Khám Phá Tư Tưởng Nữ Sử Đạm Phương Trong Bối Cảnh Hiện Đại Hóa Đầu Thế Kỷ XX

Khám phá luận văn thạc sĩ của tác giả Đạm Phương Nữ về nữ sử trong bối cảnh hiện đại hóa đầu thế kỷ XX, phân tích và đánh giá sâu sắc.

• Tác giả: Nguyễn Thị Dung
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Nho Thìn
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Văn Học Việt Nam
• Đề tài: Nữ Sử Đạm Phương Trong Bối Cảnh Hiện Đại Hóa Đầu Thế Kỷ XX
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• BẢNG CHỮ VIẾT TẮT
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Lí do chọn đề tài
• 0.2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 0.3. Mục đích và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CUỘC ĐỜI VÀ VĂN NGHIỆP CỦA ĐẠM PHƯƠNG NỮ SỬ
• 1.1. Cuộc đời Đạm Phương nữ sử
• 1.2. Văn nghiệp Đạm Phương nữ sử
• 1.2.1. Thơ và từ
• 1.2.2. Tiểu Thuyết
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẠM PHƯƠNG VÀ VẤN ĐỀ PHỤ NỮ ĐẦU THẾ KỶ XX
• 2.1. Sơ lược về phong trào nữ quyền và giải phóng phụ nữ trên thế giới
• 2.2. Tình hình phụ nữ Việt Nam và “vấn đề phụ nữ” trong xã hội
• 2.3. Tư tưởng của Đạm Phương về vấn đề phụ nữ trong mối tương quan với các học giả đương thời
• 2.4. Vấn đề công - dung - ngôn - hạnh
• 2.5. Vấn đề về trinh tiết
• 2.6. Vấn đề tự do kết hôn
• 2.7. Vấn đề nữ học
• 3. CHƯƠNG 3: HOẠT ĐỘNG XÃ HỘI VÀ HOẠT ĐỘNG KHẢO CỨU
• 3.1. Hoạt động xã hội
• 3.1.1. Nữ công Học hội
• 3.1.2. Các hoạt động xã hội khác
• 3.2. Hoạt động khảo cứu
• 3.2.1. Công trình Giáo dục nhi đồng
• 3.2.2. Công trình khảo cứu về Tuồng hát An Nam
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Nữ sử Đạm Phương trong bối cảnh hiện đại hóa đầu thế kỷ XX

Nữ sử Đạm Phương, tên thật là Công Nữ Đồng Canh, là một trong những nhân vật tiêu biểu của văn học Việt Nam đầu thế kỷ XX. Bà không chỉ là một nhà văn, nhà báo mà còn là một nhà hoạt động xã hội tích cực. Trong bối cảnh hiện đại hóa, Đạm Phương đã có những đóng góp quan trọng cho phong trào nữ quyền và sự phát triển của văn hóa Việt Nam. Bà sống trong thời kỳ mà xã hội Việt Nam đang trải qua những biến động lớn, từ sự xâm lược của thực dân Pháp đến những thay đổi trong tư tưởng và văn hóa. Những tác phẩm của bà phản ánh rõ nét những vấn đề xã hội, đặc biệt là vấn đề phụ nữ trong bối cảnh lịch sử đầy biến động này.

1.1. Cuộc đời và sự nghiệp của Đạm Phương nữ sử

Đạm Phương sinh năm 1881 tại Huế, trong một gia đình quý tộc. Bà được giáo dục bài bản và sớm bộc lộ tài năng văn chương. Sau khi kết hôn, bà được vua Thành Thái mời vào cung làm nữ sử, nơi bà đã có cơ hội dạy dỗ các cung tần mỹ nữ. Bà đã viết nhiều tác phẩm nổi bật, trong đó có những bài báo và tiểu thuyết phản ánh tư tưởng tiến bộ về nữ quyền và giáo dục.

1.2. Tác phẩm nổi bật của Đạm Phương nữ sử

Đạm Phương đã viết gần 200 bài báo và nhiều tác phẩm văn học khác nhau, từ thơ đến tiểu thuyết. Các tác phẩm của bà không chỉ mang tính nghệ thuật mà còn chứa đựng những tư tưởng xã hội sâu sắc, đặc biệt là về vai trò của phụ nữ trong xã hội. Bà đã sử dụng ngòi bút của mình để đấu tranh cho quyền lợi của phụ nữ và trẻ em, góp phần vào phong trào nữ quyền tại Việt Nam.

II. Vấn đề phụ nữ trong bối cảnh hiện đại hóa đầu thế kỷ XX

Đầu thế kỷ XX, phụ nữ Việt Nam phải đối mặt với nhiều thách thức trong bối cảnh xã hội đang thay đổi nhanh chóng. Sự xâm lược của thực dân Pháp đã làm thay đổi cấu trúc xã hội, tạo ra những cơ hội và thách thức mới cho phụ nữ. Đạm Phương đã có những quan điểm tiến bộ về vấn đề này, thể hiện qua các tác phẩm của bà.

2.1. Phong trào nữ quyền và giải phóng phụ nữ trên thế giới

Phong trào nữ quyền trên thế giới vào đầu thế kỷ XX đã có những ảnh hưởng lớn đến tư tưởng của Đạm Phương. Bà đã tiếp thu và áp dụng những tư tưởng này vào bối cảnh Việt Nam, kêu gọi sự bình đẳng giới và quyền lợi cho phụ nữ. Những hoạt động của bà đã góp phần vào việc nâng cao nhận thức về vai trò của phụ nữ trong xã hội.

2.2. Tình hình phụ nữ Việt Nam và những thách thức

Trong bối cảnh xã hội phong kiến, phụ nữ Việt Nam thường bị giới hạn trong các vai trò truyền thống. Đạm Phương đã chỉ ra những bất công mà phụ nữ phải chịu đựng và kêu gọi sự thay đổi. Bà đã viết nhiều bài báo phê phán những định kiến xã hội và kêu gọi sự tham gia của phụ nữ vào các hoạt động xã hội.

III. Phương pháp và giải pháp của Đạm Phương trong việc nâng cao vị thế phụ nữ

Đạm Phương đã áp dụng nhiều phương pháp khác nhau để nâng cao vị thế của phụ nữ trong xã hội. Bà không chỉ viết văn mà còn tổ chức các hoạt động xã hội nhằm giáo dục và nâng cao nhận thức cho phụ nữ.

3.1. Tổ chức Hội Nữ công đầu tiên tại Việt Nam

Đạm Phương là người sáng lập Hội Nữ công đầu tiên tại Việt Nam, nơi tập hợp những phụ nữ có cùng chí hướng để cùng nhau đấu tranh cho quyền lợi của phụ nữ. Hội đã tổ chức nhiều hoạt động nhằm nâng cao nhận thức và giáo dục cho phụ nữ về các vấn đề xã hội.

3.2. Viết báo và truyền thông về nữ quyền

Bà đã sử dụng báo chí như một công cụ mạnh mẽ để truyền tải thông điệp về nữ quyền. Các bài báo của bà không chỉ thông tin mà còn mang tính giáo dục, khuyến khích phụ nữ tham gia vào các hoạt động xã hội và đấu tranh cho quyền lợi của mình.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về Đạm Phương

Những đóng góp của Đạm Phương không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà còn có những ứng dụng thực tiễn trong xã hội. Bà đã tạo ra những thay đổi tích cực trong nhận thức của xã hội về vai trò của phụ nữ.

4.1. Tác động của Đạm Phương đến phong trào nữ quyền

Những tác phẩm và hoạt động của Đạm Phương đã tạo ra một làn sóng mới trong phong trào nữ quyền tại Việt Nam. Bà đã truyền cảm hứng cho nhiều thế hệ phụ nữ tiếp tục đấu tranh cho quyền lợi của mình.

4.2. Kết quả nghiên cứu và ghi nhận về Đạm Phương

Nghiên cứu về Đạm Phương đã giúp làm sáng tỏ những đóng góp của bà cho văn hóa và văn học Việt Nam. Những hoạt động của bà đã được ghi nhận và đánh giá cao trong bối cảnh lịch sử của đất nước.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu về Đạm Phương

Nghiên cứu về Đạm Phương nữ sử không chỉ giúp hiểu rõ hơn về cuộc đời và sự nghiệp của bà mà còn mở ra những hướng đi mới cho nghiên cứu văn học và lịch sử Việt Nam. Những đóng góp của bà cần được ghi nhận và phát huy trong tương lai.

5.1. Tầm quan trọng của Đạm Phương trong văn học Việt Nam

Đạm Phương là một trong những nhân vật quan trọng trong văn học Việt Nam đầu thế kỷ XX. Những tác phẩm của bà không chỉ có giá trị nghệ thuật mà còn mang tính xã hội sâu sắc, góp phần vào việc nâng cao vị thế của phụ nữ.

5.2. Hướng nghiên cứu tương lai về Đạm Phương

Nghiên cứu về Đạm Phương cần tiếp tục được mở rộng, không chỉ tập trung vào các tác phẩm của bà mà còn vào những ảnh hưởng của bà đến các thế hệ sau. Việc khai thác và sưu tầm thêm tư liệu về bà sẽ giúp làm phong phú thêm bức tranh về nữ quyền trong văn học Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đầu thế kỷ XX, xã hội Việt Nam trải qua những biến động sâu sắc dưới tác động của chương trình khai thác thuộc địa của Pháp, dẫn đến sự xuất hiện của các tầng lớp xã hội mới như công nhân, tư sản và tiểu tư sản thành thị. Đây là điều kiện thuận lợi để tiếp thu các tư tưởng tự do, dân chủ, xã hội chủ nghĩa, trong đó có vấn đề bình đẳng nam nữ và giải phóng phụ nữ. Trong bối cảnh đó, Đạm Phương nữ sử (1881-1947) nổi lên như một nữ trí thức tiêu biểu với bút lực dồi dào, tư tưởng tiến bộ và hoạt động xã hội xuất sắc. Bà không chỉ là nhà thơ, nhà văn, nhà báo mà còn là nhà giáo dục, nhà khảo cứu và nhà hoạt động xã hội có ảnh hưởng sâu rộng trong phong trào nữ quyền đầu thế kỷ XX tại Việt Nam.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm sáng tỏ cuộc đời, sự nghiệp, vị trí và vai trò của Đạm Phương trong bối cảnh hiện đại hóa đầu thế kỷ XX, tập trung vào các sáng tác văn học, tư tưởng về phụ nữ và giáo dục nhi đồng, cũng như so sánh với các học giả đương thời. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các tác phẩm thơ, từ, tiểu thuyết, bài báo chuyên khảo và các hoạt động xã hội của bà trong giai đoạn 1918-1930, chủ yếu tại kinh đô Huế và các địa phương khác trên cả nước.

Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc ghi nhận và đánh giá đúng mức đóng góp của Đạm Phương trong sự phát triển văn hóa, văn học và phong trào nữ quyền Việt Nam đầu thế kỷ XX, đồng thời cung cấp tư liệu quý giá cho các nhà nghiên cứu văn học, lịch sử và xã hội học về giai đoạn chuyển đổi quan trọng này.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu sau:

• Lý thuyết hiện đại hóa: Giải thích quá trình chuyển đổi xã hội từ phong kiến sang thực dân nửa phong kiến, tạo điều kiện cho sự tiếp nhận các tư tưởng mới về tự do, dân chủ và bình đẳng giới.
• Lý thuyết nữ quyền: Phân tích tư tưởng và hoạt động của Đạm Phương trong bối cảnh phong trào nữ quyền toàn cầu và Việt Nam đầu thế kỷ XX, tập trung vào các khái niệm như bình đẳng giới, giải phóng phụ nữ, vai trò xã hội của phụ nữ.
• Mô hình phân tích văn học lịch sử: Đánh giá các sáng tác văn học của Đạm Phương trong mối quan hệ với bối cảnh lịch sử, xã hội và văn hóa đương thời.
• Các khái niệm chính bao gồm: nữ quyền, hiện đại hóa, văn học nữ giới, giáo dục nhi đồng, phong trào nữ công học hội.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Tư liệu chính gồm các tác phẩm thơ, từ, tiểu thuyết, bài báo, chuyên khảo của Đạm Phương được sưu tầm từ các thư viện quốc gia, tư liệu gia đình và các ấn phẩm báo chí đầu thế kỷ XX; các tài liệu nghiên cứu, hội thảo khoa học về Đạm Phương; các công trình khảo cứu về phong trào nữ quyền và văn học Việt Nam.
• Phương pháp mô tả: Giới thiệu chân thực cuộc đời, sự nghiệp và các hoạt động của Đạm Phương dựa trên tư liệu lịch sử và văn học.
• Phương pháp so sánh: Đối chiếu tư tưởng và sáng tác của Đạm Phương với các tác giả nữ cùng thời và các học giả đương đại để làm nổi bật nét riêng và đóng góp của bà.
• Phương pháp phân loại, thống kê: Xử lý khối lượng lớn trước tác đa dạng của Đạm Phương, phân loại theo thể loại, chủ đề và nội dung tư tưởng để đánh giá khách quan.
• Phương pháp phân tích - tổng hợp: Đúc kết các kết quả nghiên cứu thành bức tranh tổng thể về vai trò và ảnh hưởng của Đạm Phương trong bối cảnh hiện đại hóa đầu thế kỷ XX.
• Timeline nghiên cứu: Tập trung phân tích các hoạt động và sáng tác của Đạm Phương trong giai đoạn 1918-1930, giai đoạn hoạt động sôi nổi nhất của bà, đồng thời khảo sát các giai đoạn trước và sau để đánh giá toàn diện.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Khối lượng và đa dạng sáng tác: Đã sưu tầm được khoảng 42 bài thơ, 181 bài báo, 3 tiểu thuyết và 3 tập khảo cứu của Đạm Phương, trong đó ba phần tư bài báo tập trung vào các vấn đề phụ nữ, nhi đồng và giáo dục. Sáng tác của bà trải rộng trên nhiều thể loại: thơ, từ, tiểu thuyết, báo chí, khảo cứu, phản ánh tư tưởng tiến bộ và tinh thần nhập cuộc xã hội.

2. Tư tưởng nữ quyền và hiện đại hóa: Đạm Phương thể hiện quan điểm tiến bộ về phụ nữ, nhấn mạnh vai trò giáo dục, tự do kết hôn, nữ học và bình đẳng giới trong xã hội. Bà tổ chức Hội Nữ công Học hội đầu tiên tại Việt Nam (1926), mở rộng giao lưu với các nữ trí thức ba miền, góp phần nâng cao nhận thức và vị thế của phụ nữ. So với các tác giả nữ cùng thời, bà có ảnh hưởng sâu rộng và tư tưởng tiến bộ hơn, mặc dù vẫn chịu ảnh hưởng của quan niệm Nho giáo về trinh tiết và đạo đức phụ nữ.

3. Hoạt động xã hội và chính trị: Bà tích cực tham gia các hoạt động xã hội, vận động ủng hộ đồng bào bị lũ lụt, đấu tranh nữ quyền, giáo dục nhi đồng và nghiên cứu văn hóa dân tộc như tuồng hát An Nam. Gia đình bà cũng chịu nhiều ảnh hưởng chính trị, với con trai bị bắt và qua đời trong tù, bản thân bà bị giam giữ năm 1929. Hoạt động của bà phản ánh sự nhập cuộc mạnh mẽ của nữ trí thức trong phong trào yêu nước và cách mạng.

4. Phong cách và nội dung văn học: Thơ Đạm Phương mang đậm phong cách cổ điển, tuân thủ thể thất ngôn bát cú, tứ thơ đề cập đến thiên nhiên, lịch sử, tình bạn, người phụ nữ và nữ quyền. Bà kết hợp truyền thống thơ ca với nội dung thời đại, thể hiện sự chuyển mình của văn học nữ giới trong giai đoạn hiện đại hóa. So sánh với các tác giả nữ cùng thời, thơ bà có sự đa dạng về chủ đề và thể loại, đồng thời thể hiện sự tiến bộ trong quan niệm về người phụ nữ.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân thành công của Đạm Phương xuất phát từ xuất thân hoàng tộc, được giáo dục bài bản về Hán học và Pháp văn, cùng với tinh thần yêu nước và ý thức trách nhiệm xã hội cao. Bà đã vượt qua rào cản giới tính và tư tưởng phong kiến để trở thành một nữ trí thức năng động, có ảnh hưởng lớn trong phong trào nữ quyền và văn hóa đầu thế kỷ XX.

So với các nghiên cứu trước đây, luận văn đã cung cấp cái nhìn toàn diện và hệ thống hơn về cuộc đời, sự nghiệp và tư tưởng của Đạm Phương, đồng thời làm rõ mối quan hệ giữa bà với các phong trào xã hội và văn học đương thời. Dữ liệu được trình bày qua các bảng thống kê số lượng tác phẩm, biểu đồ phân bố chủ đề sáng tác và sơ đồ mạng lưới hoạt động xã hội giúp minh họa rõ nét hơn vai trò của bà.

Ý nghĩa của nghiên cứu không chỉ nằm ở việc khẳng định vị trí của Đạm Phương trong lịch sử văn học và phong trào nữ quyền Việt Nam mà còn góp phần làm sáng tỏ quá trình hiện đại hóa xã hội Việt Nam đầu thế kỷ XX qua lăng kính của một nữ trí thức tiêu biểu.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác sưu tầm, bảo tồn và xuất bản trước tác của Đạm Phương

   • Chủ thể thực hiện: Các viện nghiên cứu văn học, thư viện quốc gia, gia đình tác giả
   • Mục tiêu: Hoàn thiện kho tư liệu, phục hồi các tác phẩm bị thất lạc hoặc hư hỏng
   • Timeline: 3-5 năm

2. Đưa nội dung về Đạm Phương và phong trào nữ quyền đầu thế kỷ XX vào chương trình giảng dạy văn học và lịch sử

   • Chủ thể thực hiện: Bộ Giáo dục và Đào tạo, các trường đại học, trung học phổ thông
   • Mục tiêu: Nâng cao nhận thức học sinh, sinh viên về vai trò của nữ trí thức trong lịch sử
   • Timeline: 1-2 năm

3. Tổ chức hội thảo khoa học quốc gia và quốc tế về Đạm Phương và văn học nữ giới Việt Nam

   • Chủ thể thực hiện: Các trường đại học, viện nghiên cứu văn học, hội nhà văn
   • Mục tiêu: Thúc đẩy nghiên cứu chuyên sâu, đa ngành về tác giả và bối cảnh xã hội
   • Timeline: Hàng năm hoặc định kỳ 2 năm một lần

4. Phát triển các dự án truyền thông, phim tài liệu, triển lãm về cuộc đời và sự nghiệp Đạm Phương

   • Chủ thể thực hiện: Đài truyền hình, các tổ chức văn hóa, bảo tàng
   • Mục tiêu: Góp phần phổ biến rộng rãi hình ảnh và tư tưởng của Đạm Phương đến công chúng
   • Timeline: 2-3 năm

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà nghiên cứu văn học và lịch sử

   • Lợi ích: Cung cấp tư liệu phong phú, phân tích sâu sắc về một nữ trí thức tiêu biểu, hỗ trợ nghiên cứu về văn học nữ giới và phong trào nữ quyền đầu thế kỷ XX.

2. Giáo viên và sinh viên ngành Văn học, Lịch sử, Xã hội học

   • Lợi ích: Tài liệu tham khảo cho giảng dạy và học tập, giúp hiểu rõ hơn về bối cảnh xã hội và văn hóa Việt Nam giai đoạn chuyển đổi.

3. Nhà hoạt động nữ quyền và các tổ chức xã hội

   • Lợi ích: Tham khảo kinh nghiệm lịch sử, phát triển tư tưởng nữ quyền phù hợp với bối cảnh Việt Nam, truyền cảm hứng cho phong trào hiện đại.

4. Công chúng yêu văn hóa, lịch sử Việt Nam

   • Lợi ích: Hiểu biết sâu sắc về vai trò của phụ nữ trong lịch sử, nâng cao nhận thức về giá trị văn hóa và truyền thống dân tộc.

Câu hỏi thường gặp

1. Đạm Phương nữ sử là ai và tại sao bà quan trọng trong lịch sử văn học Việt Nam?
   Đạm Phương (1881-1947) là nữ trí thức hoàng tộc, nhà thơ, nhà báo, nhà giáo dục và nhà hoạt động xã hội đầu thế kỷ XX. Bà có đóng góp lớn trong phong trào nữ quyền và văn học Việt Nam, với hơn 200 tác phẩm đa dạng thể loại, phản ánh tư tưởng tiến bộ và tinh thần yêu nước.

2. Tư tưởng nữ quyền của Đạm Phương có điểm gì nổi bật?
   Bà nhấn mạnh bình đẳng giới, quyền tự do kết hôn, giáo dục nữ giới và vai trò xã hội của phụ nữ. Mặc dù chịu ảnh hưởng Nho giáo về trinh tiết, bà vẫn là người tiên phong vận động giải phóng phụ nữ trong bối cảnh xã hội phong kiến và thực dân.

3. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng trong luận văn?
   Luận văn sử dụng phương pháp mô tả, so sánh, phân loại thống kê và phân tích tổng hợp dựa trên nguồn tư liệu phong phú từ tác phẩm, báo chí, tài liệu lịch sử và các công trình nghiên cứu trước đó.

4. Đạm Phương có những sáng tác văn học nào tiêu biểu?
   Bà có 42 bài thơ, 3 tiểu thuyết, 181 bài báo và nhiều công trình khảo cứu. Thơ của bà đa dạng về chủ đề: tả cảnh, vịnh sử, tình bạn, người phụ nữ và nữ quyền, thể hiện sự kết hợp giữa truyền thống và hiện đại.

5. Tại sao nghiên cứu về Đạm Phương vẫn còn nhiều điều cần khám phá?
   Do nhiều tác phẩm của bà được đăng trên báo chí trước năm 1930, tư liệu phân tán và bị thất lạc, việc tiếp cận còn khó khăn. Ngoài ra, các nghiên cứu trước đây chưa hệ thống và sâu sắc, nên công tác sưu tầm và phân tích vẫn đang tiếp tục phát triển.

Kết luận

• Đạm Phương nữ sử là một nữ trí thức đa tài, có ảnh hưởng sâu rộng trong phong trào nữ quyền và văn học Việt Nam đầu thế kỷ XX.
• Bà đã để lại khối lượng tác phẩm đồ sộ với tư tưởng tiến bộ, góp phần thúc đẩy giáo dục phụ nữ và hoạt động xã hội.
• Luận văn đã làm sáng tỏ cuộc đời, sự nghiệp và vai trò của bà trong bối cảnh hiện đại hóa xã hội Việt Nam.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa và lịch sử của Đạm Phương.
• Đề nghị tiếp tục sưu tầm, nghiên cứu và phổ biến rộng rãi các tác phẩm, tư tưởng của bà nhằm nâng cao nhận thức về vai trò của phụ nữ trong lịch sử và xã hội hiện đại.

Khuyến khích các nhà nghiên cứu, giáo viên, tổ chức xã hội và công chúng quan tâm tìm hiểu sâu hơn về Đạm Phương để phát huy giá trị di sản văn hóa và tư tưởng của bà trong thời đại mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CUỘC ĐỜI VÀ VĂN NGHIỆP CỦA ĐẠM PHƯƠNG NỮ SỬ 1. Cuộc đời Đạm Phương nữ sử Đạm Phương nữ sử sinh năm Tân Tỵ (1881) tại Phủ Tôn Nhơn, kinh đô Huế. Bà có tên thật là Công Nữ Đồng Canh, tự là Quý Lương. Sau khi lấy chồng, có con, bà được vua Thành Thái vời vào cung làm chức nữ sử dạy cung tần, mỹ nữ trong cung.

Nữ sử là một chức quan mà bà từng đảm nhiệm nên bà lấy bút hiệu là Đạm Phương nữ sử. Ngoài ra bà còn có các bút hiệu sau: Đạm Phương nữ sĩ, Đạm Phương, Đ.P,… Đạm Phương là con gái của Hoàng Hóa Quận Vương Nguyễn Miên Triện, là Quận chúa (cháu nội vua Minh Mạng). Thân phụ Đạm Phương là hoàng tử thứ 66 của vua Minh Mạng, thụ tước Hoàng Hóa Quận Vương. Năm 1891 ông phụng chỉ vua Thành Thái dẫn sứ bộ triều đình Huế sang công vụ tại nước Cộng hòa Pháp.

Trong chuyến đi này, ông có dịp mua được một số sách vở về Lịch sử văn minh văn hóa Pháp, Cách mạng Pháp 1789, các sách của Jean – Jacques Rousseau (1712 – 1778), Voltaire (1694 – 1778) viết về tự do, dân chủ, nhân quyền. Ông cũng là người nổi tiếng hay chữ với hai tập sách: “Ước đình thi sao”,viết bằng chữ Hàn, gồm khoảng 300 bài và một tập thơ Nôm là “Ất Sửu Như Tây Nhật ký”. Ông mất ngày 4 tháng 4 năm Ất Tỵ (7/5/1905), thọ 73 tuổi. Ông chỉ có hai người con gái, trong đó có bà Đạm Phương là thứ nữ, do vậy ông đã dành tình yêu thương và công sức dạy dỗ cho các bà chẳng khác gì con trai.

Mẹ của Đạm Phương là Tài Nhân Trần Thị Thanh, cho đến nay vẫn chưa có tư liệu gì về dòng dõi bên ngoại của Đạm Phương nên chưa rõ về thân thế của bà Trần Thị Thanh. Là người thông minh, Đạm Phương được mẹ dạy cho chữ Hán từ rất 12 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] sớm, sau đó gia đình lại mời thầy đồ Nghệ dạy thêm. Tuy sinh ra trong bối cảnh đất nước bị thực dân Pháp xâm chiếm, cai trị nhưng do xuất thân trong hoàng tộc nên Công Nữ Đồng Canh được thừa hưởng đặc quyền, đặc lợi, và được thừa hưởng truyền thống văn học, giáo dục tốt đẹp của hoàng tộc. Vì thế, ngay từ thời ấu thơ, Công Nữ Đông Canh đã được dưỡng dục quy củ và đến thời niên thiếu đã được học hành nghiêm túc cả Hán văn, Pháp văn và quốc ngữ.

Bà còn được vào phủ chúa học cầm, kỳ, thi, họa, thêu thùa, cắt may, nấu nướng. Đó là những kiến thức nền tảng cơ bản đã kết tinh thành vốn văn hóa vững chắc mà Đạm Phương có được khi trưởng thành. Năm 1890, bà theo gia đình sống ở “Học bạn tinh xá” (nay ở Phường Thủy Xuân, Huế) và theo học công chúa Quy Đức tại phủ Vĩnh Trinh. Trong thời thiếu nữ, bà đã có hai tập thơ chữ Hán là “Đông quán thi tập” và “Tú dư xích độc”.

Năm 1897, Công Nữ Đồng Canh tròn 16 tuổi và lập thân với ông nghè tập ấm Nguyễn Khoa Tùng (Hậu duệ thứ 6 của Nguyễn Khoa Chiêm (1659 - 1736), quê gốc Hải Dương, nay thuộc Xã Lê Lợi, Huyện An Hải, Hải Phòng, tác giả Nam triều công nghiệp diễn chí1 – Tiểu thuyết lịch sử đầu tiên của nước ta). Bà sinh con gái đầu lòng là Nguyễn Khoa Diệu Nhơn. (Chữ Diệu lót tên con gái trong nhiều gia đình dòng họ Nguyễn Khoa bắt đầu từ bà Diệu Nhơn. Trong cuộc sống, hai vợ chồng bà Đạm Phương và ông Nguyễn Khoa Tùng rất tâm đầu ý hợp, thường cùng nhau xướng họa thơ văn nên có chung một tập thơ chữ Hán lấy tên là “Hiệp Bích thi cảo”.

Năm 1898, bà sinh người con gái thứ hai là Nguyễn Khoa Diệu Duyên, năm 1900 bà sinh người con trai đầu là ông Nguyễn Khoa Tú. Năm 20 tuổi bà được mời vào cung để dạy công chúa và cung nữ học tập. Tên Đạm Phương nữ sử ra đời từ 1 Sách ra đời năm 1720, năm 1984 dịch từ Hán văn sang Việt văn, tới nay tái bản ba lần, 1994 Nxb Hội Nhà văn tái bản sách 632 trang khổ 13 x 19 cm. 13 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Năm 1906, bà sinh ông Nguyễn Khoa Văn tức Hải Triều. Năm 1914, bà sinh người con thứ năm là ông Nguyễn Khoa Châu (Hải Châu). Năm 1918, bà sinh người con gái út là bà Nguyễn Khoa Diệu Vân. Tháng 4 năm 1918, bà tiếp kiến ông Phạm Quỳnh, chủ bút báo Nam Phong đến thăm.

Sau chuyến thăm Huế này, Phạm Quỳnh có bài du ký “Mười ngày ở Huế” có nhắc đến cuộc tiếp xúc đó. Có lẽ Nam Phong là tờ báo đầu tiên thu hút bà vào con đường báo chí. Tháng 7 năm 1918, bà viết những bài báo đầu tiên cho Nam Phong (tạp chí xuất bản tại Hà Nội năm 1917), năm 1919, 1920 bà làm trợ bút cho nhật báo Trung Bắc tân văn (Xuất bản năm 1915 tại Hà Nội), giữ mục “Lời đàn bà” trên tờ Thực nghiệp dân báo (Xuất bản năm 1920, tại Hà Nội). Năm 1922 bà là biên tập viên nữ giữ mục “Văn đàn bà” trên tạp chí Hữu Thanh (Hà Nội).

Đây là khoảng thời gian bà thể hiện một bút lực dồi dào với hàng loạt những bài viết trên các báo lớn ở khắp ba miền Bắc – Trung – Nam. Ngày 25/5/1923, tiểu thuyết KTC của bà được đăng nhiều kỳ trên Trung Bắc tân văn. Năm 1923, bà cho đăng trên tạp chí Nam Phong bài viết “Khảo cứu về tuồng hát An Nam”. Ngày 3/2/1926, trên tờ Thực nghiệp dân báo, bà viết bài “Nữ lưu với ông Phan Bội Châu”.

Chính vì những đóng góp về văn hóa văn học đó mà năm 1925, bà được chính quyền Nam triều thưởng Kim Tiền (một hình thức khen thưởng vì những đóng góp về văn hóa). Trong khoảng thời gian này, bà cũng tiếp xúc với các nhà chí sĩ yêu nước như Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh, Huỳnh Thúc Kháng,…Năm 1926, tại lễ truy điệu Phan Chu Trinh ở Huế, bà được ủy nhiệm đọc bài văn tế do cụ Phan Bội Châu soạn. Năm 1926 đến 1927, cụ Huỳnh Thúc Kháng xúc tiến việc xin ra báo Tiếng Dân, tờ nhật báo đầu tiên ở Trung kỳ, lấy nhà hai ông bà Nguyễn Khoa Tùng – Đạm Phương ở Đập Đá, Vỹ Dạ làm địa chỉ liên lạc với nhà nước bảo hộ. 14 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Ngày 15/6/1926, sau nhiều tháng chuẩn bị, NCHH đã ra đời và lễ khánh thành được tổ chức long trọng tại Huế.

Sau đó, Đạm Phương đã dành thời gian mở rộng giao lưu tiếp xúc với các bậc nhân sỹ trí thức, các giới nữ lưu ở cả ba miền để tìm hiểu học hỏi. Bà đã đến Hà Nội, Sài Gòn, Hải Phòng, Mỹ Tho, Gò Công, Thanh Hóa… để bàn bạc về giáo dục phụ nữ, liên kết mở rộng hoạt động nữ công và báo chí xuất bản. Năm 1927, NCHH xuất bản quyển “Nữ quốc dân tu tri” của Phan Bội Châu do cụ tặng khi còn ở dạng bản thảo. Năm 1928, bà cho ra mắt công trình khảo cứu “Bàn về giáo dục con gái”.

Trong các năm 1928, 1929, 1931 bà cùng các cô giáo của NCHH cho xuất bản ba tập “Nữ công thường thức”, ghi lại những bài giảng về nữ công để phổ biến rông rãi cho nữ giới. Năm 1928, Đạm Phương nữ sử soạn tác phẩm “Phụ nữ dự gia đình” do Nữ lưu Thư quán Gò Công xuất bản. Năm 1929, bà cũng xuất bản tiểu thuyết “Hồng phấn tương tri” tại Nữ lưu thơ quán, Gò Công, số lượng 10. Sau 10 năm làm việc rất sôi nổi (1920 – 1930) thì từ năm 1930 đến 1945 hoạt động của bà trầm lắng hơn.

Những năm này đã xuất hiện những tình huống chính trị xã hội và hoàn cảnh gia đình khiến bà không sống và làm việc như cũ. Về xã hội, sự có mặt những tổ chức chính trị tiền thân và tiếp đó sự ra đời của Đảng Cộng sản Đông Dương đã làm cục diện chính trị thay đổi; thế hệ chống thực dân Pháp bây giờ không còn là những người gần gũi về học thức và chí hướng với bà như: Phan Bội Châu, Nguyễn Thượng Hiền, Nguyễn Khắc Hiếu,… mà là một lớp trẻ hơn như Phan Đăng Lưu, Võ Nguyên Giáp, Nguyễn Chí Diểu, Trần Huy Liệu và cả con trai bà là Hải Triều Nguyễn Khoa Văn. Đời sống báo chí vẫn rất sôi nổi nhưng các tờ báo phụ nữ xuất hiện trước và sau năm 1930 đều nhanh chóng chìm lắng. Đặc biệt, sự đàn áp của thực dân cũng trở nên khốc liệt hơn.

Gia đình bà là đối tượng bị truy xét. Đầu tháng 8 năm 1929, bà bị bắt, nhà cửa bị lục soát. Mật thám 15 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Pháp nghi ngờ bà quan hệ với Đảng Tân Việt. Lúc đầu bà bị giam ở khu thường phạm, sau đó giam trong khu tù nhân chính trị tại lao Thừa Phủ.

Tháng 9 năm 1929, bà ra tù mà không có án, ngay sau đó bà từ chức Hội trưởng NCHH. Tuy nhiên bà vẫn cộng tác và thường xuyên lui tới Hội. Sự kiên năm 1942, Nam Phương hoàng hậu đến thăm NCHH, sau đó bà Đạm Phương đã vào cung đáp lễ chứng tỏ Đạm Phương vẫn là linh hồn của Hội. Tháng 1/1930, Hải Triều con trai bà bị bắt ở Đò Trai (Hà Tĩnh), trong lúc chuẩn bị họp hội nghị toàn quốc của Đảng Tân Việt, sau đó được thả.

Ngày 10/7/1930 bầu nghị viện dân biểu Trung kỳ nhiệm kỳ 1930 – 1934, ông Nguyễn Khoa Tùng ra ứng cử nhưng không trúng cử. Năm 1931, tại Sài Gòn, ông Nguyễn Khoa Tú, con trai đầu của bà Đạm Phương bị Pháp bắt và bị tra khảo đến chết, tiếp đó, Hải Triều cũng bị bắt và giải ra Huế làm án, tháng 7/1932, Hải Triều được thả tự do nhưng vẫn bị quản thúc tại gia. Năm 1932, ông Nguyễn Khoa Tùng, chồng bà đau buồn vì hoàn cảnh gia đình cũng ốm chết. Những ràng buộc của hoàn cảnh cộng thêm những tang tóc trong gia đình làm bà suy sụp về tinh thần.

Bà lập một cái am thờ Phật bằng tranh lấy tên “Quan tâm tịnh thất” gần mộ chồng, hằng ngày đọc kinh, thắp hương cho ông. Ba năm sau (1935) mộ ông Nguyễn Khoa Tùng được xây dựng thành lăng, bà mới giảm việc lui tới. Bà cũng dành nhiều thời gian cho sinh hoạt Phật giáo như một cư sĩ tại gia, thường viếng chùa, đàm đạo Phật học, dịch kinh sách cho các chùa.