chương 1 Chương này trình bày khái quát các nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam có liên quan đến phần mềm kế toán, các nghiên cứu này đã tạo ra khe hổng nghiên cứu cho tác giả thực hiện nghiên cứu của mình. Chương tiếp theo sẽ trình bày các cơ sở lý thuyết liên quan đến phần mềm kế toán cũng như mô hình nghiên cứu mà tác giả đề xuất. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 11 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU 2.1 Tổng quan về phần mềm kế toán 2.1 Định nghĩa phần mềm kế toán Thông tư 103/2005/TT-BTC do Bộ Tài Chính ban hành ngày 24 tháng 11 năm 2005 đã có ghi nhận: “Phần mềm kế toán là bộ chương trình dùng để tự động xử lý các thông tin kế toán trên máy vi tính, bắt đầu từ khâu nhập chứng từ gốc, phân loại chứng từ, xử lý thông tin trên các chứng từ theo quy trình của chế độ kế toán đến khâu in ra sổ kế toán và báo cáo tài chính, báo cáo kế toán quản trị”.1 “Phần mềm kế toán là bộ chương trình, là phần mềm ứng dụng trên máy tính của kế toán trong đó xử lý tự động các thông tin đầu vào của kế toán theo một quá trình nhất định và cung cấp thông tin đầu ra là báo cáo kế toán theo yêu cầu của người sử dụng thông tin” theo Trần Phước (2007, trang 35). Ngoài ra phần mềm kế toán còn được hiểu rộng rãi như sau: phần mềm kế toán là công cụ đắc lực hỗ trợ cho người làm kế toán trong quá trình thu thập, ghi nhận, xử lý dữ liệu kế toán và cung cấp thông tin kế toán hữu ích theo yêu cầu quản lý của doanh nghiệp.
Tóm lại, phần mềm kế toán là chương trình máy tính được thiết lập nhằm hỗ trợ công tác kế toán trong quá trình thu thập, xử lý, lưu trữ và cung cấp các báo cáo kế toán cho đối tượng sử dụng.2 Vai trò của phần mềm kế toán Kế toán có vai trò cung cấp thông tin phục vụ cho yêu cầu quản trị doanh nghiệp và yêu cầu quản lý kinh tế của Nhà nước. Do đó, vai trò của phần mềm kế toán là tạo ra dữ liệu đầu ra của doanh nghiệp thông qua các Báo cáo tài chính được lập theo định kỳ của doanh nghiệp hoặc theo quy định bắt buộc của Nhà nước, nhằm trình bày rộng rãi kết quả hoạt động kinh doanh và tình hình tài chính hiện tại của doanh nghiệp cho những đối tượng muốn sử dụng thông tin kế toán. Nhằm hiểu cụ thể hơn Trần Phước (2007) đã liệt kê ra những vai trò của phần mềm kế toán như sau: Vai trò thay thế toàn bộ hay một phần của công tác kế toán thủ công: Khi hiện đại hóa công tác kế toán bằng phần mềm sẽ làm thay thế toàn bộ hay một phần công 1 Điểm 4, Phần I. Quy Định Chung của Thông tư 103/2005/TT-BTC ngày 24/11/2005.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 12 việc ghi chép, tính toán, xử lý bằng thủ công của nhân viên kế toán. Thao tác trên phần mềm kế toán giúp cho việc kiểm tra giám sát tình hình sử dụng vốn và khả năng huy động vốn vào sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp nhanh hơn, chính xác hơn. Bằng cách cung cấp thông tin kế toán nhanh và đáng tin cậy hơn giúp cho nhà quản trị ra quyết định kinh doanh nhanh, đúng và kịp thời. Vai trò số hóa thông tin: Số hóa thông tin là xu thế của thời đại công nghệ thông tin, nhằm hỗ trợ cho việc lưu trữ, trao đổi thông tin với đối tác và các cơ quan chức năng nhanh hơn.
Kế toán được thực hiện bằng máy giúp thông tin lưu trữ được nhanh, nhiều và đảm bảo tính an toàn hơn kế toán thủ công với nhiều loại chứng từ. Hơn nữa nhu cầu trao đổi thông tin trong nội bộ doanh nghiệp hiện nay ngày càng nhiều và phức tạp hơn; do đó, nếu sử dụng thông tin kế toán bằng phần mềm kế toán sẽ giúp nhân viên kế toán tiết kiệm chi phí và thời gian in ấn, các loại báo cáo cho nhà quản trị được thực hiện nhanh chóng và bảo mật hơn. Bên cạnh đó, từ năm 2011 kéo theo sự cải cách hành chính của ngành thuế trên cả nước mà đi đầu là sự đổi mới của Cục thuế Thành Phố Hồ Chí Minh, các doanh nghiệp dưới sự hướng dẫn của các chi cục thuế từng quận, huyện đã từng bước ứng dụng dịch vụ khai thuế qua mạng. Thế nên, hiện nay hầu hết các doanh nghiệp hoạt động trên địa bàn Thành phố đã thực hiện kê khai và nộp thuế, nộp bảo hiểm xã hội qua mạng.
Các dữ liệu mà doanh nghiệp được yêu cầu cung cấp cho hệ thống quản lý của Nhà nước hiện nay chủ yếu là các định dạng file word, excel hoặc xml. Do đó, khi thông tin kế toán được lưu trữ dưới các dạng trên sẽ hỗ trợ cho cơ quan chức năng, các nhà đầu tư tiềm năng, các nhà quản trị của doanh nghiệp có thể tiếp cận thông tin về doanh nghiệp nhanh và minh bạch hơn trước đây.3 Yêu cầu đối với phần mềm kế toán Bởi vì kế toán được hiểu như là một loại ngôn ngữ trong kinh doanh; do đó, phần mềm kế toán phải đảm bảo những yêu cầu sau: Phản ánh đầy đủ nghiệp vụ kinh tế, tài chính phát sinh vào chứng từ kế toán, sổ kế toán và báo cáo tài chính. Phản ánh kịp thời thông tin đúng thời gian quy định thông tin, số liệu kế toán. Phản ánh rõ ràng, dễ hiểu và chính xác thông tin, số liệu kế toán.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 13 Phản ánh trung thực hiện trạng, bản chất sự việc, nội dung và giá trị của nghiệp vụ kinh tế/ tài chính phát sinh. Thông tin, số liệu kế toán phải được phản ánh liên tục từ khi phát sinh đến khi kết thúc hoạt động kinh tế - tài chính từ khi thành lập đến khi chấm dứt hoạt động của đơn vị kế toán, số liệu kế toán phản ánh kỳ này phải tiếp nối theo số liệu kế toán của kỳ trước. Phân loại, sắp xếp thông tin/ số liệu kế toán phải theo trình tự, có hệ thống và có thể so sánh được.4 Phân loại phần mềm kế toán Hiện nay có nhiều loại phần mềm kế toán đang được giới thiệu rộng rãi trên thị trường và được phân biệt theo nhiều tiêu chí như là: ngành nghề, bản chất nghiệp vụ phát sinh… Tuy nhiên trong bối cảnh của bài nghiên cứu này, tác giả sẽ phân loại các loại phần mềm kế toán như sau: Phần mềm đóng gói (phần mềm thương phẩm): Đây là dạng phần mềm được các công ty phần mềm thiết kế sẵn kèm theo tài liệu hướng dẫn cài đặt, sử dụng và bộ đĩa cài phần mềm. Loại phần mềm này được bán rộng rãi và phổ biến trên thị trường.
Giá bán của loại phần mềm này khá rẻ và chi phí nâng cấp, bảo hành, bảo trì, cập nhật cũng tương đối phù hợp với mức chi phí đầu tư ban đầu. Vì đây là phần mềm được thiết kế sẵn nên nó phù hợp với nhiều doanh nghiệp hoạt động ở các lĩnh vực khác nhau nên nó mang tính ổn định cao; các lỗi hoặc sửa chữa, nâng cấp khi có sự thay đổi của chế độ kế toán sẽ được nhà cung cấp tiến hành nhanh chóng, kịp thời và đồng loạt tại một thời điểm. Tuy nhiên, những yêu cầu mang tính đặc thù của từng doanh nghiệp sẽ không được tích hợp trong loại phần mềm này. Phần mềm đặt hàng: là dạng phần mềm thiết kế riêng biệt cho một doanh nghiệp hoặc một số doanh nghiệp có chung đặc điểm ngành nghề theo đơn đặt hàng gửi đến công ty phần mềm.
Công ty phần mềm sẽ căn cứ vào yêu cầu của khách hàng và mức độ đặc thù của từng loại hình doanh nghiệp mà thiết kế sao cho phù hợp và bám sát yêu cầu của khách hàng nhất nên giá bán của loại phần mềm này khá cao. Các chi phí bảo hành, bảo trì, nâng cấp, sửa chữa cho loại phần mềm này có thể sẽ cao hơn chi phí đầu tư ban đầu. Khi phát sinh lỗi do bản thân hệ thống phần mềm trong quá trình sử dụng, công ty phần mềm thường mất nhiều thời gian để sửa chữa và tìm ra cách khắc phục. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 14 Phần mềm tự viết: là dạng phần mềm do doanh nghiệp tự sử dụng chuyên viên của doanh nghiệp để viết.
Do người viết phần mềm là nhân viên của doanh nghiệp nên khả năng am hiểu tình hình nội tại của doanh nghiệp là hữu ích cho việc vận hành và nâng cấp, sửa chữa khi có những thay đổi. Tuy nhiên, nếu không có một đội ngũ những nhân viên am hiểu từng mảng hoạt động của doanh nghiệp hỗ trợ thì chuyên viên khó có thể nắm bắt được những đặc thù của từng phòng ban và xây dựng phần mềm phù hợp, cũng vì điểm này mà doanh nghiệp sẽ phải huy động nhiều người hỗ trợ và tốn chi phí cao. Phần mềm nước ngoài: đặc điểm chung của loại phần mềm này là rất chuyên nghiệp, khả năng xử lý đa dạng, phong phú, phần mềm có tính ổn định, tính kiểm soát, tính chuyên nghiệp cao, hạn chế sự gian lận hoặc sai sót của nhân viên kế toán … phù hợp với yêu cầu khắt khe của các nước phát triển. Do đó, giá bán của loại phần mềm này thường rất cao.
Bên cạnh đó, các phần mềm nước ngoài thường được viết theo những tính năng linh hoạt để doanh nghiệp có thể tự điều chỉnh cho phù hợp với những yêu cầu sử dụng của mình. Tuy nhiên, nhược điểm của loại phần mềm này một số phần mềm nước ngoài còn chưa Việt hóa nhiều, chưa phù hợp với chế độ kế toán Việt Nam, giá phí lắp đặt khá cao so với khả năng chi trả của doanh nghiệp Việt Nam, chi phí đào tạo và vận hành, bảo trì tốn kém, thời gian ứng dụng hết những tính năng phần mềm của bộ phận kế toán thường kéo dài. Hơn nữa, khi phát sinh sự cố trong quá trình sử dụng doanh nghiệp có thể phải mời chuyên gia nước ngoài sang hỗ trợ và chi phí phát sinh thường khá cao.