Đặt vấn đề Sau bốn năm nhìn lại cuộc khủng hoảng dịch bệnh SARS-CoV-2, các chuyên gia và giới nghiên cứu trong lĩnh vực tài chính-chứng khoán đã có một số lượng thông tin đăng tải 1 khá lớn trên nhiều phương tiện truyền thông. Quá trình lây lan rông và mat kiểm soát dich bệnh SARS-CoV-2 đặc biệt tram trọng trong giai đoạn 2020-2021 đã tác động tiêu cực đến tâm lí của các nhà đầu tư cá nhân (NĐTCN). Thực tế này được minh chứng qua nhiều những thăng tram về giá cổ phiếu trên TTCK. Trong bối cảnh căng thang gia tăng do dịch bệnh SARS-CoV-2, các NDTCN nắm giữ phan lớn cô phiếu ngân hàng (CPNH) cũng theo xu hướng và hành vi bày đàn và trở thành tác nhân khiến thị trường biến động mạnh.
Bên cạnh lo ngại về rủi ro tín dụng vốn là đặc trưng trong lĩnh vực ngân hàng và rủi ro hệ thống gia tăng do sở hữu chéo, biến động CPNH gắn liền với đại dịch SARS-CoV-2 được phản ánh qua mối liên hệ giữa hệ thống các nhân tố ảnh hưởng đến giá CPNH và tâm lí của các NHĐTCN Biến động giá CPNH có nhiều sự đồng điều với biến động chỉ số giá thị trường chứng khoán, qua đó cho phép nhà phân tích và nhà đầu tư hiểu rõ hơn về hành vi của CPNH. Các nha lập pháp và thực thi chính sách có thể tham khảo dé đề xuất giải pháp 6n định thị trường từ việc giảm thiêu vấn đề sốc tâm lí cho NDTCN, việc hệ thống hóa cơ sở lý thuyết về cổ phiếu ngân hàng niêm yết (CPNHNY) gan với đặc thù hoạt động kinh doanh ngân hàng, đồng thời chỉ ra chu kì biến động giá CPNHNY và mối quan hệ giữa biến động giá CPNHNY và hành vi đầu tư cá nhân trong bối cảnh khủng hoảng SARS-CoV-2 là cơ sở dé đánh giá thực trạng, cơ hội và thách thức đối với NDTCN trong quá trình tham gia đầu tư CPNHNY trên TTCK Việt Nam. Có thé nói, tâm lý NDTCN dưới tác động của đại dịch được minh chứng bằng tan suất giao dich cao hơn, hiện tượng bán tháo xảy ra với NDTCN và động thái điều chỉnh danh mục đầu tư diễn ra đối với các nhà đầu tư tô chức (Chundakkadan & Nedumparambil, 2021; Hirshleifer và cộng sự, 2020; Sun và cộng sự, 2021). Từ những quan sát thực tế trong suốt giai đoạn dịch bệnh hoành hành, Giá CPNHNY thay đổi liên tục, hồi phục nhanh rồi lại suy giảm mạnh, đặc biệt chịu ảnh hưởng bởi thông tin tiêu cực từ thị trường trong nước và quốc tế.
Trong gần ba năm nghiên cứu về biến động giá CPNH trong bối cảnh khủng hoảng SARS-CoV-2, nhóm nghiên cứu đã tập trung làm rõ hành vi tâm lí NDTCN thông qua quyết định bán tháo/hoặc tiếp tục duy trì danh mục đầu tư các CPNH dưới sự tác động của các yếu tố thuộc về đặc điểm tâm lí, xã hội của NDTCN, trình độ học van, kha năng phân tích và nhận định tình hình kinh tế vĩ mô, tình hình của tổ chức phát hành, tình hình thị trường, nhận thức của NDTCN về những yếu tố đang làm thay đổi cục diện thị trường, khả năng tiếp cận thông tin đai chúng của họ bằng mọi phương pháp và kĩ thuật. Trên cơ sở đó, nhóm tác giả tiến hành lượng hóa và luận giải kết quả đánh giá tác động của nhân tổ hành vi NĐTCN đến quyết định bán tháo danh mục CPNH niêm yết; đề xuất giải pháp, kiến nghị nhăm cải thiện các chương trình đảo tạo và tư vân kiên thức hiện hành cho nhà đâu tư cá 2 nhân nhằm nâng cao kiến thức về CPNHNY cho nhà đầu tư cá nhân, củng cô tâm thé đầu tư, nâng cao chất lượng ra quyết định. Mục tiêu và phương pháp nghiên cứu 2. Mục tiêu nghiên cứu - _ Thứ nhất, xây dựng cơ sở lý thuyết về cô phiếu ngân hàng niêm yết (CPNHNY) gắn với đặc thù hoạt động kinh doanh ngân hàng.
Kết quả nghiên cứu được thể hiện tại sản phẩm Nội dung 1 của Dé tài. - — Thứ hai, phân tích, đánh giá chu kì biến động giá CPNHNY trên cơ sở nghiên cứu thực trạng biến động giá CPNHNY trên thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam trong bối cảnh khủng hoảng SARS-CoV-2. Kết quả nghiên cứu được thé hiện tại sản phẩm Nội dung 2, Nội dung 5 của Đề tài - — Thứ ba, chỉ rõ mối quan hệ giữa biến động giá CPNHNY và hành vi đầu tư cá nhân trong bối cảnh khủng hoảng SARS-CoV-2. Kết quả nghiên cứu được thé hiện tai Nội dung 3 của Đề tài.
- — Thự tu, phan tích, đánh giá thực trạng, cơ hội và thách thức đối với nhà đầu tư cá nhân trong quá trình tham gia đầu tư CPNHNY trên TTCK Việt Nam. Kết quả nghiên cứu được thé hiện tai Nội dung 6, Nội dung 7, Nội dung 8 của Đề tài. - — Thứ năm, đề xuất giải pháp, kiến nghị nhằm cải thiện các chương trình dao tạo và tư van kiến thức hiện hành cho nhà đầu tư cá nhân nhằm nâng cao kiến thức về CPNHNY cho nhà đầu tư cá nhân, củng cố tâm thế đầu tư, nâng cao chất lượng ra quyết định. Kết quả nghiên cứu được thể hiện tại Nội dung 9 và Nội dung10 của Đề tài.
Về phương pháp nghiên cứu, đề tài sả dụng dữ liệu phong phú bao gồm cả dữ liệu sơ cấp và đữ liệu thứ cấp. Bốn loại bảng câu hỏi phỏng vấn được phát ra cho các đối tượng là nhà đầu tư cá nhân, chuyên gia nghiên cứu trong lĩnh vực tài chính-chứng khoán, đại diện cơ quan quản lí, ngân hàng thương mại và các đơn vị môi giới, kinh doanh chứng khoán. Đề tài sử dụng phương pháp tong quan tài liệu nhằm kế thừa lý thuyết hành động hợp li, lý thuyết định giá vốn-tài sản (CAPM), lý thuyết kinh doanh chênh lệch giá (APT), lý thuyết trật tự xếp hạng ưu tiên. Trên cơ sở đó, phiếu khảo sát được sử dụng làm công cụ thu thập dữ liệu với nội dung được xây dựng từ các lý thuyết về tâm lí của NDTCN với nội dung khảo sát được kế thừa từ lý thuyết và thực tiễn, bao gồm: - Một là, các nhận định rút ra từ các công trình nghiên cứu khoa học trong và ngoài nước liên quan đến danh mục đầu tư cổ phiếu, hệ thống chỉ tiêu dánh giá kết quả đầu tư cỗ phiếu, hệ thống các yêu té tác động đến giá cô phiếu niêm yết trên TTCK nói chung va của cô phiếu ngân hàng niêm yết trên TTCK Việt Nam nói riêng, trong đó nhân tố thuộc về tài chính hành vi được hệ thống hóa thành nội dung riêng.
- Hai là, các quy tắc, phương pháp lựa chọn biến nghiên cứu, bài học kinh nghiệm, thực tiễn về chính sách của cơ quan quản lý các quốc gia; - Ba là, các văn bản pháp luật của Ủy ban chứng khoán Nhà nước, NHNN Việt Nam, SGDCK Việt Nam (HOSE và HNX), các tổ chức khai thác và kinh doanh dữ liệu thị trường, các bộ dit liệu của các Tô chức quốc tế, các Bộ, các cơ quan, ban, ngành đã được kiểm định và công bồ rộng rãi và đáng tin cậy. - _ Bốn là, báo, tạp chi va các nội dung liên quan. Phương pháp nghiên cứu Nguồn dữ liệu sơ cấp được tổng hợp từ quá trình lay ý kiến các NDTCN thông qua phát phiếu khảo sát. Phiếu khảo sát điều tra do thành viên nhóm tô chức thu thập một cách độc lập.
Các bước xây dựng phiếu khảo sát và thu thập số liệu sơ cấp Bước 1: Xây dựng nội dung phiếu khảo sát Trên cơ sở nghiên cứu cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn, nhóm nghiên cứu tiến hành xây dựng Bộ chỉ số đo lường độ nhạy cảm thị trường của nhà đầu tư cá nhân đối với CPNH niêm yết. Nội dung bộ chỉ số này được thê hiện trong nội dung phiếu khảo sát, bao gồm 2 phần chính. Phan thứ nhất là các thông tin chung về các van dé xã hội của NDT, bao gồm thông tin về họ tên, tudi tác, giới tính, trình độ học vấn, nghề nghiệp, công ty chứng khoán được khách hàng đăng kí mở tài khoản, kinh nghiệm đầu tư và giao dịch trong lĩnh vực chứng khoán, các mã CPNH được nhà đầu tư lựa chọn, lí do lựa chọn CPNH niêm yết. Phần thứ hai bao gồm các thông tin liên quan đến câu hỏi và kết quả đánh giá của NDTCN về điều kiện kinh tế, điều kiện xã hội, khả năng phân tích thông tin, khả năng đầu tư và đặc biệt là các phản ứng tâm lí của nhà đầu tư trước diễn biến tình hình trước, trong bối cảnh khủng hoảng SARS-CoV-2.
Nội dung dự kiến bao gồm: Nhóm tiêu chỉ đánh giá năng lực liên quan đến khả năng phân tích, đánh giá, nhận định từ đó dua ra quyết định dau tư và giao dịch của NDTCN Nhóm tiêu chí đánh giá kiến thức và hiểu biết về tình hình kinh tẾ vĩ mô, tình hình kinh tế vi mô, tình hình của các NHNY. + các yếu tô do lường nhận định cua nhà đâu tư cá nhân về sự tác động của các nhân tô vĩ mô trong nước đến biến động giá CPNH niêm yết trên TTCK. Cụ thê là: Mức độ tác động của lãi suất tiền gửi dai han, chi tiêu của Chính Phủ, thâm hụt ngân sách, tỉ lệ thất nghiệp, sự gia tăng đầu tư trên thị trường vàng, sự gia tăng đầu tư trên thị trường bất động sản, tăng trưởng kinh té, cung tién, su phat trién cua TTCK Viét Nam, su tiép thị của các 4 công ty chứng khoán, sự nới lỏng về cơ chế kinh doanh cho các công ty niêm yết, lạm phát đồng Việt Nam và tỉ giá hối đoái giữa USD/VND. +các yếu tố đo lường nhận định của nhà dau tư liên quan đến nhân tô môi trường bên trong của NHNY đến giá CPNH niêm yết trên TTCK.
Cụ thê là: Mức độ tác động của chỉ số giá trên thu nhập (P/E), thu nhập trên 1 cổ phiếu (EPS), cô tức và tỉ lệ chi trả cô tức, giá trị số sách, dòng tiền trên cô phiếu, tỉ suất sinh lợi cô phiếu, tỉ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE), tỉ suất sinh lời trên tài sản (ROA), chỉ số nợ phải trả/tài sản ngân hàng, tài sản ngắn hạn/nợ ngắn hạn, quy mô tài sản ngân hàng, hoạt động chia tách cô phiếu. + các yếu tố do lường nhận định của nhà dau tư về tình hình thị trường trong bối cảnh khủng hoảng SARS-CoV-2. + các yếu to liên quan đến khả năng tiếp cận thông tin của nhà dau tư đối với CPNHNY trên TTCK.