản lý chất lượng phần thô của dự án xây dựng dân dụng.

- Bằng việc áp dụng phương pháp DEMATEL, mối quan hệ giữa các nguyên nhân được xác định rõ ràng bằng các đồ thị quan hệ IRM. Qua đó, các nguyên nhân cốt lõi, có tác động lớn được khoanh vùng và đề xuất các biện pháp giảm thiểu phù hợp. HVTH: Trần Quang Huy Luận văn Thạc sĩ 3 GVHD1: Nguyễn Thanh Phong GVHD2: Bùi Phương Trinh - Các lý thuyết xám và mờ được sử dụng kết hợp với phương pháp DEMATEL giúp mang đến hướng phân tích hợp lý hơn do đánh giá chủ quan từ các chuyên gia và người thực hiện khảo sát về vấn đề được nghiên cứu. - Các kỹ thuật xây dựng tinh gọn được cân nhắc và phân tích để áp dụng trong việc hạn chế lãng phí cho từng loại nguyên nhân.

Về mặt thực tiễn - Nghiên cứu góp phần xác định và phân tích các nguyên nhân chính gây lãng phí thời gian. Mặt khác, mối quan hệ giữa các nguyên nhân lãng phí này được thể hiện trực quan bằng đồ thị. Điều này giúp các doanh nghiệp, những người quản lý có được góc nhìn tổng thể cũng như sâu sắc về các vấn đề liên quan đến công tác quản lý chất lượng. Từ đó, việc đưa ra các quyết định, các chiến lược ứng phó, giảm thiểu được nhanh chóng và chính xác hơn.

- Các kỹ thuật tinh gọn được đề xuất trong nghiên cứu có thể được xem xét và áp dụng thực tế ở các doanh nghiệp cũng như các dự án xây dựng dân dụng. HVTH: Trần Quang Huy Luận văn Thạc sĩ 4 GVHD1: Nguyễn Thanh Phong GVHD2: Bùi Phương Trinh CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN I. Khái niệm về dự án đầu tư xây dựng 1. Khái niệm Theo khoản 15, điều 13 Luật xây dựng số 50/2014/QH13, Dự án đầu tư xây dựng là tập hợp các đề xuất có liên quan đến việc sử dụng vốn để tiến hành hoạt động xây dựng để xây dựng mới, sửa chữa, cải tạo công trình xây dựng nhằm phát triển, duy trì, nâng cao chất lượng công trình hoặc sản phẩm, dịch vụ trong thời hạn và chi phí xác định[8].

Phân loại dự án đầu tư xây dựng Theo khoản 1, điều 49 Luật xây dựng số 50/2014/QH13, Dự án đầu tư xây dựng được phân loại theo quy mô, tính chất, loại công trình xây dựng và nguồn vốn sử dụng. Theo phụ lục IX – Nghị định số 15/2021/NĐ-CP, dự án ĐTXD công trình dân dụng là dự án được đầu tư xây dựng nhằm phục vụ cho các hoạt động, nhu cầu về vật chất và tinh thần của đời sống nhân dân, bao gồm: 1. Dự án đầu tư xây dựng công trình nhà ở, gồm nhà ở chung cư, nhà ở tập thể, nhà ở riêng lẻ (trừ nhà ở riêng lẻ của hộ gia đình, cá nhân). Dự án đầu tư xây dựng công trình công cộng: a) Dự án đầu tư xây dựng công trình giáo dục, đào tạo, nghiên cứu; b) Dự án đầu tư xây dựng công trình y tế; c) Dự án đầu tư xây dựng công trình thể thao; d) Dự án đầu tư xây dựng công trình văn hóa; đ) Dự án đầu tư xây dựng công trình tôn giáo, tín ngưỡng; e) Dự án đầu tư xây dựng công trình thương mại, dịch vụ; g) Dự án đầu tư xây dựng công trình trụ sở, văn phòng làm việc; 3.

Dự án đầu tư xây dựng phục vụ dân sinh khác. Các giai đoạn thực hiện dự án đầu tư xây dựng Theo điều 4, nghị định số 15/2021/NĐ-CP quy định cụ thể về giai đoạn thực hiện dự án như sau: Giai đoạn thực hiện dự án gồm các công việc: HVTH: Trần Quang Huy Luận văn Thạc sĩ 5 GVHD1: Nguyễn Thanh Phong GVHD2: Bùi Phương Trinh - Chuẩn bị mặt bằng xây dựng, rà phá bom mìn (nếu có); - Khảo sát xây dựng; - Lập, thẩm định, phê duyệt thiết kế, dự toán xây dựng; - Cấp giấy phép xây dựng (đối với công trình theo quy định phải có giấy phép xây dựng); - Lựa chọn nhà thầu và ký kết hợp đồng xây dựng; - Thi công xây dựng công trình; - Giám sát thi công xây dựng; - Tạm ứng, thanh toán khối lượng hoàn thành; - Vận hành, chạy thử; - Nghiệm thu hoàn thành công trình xây dựng; - Bàn giao công trình đưa vào sử dụng và các công việc cần thiết khác; 4. Trình tự thi công công trình xây dựng dân dụng Tùy theo đặc điểm và tính chất của từng gói thầu, từng dự án mà phạm vi công việc của nhà thầu là khác nhau. Trình tự thi công xây dựng công trình (dự án ĐTXD công trình dân dụng) gồm một số thành phần chính cơ bản như sau: 1.

Công tác chuẩn bị: chuẩn bị mặt bằng công trường, khảo sát hiện trạng, xây dựng các công trình phụ trợ…. Thi công xây lắp phần ngầm: cọc, đài móng, móng, hầm, … 3. Thi công xây lắp phần thân: cột, dầm, sàn, kết cấu thép, cầu thang, mái, hệ thống kỹ thuật, … 4. Thi công xây lắp phần bao che: tường bao, tường ngăn, … 5.

Thi công phần hoàn thiện: trát, ốp, lát, sơn, lắp đặt hệ thống, máy móc, … II. Khái niệm về chất lượng Chất lượng trong dự án đầu tư xây dựng được định nghĩa là “việc cung cấp các sản phẩm và dịch vụ theo cách đáp ứng các yêu cầu và mong đợi hợp lý của đầu tư, chuyên gia thiết kế và nhà thầu xây dựng, bao gồm cả việc tuân thủ các yêu cầu hợp đồng, tiêu chuẩn ngành hiện hành và các quy tắc, luật và yêu cầu cấp phép hiện hành” [9]. Các mục tiêu này cụ thể là [10]: HVTH: Trần Quang Huy Luận văn Thạc sĩ 6 GVHD1: Nguyễn Thanh Phong GVHD2: Bùi Phương Trinh - Đáp ứng nhu cầu của CĐT/ khách hàng: đầy đủ chức năng, hoàn thành đúng hạn, ngân sách, và chi phí dòng đời. - Thiết kế chuyên nghiệp: xác định phạm vi (thiết kế) rõ ràng, nhân sự có chất lượng, đầy đủ thông tin cần thiết để thiết kế, quy định cho các quyết định của CĐT và chuyên gia thiết kế, hợp đồng thực hiện công việc.

- Nhà thầu xây dựng: kế hoạch theo hợp đồng, đúng tiêu chí kỹ thuật, quyết định kịp thời, hợp đồng thực hiện công việc. - Đáp ứng yêu cầu của các cơ quan quản lý: an toàn và sức khỏe cộng đồng, cân nhắc tác động môi trường, bảo vệ các công trình công cộng, các luật lệ, quy tắc và quy định. Các đặc điểm của chất lượng [11]: - Bao gồm sự đạt được hoặc vượt quá mong đợi của khách hàng. - Áp dụng cho các sản phẩm, dịch vụ, con người, quy trình và môi trường.

- Là một trạng thái thay đổi liên tục. Hình 2-1 Tam giác mục tiêu trong dự án xây dựng [10] 2.