CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU “HOÀN THIỆN PHÂN TÍCH BÁO CÁO TÀI CHÍNH TẠI NGÂN HÀNG TMCP ĐẠI CHÚNG VIỆT NAM” 1.1 Tính cấp thiết của đề tài Tài chính ngân hàng là một ngành then chốt trong nền kinh tế quốc dân, là đầu mối liên kết cung cấp vốn cho các ngành kinh tế, cho các doanh nghiệp nhằm thúc đẩy hoạt động của các doanh nghiệp đạt được hiệu quả thông qua việc cung ứng vốn cho các lĩnh vực đang thiếu vốn, và nhận vốn từ các lĩnh vực đang dư thừa vốn để làm cho số vốn đó tăng thêm. Tuy nhiên, trong giai đoạn hiện nay ngành tài chính ngân hàng đang đối mặt với nhiều khủng hoảng từ trong nước đến quốc tế. Bắt đầu từ năm 2008, cơn địa chấn thực sự nổ ra vào ngày 7/9 với việc hai đại gia cho vay thế chấp của Mỹ là Fannie Mae và Freddie Mac bị quốc hữu hóa. Sau đó, lần lượt Lehman Brothers, Washington Mutual tuyên bố phá sản.
Merill Lynch bị Bank of America mua lại, còn AIG phải nhận hàng chục tỷ USD cứu trợ từ Chính phủ. Hệ lụy của cuộc khủng hoảng này làm cho nền kinh tế điêu đứng, thất nghiệp tăng cao làm xáo trộn cuộc sống của nhiều tầng lớp nhân dân. Nối tiếp với nó là cuộc khủng hoảng nợ công Châu Âu cũng là một hệ lụy khiến các ngành kinh tế thế giới sụp đổ hàng loạt. Giai đoạn này ngành tài chính của Việt Nam cũng phần nào bị ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng dây chuyền nhưng chưa rõ rệt.
Năm 2011 ngành tài chính ngân hàng Việt Nam đã đi xuống trầm trọng biểu hiện rõ nét nhất là lợi nhuận của các ngân hàng liên tục sụt giảm, cùng với nó là tỷ lệ nợ xấu tăng cao và ngày càng cao. Mục đích chính của các doanh nghiệp là lợi nhuận, ngành ngân hàng cũng không nằm ngoài quy luật đó, mặc dù trong các báo cáo tài chính là có lợi nhuận nhưng thực chất lợi nhuận đó chỉ là trên các báo cáo tài chính còn tiềm lực thực sự của các ngân hàng hoặc tổ chức tài chính không phải như vậy. Con số nợ xấu mà các ngân hàng và tổ chức tài chính báo cáo cho Ngân hàng nhà nước và Chính phủ là cao hơn nhiều bởi hầu hết các ngân hàng đều dùng biện pháp kỹ thuật để kéo con số nợ xấu của mình xuống thấp nhất như cơ cấu thời gian trả nợ, gia hạn thời gian trả nợ…. Ở đây đa số là các món nợ liên quan đến bất 1 2 động sản hoặc nợ cho vay các ngành liên quan đến bất động sản như xi măng, sắt thép.
hoặc tàu biển chiếm phần lớn trong tỷ lệ nợ xấu của các TCTD. Hơn thế nữa, xu thế ngày nay trên thế giới là xu thế hội nhập toàn cầu hoá. Các ngân hàng thương mại tại Việt nam phải luôn luôn tự chủ cả về mặt tài chính và hoạt động kinh doanh của mình. Do đó, ngân hàng thương mại phải tự đánh giá xem mình đang ở vị trí nào, mình đang có lợi thế cạnh tranh gì hay những khó khăn nào trong hiện tại và tương lai mình phải đối mặt.
Chính điều này đòi hỏi các ngân hàng phải biết phân tích các chỉ tiêu trong báo cáo tài chính của mình để đánh giá được đúng xu hướng biến động của các chỉ tiêu tài chính và kịp thời điều chỉnh cho phù hợp với mục tiêu quản trị ngân hàng. Xác định được tầm quan trọng của việc phân tích báo cáo tài chính trong ngân hàng thương mại nên tác giả đã được lựa chọn đề tài “ Hoàn thiện phân tích báo cáo tài chính tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Đại Chúng Việt Nam” cho luận văn của mình.2 Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài Qua quá trình tìm hiểu và nghiên cứu đề tài, tác giả thấy rằng đến nay đã có rất nhiều sách, luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ, công trình nghiên cứu về hoàn thiện phân tích báo cáo tài chính. Mỗi công trình nghiên cứu đều có những đóng góp về mặt thực tiễn, đưa ra được những đề xuất quan trọng cho đơn vị thực hiện nghiên cứu. Tuy nhiên, hầu hết các luận văn tiếp cận theo hướng “hoàn thiện phân tích báo cáo tài chính tại ngân hàng thương mại” đều chưa phân tích rủi ro trong hoạt động kinh doanh của ngân hàng một cách kỹ lưỡng để từ đó đưa ra kiến nghị cho Ban quản trị ngân hàng cải thiện tình hình kinh doanh nhằm tránh được hoặc hạn chế những rủi ro không đáng có trong thời gian sau.
Đối với một ngân hàng thương mại việc phân tích và quản lý dòng tiền là rất quan trọng, nhưng hầu hết các luận văn đi trước đều chưa thực sự để tâm phân tích, nếu có cũng chỉ dừng lại ở việc phân tích so sánh dòng tiền tăng giảm thông qua báo cáo lưu chuyển tiền tệ hàng năm. Để có được cái nhìn toàn diện và hoàn thiện, nâng cao chất lượng đề tài nghiên cứu, tác giả xin được đưa ra một vài nhận xét đối với một số luận văn cùng thực hiện đề tài hoàn thiện phân tích báo cáo tài chính như sau: 2 3 + Luận văn thạc sĩ Trần Thanh Phương (2013) với đề tài: “ Hoàn thiện phân tích báo cáo tài chính tại Ngân hàng TMCP Kỹ thương Việt Nam” tác giả đã khái quát hoá những vấn đề lý luận cơ bản về phân tích báo cáo tài chính trong ngân hàng thương mại. Đồng thời, luận văn cũng đã đi sâu nghiên cứu làm rõ thực trạng phân tích báo cáo tài chính tại TechcomBank, mỗi nội dung phân tích đều có số liệu chứng minh từ báo cáo phân tích của ngân hàng và đều so sánh với chỉ tiêu trung bình ngành là hợp lý hay cần thiết. Luận văn cũng đưa ra được ưu khuyết điểm những tồn tại để làm căn cứ đưa ra giải pháp hoàn thiện công tác phân tích.
Tuy nhiên, tác giả chưa xác định được rõ đối tượng nghiên cứu là thực trạng hoạt động phân tích của BCTC của ngân hàng hay tác giải tự phân tích BCTC của ngân hàng, tác giả cũng chưa đi vào phân tích báo cáo LCTT và quản lý dòng tiền thông qua báo cáo lưu chuyển tiền tệ ở cả ba chương lý luận, thực trạng và giải pháp. Luận văn thạc sỹ “Hoàn thiện phân tích báo cáo tài chính tại Ngân hàng TMCP Đại Dương” của tác giả Lưu Phương Hà, Đại học Kinh tế Quốc Dân đã làm sáng tỏ được ý nghĩa của việc hoàn thiện phân tích báo cáo tài chính của ngân hàng thương mại. Tác giả tập trung hệ thống hoá được nội dung chủ yếu phân tích báo cáo tài chính của ngân hàng thương mại. Tác giả đã cung cấp cho người đọc những thông tin về tình hình phân tích báo cáo tài chính của Ngân hàng Đại Dương, bao gồm các thông tin khái quát về tình hình tài chính, cơ cấu tài sản, nguồn vốn, các chỉ số tài chính để thực hiện phân tích báo cáo tài chính.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, khi phân tích tình hình thu nhập chi phí mới đơn thuần chỉ phân tích độc lập từng chỉ tiêu mà chưa xem xét nó thông qua mối quan hệ với quy mô nghiên cứu của toàn ngân hàng do đó chưa thể đánh giá được hoạt động nào mang lại hiệu quả kinh doanh tốt và hoạt động nào còn kém hiệu quả. Ngoài ra, việc phân tích rủi ro của tác giả còn rất ít chỉ tiêu, gần như các chỉ tiêu chính hoàn toàn chưa đề cập đến mà đây là những chỉ tiêu quan trọng có thể giúp nhà quản trị ngân hàng có thể nhận định được sâu sắc hoạt động kinh doanh của ngân hàng. Chính vì vậy, tác giải sẽ đi sâu nghiên cứu đề tài hoàn thiện phân tích báo cáo tài chính tại Ngân hàng TMCP Đại Chúng Việt Nam để đưa ra cái nhìn khái quát và lý luận chung về phân tích báo cáo tài chính tại ngân hàng thương mại, nghiên cứu thực trạng phân tích báo cáo tài chính tại Ngân hàng TMCP Đại Chúng Việt Nam 3 4 và hoàn thiện các giải pháp phân tích báo cáo tài chính tại PVcomBank giai đoạn sau này.3 Mục tiêu nghiên cứu Hệ thống hoá và nâng cao những vấn đề lý luận chung về phân tích báo cáo tài chính trong các ngân hàng thương mại. Đánh giá thực trạng phân tích báo cáo tài chính của Ngân hàng TMCP Đại Chúng Việt Nam giai đoạn hiện nay.
Tìm ra một số giải pháp và có kiến nghị hoàn thiện phân tích báo cáo tài chính và nâng cao vị thế của PVcomBank trên thị trường.4 Câu hỏi nghiên cứu Trong quá trình thực hiện nghiên cứu luận văn tác giả đã tập trung trả lời cho các câu hỏi sau: Phân tích báo cáo tài chính trong các ngân hàng thương mại ở Việt Nam có thể sử dụng phương pháp nào và bao gồm những nội dung gì? Phân tích báo cáo tài chính được thực hiện như thế nào tại Ngân hàng TMCP Đại Chúng Việt Nam? Kiến nghị và giải pháp thực hiện để hoàn thiện việc phân tích báo cáo tài chính của Ngân hàng TMCP Đại Chúng Việt Nam? 1.5 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của luận văn là hoạt động phân tích báo cáo tài chính của Ngân hàng TMCP Đại Chúng Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu của luận văn: thực trạng phân tích báo cáo tài chính của Ngân hàng TMCP Đại Chúng Việt Nam trong giai đoạn 2011 đến 2013.6 Phương pháp nghiên cứu Cách thức tiếp cận của luận văn là sử dụng phương pháp phân tích và tổng hợp, phương pháp mô hình hoá thông qua hệ thống bảng biểu, sơ đồ, đồ thị từ đó trình bày nội dung gồm lý luận và thực tiễn. - Phương pháp thu thập số liệu: + Dữ liệu trong luận văn bao gồm các dữ liệu trên báo cáo tài chính, báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, sổ tổng hợp, sổ chi tiết của Phòng kế toán trong năm 2011, 2012 và 2013. 4 5 + Tài liệu, giáo trình viết về phân tích báo cáo tài chính + Các văn bản quy định về lập và phân tích báo cáo tài chính của tổ chức tín dụng.
+ Tài liệu giới thiệu về PVcomBank + Báo cáo của Khối Tài chính kế hoạch, Khối kiểm soát nội bộ, Khối Khách hàng doanh nghiệp lớn, Khối khách hàng doanh nghiệp vừa và nhỏ, Khối khách hàng cá nhân các năm 2011, 2012, 2013 + Ngoài ra còn các số liệu trên các báo cáo ngân hàng nhà nước, báo cáo Tập đoàn Dầu khí và báo cáo cơ quan thống kê.