CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ MÔI TRƯỜNG NGOẠI VI 1. KHÁI NIỆM, PHÂN LOẠI VÀ VAI TRÒ CỦA MÔI TRƯỜNG NGOẠI VI 1. Khái niệm môi trường ngoại vi Môi trường ngoại vi là một tập hợp các lực lượng và thể chế nằm bên ngoài doanh nghiệp có ảnh hưởng quyết định đến sự tồn tại, vận hành và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp trên thị trường. Môi trường ngoại vi của doanh nghiệp (Nguồn: Phan Thanh Tú (2019), Quản trị Chiến lược Doanh Nghiệp, NXB Công Thương, trang 27) 1.
Phân loại môi trường ngoại vi Môi trường ngoại vi được phân thành 2 loại: + Môi trường vĩ mô (Macro environment): Nhóm này tác động trên bình diện rộng và lâu dài. Bao gồm các yếu tố kinh tế, xã hội, tự nhiên, chính trị-kỹ thuật,…Môi trường vĩ mô có thể ảnh hưởng đến doanh nghiệp một cách độc lập hoặc trong mối liên kết với các yếu tố khác. 1 Phan Thanh Tú (2019), Quản trị Chiến lược Doanh Nghiệp, NXB Công Thương, trang 24. 3 + Môi trường vi mô (Micro environment): Nhóm này tác động trên bình diện hẹp và trực tiếp đến hoạt động quản trị của doanh nghiệp.
Các yếu tố cơ bản tạo môi trường ngành là đối thủ cạnh tranh, khách hàng, nhà cung ứng,. Môi trường vĩ mô (Môi trường tổng quát) 1. Khái niệm Môi trường vĩ mô gồm các yếu tố, lực lượng, thể chế…nằm bên ngoài tổ chức mà nhà quản trị khó kiểm soát được, nhưng chúng có ảnh hưởng gián tiếp đến hoạt động và kết quả hoạt động của một tổ chức. Đặc điểm + Thường tác động gián tiếp đến hoạt động và kết quả hoạt động của tổ chức.
+ Có mối quan hệ tương tác với nhau để cùng tác động đến tổ chức. + Có ảnh hưởng đến các ngành, các lĩnh vực khác nhau và tất cả mọi tổ chức. Các yếu tố cơ bản của môi trường vĩ mô Môi trường vĩ mô bao gồm 6 yếu tố tương ứng với 6 loại môi trường cơ bản đó là: Nhân khẩu học, kinh tế, chính trị và pháp luật, kỹ thuật – công nghệ, tự nhiên, văn hóa – xã hội. Môi trường vĩ mô (Nguồn: https://ninhtienit.com/su-khac-nhau-giua-moi-truong-vi-mo-va-vi-mo-trong-marketing) 2 Cảnh Chí Hoàng(2017).
Giáo trình Quản trị học, Thành phố Hồ Chí Minh: NXB trường Đại Học Tài Chính Marketing, trang 63 4 Người ta đưa 6 yếu tố môi trường vĩ mô của tổ chức thành mô hình PESTLE để phân tích. PESTLE được hợp thành bởi 6 chữ cái đầu của 6 yếu tố của môi trường vĩ mô: Population (Dân số), Economic (kinh tế), Social (xã hội), Technological (công nghệ), Legal (pháp luật) và Enviromental Nature (môi trường tự nhiên). Tác động của môi trường vĩ mô + Tạo ra các cơ hội và nguy cơ cho doanh nghiệp + Tác động lên tất cả các doanh nghiệp trong ngành + Doanh nghiệp ít thay đổi được trong môi trường vĩ mô + Mức độ tác động lên các doanh nghiệp là khác nhau. Môi trường vi mô (Môi trường đặc thù) 1.
Khái niệm Môi trường vi mô gồm các yếu tố lực lượng thể chế…nằm bên ngoài tổ chức mà nhà quản trị khó kiểm tra được nhưng chúng có ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động và kết quả hoạt động của tổ chức. Đặc điểm + Gắn liền với từng ngành, từng tổ chức. + Thể hiện những mặt mạnh, mặt yếu hiện tại của tổ chức. + Tác động trực tiếp, rất năng động.
+ Có ảnh hưởng trực tiếp tới năng suất lao động, chất lượng sản phẩm, dịch vụ, vị thế cạnh tranh của tổ chức. + Tổ chức có thể kiểm soát và điều chỉnh nó. Các yếu tố cơ bản của môi trường vi mô Mô hình phân tích 5 lực lượng cạnh tranh được M. Porter xây dựng và phát triển là một trong những công cụ được sử dụng để phân tích môi trường ngành một cách rộng rãi.
Porter xây dựng và công bố Mô hình năm áp lực cạnh tranh trong tác phẩm “Các áp lực cạnh tranh định hình chiến lược như thế nào – How Competitive Forces Shape Strategy” trên tạp chí Harvard Business Review. Theo đó, 3 Trương Quang Dũng. Giáo trình Quản trị học, Thành phố Hồ Chí Minh: NXB Trường Đại Học Kinh Tế Tài Chính, trang 17. 4 Cảnh Chí Hoàng(2017).
Giáo trình Quản trị học, Thành phố Hồ Chí Minh: NXB Trường Đại Học Tài Chính Marketing, trang81 5 năm áp lực gồm: đối thủ tiềm tàng (new entrants), sản phẩm và dịch vụ thay thế (substitute products or services), khách hàng (customers), nhà cung cấp (suppliers) và cạnh tranh giữa các đối thủ trong ngành (competitive rivalry).5 Các yếu tố của môi trường vi mô bao gồm: + Đối thủ cạnh tranh (Competitor) + Khách hàng (Customer) + Nhà cung ứng (Supplier) + Sản phẩm thay thế (Alternative products). Mô hình 5 lực lượng cạnh tranh – MICHAEL PORTER (Nguồn: https://sme.vn/21556/mo-hinh-5-ap-luc-canh-tranh-cua-michael-porte/) 1. Tác động của môi trường vi mô + Tạo ra cơ hội và nguy cơ cho doanh nghiệp + Ảnh hưởng trực tiếp đến ngành kinh doanh và quyết định tính chất cạnh tranh của ngành. 5 Phan Thanh Tú (2019), Quản trị Chiến lược Doanh Nghiệp, NXB Công Thương, trang 38 – 44 6 1.
Bản chất và vai trò của việc phân tích môi trường ngoại vi 1. Bản chất Môi trường ngoại vi của doanh nghiệp được xác định bởi tập hợp các lực lượng, yếu tố và điều kiện ràng buộc tác động qua lại lẫn nhau. Những tác nhân bên ngoài này bao gồm tất cả những nhóm đối tượng liên quan, những xu thế kinh tế, những sự kiện không thể thấy trước hay những cuộc khủng hoảng, những chính sách điều tiết và luật pháp,. có tác động trực tiếp hay gián tiếp đến doanh nghiệp.
Môi trường bên ngoài là nơi cung cấp các điều kiện để mọi tổ chức tồn tại và phát triển. Vì vậy, sự vận hành và biến đổi của môi trường có ảnh hưởng rất lớn đến sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Phân tích môi trường bên ngoài để nhận dạng và dự báo các ảnh hưởng từ sự vận động liên tục của môi trường bên ngoài, từ đó xác định được các thời cơ và thách thức đến sự phát triển bền vững của doanh nghiệp. Porter đã nhận định: “Bản chất chính yếu của việc hình thành chiến lược kinh doanh là gắn kết doanh nghiệp với môi trường của nó”.
Vai trò Phân tích môi trường ngoại vi là quá trình xem xét và đánh giá các yếu tố thuộc môi trường bên ngoài của tổ chức để xác định các cơ hội hay nguy cơ có thể tác động đến kết quả hoạt động của tổ chức. Qua đó đề đề xuất kiến nghị, giải pháp ứng phó với tác động của môi trường ngoại vi đến doanh nghiệp. SỰ CẦN THIẾT CỦA VIỆC PHÂN TÍCH MÔI TRƯỜNG NGOẠI VI CỦA DOANH NGHIỆP Bất cứ một doanh nghiệp nào trên thị trường cũng đều chịu tác động và phụ thuộc vào các yếu tố môi trường. Trong môi trường ấy, có những điều kiện thuận lợi đối với hoạt động kinh doanh nhưng cũng không ít những rủi ro, thách thức.
Vì vậy việc phân tích ảnh hưởng của môi trường ngoại vi là để xác định được các thời cơ, cũng như mối nguy cơ, đe dọa đối với hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Từ đó quyết định các vấn đề có liên quan đến hoạt động kinh doanh của mình. Việc phân tích môi trường ngoại vi là để xác định đúng đắn thời cơ và nguy cơ của các yếu tố đến hoạt động của doanh nghiệp. Từ đó, giúp doanh nghiệp có thể khai thác và phát huy hết các thời cơ, đồng thời tìm ra các biện pháp, giải pháp để ngăn 7 ngừa, hạn chế và xóa bỏ nguy cơ, giúp hoạt động của doanh nghiệp được thuận lợi.
Giúp doanh nghiệp hiểu rõ hơn về những lực lượng, thể chế của doanh nghiệp có ảnh hưởng và tác động như thế nào, ra sao đến hoạt động của doanh nghiệp, giúp xác định thời cơ và nguy cơ, từ đó đưa ra những quyết định đúng đắn, để duy trì, củng cố và phát triển doanh nghiệp, tránh những quyết định sai lầm. CÁC YẾU TỐ MÔI TRƯỜNG NGOẠI VI CỦA DOANH NGHIỆP 1. Yếu tố môi trường vĩ mô 1. Yếu tố nhân khẩu học Nhân khẩu học được xem là công cụ đo lường và xác định thị trường của hầu hết các doanh nghiệp.
Nhân khẩu học là những dữ liệu mô tả những thành phần trong tổng dân số như về tuổi tác, giới tính, thu nhập, tốc độ tăng dân số,. Nhờ nhân khẩu học, các nhà kinh doanh sẽ hiểu được rõ đối tượng mình đang nhắm đến, cách tiếp thị sản phẩm, mức độ hiệu quả của dịch vụ tới người dùng. Từ đây họ có thể đánh giá được hành vi của khách hàng và dự đoán xu hướng mua hàng, cũng như lên kế hoạch cho các chiến lược trong tương lai của mình. Những thay đổi trong môi trường nhân khẩu học sẽ tác động trực tiếp đến sự thay đổi của môi trường kinh tế − xã hội, ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh của tổ chức.
Những thông tin của môi trường dân số cũng cung cấp những dữ liệu quan trọng cho các nhà quản trị trong việc hoạch định chiến lược sản phẩm, thị trường, tiếp thị, phân phối, quảng cáo, nguồn nhân lực. Nói khái quát tác động của môi trường dân số đến hoạt động của tổ chức trên hai khía cạnh chính là: cầu thị trường và nguồn nhân lực đầu vào cho tổ chức. Độ tuổi Tuổi tác là yếu tố đầu tiên ảnh hưởng đến nhu cầu mua sắm của con người. Mong muốn của mỗi khách hàng ở từng độ tuổi sẽ có sự thay đổi rõ ràng.
Đây chính là lý do mà nhóm tuổi được liệt kê vào một phân khúc thị trường của nhân khẩu học. Giới tính Theo nghiên cứu của nhân khẩu học, tâm lý tiêu dùng của nam giới và nữ giới có sự khác biệt rõ nét. Phụ nữ thường đề cao tính hoàn thiện hơn và đa phần mua hàng 8 theo cảm nhận của bản thân. Đặc biệt, những đánh giá về khách hàng trước đó đã sử dụng sản phẩm và tên tuổi của thương hiệu sẽ có tác động lớn tới quyết định mua hàng của chị em.
Trong khi đó, nam giới trước khi lựa chọn sẽ ưu tiên xem xét kỹ các thông tin khách quan thay vì cảm nhận của bản thân. Mức thu nhập và hoàn cảnh kinh tế Mức thu nhập cũng là một yếu tố giúp các doanh nghiệp khoanh vùng được khách hàng một cách nhanh chóng. Hoàn cảnh kinh tế sẽ ảnh hưởng rất lớn đến sự lựa chọn sản phẩm của khách hàng. Hoàn cảnh kinh tế của một người bao gồm số thu nhập dành cho tiêu dùng, số tiền gửi tiết kiệm và tài sản, kể cả khả năng vay mượn và thái độ đối với việc chi tiêu và tiết kiệm.