Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong bối cảnh công nghệ thông tin phát triển mạnh mẽ và trở thành công cụ đắc lực trong quản lý kinh tế, việc số hóa dữ liệu giúp doanh nghiệp giảm thiểu thời gian xử lý tác nghiệp, hạn chế sai sót từ thao tác thủ công, tiết kiệm chi phí và nâng cao độ chính xác khi lập báo cáo tài chính phục vụ công tác điều hành. Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều doanh nghiệp chỉ chú trọng đầu tư hạ tầng phần cứng mà chưa chú trọng phát triển các phần mềm quản lý tương thích với quy trình nghiệp vụ nội bộ.

Công ty Cổ phần iuEdu là đơn vị hoạt động trong lĩnh vực cung cấp các giải pháp và thiết bị giáo dục, bao gồm: bảng Up đa năng, máy chiếu, máy tính, thiết bị trắc nghiệm cùng phần mềm soạn thảo giáo án Air, hệ nội dung và tài nguyên giáo án. Xuất phát từ thực tế kinh doanh tại đơn vị, tác giả lựa chọn đề tài "Xây dựng phần mềm kế toán bán hàng tại Công ty Cổ phần iuEdu" nhằm tin học hóa quy trình kế toán bán hàng, hỗ trợ theo dõi hàng hóa, doanh thu chặt chẽ và khắc phục các sai sót của phương pháp hạch toán thủ công.

Mục tiêu nghiên cứu của đồ án được xác định cụ thể gồm 3 nội dung:

  1. Xây dựng hệ thống giải quyết được bài toán bán hàng thực tế tại doanh nghiệp.
  2. Cung cấp đầy đủ các chức năng đáp ứng đúng quy trình và yêu cầu của nghiệp vụ kế toán bán hàng.
  3. Cung cấp hệ thống thông tin quản lý chi tiết về danh mục khách hàng và hàng hóa.
  • Đối tượng nghiên cứu: Công tác kế toán bán hàng và quy trình luân chuyển chứng từ, số liệu kế toán tại Công ty Cổ phần iuEdu.
  • Phạm vi nghiên cứu:
    • Không gian: Tại Công ty Cổ phần iuEdu.
    • Nội dung: Tiếp cận công tác tổ chức kế toán bán hàng theo chế độ kế toán doanh nghiệp hiện hành, từ đó ứng dụng ngôn ngữ lập trình C# và hệ quản trị cơ sở dữ liệu để phân tích, thiết kế và xây dựng phần mềm kế toán bán hàng hoàn chỉnh.
    • Thời gian: Dữ liệu và khảo sát thực hiện trong năm 2016.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Đồ án tiếp cận song song giữa lý luận kế toán doanh nghiệp và phương pháp luận phân tích thiết kế hệ thống thông tin:

1. Khung lý thuyết và cơ sở pháp lý

  • Lý thuyết hệ thống thông tin kế toán: Phần mềm kế toán được xác định là một trong năm thành phần cấu thành hệ thống thông tin kế toán hoàn chỉnh (bao gồm: con người, phần cứng, chương trình/phần mềm, dữ liệu và thủ tục). Phần mềm phải bảo đảm tính tuân thủ pháp luật, áp dụng đầy đủ bốn phương pháp kế toán (phương pháp chứng từ kế toán, phương pháp tính giá, phương pháp tài khoản kế toán, phương pháp tổng hợp – cân đối kế toán) và có tính mềm dẻo khi chính sách thay đổi.
  • Văn bản pháp luật và chuẩn mực kế toán: Áp dụng chế độ kế toán doanh nghiệp ban hành theo Thông tư số 200/2014/TT-BTC của Bộ Tài chính. Hệ thống tài khoản và chứng từ sử dụng trong nghiên cứu bao gồm:
    • Tài khoản hạch toán: TK 131 (Phải thu của khách hàng), TK 156 (Hàng hóa), TK 511 (Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ), TK 3331 (Thuế GTGT phải nộp), TK 632 (Giá vốn hàng bán), TK 521 (Các khoản giảm trừ doanh thu: TK 5211 - Chiết khấu thương mại, TK 5212 - Hàng bán bị trả lại, TK 5213 - Giảm giá hàng bán), TK 641 (Chi phí bán hàng, mở 7 tài khoản cấp 2: 6411 đến 6418), TK 642 (Chi phí quản lý doanh nghiệp, mở 8 tài khoản cấp 2: 6421 đến 6426, 6417, 6418).
    • Chứng từ kế toán: Hóa đơn GTGT (Mẫu 01 - GTKT - 3LL), Hóa đơn bán hàng thông thường (Mẫu 02 - GTTT - 3L) và các bảng kê, phiếu xuất kho liên quan.

2. Phương pháp nghiên cứu

  • Phương pháp thu thập thông tin: Phỏng vấn trực tiếp cán bộ kế toán và nhân viên quản lý, phát phiếu điều tra, quan sát luồng luân chuyển chứng từ và ghi chép thực tế tại đơn vị thực tập, tham khảo ý kiến chuyên gia.
  • Phương pháp tập hợp: Thu thập hệ thống hồ sơ, chứng từ gốc, sổ sách kế toán và mẫu biểu báo cáo tài chính phát sinh từ hoạt động bán hàng của công ty.
  • Phương pháp so sánh đối chiếu: So sánh giữa nguyên lý hạch toán theo Thông tư 200/2014/TT-BTC với thực tế triển khai sổ sách tại đơn vị để tìm ra các điểm bất cập cần tin học hóa.
  • Phương pháp phân tích thiết kế có cấu trúc (Structured Analysis - SA): Kết hợp phân tích từ trên xuống (top-down) và từ dưới lên (bottom-up) để xây dựng biểu đồ phân rã chức năng (FDD), biểu đồ luồng dữ liệu (DFD), ma trận thực thể - chức năng (CRUD) và mô hình thực thể liên kết (E-R) chuyển đổi sang mô hình dữ liệu quan hệ.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Lý luận chung về xây dựng phần mềm kế toán và công tác kế toán bán hàng trong doanh nghiệp

Chương này hệ thống hóa toàn diện nền tảng lý luận về phần mềm kế toán và quy trình hạch toán bán hàng:

  • Lý luận về phần mềm kế toán: Trình bày định nghĩa, 5 thành phần của hệ thống thông tin, các yêu cầu kỹ thuật đối với phần mềm (tính dễ dùng, bảo mật, tương thích, chống sao chép, tự động hóa cao, cơ cấu linh hoạt). Phân tích chi tiết quy trình 6 bước xây dựng phần mềm: (1) Khảo sát hiện trạng và lập kế hoạch dự án; (2) Phân tích hệ thống (chức năng và dữ liệu); (3) Thiết kế hệ thống (kiến trúc, CSDL, module, giao diện); (4) Lập trình; (5) Kiểm thử; (6) Cài đặt, bảo hành và bảo trì.
  • Khảo sát công cụ tin học: Đánh giá ưu nhược điểm của các hệ quản trị cơ sở dữ liệu (Microsoft Access, SQL Server, Oracle, Visual FoxPro), các dòng ngôn ngữ lập trình (hướng cấu trúc và hướng đối tượng như C#, Java, C++) và các công cụ kết xuất báo cáo (Crystal Report, XtraReport trong DevExpress, Element WordPro).
  • Lý luận về kế toán bán hàng: Làm rõ khái niệm bán hàng, doanh thu, doanh thu thuần, giá vốn hàng bán, các khoản giảm trừ doanh thu theo Thông tư 200/2014/TT-BTC; nhiệm vụ của kế toán bán hàng; hệ thống chứng từ, tài khoản hạch toán và sơ đồ luân chuyển chứng từ hóa đơn thuế GTGT.

Chương 2: Khảo sát thực trạng công tác kế toán bán hàng tại Công ty Cổ phần iuEdu

Chương 2 phản ánh chi tiết kết quả khảo sát thực tế tại đơn vị thực tập:

  • Giới thiệu doanh nghiệp: Tổng quan về Công ty Cổ phần iuEdu, cơ cấu tổ chức bộ máy điều hành và các nhóm sản phẩm giải pháp giáo dục chủ lực (bảng Up, máy chiếu, máy tính, thiết bị trắc nghiệm, phần mềm soạn thảo giáo án Air).
  • Thực trạng công tác kế toán bán hàng: Mô tả bộ máy kế toán, hình thức kế toán áp dụng, hệ thống chứng từ, tài khoản kế toán sử dụng, hệ thống sổ sách kế toán và quy trình hạch toán nghiệp vụ bán hàng thực tế tại công ty.
  • Đánh giá hệ thống và tình hình ứng dụng CNTT: Phân tích những ưu điểm và hạn chế trong việc ứng dụng công nghệ thông tin tại công ty; chỉ rõ nhu cầu cấp thiết cần phải xây dựng một phần mềm kế toán bán hàng chuyên biệt nhằm tối ưu hóa việc quản lý dữ liệu, kiểm soát công nợ khách hàng và tự động hóa khâu lập báo cáo doanh thu.

Chương 3: Xây dựng phần mềm kế toán bán hàng tại Công ty Cổ phần iuEdu

Chương 3 là phần trọng tâm kỹ thuật của đồ án, mô tả toàn bộ quá trình phân tích và thiết kế phần mềm:

  • Phân tích hệ thống thông tin kế toán: Xác định mục tiêu, yêu cầu bài toán; xây dựng Biểu đồ phân rã chức năng (FDD), Biểu đồ ngữ cảnh, Ma trận thực thể - chức năng.
  • Biểu đồ luồng dữ liệu (DFD): Xây dựng biểu đồ luồng dữ liệu mức 0 và biểu đồ luồng dữ liệu mức 1 cho 4 tiến trình nghiệp vụ cốt lõi:
    1. Tiến trình "Bán hàng"
    2. Tiến trình "Xử lý hàng bán bị trả lại"
    3. Tiến trình "Ghi sổ"
    4. Tiến trình "Lập báo cáo"
  • Thiết kế cơ sở dữ liệu: Xây dựng Mô hình thực thể liên kết (E-R), thực hiện quy tắc chuyển đổi sang mô hình dữ liệu quan hệ, phi chuẩn hóa cơ sở dữ liệu để tối ưu hóa truy vấn, đặc tả các trường dữ liệu và thiết kế tệp CSDL vật lý.
  • Thiết kế giao diện: Thiết lập luồng hệ thống, thiết kế hệ thống thực đơn (menu) và các giao diện người dùng chính (form đăng nhập, form cập nhật danh mục khách hàng - hàng hóa, form hóa đơn bán hàng, form xử lý hàng bán trả lại, form kết xuất báo cáo bán hàng).

Thiết kế và triển khai

Phần mềm kế toán bán hàng cho Công ty Cổ phần iuEdu được thiết kế dựa trên các mô hình kỹ thuật và giải pháp công nghệ cụ thể được trình bày trong đồ án:

1. Tổng hợp đánh giá công cụ công nghệ khảo sát trong đồ án

Công cụ / Công nghệ Ưu điểm ghi nhận trong đồ án Nhược điểm / Ràng buộc ghi nhận Phạm vi áp dụng phù hợp
Microsoft Access Nhỏ gọn, cài đặt dễ dàng Giới hạn CSDL (< 2GB), giới hạn số người dùng, không hỗ trợ mạng từ xa Ứng dụng quy mô nhỏ
Microsoft SQL Server Tốc độ ổn định, dễ sử dụng, hệ thống hàm tiện ích mạnh Tối ưu hóa chủ yếu trên môi trường hệ điều hành Windows CSDL quy mô vừa và nhỏ
Oracle Độ bảo mật và an toàn dữ liệu rất cao, cơ chế phân quyền rõ ràng Chi phí đầu tư cao, cấu hình máy mạnh, quản trị phức tạp Ứng dụng có CSDL lớn
Visual FoxPro Hỗ trợ lập trình hướng đối tượng, thiết kế giao diện trực quan nhanh Bảo mật kém, không an toàn trên mạng, bản cũ không hỗ trợ Unicode CSDL quy mô vừa và nhỏ
Ngôn ngữ C# Hướng đối tượng, đóng gói dữ liệu, tương thích môi trường phát triển hiện đại Đòi hỏi môi trường thực thi framework tương ứng Xây dựng phần mềm ứng dụng quản lý
Crystal Report / XtraReport Hỗ trợ kết xuất báo cáo đa dạng (PDF, Excel, Doc), tùy biến linh hoạt Cần tích hợp thư viện vào bộ cài đặt Thiết kế mẫu biểu báo cáo kế toán

2. Kiến trúc chức năng và mô hình dữ liệu

  • Hệ thống chức năng (FDD & DFD): Hệ thống phân rã bài toán thành các khối chức năng chính gồm quản lý danh mục (hàng hóa, khách hàng, nhân viên), quản lý giao dịch bán hàng (lập hóa đơn GTGT, tính thuế, áp dụng chiết khấu), xử lý hàng bán bị trả lại, cập nhật sổ kế toán chi tiết và tổng hợp, kết xuất báo cáo doanh thu và công nợ.
  • Mô hình luồng dữ liệu (DFD):
    • Biểu đồ ngữ cảnh (Hình 3.1) xác định các tác nhân ngoài tương tác với hệ thống (Khách hàng, Kế toán viên, Ban Giám đốc).
    • Biểu đồ mức 0 (Hình 3.3) phân định rõ luồng dữ liệu đi qua 4 phân hệ tiến trình (Bán hàng, Xử lý hàng bán bị trả lại, Ghi sổ, Lập báo cáo).
  • Cơ sở dữ liệu: Áp dụng mô hình E-R chuẩn hóa thành các quan hệ dữ liệu liên kết 1:1, 1:n và n:m, định nghĩa đầy đủ khóa chính, khóa ngoại, ràng buộc toàn vẹn dữ liệu cho các bảng thông tin danh mục và bảng giao dịch chứng từ.
  • Hệ thống giao diện và kiểm thử: Thiết kế các màn hình form nhập liệu thân thiện, kiểm tra tính hợp lệ của dữ liệu đầu vào trước khi lưu vào CSDL; xây dựng giải pháp kiểm thử hệ thống dựa trên bộ số liệu kế toán thực tế tại iuEdu kết hợp dữ liệu giả định nghiệp vụ phát sinh.

Kết quả và đóng góp

  • Kết quả đạt được:
    • Hoàn thành đầy đủ bộ hồ sơ phân tích và thiết kế hệ thống thông tin kế toán bán hàng hoàn chỉnh cho Công ty Cổ phần iuEdu theo phương pháp phân tích có cấu trúc SA.
    • Xây dựng mô hình cơ sở dữ liệu quan hệ và thiết kế cấu trúc vật lý các bảng dữ liệu, chuẩn hóa quy trình lưu trữ thông tin về khách hàng, hàng hóa giáo dục và hóa đơn chứng từ.
    • Thiết kế hệ thống giao diện tương tác (các form chức năng) và biểu mẫu báo cáo bám sát quy định của Thông tư 200/2014/TT-BTC.
  • Đóng góp của đồ án:
    • Cung cấp giải pháp tin học hóa nghiệp vụ kế toán bán hàng phù hợp với đặc thù sản phẩm kinh doanh giải pháp giáo dục tại Công ty Cổ phần iuEdu.
    • Khắc phục các hạn chế của phương pháp ghi chép thủ công, giúp tự động hóa quá trình tính toán thuế GTGT, chiết khấu thương mại, hàng bán trả lại và tổng hợp doanh thu thuần, hỗ trợ công tác quản lý tài chính tại đơn vị nhanh chóng và chính xác hơn.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế:
    • Đề tài tập trung chủ yếu vào phân hệ kế toán bán hàng và các nghiệp vụ liên quan trực tiếp đến doanh thu, giảm trừ doanh thu và giá vốn, chưa bao quát toàn bộ các phân hệ kế toán khác trong doanh nghiệp (như kế toán tiền lương, kế toán tài sản cố định chi tiết, kế toán chi phí giá thành sản xuất).
    • Phạm vi khảo sát và ứng dụng giới hạn tại Công ty Cổ phần iuEdu trong năm 2016.
  • Hướng nghiên cứu tiếp:
    • Tiếp tục phát triển và tích hợp thêm các phân hệ kế toán quản trị khác để hình thành hệ thống phần mềm kế toán tổng thể (ERP thu nhỏ) cho doanh nghiệp.
    • Nâng cấp khả năng bảo mật phân quyền đa người dùng trên môi trường mạng và hoàn thiện các tính năng sao lưu dữ liệu tự động.

Giá trị tham khảo

  • Đối tượng sử dụng tài liệu:
    • Sinh viên chuyên ngành Hệ thống thông tin kinh tế, Tin học tài chính - kế toán, Kế toán doanh nghiệp đang thực hiện đồ án tốt nghiệp hoặc nghiên cứu về tin học hóa công tác kế toán.
    • Chuyên viên phân tích nghiệp vụ (BA) và lập trình viên phần mềm quản lý doanh nghiệp cần tài liệu tham khảo về quy trình phân tích thiết kế hệ thống theo phương pháp cấu trúc.
  • Nội dung có giá trị tham khảo nổi bật:
    • Toàn bộ quy trình đặc tả hệ thống từ Biểu đồ phân rã chức năng (FDD), Biểu đồ luồng dữ liệu (DFD mức 0, mức 1) đến Ma trận thực thể - chức năng (CRUD).
    • Phương pháp chuyển đổi từ mô hình thực thể liên kết (E-R) sang mô hình dữ liệu quan hệ và thiết kế CSDL vật lý tuân thủ chuẩn mực kế toán Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Đề tài áp dụng chế độ kế toán và thông tư nào của Bộ Tài chính?
Đề tài áp dụng Chế độ kế toán doanh nghiệp ban hành theo Thông tư số 200/2014/TT-BTC, hạch toán doanh thu qua TK 511, các khoản giảm trừ doanh thu qua TK 521 (gồm 3 tài khoản cấp 2: 5211, 5212, 5213), giá vốn qua TK 632, và chi phí bán hàng/chi phí quản lý qua các tài khoản chi tiết thuộc TK 641, TK 642.

2. Công ty Cổ phần iuEdu kinh doanh những sản phẩm, mặt hàng gì trong khảo sát?
Công ty hoạt động trong lĩnh vực giải pháp giáo dục, kinh doanh các thiết bị: bảng Up đa năng, máy chiếu, máy tính, thiết bị trắc nghiệm cùng phần mềm soạn thảo giáo án Air, hệ nội dung và tài nguyên giáo án.

3. Ngôn ngữ lập trình và các công cụ tin học chính được tác giả đề xuất/sử dụng là gì?
Đồ án sử dụng ngôn ngữ lập trình hướng đối tượng C#, phân tích các hệ quản trị CSDL như Microsoft SQL Server, Microsoft Access và các công cụ tạo báo cáo chuyên dụng như Crystal Report, XtraReport (DevExpress).

4. Biểu đồ luồng dữ liệu (DFD) mức 1 trong đồ án gồm những tiến trình nghiệp vụ nào?
DFD mức 1 của hệ thống bao gồm 4 tiến trình chính: (1) Tiến trình Bán hàng, (2) Tiến trình Xử lý hàng bán bị trả lại, (3) Tiến trình Ghi sổ, và (4) Tiến trình Lập báo cáo.

5. Phương pháp phân tích thiết kế hệ thống nào được sử dụng xuyên suốt đồ án?
Tác giả sử dụng phương pháp phân tích có cấu trúc SA (Structured Analysis), kết hợp phân tích từ trên xuống (top-down) và từ dưới lên (bottom-up), từ mức vật lý của hệ thống cũ sang mức logic và xây dựng thiết kế vật lý cho hệ thống mới.


Kết luận

Đồ án tốt nghiệp "Xây dựng phần mềm kế toán bán hàng tại Công ty Cổ phần iuEdu" của tác giả Phạm Thị Hải Yến là công trình nghiên cứu ứng dụng kết hợp chặt chẽ giữa chuyên môn kế toán doanh nghiệp và kỹ thuật phân tích thiết kế hệ thống thông tin. Tác giả đã hoàn thiện hệ thống tài liệu phân tích nghiệp vụ, mô hình hóa dữ liệu và thiết kế giải pháp phần mềm kế toán bán hàng bám sát Thông tư 200/2014/TT-BTC. Công trình cung cấp tài liệu tham khảo có giá trị về phương pháp luận và kỹ thuật thiết kế phần mềm kế toán cho sinh viên khối ngành Hệ thống thông tin kinh tế và Kế toán ứng dụng.